ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.67.1
ते निवृत्ता महाकायाः श्रुत्वाङ्गदवचस्तदा।
नैष्ठिकीं बुद्धिमास्थाय सर्वे संग्रामकाङ्क्षिणः ॥ ६.६७.१ ॥
ਅੰਗਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਕਾਇਆ ਵਾਨਰ ਮੁੜ ਆਏ। ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।
6.67.2
समुदीरितवीर्यास्ते समारोपितविक्रमाः।
पर्यवस्थापिता वाक्यैरङ्गदेन बलीयसा ॥ ६.६७.२ ॥
ਬਲਵਾਨ ਅੰਗਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਜਾਗ ਪਿਆ, ਪਰਾਕਰਮ ਉਭਰਿਆ; ਉਹ ਮੁੜ ਦ੍ਰਿੜ ਹੋ ਗਏ।
6.67.3
प्रयाताश्च गता हर्षं मरणे कृतनिश्चयाः।
चक्रुः सुतुमुलं युद्धं वानरास्त्यक्तजीविताः ॥ ६.६७.३ ॥
ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਮੌਤ ਲਈ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੋਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ।
6.67.4
अथ वृक्षान् महाकायाः सानूनि सुमहान्ति च।
वानरास्तूर्णमुद्यम्य कुम्भकर्णमभिद्रवन् ॥ ६.६७.४ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਕਾਇਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਵੱਲ ਦੌੜ ਲਾਈ।
6.67.5
कुम्भकर्णः सुसंक्रुद्धो गदामुद्यम्य वीर्यवान्।
धर्षयन् स महाकायः समन्ताद् व्यक्षिपद् रिपून् ॥ ६.६७.५ ॥
ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਲਵਾਨ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ; ਉਸ ਮਹਾਕਾਇਆ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤਾ।
6.67.6
शतानि सप्त चाष्टौ च सहस्राणि च वानराः।
प्रकीर्णाः शेरते भूमौ कुम्भकर्णेन ताडिताः ॥ ६.६७.६ ॥
ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸੱਤ ਸੌ ਅਤੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਨਰ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹਨ।
6.67.7
षोडशाष्टौ च दश च विंशत्त्रिंशत्तथैव च।
परिक्षिप्य च बाहुभ्यां खादन् स परिधावति।
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.७ ॥
ਸੋਲ੍ਹ, ਅੱਠ, ਦਸ, ਵੀਹ ਅਤੇ ਤੀਹ — ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਗਰੁੜ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
6.67.8
कृच्छ्रेण च समाश्वस्ताः संगम्य च ततस्ततः।
वृक्षाद्रिहस्ता हरयस्तस्थुः संग्राममूर्धनि ॥ ६.६७.८ ॥
ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਫਿਰ ਹੌਸਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਨਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਖੜ੍ਹ ਗਏ।
6.67.9
ततः पर्वतमुत्पाट्य द्विविदः प्लवगर्षभः।
दुद्राव गिरिशृङ्गाभं विलम्ब इव तोयदः ॥ ६.६७.९ ॥
ਤਦ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਵਿਦ ਨੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਪੁੱਟ ਲਿਆ, ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਲਟਕਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਦੌੜਿਆ।
6.67.10
तं समुत्पाट्य चिक्षेप कुम्भकर्णाय वानरः।
तमप्राप्य महाकायं तस्य सैन्येऽपतत् ततः ॥ ६.६७.१० ॥
ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਸ ਮਹਾਕਾਇਆ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਉਸਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.67.11
ममर्दाश्वान् गजांश्चापि रथांश्चापि गजोत्तमान्।
तानि चान्यानि रक्षांसि एवं चान्यद्गिरेः शिरः ॥ ६.६७.११ ॥
ਉਸ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਵੀ।
6.67.12
तच्छैलवेगाभिहतं हताश्वं हतसारथिम्।
रक्षसां रुधिरक्लिन्नं बभूवायोधनं महत् ॥ ६.६७.१२ ॥
ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਮਰ ਗਏ, ਸਾਰਥੀ ਮਰ ਗਏ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਣਖੇਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।
6.67.13
रथिनो वानरेन्द्राणां शरैः कालान्तकोपमैः।
शिरांसि नर्दतां जह्रुः सहसा भीमनिःस्वनाः ॥ ६.६७.१३ ॥
ਕਾਲ ਤੇ ਅੰਤਕ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਥੀਆਂ ਨੇ ਗਰਜਦੇ ਵਾਨਰ-ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਅਚਾਨਕ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਰਹੇ ਸਨ।
6.67.14
वानराश्च महात्मानः समुत्पाट्य महाद्रुमान्।
रथानश्वान् गजानुष्ट्रान् राक्षसानभ्यसूदयन् ॥ ६.६७.१४ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟ ਕੇ ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਊਠਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
6.67.15
हनूमान् शैलशृङ्गाणि शिलाश्च विविधान् द्रुमान्।
ववर्ष कुम्भकर्णस्य शिरस्यम्बरमास्थितः ॥ ६.६७.१५ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀਆਂ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
6.67.16
तानि पर्वतशृङ्गाणि शूलेन स बिभेद ह।
बभञ्ज वृक्षवर्षं च कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.१६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸੂਲ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀਆਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ।
6.67.17
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं
दुद्राव शूलं निशितं प्रगृह्य।
तस्थौ स तस्यापततः परस्ता-
न्महीधराग्रं हनुमान् प्रगृह्य ॥ ६.६७.१७ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਤਿੱਖਾ ਸੂਲ ਲੈ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ; ਤਦ ਹਨੂਮਾਨ ਇੱਕ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।
6.67.18
स कुम्भकर्णं कुपितो जघान
वेगेन शैलोत्तमभीमकायम्।
संचुक्षुभे तेन तदाभिभूतो
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः ॥ ६.६७.१८ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਡੋਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਹੋ ਗਏ।
6.67.19
स शूलमाविध्य तडित्प्रकाशं
गिरिं यथा प्रज्वलिताग्निशृङ्गम्।
बाह्वन्तरे मारुतिमाजघान
गुहोऽचलं क्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या ॥ ६.६७.१९ ॥
ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸ਼ੂਲ ਘੁਮਾ ਕੇ, ਬਲਦੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਗੁਹ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
6.67.20
स शूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरः
प्रविह्वलः शोणितमुद्वमन् मुखात् ।
ननाद भीमं हनुमान् महाहवे
युगान्तमेघस्तनितस्वनोपमम् ॥ ६.६७.२० ॥
ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹਨੂਮਾਨ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੁਗ-ਅੰਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਿਆ।
6.67.21
ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टा
रक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य।
प्लवंगमास्तु व्यथिता भयार्ताः
प्रदुद्रुवुः संयति कुम्भकर्णात् ॥ ६.६७.२१ ॥
ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਚਾਨਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਰਜ ਉੱਠੇ; ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਵਿਆਕੁਲ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਕਰਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ।
6.67.22
ततस्तु नीलो बलवान् पर्यवस्थापयन् बलम्।
प्रविचिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते ॥ ६.६७.२२ ॥
ਫਿਰ ਬਲਵਾਨ ਨੀਲ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਟਿਕਾਉਂਦਿਆਂ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕੁੰਭਕਰਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀ ਸੁੱਟੀ।
6.67.23
तदापतन्तं सम्प्रेक्ष्य मुष्टिनाभिजघान ह।
मुष्टिप्रहाराभिहतं तच्छैलाग्रं व्यशीर्यत।
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले ॥ ६.६७.२३ ॥
ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਡਿੱਗਦੀ ਉਸ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਮੁੱਕੇ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆੜਿਆਂ ਤੇ ਲਾਟਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
6.67.24
ऋषभः शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः।
पञ्च वानरशार्दूलाः कुम्भकर्णमुपाद्रवन् ॥ ६.६७.२४ ॥
ਰਿਸ਼ਭ, ਸ਼ਰਭ, ਨੀਲ, ਗਵਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ — ਇਹ ਪੰਜ ਵਾਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਕੁੰਭਕਰਣ ਵੱਲ ਦੌੜੇ।
6.67.25
शैलैर्वृक्षैस्तलैः पादैर्मुष्टिभिश्च महाबलाः।
कुम्भकर्णं महाकायं निजघ्नुः सर्वतो युधि ॥ ६.६७.२५ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਹਥੇਲੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਮਹਾਕਾਇਆ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.67.26
स्पर्शानिव प्रहारांस्तान् वेदयानो न विव्यथे।
ऋषभं तु महावेगं बाहुभ्यां परिषस्वजे ॥ ६.६७.२६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ ਛੋਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸ ਕੇ ਜੱਫ਼ੀ ਪਾ ਲਈ।
6.67.27
कुम्भकर्णभुजाभ्यां तु पीडितो वानरर्षभः।
निपपातर्षभो भीमः प्रमुखागतशोणितः ॥ ६.६७.२७ ॥
ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋਇਆ ਵਾਨਰ-ਰਿਸ਼ਭ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਉਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ।
6.67.28
मुष्टिना शरभं हत्वा जानुना नीलमाहवे।
आजघान गवाक्षं तु तलेनेन्द्ररिपुस्तदा।
पादेनाभ्यहनत् क्रुद्धस्तरसा गन्धमादनम् ॥ ६.६७.२८ ॥
ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਗੋਡੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨੀਲ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਉਦੋਂ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਗਵਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਨਾਲ ਗੰਧਮਾਦਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.67.29
दत्तप्रहारव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः।
निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः ॥ ६.६७.२९ ॥
ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਢਾਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.67.30
तेषु वानरमुख्येषु पातितेषु महात्मसु।
वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः ॥ ६.६७.३० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
6.67.31
तं शैलमिव शैलाभाः सर्वे तु प्लवगर्षभाः।
समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः ॥ ६.६७.३१ ॥
ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਾਨਰ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਉੱਛਲ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਡੰਗਿਆ।
6.67.32
तं नखैर्दशनैश्चापि मुष्टिभिर्बाहुभिस्तथा।
कुम्भकर्णं महाबाहुं निजघ्नुः प्लवगर्षभाः ॥ ६.६७.३२ ॥
ਨਹੁੰਆਂ, ਦੰਦਾਂ, ਮੁੱਕਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.67.33
स वानरसहस्रैस्तु विचितः पर्वतोपमः।
रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिरात्मरुहैरिव ॥ ६.६७.३३ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਵਿਆਘਰ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
6.67.34
बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य स महाबलः।
भक्षयामास संक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.३४ ॥
ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
6.67.35
प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसंनिभे।
नासापुटाभ्यां संजग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः ॥ ६.६७.३५ ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਵਰਗੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਵਾਨਰ ਨੱਕ ਦੇ ਛੇਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ।
6.67.36
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो हरीन् पर्वतसंनिभः।
बभञ्ज वानरान् सर्वान् संक्रुद्धो राक्षसोत्तमः ॥ ६.६७.३६ ॥
ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ, ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲੱਗਾ।
6.67.37
मांसशोणितसंक्लेदां कुर्वन् भूमिं स राक्षसः।
चचार हरिसैन्येषु कालाग्निरिव मूर्च्छितः ॥ ६.६७.३७ ॥
ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਿੱਲਾ ਕਰਦਾ, ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਭੜਕਿਆ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।
6.67.38
वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः।
शूलहस्तो बभौ युद्धे कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.३८ ॥
ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੰਦਾ ਵਾਲੇ ਯਮ ਵਾਂਗ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੋਹਿਆ।
6.67.39
यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः।
तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो ददाह सः ॥ ६.६७.३९ ॥
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
6.67.40
ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथाः प्लवंगमाः।
वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ ६.६७.४० ॥
ਫਿਰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਟੋਲੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈਆਂ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਉਹ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਵਿਕਰਾਲ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਕਣ ਲੱਗੇ।
6.67.41
अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः।
राघवं शरणं जग्मुर्व्यथिता भिन्नचेतसः ॥ ६.६७.४१ ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਹੱਥੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਵਾਨਰ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਗਏ।
6.67.42
प्रभग्नान् वानरान् दृष्ट्वा वज्रहस्तात्मजात्मजः।
अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे ॥ ६.६७.४२ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵਜ੍ਰਹਸਤ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਪੋਤੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ।
6.67.43
शैलशृङ्गं महद् गृह्य विनदन् स मुहुर्मुहुः।
त्रासयन् राक्षसान् सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान् ॥ ६.६७.४३ ॥
ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗਾ।
6.67.44
चिक्षेप शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य मूर्धनि।
स तेनाभिहतो मूर्ध्नि शैलेनेन्द्ररिपुस्तदा ॥ ६.६७.४४ ॥
ਉਸਨੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਸੁੱਟੀ। ਤਦ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਕੁੰਭਕਰਨ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ।
6.67.45
कुम्भकर्णः प्रजज्वाल क्रोधेन महता तदा।
सोऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः ॥ ६.६७.४५ ॥
ਤਦ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੱਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ। ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਅੰਗਦ) ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
6.67.46
कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन् सर्ववानरान्।
शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे तु महाबलः ॥ ६.६७.४६ ॥
ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੰਗਦ ਉੱਤੇ ਸ਼ੂਲ ਸੁੱਟਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ।
6.67.47
तदापतन्तं बलवान् युद्धमार्गविशारदः।
लाघवान्मोक्षयामास बलवान् वानरर्षभः ॥ ६.६७.४७ ॥
ਤਦ ਉਸ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਯੁੱਧ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ (ਅੰਗਦ) ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਬਚਾ ਲਿਆ।
6.67.48
उत्पत्य चैनं तरसा तलेनोरस्यताडयत्।
स तेनाभिहतः कोपात् प्रमुमोहाचलोपमः ॥ ६.६७.४८ ॥
ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
6.67.49
स लब्धसंज्ञोऽतिबलो मुष्टिं संगृह्य राक्षसः।
अपहस्तेन चिक्षेप विसंज्ञः स पपात ह ॥ ६.६७.४९ ॥
ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਅਤਿ-ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਮੁੱਠੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ। ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.67.50
तस्मिन् प्लवगशार्दूले विसंज्ञे पतिते भुवि।
तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे ॥ ६.६७.५० ॥
ਉਸ ਵਾਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਦੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਉਸਨੇ ਉਹ ਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
6.67.51
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम्।
उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः ॥ ६.६७.५१ ॥
ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀਰ ਵਾਨਰਾਧਿਪਤੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਛਲ ਪਿਆ।
6.67.52
स पर्वताग्रमुत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः।
अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ६.६७.५२ ॥
ਉਸ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਘੁਮਾਈ ਅਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।
6.67.53
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवंगमम्।
तस्थौ विवृत्तसर्वाङ्गो वानरेन्द्रस्य सम्मुखः ॥ ६.६७.५३ ॥
ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਵਾਨਰੇਂਦਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
6.67.54
कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं महाकपीन्।
कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६७.५४ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.67.55
पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम्।
भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः ॥ ६.६७.५५ ॥
ਤੂੰ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ; ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਯਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
6.67.56
त्यज तद् वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि।
सहस्वैकं निपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस ॥ ६.६७.५६ ॥
ਉਸ ਵਾਨਰ-ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਛੱਡ; ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ? ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਪਰਬਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਹਿ ਲੈ।
6.67.57
तद् वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम्।
श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णोऽब्रवीद् वचः ॥ ६.६७.५७ ॥
ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੇ ਸਤ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਬੋਲਿਆ।
6.67.58
प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः।
धृतिपौरुषसम्पन्नस्तस्माद् गर्जसि वानर ॥ ६.६७.५८ ॥
ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿੱਕਸ਼ਰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੈਂ; ਧੀਰਜ ਤੇ ਪੌਰਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈਂ; ਇਸੇ ਲਈ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਤੂੰ ਗਰਜਦਾ ਹੈਂ।
6.67.59
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच।
तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं
शैलेन वज्राशनिसंनिभेन ॥ ६.६७.५९ ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ; ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਨੀ ਵਰਗੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਨਾਲ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.67.60
तच्छैलशृङ्गं सहसा विभिन्नं
भुजान्तरे तस्य तदा विशाले।
ततो विषेदुः सहसा प्लवंगा
रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः ॥ ६.६७.६० ॥
ਉਹ ਪਰਬਤ-ਸਿਖਰ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖਿੰਡ ਗਿਆ। ਤਦ ਬਾਂਦਰ ਅਚਾਨਕ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ; ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਜ ਉੱਠੇ।
6.67.61
स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप
ननाद रोषाच्च विवृत्य वक्त्रम्।
व्याविध्य शूलं स तडित्प्रकाशं
चिक्षेप हर्यृक्षपतेर्वधाय ॥ ६.६७.६१ ॥
ਪਰਬਤ-ਸਿਖਰ ਦੀ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਰੋਸ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਗਰਜਿਆ। ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸ਼ੂਲ ਘੁੰਮਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਵਾਨਰ-ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਹ ਸੁੱਟਿਆ।
6.67.62
तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रणुन्नं
शूलं शितं काञ्चनधामयष्टिम्।
क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां
बभञ्ज वेगेन सुतोऽनिलस्य ॥ ६.६७.६२ ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਉਹ ਤਿੱਖਾ ਸ਼ੂਲ, ਜਿਸਦਾ ਡੰਡਾ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
6.67.63
कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत्।
बभञ्ज जानुमारोप्य तदा हृष्टः प्लवंगमः ॥ ६.६७.६३ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਰ ਕਾਲੇ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸ਼ੂਲ, ਤਦ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਉਸ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਗੋਡੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
6.67.64
शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा वानरवाहिनी।
हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे ॥ ६.६७.६४ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੂਲ ਟੁੱਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਰਜੀ; ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਈ।
6.67.65
बभूवाथ परित्रस्तो राक्षसो विमुखोऽभवत्।
सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः।
मारुतिं पूजयांचक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम् ॥ ६.६७.६५ ॥
ਫਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਡਰ ਕੇ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਗਿਆ। ਬਨਵਾਸੀ ਬਾਂਦਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜੇ; ਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਰੁਤੀ ਹਨੂਮਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
6.67.66
स तत् तथा भग्नमवेक्ष्य शूलं
चुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा।
उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं
जघान सुग्रीवमुपेत्य तेन ॥ ६.६७.६६ ॥
ਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਗੁੱਸੇ ਹੋਇਆ। ਲੰਕਾ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਿਖਰ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.67.67
स शैलशृङ्गाभिहतो विसंज्ञः
पपात भूमौ युधि वानरेन्द्रः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.६७.६७ ॥
ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਯਾਤੂਧਾਨ ਗਰਜ ਉੱਠੇ।
6.67.68
समभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं
स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम्।
जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्य
यथानिलो मेघमिव प्रचण्डः ॥ ६.६७.६८ ॥
ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਸੁਗਰੀਵ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੱਸ ਕੇ ਫੜ ਕੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਵਾ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
6.67.69
स तं महामेघनिकाशरूप-
मुत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः।
रराज मेरुप्रतिमानरूपो
मेरुर्यथा व्युच्छ्रितघोरशृङ्गः ॥ ६.६७.६९ ॥
ਮਹਾਂ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਕੁੰਭਕਰਣ, ਮੇਰੂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਉੱਚੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ।
6.67.70
ततस्तमादाय जगाम वीरः
संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रः।
शृण्वन् निनादं त्रिदिवालयानां
प्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम् ॥ ६.६७.७० ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਵੀਰ ਰਾਕਸ਼ਸੇਂਦਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲਾਘਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣਦਾ ਹੋਇਆ।
6.67.71
ततस्तमादाय तदा स मेने
हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः।
अस्मिन् हते सर्वमिदं हतं स्यात्
सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः ॥ ६.६७.७१ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇੰਦਰ-ਬਲ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ-ਵੈਰੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਇਹ ਵਾਨਰੇਂਦਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇਗੀ।
6.67.72
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणामितस्ततः।
कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम् ॥ ६.६७.७२ ॥
ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਵੱਲੋਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ।
6.67.73
हनूमांश्चिन्तयामास मतिमान् मारुतात्मजः।
एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत् ॥ ६.६७.७३ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਾਰੂਤਾਤਮਜ ਹਨੁਮਾਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
6.67.74
यद्धि न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्याम्यसंशयम्।
भूत्वा पर्वतसंकाशो नाशयिष्यामि राक्षसम् ॥ ६.६७.७४ ॥
ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਹੈ ਕਰਨਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।
6.67.75
मया हते संयति कुम्भकर्णे
महाबले मुष्टिविशीर्णदेहे।
विमोचिते वानरपार्थिवे च
भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समग्राः ॥ ६.६७.७५ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਕੁੰਭਕਰਣ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ, ਮੁੱਕੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਅਤੇ ਵਾਨਰ-ਰਾਜਾ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ।
6.67.76
अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति वानरः।
गृहीतोऽयं यदि भवेत् त्रिदशैः सासुरोरगैः ॥ ६.६७.७६ ॥
ਜਾਂ ਇਹ ਵਾਨਰ ਆਪ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਵੇ।
6.67.77
मन्ये न तावदात्मानं बुध्यते वानराधिपः।
शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे ॥ ६.६७.७७ ॥
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਨਰਰਾਜ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਸੁਧ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਪਰਬਤ-ਵਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।
6.67.78
अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसंज्ञो महाहवे।
आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति ॥ ६.६७.७८ ॥
ਇਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਜੋ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਕਰੇਗਾ।
6.67.79
मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः ॥ ६.६७.७९ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਯਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
6.67.80
तस्मान्मुहूर्तं कांक्षिष्ये विक्रमं मोक्षितस्य तु।
भिन्नं च वानरानीकं तावदाश्वासयाम्यहम् ॥ ६.६७.८० ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਛੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪਲ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ; ਤਦ ਤੱਕ ਟੁੱਟੀ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿਆਂਗਾ।
6.67.81
इत्येवं चिन्तयित्वाथ हनूमान् मारुतात्मजः।
भूयः संस्तम्भयामास वानराणां महाचमूम् ॥ ६.६७.८१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਮਹਾਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.67.82
स कुम्भकर्णोऽथ विवेश लङ्कां
स्फुरन्तमादाय महाहरिं तम्।
विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः
पुष्पाग्र्यवर्षैरभिपूज्यमानः ॥ ६.६७.८२ ॥
ਉਹ ਕੁੰਭਕਰਣ ਤੜਫ ਰਹੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਵਿਮਾਨਾਂ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰ-ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
6.67.83
लाजगन्धोदवर्षैस्तु सेच्यमानः शनैः शनैः।
राजवीथ्यास्तु शीतत्वात् संज्ञां प्राप महाबलः ॥ ६.६७.८३ ॥
ਲਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਦੀ ਠੰਢਕ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
6.67.84
ततः स संज्ञामुपलभ्य कृच्छ्राद्
बलीयसस्तस्य भुजान्तरस्थः।
अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं
विचिन्तयामास मुहुर्महात्मा ॥ ६.६७.८४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
6.67.85
एवं गृहीतेन कथं नु नाम
शक्यं मया सम्प्रतिकर्तुमद्य।
तथा करिष्यामि यथा हरीणां
भविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम् ॥ ६.६७.८५ ॥
ਏਦਾਂ ਫੜੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਹਿਤ ਹੋਵੇ।
6.67.86
ततः कराग्रैः सहसा समेत्य
राजा हरीणाममरेन्द्रशत्रोः।
खरैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां
ददंश पादैर्विददार पार्श्वौ ॥ ६.६७.८६ ॥
ਫਿਰ ਅਮਰੇਂਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਤਿੱਖੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੇ ਕੰਨ, ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਨੱਕ ਵੱਢਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਸਲੀਆਂ ਪਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ।
6.67.87
स कुम्भकर्णो हृतकर्णनासो
विदारितस्तेन रदैर्नखैश्च।
रोषाभिभूतः क्षतजार्द्रगात्रः
सुग्रीवमाविध्य पिपेष भूमौ ॥ ६.६७.८७ ॥
ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਕੱਟਿਆ ਕੁੰਭਕਰਣ, ਉਸ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਪਾੜਿਆ ਗਿਆ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੀਸ ਦਿੱਤਾ।
6.67.88
स भूतले भीमबलाभिपिष्टः
सुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः।
जगाम खं कन्दुकवज्जवेन
पुनश्च रामेण समाजगाम ॥ ६.६७.८८ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਨਾਲ ਪੀਸਿਆ ਗਿਆ ਉਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ (ਬਾਂਦਰਾਂ) ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਵੇਗ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਛਲਿਆ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
6.67.89
कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः।
रराज शोणितोत्सिक्तो गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ६.६७.८९ ॥
ਕੰਨਾਂ ਤੇ ਨੱਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ, ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
6.67.90
शोणितार्द्रो महाकायो राक्षसो भीमदर्शनः।
युद्धायाभिमुखो भूयो मनश्चक्रे निशाचरः ॥ ६.६७.९० ॥
ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੁੜ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।
6.67.91
अमर्षाच्छोणितोद्गारी शुशुभे रावणानुजः।
नीलाञ्जनचयप्रख्यः ससंध्य इव तोयदः ॥ ६.६७.९१ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਹੂ ਉਗਲਦਾ ਰਾਵਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਨੀਲੇ ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ, ਸੰਧਿਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ।
6.67.92
गते च तस्मिन् सुरराजशत्रुः
क्रोधात् प्रदुद्राव रणाय भूयः।
अनायुधोऽस्मीति विचिन्त्य रौद्रो
घोरं तदा मुद्गरमाससाद ॥ ६.६७.९२ ॥
ਉਹ ਚਲਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਰਾਜ ਦਾ ਵੈਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੁੜ ਯੁੱਧ ਲਈ ਦੌੜਿਆ; 'ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਘੋਰ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ।
6.67.93
ततः स पुर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
बभक्ष रक्षो युधि कुम्भकर्णः
प्रजा युगान्ताग्निरिव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९३ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਅਚਾਨਕ ਨਗਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਨਿਗਲਣ ਲੱਗਾ।
6.67.94
बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः
प्रविश्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
चखाद रक्षांसि हरीन् पिशाचा-
न्नृक्षांश्च मोहाद् युधि कुम्भकर्णः।
यथैव मृत्युर्हरते युगान्ते
स भक्षयामास हरींश्च मुख्यान् ॥ ६.६७.९४ ॥
ਭੁੱਖਾ ਅਤੇ ਲਹੂ-ਮਾਸ ਦਾ ਲੋਭੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿੱਛਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗਾ; ਯੁਗਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਜਿਵੇਂ ਹਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਲਿਆ।
6.67.95
एकं द्वौ त्रीन् बहून् क्रुद्धो वानरान् सह राक्षसैः।
समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वरन् मुखे ॥ ६.६७.९५ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਲਿਆ।
6.67.96
सम्प्रस्रवंस्तदा मेदः शोणितं च महाबलः।
वध्यमानो नगेन्द्राग्रैर्भक्षयामास वानरान् ॥ ६.६७.९६ ॥
ਉਦੋਂ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।
6.67.97
ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा गतिम्।
कुम्भकर्णो भृशं क्रुद्धः कपीन् खादन् प्रधावति ॥ ६.६७.९७ ॥
ਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਉਹ ਵਾਨਰ ਉਦੋਂ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਏ; ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕੁੰਭਕਰਣ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਦੌੜਦਾ ਰਿਹਾ।
6.67.98
शतानि सप्त चाष्टौ च विंशत् त्रिंशत् तथैव च।
सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति ॥ ६.६७.९८ ॥
ਸੱਤ ਸੌ, ਅੱਠ ਸੌ, ਵੀਹ, ਤੀਹ (ਬਾਂਦਰਾਂ) ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੱਟ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.67.99
मेदोवसाशोणितदिग्धगात्रः
कर्णावसक्तग्रथितान्त्रमालः।
ववर्ष शूलानि सुतीक्ष्णदंष्ट्रः
कालो युगान्तस्थ इव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९९ ॥
ਚਰਬੀ, ਮਿੱਝ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਲਟਕਦੀ ਆਂਦਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲਾ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਯੁਗਾਂਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
6.67.100
तस्मिन् काले सुमित्रायाः पुत्रः परबलार्दनः।
चकार लक्ष्मणः क्रुद्धो युद्धं परपुरंजयः ॥ ६.६७.१०० ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
6.67.101
स कुम्भकर्णस्य शरान् शरीरे सप्त वीर्यवान्।
निचखानाददे चान्यान् विससर्ज च लक्ष्मणः ॥ ६.६७.१०१ ॥
ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਬਾਣ ਗੱਡ ਦਿੱਤੇ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਕੇ ਛੱਡੇ।
6.67.102
पीड्यमानस्तदस्त्रं तु विशेषं तत् स राक्षसः।
ततश्चुकोप बलवान् सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ६.६७.१०२ ॥
ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ — ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ।
6.67.103
अथास्य कवचं शुभ्रं जाम्बूनदमयं शुभम्।
प्रच्छादयामास शरैः संध्याभ्रमिव मारुतः ॥ ६.६७.१०३ ॥
ਫਿਰ ਹਵਾ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਮਕਦੇ, ਸੁੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਵਚ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
6.67.104
नीलाञ्जनचयप्रख्यः शरैः काञ्चनभूषणैः।
आपीड्यमानः शुशुभे मेघैः सूर्य इवांशुमान् ॥ ६.६७.१०४ ॥
ਨੀਲੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਤੇਜ਼ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
6.67.105
ततः स राक्षसो भीमः सुमित्रानन्दवर्धनम्।
सावज्ञमेव प्रोवाच वाक्यं मेघौघनिःस्वनः ॥ ६.६७.१०५ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
6.67.106
अन्तकस्याप्यकष्टेन युधि जेतारमाहवे।
युध्यता मामभीतेन ख्यापिता वीरता त्वया ॥ ६.६७.१०६ ॥
ਯਮ ਨੂੰ ਵੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੌਖਿਆਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜਦਿਆਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
6.67.107
प्रगृहीतायुधस्येह मृत्योरिव महामृधे।
तिष्ठन्नप्यग्रतः पूज्यः किमु युद्धप्रदायकः ॥ ६.६७.१०७ ॥
ਏਥੇ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਫਿਰ ਲੜਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ?
6.67.108
ऐरावतं समारूढो वृतः सर्वामरैः प्रभुः।
नैव शक्रोऽपि समरे स्थितपूर्वः कदाचन ॥ ६.६७.१०८ ॥
ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਇੰਦਰ ਵੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਦੇ (ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ) ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਿਆ ਸੀ।
6.67.109
अद्य त्वयाहं सौमित्रे बालेनापि पराक्रमैः।
तोषितो गन्तुमिच्छामि त्वामनुज्ञाप्य राघवम् ॥ ६.६७.१०९ ॥
ਹੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਬਾਲਕ ਹੈਂ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਤੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
6.67.110
यत् तु वीर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहं रणे त्वया।
राममेवैकमिच्छामि हन्तुं यस्मिन् हते हतम् ॥ ६.६७.११० ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵੀਰਜ, ਬਲ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਮਰੇ ਤਾਂ ਸਭ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
6.67.111
रामे मयात्र निहते येऽन्ये स्थास्यन्ति संयुगे।
तानहं योधयिष्यामि स्वबलेन प्रमाथिना ॥ ६.६७.१११ ॥
ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਬਲ ਨਾਲ ਲੜਾਂਗਾ।
6.67.112
इत्युक्तवाक्यं तद् रक्षः प्रोवाच स्तुतिसंहितम्।
मृधे घोरतरं वाक्यं सौमित्रिः प्रहसन्निव ॥ ६.६७.११२ ॥
ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਤਤ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ; ਤਦ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਸਦੇ ਵਾਂਗ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ।
6.67.113
यस्त्वं शक्रादिभिर्देवैरसह्यः प्राप्य पौरुषम्।
तत् सत्यं नान्यथा वीर दृष्टस्तेऽद्य पराक्रमः ॥ ६.६७.११३ ॥
ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੇਯ ਤੂੰ ਪੌਰਖ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ — ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਵੀਰ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਰਾਕਰਮ ਵੇਖ ਲਿਆ।
6.67.115
एष दाशरथी रामस्तिष्ठत्यद्रिरिवाचलः।
अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः।
राममेवाभिदुद्राव कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ६.६७.११५ ॥
ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅਚਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਮ ਵੱਲ ਹੀ ਦੌੜਿਆ।
6.67.116
अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन्।
कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशितान् शरान् ॥ ६.६७.११६ ॥
ਤਦ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤ੍ਰ ਚਲਾ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.67.117
तस्य रामेण विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः।
अङ्गारमिश्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुरर्चिषः ॥ ६.६७.११७ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਅੱਗੇ ਦੌੜਦੇ ਉਸ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ।
6.67.118
रामास्त्रविद्धो घोरं वै नर्दन् राक्षसपुङ्गवः।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.११८ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਦਾ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
6.67.119
तस्योरसि निमग्नास्ते शरा बर्हिणवाससः।
हस्ताच्चास्य परिभ्रष्टा गदा चोर्व्यां पपात ह ॥ ६.६७.११९ ॥
ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਧਸੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮੋਰ-ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਗਦਾ।
6.67.120
आयुधानि च सर्वाणि विप्रकीर्यन्त भूतले।
स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः ॥ ६.६७.१२० ॥
ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿੱਲਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਹੱਥਾ ਸਮਝਿਆ,
6.67.121
मुष्टिभ्यां च कराभ्यां च चकार कदनं महत्।
स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः।
रुधिरं परिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणं यथा ॥ ६.६७.१२१ ॥
ਮੁੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਵੱਡਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਬਹੁਤ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾ ਕੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਂਗ ਲਹੂ ਵਹਾਉਣ ਲੱਗਾ।
6.67.122
स तीव्रेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्च्छितः।
वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् स परिधावति ॥ ६.६७.१२२ ॥
ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਪਾਗਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਰਿੱਛਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਨ ਲੱਗਾ।
6.67.123
अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः।
चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः ॥ ६.६७.१२३ ॥
ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ, ਯਮ ਵਰਗੇ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਚੋਟੀ ਘੁਮਾ ਕੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸੁੱਟੀ।
6.67.124
अप्राप्तमन्तरा रामः सप्तभिस्तमजिह्मगैः।
चिच्छेद गिरिशृङ्गं तं पुनः संधाय कार्मुकम् ॥ ६.६७.१२४ ॥
ਉਹ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੱਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਬਤ-ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ ’ਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
6.67.125
ततस्तु रामो धर्मात्मा तस्य शृङ्गं महत् तदा।
शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद भरताग्रजः ॥ ६.६७.१२५ ॥
ਤਦ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੋਟੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ।
6.67.126
तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव श्रिया।
द्वे शते वानराणां च पतमानमपातयत् ॥ ६.६७.१२६ ॥
ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਉਹ ਸ਼ਿਖਰ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਦੋ ਸੌ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡੇਗ ਗਿਆ।
6.67.127
तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो राममब्रवीत्।
कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून् ॥ ६.६७.१२७ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਪਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.67.128
नैवायं वानरान् राजन् न विजानाति राक्षसान्।
मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति ॥ ६.६७.१२८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਨਾ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ; ਲਹੂ ਦੀ ਗੰਧ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਿਆਂ ਤੇ ਬਿਗਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
6.67.129
साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वतो वानरर्षभाः।
यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्मिन् समन्ततः ॥ ६.६७.१२९ ॥
ਚੰਗਾ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਯੂਥਪਤੀ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਣ।
6.67.130
अद्यायं दुर्मतिः काले गुरुभारप्रपीडितः।
प्रचरन् राक्षसो भूमौ नान्यान् हन्यात् प्लवंगमान् ॥ ६.६७.१३० ॥
ਅੱਜ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਬੁੱਧੀ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੇਠ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਦੂਜੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕੇਗਾ।
6.67.131
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।
ते समारुरुहुर्हृष्टाः कुम्भकर्णं महाबलाः ॥ ६.६७.१३१ ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
6.67.132
कुम्भकर्णस्तु संक्रुद्धः समारूढः प्लवंगमैः।
व्यधूनयत् तान् वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ॥ ६.६७.१३२ ॥
ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਕੁੰਭਕਰਣ, ਵਾਨਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਤਾਂ, ਦੁਸ਼ਟ ਹਾਥੀ ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਵਤਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਝਟਕ ਦਿੱਤਾ।
6.67.133
तान् दृष्ट्वा निर्धुतान् रामो रुष्टोऽयमिति राक्षसम्।
समुत्पपात वेगेन धनुरुत्तममाददे ॥ ६.६७.१३३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ 'ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ' ਜਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਛਲ ਕੇ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
6.67.134
क्रोधरक्तेक्षणो धीरो निर्दहन्निव चक्षुषा।
राघवो राक्षसं वेगादभिदुद्राव वेगितः।
यूथपान् हर्षयन् सर्वान् कुम्भकर्णबलार्दितान् ॥ ६.६७.१३४ ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਧੀਰ ਰਾਘਵ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਾੜਦਾ ਹੋਵੇ, ਵੇਗ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਰੇ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
6.67.135
स चापमादाय भुजंगकल्पं
दृढज्यमुग्रं तपनीयचित्रम्।
हरीन् समाश्वास्य समुत्पपात
रामो निबद्धोत्तमतूणबाणः ॥ ६.६७.१३५ ॥
ਸੱਪ ਵਰਗਾ, ਪੱਕੀ ਤਾਂਤ ਵਾਲਾ, ਉਗਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਤਰਕਸ਼ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰਾਮ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਠਿਆ।
6.67.136
स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयैः।
लक्ष्मणानुचरो वीरः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ ६.६७.१३६ ॥
ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਰਜੇਯ ਵਾਨਰ-ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਵੀਰ ਮਹਾਬਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
6.67.137
स ददर्श महात्मानं किरीटिनमरिंदमम्।
शोणिताप्लुतरक्ताक्षं कुम्भकर्णं महाबलः ॥ ६.६७.१३७ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਤਾਜ ਧਾਰੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਉਹ।
6.67.138
सर्वान् समभिधावन्तं यथा रुष्टं दिशागजम्।
मार्गमाणं हरीन् क्रुद्धं राक्षसैः परिवारितम् ॥ ६.६७.१३८ ॥
ਦਿਗਜ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸਭ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
6.67.139
विन्ध्यमन्दरसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्।
स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद् वर्षमेघमिवोत्थितम् ॥ ६.६७.१३९ ॥
ਵਿੰਧਿਆ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ, ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਵਗਾਉਂਦਾ, ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ।
6.67.140
जिह्वया परिलिह्यन्तं सृक्किणी शोणितोक्षिते।
मृद्नन्तं वानरानीकं कालान्तकयमोपमम् ॥ ६.६७.१४० ॥
ਜੀਭ ਨਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਚੱਟਦਾ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ, ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ, ਕਾਲ, ਅੰਤਕ ਤੇ ਯਮ ਵਰਗਾ।
6.67.141
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम्।
विस्फारयामास तदा कार्मुकं पुरुषर्षभः ॥ ६.६७.१४१ ॥
ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ।
6.67.142
स तस्य चापनिर्घोषात् कुपितो राक्षसर्षभः।
अमृष्यमाणस्तं घोषमभिदुद्राव राघवम् ॥ ६.६७.१४२ ॥
ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦਾ, ਰਾਘਵ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
6.67.143
ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं
भुजंगराजोत्तमभोगबाहुः।
तमापतन्तं धरणीधराभ-
मुवाच रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१४३ ॥
ਫਿਰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਰਬਤ ਸਮਾਨ ਉਸ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਝਪਟਦਾ ਵੇਖ, ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.67.144
आगच्छ रक्षोऽधिप मा विषाद-
मवस्थितोऽहं प्रगृहीतचापः।
अवेहि मां राक्षसवंशनाशनं
यस्त्वं मुहूर्ताद् भविता विचेताः ॥ ६.६७.१४४ ॥
ਆ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ! ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋ। ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
6.67.145
रामोऽयमिति विज्ञाय जहास विकृतस्वनम्।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.१४५ ॥
'ਇਹ ਰਾਮ ਹੈ' ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੱਸਿਆ। ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਂਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
6.67.146
दारयन्निव सर्वेषां हृदयानि वनौकसाम्।
प्रहस्य विकृतं भीमं स मेघस्तनितोपमम् ॥ ६.६७.१४६ ॥
ਜੰਗਲੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਿਲ ਜਿਵੇਂ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵਿਕਰਾਲ ਹਾਸਾ ਹੱਸਿਆ।
6.67.147
कुम्भकर्णो महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत्।
नाहं विराधो विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च।
न वाली न च मारीचः कुम्भकर्णः समागतः ॥ ६.६७.१४७ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ - "ਮੈਨੂੰ ਵਿਰਾਧ, ਕਬੰਧ, ਖਰ, ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਮਾਰੀਚ ਨਾ ਸਮਝ; ਮੈਂ ਕੁੰਭਕਰਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।"
6.67.148
पश्य मे मुद्गरं भीमं सर्वं कालायसं महत्।
अनेन निर्जिता देवा दानवाश्च पुरा मया ॥ ६.६७.१४८ ॥
ਵੇਖ ਮੇਰੀ ਭਿਆਨਕ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਦਾ। ਇਸੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
6.67.149
विकर्णनास इति मां नावज्ञातुं त्वमर्हसि।
स्वल्पापि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात् ॥ ६.६७.१४९ ॥
"ਵਿਕਰਣਨਾਸ" ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਾ ਕਰ। ਕੰਨ ਤੇ ਨੱਕ ਗਵਾਉਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਦਰਦ ਨਹੀਂ।
6.67.150
दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूल वीर्यं गात्रेषु मेऽनघ।
ततस्त्वां भक्षयिष्यामि दृष्टपौरुषविक्रमम् ॥ ६.६७.१५० ॥
ਹੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਸ਼ੇਰ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪਰਾਕਰਮ ਵਿਖਾ। ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।
6.67.151
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
रामः सुपुङ्खान् विससर्ज बाणान्।
तैराहतो वज्रसमप्रवेगै-
र्न चुक्षुभे न व्यथते सुरारिः ॥ ६.६७.१५१ ॥
ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ। ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੇਵਸ਼ਤਰੂ ਨਾ ਡੋਲਿਆ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
6.67.152
यैः सायकैः सालवरा निकृत्ता
वाली हतो वानरपुङ्गवश्च।
ते कुम्भकर्णस्य तदा शरीरं
वज्रोपमा न व्यथयाम्प्रचक्रुः ॥ ६.६७.१५२ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਗਏ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਵਾਲੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਬਾਣ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ।
6.67.153
स वारिधारा इव सायकांस्तान्
पिबन् शरीरेण महेन्द्रशत्रुः।
जघान रामस्य शरप्रवेगं
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगम् ॥ ६.६७.१५३ ॥
ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਪੀਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣ ਦੇ ਵੇਗ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਵਾਲੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ।
6.67.154
ततस्तु रक्षः क्षतजानुलिप्तं
वित्रासनं देवमहाचमूनाम्।
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगं
विद्रावयामास चमूं हरीणाम् ॥ ६.६७.१५४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ ਨੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਵਾਲੀ ਗਦਾ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
6.67.155
वायव्यमादाय ततोऽपरास्त्रं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय।
समुद्गरं तेन जहार बाहुं
स कृत्तबाहुस्तुमुलं ननाद ॥ ६.६७.१५५ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਯਵ੍ਯ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਉੱਤੇ ਚਲਾਇਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਗਦਾ ਸਮੇਤ ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਂਹ ਕੱਟੀ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਿਆ।
6.67.156
स तस्य बाहुर्गिरिशृङ्गकल्पः
समुद्गरो राघवबाणकृत्तः।
पपात तस्मिन् हरिराजसैन्ये
जघान तां वानरवाहिनीं च ॥ ६.६७.१५६ ॥
ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਉਸਦੀ ਉਹ ਬਾਂਹ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੀ, ਗਦਾ ਸਮੇਤ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
6.67.157
ते वानरा भग्नहतावशेषाः
पर्यन्तमाश्रित्य तदा विषण्णाः।
प्रपीडिताङ्गा ददृशुः सुघोरं
नरेन्द्ररक्षोऽधिपसंनिपातम् ॥ ६.६७.१५७ ॥
ਉਹ ਵਾਨਰ, ਖਿੱਲਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਬਚੇ ਹੋਏ, ਤਦ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਨਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਗ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਉਸ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਟੱਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।
6.67.158
स कुम्भकर्णोऽस्त्रनिकृत्तबाहु-
र्महासिकृत्ताग्र इवाचलेन्द्रः।
उत्पाटयामास करेण वृक्षं
ततोऽभिदुद्राव रणे नरेन्द्रम् ॥ ६.६७.१५८ ॥
ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਬਾਂਹ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਚੋਟੀ ਕੱਟੇ ਪਰਬਤਰਾਜ ਵਾਂਗ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟ ਕੇ, ਫਿਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਨਰੇਂਦਰ (ਰਾਮ) ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
6.67.159
तं तस्य बाहुं सहतालवृक्षं
समुद्यतं पन्नगभोगकल्पम्।
ऐन्द्रास्त्रयुक्तेन जघान रामो
बाणेन जाम्बूनदचित्रितेन ॥ ६.६७.१५९ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਉੱਠੀ ਹੋਈ, ਤਾੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਮੇਤ, ਸੱਪ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਵਰਗੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਐਂਦ੍ਰਾਸਤ੍ਰ ਜੁੜੇ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਿਤਰੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
6.67.160
स कुम्भकर्णस्य भुजो निकृत्तः
पपात भूमौ गिरिसंनिकाशः।
विचेष्टमानो निजघान वृक्षान्
शैलान् शिलावानरराक्षसांश्च ॥ ६.६७.१६० ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਉਹ ਕੱਟੀ ਬਾਂਹ, ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਤੜਫਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ, ਸ਼ਿਲਾ-ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.67.161
तं छिन्नबाहुं समवेक्ष्य रामः
समापतन्तं सहसा नदन्तम्।
द्वावर्धचन्द्रौ निशितौ प्रगृह्य
चिच्छेद पादौ युधि राक्षसस्य ॥ ६.६७.१६१ ॥
ਬਾਂਹ ਕੱਟੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਗਰਜਦਿਆਂ ਝਪਟਦਾ ਵੇਖ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੋ ਤਿੱਖੇ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
6.67.162
तौ तस्य पादौ प्रदिशो दिशश्च
गिरेर्गुहाश्चैव महार्णवं च।
लङ्कां च सेनां कपिराक्षसानां
विनादयन्तौ विनिपेततुश्च ॥ ६.६७.१६२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਮਹਾਸਾਗਰ, ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਵਾਨਰ-ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.67.163
निकृत्तबाहुर्विनिकृत्तपादो
विदार्य वक्त्रं वडवामुखाभम्।
दुद्राव रामं सहसाभिगर्जन्
राहुर्यथा चन्द्रमिवान्तरिक्षे ॥ ६.६७.१६३ ॥
ਬਾਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪੈਰ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਵਡਵਾਮੁਖ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਪਾੜ ਕੇ ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਰਾਮ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਹੂ ਚੰਦਰਮਾ ਵੱਲ ਝਪਟਦਾ ਹੈ।
6.67.164
अपूरयत् तस्य मुखं शिताग्रै
रामः शरैर्हेमपिनद्धपुङ्खैः।
सम्पूर्णवक्त्रो न शशाक वक्तुं
चुकूज कृच्छ्रेण मुमूर्च्छ चापि ॥ ६.६७.१६४ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਮੂੰਹ ਭਰ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਕਸ਼ਟ ਨਾਲ ਕਰਾਹ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
6.67.165
अथाददे सूर्यमरीचिकल्पं
स ब्रह्मदण्डान्तककालकल्पम्।
अरिष्टमैन्द्रं निशितं सुपुङ्खं
रामः शरं मारुततुल्यवेगम् ॥ ६.६७.१६५ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ, ਅੰਤਕ ਤੇ ਕਾਲ ਵਰਗਾ, ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਨਾਮ ਦਾ, ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ।
6.67.166
तं वज्रजाम्बूनदचारुपुङ्खं
प्रदीप्तसूर्यज्वलनप्रकाशम्।
महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय ॥ ६.६७.१६६ ॥
ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਲਦੇ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਾਣ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉੱਤੇ ਛੱਡਿਆ।
6.67.167
स सायको राघवबाहुचोदितो
दिशःस्वभासा दश सम्प्रकाशयन्।
विधूमवैश्वानरभीमदर्शनो
जगाम शक्राशनिभीमविक्रमः ॥ ६.६७.१६७ ॥
ਰਾਘਵ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬਾਣ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦਾ, ਧੂੰਏਂ ਰਹਿਤ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਦਿਸਦਾ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ।
6.67.168
स तन्महापर्वतकूटसंनिभं
सुवृत्तदंष्ट्रं चलचारुकुण्डलम्।
चकर्त रक्षोऽधिपतेः शिरस्तदा
यथैव वृत्रस्य पुरा पुरंदरः ॥ ६.६७.१६८ ॥
ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ, ਸੁੰਦਰ ਗੋਲ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਹਿਲਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ ਸੀ।
6.67.169
कुम्भकर्णशिरो भाति कुण्डलालंकृतं महत्।
आदित्येऽभ्युदिते रात्रौ मध्यस्थ इव चन्द्रमाः ॥ ६.६७.१६९ ॥
ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਚੰਦਰਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
6.67.170
तद् रामबाणाभिहतं पपात
रक्षःशिरः पर्वतसंनिकाशम्।
बभञ्ज चर्यागृहगोपुराणि
प्राकारमुच्चं तमपातयच्च ॥ ६.६७.१७० ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਉਸਨੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਘਰਾਂ ਦੇ ਗੋਪੁਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ।
6.67.171
तच्चातिकायं हिमवत् प्रकाशं
रक्षस्तदा तोयनिधौ पपात।
ग्राहान् परान् मीनवरान् भुजंगमान्
ममर्द भूमिं च तथा विवेश ॥ ६.६७.१७१ ॥
ਉਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਰਾਖਸ਼, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਉਸਨੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ, ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
6.67.172
तस्मिन् हते ब्राह्मणदेवशत्रौ
महाबले संयति कुम्भकर्णे।
चचाल भूर्भूमिधराश्च सर्वे
हर्षाच्च देवास्तुमुलं प्रणेदुः ॥ ६.६७.१७२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤ ਕੰਬ ਉੱਠੇ; ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਗਰਜ ਉੱਠੇ।
6.67.173
ततस्तु देवर्षिमहर्षिपन्नगाः
सुराश्च भूतानि सुपर्णगुह्यकाः।
सयक्षगन्धर्वगणा नभोगताः
प्रहर्षिता रामपराक्रमेण ॥ ६.६७.१७३ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਗ, ਦੇਵਤੇ, ਭੂਤ, ਗਰੁੜ, ਗੁਹਿਆਕ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸਮੂਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
6.67.174
ततस्तु ते तस्य वधेन भूरिणा
मनस्विनो नैर्ऋतराजबान्धवाः।
विनेदुरुच्चैर्व्यथिता रघूत्तमं
हरिं समीक्ष्यैव यथा मतंगजाः ॥ ६.६७.१७४ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਭਾਰੀ ਵਧ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦੇ ਮਨਸਵੀ ਬੰਧੂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਦ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਗਰਜ ਉੱਠੇ।
6.67.175
स देवलोकस्य तमो निहत्य
सूर्यो यथा राहुमुखाद् विमुक्तः।
तथा व्यभासीद्धरिसैन्यमध्ये
निहत्य रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१७५ ॥
ਰਾਹੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਰਾਮ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਮਕ ਉੱਠੇ।
6.67.176
प्रहर्षमीयुर्बहवश्च वानराः
प्रबुद्धपद्मप्रतिमैरिवाननैः।
अपूजयन् राघवमिष्टभागिनं
हते रिपौ भीमबले नृपात्मजम् ॥ ६.६७.१७६ ॥
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲਾ ਵੈਰੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇ ਭਾਗੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਘਵ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
6.67.177
स कुम्भकर्णं सुरसैन्यमर्दनं
महत्सु युद्धेषु कदाचनाजितम्।
ननन्द हत्वा भरताग्रजो रणे
महासुरं वृत्रमिवामराधिपः ॥ ६.६७.१७७ ॥
ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਇੰਦਰ ਮਹਾਸੁਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ।