વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.90.1
स हताश्वो महातेजा भूमौ तिष्ठन् निशाचरः।
इन्द्रजित् परमक्रुद्धः सम्प्रजज्वाल तेजसा ॥ ६.९०.१ ॥
ઘોડા હણાઈ જતાં ભૂમિ પર ઊભેલો તે મહાતેજસ્વી નિશાચર ઇન્દ્રજિત અતિ ક્રોધે પોતાના તેજથી પ્રજ્વલી ઊઠ્યો.
6.90.2
तौ धन्विनौ जिघांसन्तावन्योन्यमिषुभिर्भृशम्।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौ वने गजवृषाविव ॥ ६.९०.२ ॥
તે બંને ધનુર્ધરો એકબીજાને મારવાની ઇચ્છાથી બાણો વડે અતિશય પ્રહાર કરતા, વિજયની આકાંક્ષાથી, વનમાં બે ગજરાજોની જેમ આગળ વધ્યા.
6.90.3
निबर्हयन्तश्चान्योन्यं ते राक्षसवनौकसः।
भर्तारं न जहुर्युद्धे सम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ ६.९०.३ ॥
વનમાં વસતા તે રાક્ષસો એકબીજાનો સંહાર કરતા, યુદ્ધમાં આમતેમ દોડતા છતાં પોતાના સ્વામીને છોડ્યો નહીં.
6.90.4
ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः।
स्तुन्वानो हर्षमाणश्च इदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.९०.४ ॥
ત્યારે રાવણપુત્રે તે સર્વ રાક્ષસોને હર્ષિત કરતાં, પોતે પણ વખાણ કરતાં અને આનંદિત થતાં આ વચન કહ્યું.
6.90.5
तमसा बहुलेनेमाः संसक्ताः सर्वतो दिशः।
नेह विज्ञायते स्वो वा परो वा राक्षसोत्तमाः ॥ ६.९०.५ ॥
ઘનઘોર અંધકારથી આ દિશાઓ ચારેય બાજુથી ઘેરાઈ ગઈ છે; હે ઉત્તમ રાક્ષસો, અહીં પોતાનો કોણ અને શત્રુ કોણ તે ઓળખાતું નથી.
6.90.6
धृष्टं भवन्तो युध्यन्तु हरीणां मोहनाय वै।
अहं तु रथमास्थाय आगमिष्यामि संयुगे ॥ ६.९०.६ ॥
તમે નિર્ભયતાથી યુદ્ધ કરો, વાનરોને મોહમાં નાખવા માટે; હું તો રથ પર ચઢીને યુદ્ધમાં પાછો આવીશ.
6.90.7
तथा भवन्तः कुर्वन्तु यथेमे हि वनौकसः।
न युध्येयुर्महात्मानः प्रविष्टे नगरं मयि ॥ ६.९०.७ ॥
તમે બધા એવું કરો કે આ વનવાસી મહાત્માઓ લડી ન શકે, હું નગરમાં પ્રવેશ કરું ત્યારે.
6.90.8
इत्युक्त्वा रावणसुतो वञ्चयित्वा वनौकसः।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रथहेतोरमित्रहा ॥ ६.९०.८ ॥
આમ કહીને રાવણપુત્રે વનવાસીઓને છેતરી, રથ માટે શત્રુહંતા થઈને લંકા નગરીમાં પ્રવેશ કર્યો.
6.90.9
स रथं भूषयित्वाथ रुचिरं हेमभूषितम्।
प्रासासिशरसंयुक्तं युक्तं परमवाजिभिः ॥ ६.९०.९ ॥
પછી તેણે સોનાથી શણગારેલા સુંદર રથને સજાવ્યો; જે ભાલા, તલવાર અને બાણોથી યુક્ત હતો અને ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડાયેલો હતો.
6.90.10
अधिष्ठितं हयज्ञेन सूतेनाप्तोपदेशिना।
आरुरोह महातेजा रावणिः समितिंजयः ॥ ६.९०.१० ॥
ઘોડાના જ્ઞાતા, વિશ્વાસુ અને ઉપદેશ પામેલા સારથિ દ્વારા ચલાવાતા તે રથ પર મહાતેજસ્વી, યુદ્ધવિજયી રાવણિ ચઢ્યો.
6.90.11
स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतो मन्दोदरीसुतः।
निर्ययौ नगराद् वीरः कृतान्तबलचोदितः ॥ ६.९०.११ ॥
મુખ્ય રાક્ષસગણોથી ઘેરાયેલો મંદોદરીનો તે વીર પુત્ર, કૃતાંતના બળથી પ્રેરાઈને નગરમાંથી બહાર નીકળ્યો.
6.90.12
सोऽभिनिष्क्रम्य नगरादिन्द्रजित् परमौजसा।
अभ्ययाज्जवनैरश्वैर्लक्ष्मणं सविभीषणम् ॥ ६.९०.१२ ॥
નગરમાંથી નીકળીને ઇન્દ્રજિત અતિ પરાક્રમથી, વેગવાન ઘોડાઓ વડે, વિભીષણ સહિત લક્ષ્મણ તરફ આગળ વધ્યો.
6.90.13
ततो रथस्थमालोक्य सौमित्री रावणात्मजम्।
वानराश्च महावीर्या राक्षसश्च विभीषणः ॥ ६.९०.१३ ॥
ત્યારે રથ પર ઊભેલા રાવણપુત્રને જોઈને સૌમિત્રિ, મહાપરાક્રમી વાનરો અને રાક્ષસ વિભીષણ
6.90.14
विस्मयं परमं जग्मुर्लाघवात् तस्य धीमतः।
रावणिश्चापि संक्रुद्धो रणे वानरयूथपान् ॥ ६.९०.१४ ॥
તે બુદ્ધિમાનની ચપળતા જોઈ તેઓ અત્યંત વિસ્મિત થયા; અને રાવણપુત્ર પણ ક્રોધે ભરાઈને રણમાં વાનર યૂથપતિઓને
6.90.15
पातयामास बाणौघैः शतशोऽथ सहस्रशः।
स मण्डलीकृतधनू रावणिः समितिंजयः ॥ ६.९०.१५ ॥
તેણે બાણોની ધારાઓથી સેંકડો, હજારોને પાડી નાખ્યા; ધનુષ્યને વર્તુળાકાર ખેંચેલો તે રાવણપુત્ર યુદ્ધવિજેતા હતો.
6.90.16
हरीनभ्यहनत् क्रुद्धः परं लाघवमास्थितः।
ते वध्यमाना हरयो नाराचैर्भीमविक्रमाः ॥ ६.९०.१६ ॥
ક્રોધે ભરાઈ, પરમ ચપળતા અપનાવી તેણે વાનરો પર પ્રહાર કર્યો; ભયંકર પરાક્રમી વાનરો નારાચ બાણોથી ઘવાઈને
6.90.17
सौमित्रिं शरणं प्राप्ताः प्रजापतिमिव प्रजाः।
ततः समरकोपेन ज्वलितो रघुनन्दनः।
चिच्छेद कार्मुकं तस्य दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ ६.९०.१७ ॥
તેઓ સૌમિત્રિને શરણે ગયા, જેમ પ્રજા પ્રજાપતિને શરણે જાય. ત્યારે યુદ્ધક્રોધથી બળતા રઘુનંદને હાથની ચપળતા બતાવી તેનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું.
6.90.18
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय सज्यं चक्रे त्वरन्निव।
तदप्यस्य त्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणो निरकृन्तत ॥ ६.९०.१८ ॥
તેણે બીજું ધનુષ્ય ઉપાડીને ઉતાવળે પણછ ચડાવી; પણ લક્ષ્મણે ત્રણ બાણોથી તે પણ કાપી નાખ્યું.
6.90.19
अथैनं छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः।
विव्याधोरसि सौमित्री रावणिं पञ्चभिः शरैः ॥ ६.९०.१९ ॥
ત્યારે ધનુષ્ય તૂટી ગયેલા તેને સૌમિત્રિ લક્ષ્મણે સર્પવિષ સમાન પાંચ બાણોથી છાતીમાં વીંધ્યો.
6.90.20
ते तस्य कायं निर्भिद्य महाकार्मुकनिःसृताः।
निपेतुर्धरणीं बाणा रक्ता इव महोरगाः ॥ ६.९०.२० ॥
મહાન ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તે બાણો તેના શરીરને ભેદી, લોહીલુહાણ મહાસર્પોની જેમ ભૂમિ પર પડ્યાં.
6.90.21
स च्छिन्नधन्वा रुधिरं वमन् वक्त्रेण रावणिः।
जग्राह कार्मुकश्रेष्ठं दृढज्यं बलवत्तरम् ॥ ६.९०.२१ ॥
ધનુષ્ય તૂટેલું હોવા છતાં, મોઢામાંથી લોહી ઓકતા રાવણિએ દૃઢ દોરીવાળું, અતિ બળવાન શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ઉપાડી લીધું.
6.90.22
स लक्ष्मणं समुद्दिश्य परं लाघवमास्थितः।
ववर्ष शरवर्षाणि वर्षाणीव पुरंदरः ॥ ६.९०.२२ ॥
તેણે અત્યંત ચપળતાથી લક્ષ્મણને લક્ષ્ય બનાવી, ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે તેમ બાણોની વર્ષા કરી.
6.90.23
मुक्तमिन्द्रजिता तत्तु शरवर्षमरिंदमः।
आवारयदसम्भ्रान्तो लक्ष्मणः सुदुरासदम् ॥ ६.९०.२३ ॥
ઇન્દ્રજિતે છોડેલી તે અતિ દુર્નિવાર બાણવર્ષાને, શત્રુદમન લક્ષ્મણે અચલ રહીને રોકી દીધી.
6.90.24
संदर्शयामास तदा रावणिं रघुनन्दनः।
असम्भ्रान्तो महातेजास्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.९०.२४ ॥
ત્યારે રઘુનંદન લક્ષ્મણે અચલ અને મહાતેજસ્વી રહીને રાવણિને પોતાનો પરાક્રમ બતાવ્યો; તે અદ્ભુત જેવું લાગ્યું.
6.90.25
ततस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे।
अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रास्त्रं सम्प्रदर्शयन्।
राक्षसेन्द्रसुतं चापि बाणौघैः समताडयत् ॥ ६.९०.२५ ॥
પછી યુદ્ધમાં તે બધા રાક્ષસોમાંથી દરેકને તેણે અત્યંત ક્રોધથી ત્રણ-ત્રણ બાણોથી વીંધ્યા, ઝડપી અસ્ત્રકૌશલ્ય બતાવતા. રાક્ષસેન્દ્રના પુત્રને પણ બાણોના પ્રવાહથી સારી રીતે પ્રહાર કર્યો.
6.90.26
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुघातिना।
असक्तं प्रेषयामास लक्ष्मणाय बहून् शरान् ॥ ६.९०.२६ ॥
શત્રુઓનો સંહાર કરનાર તે બળવાન શત્રુ દ્વારા અત્યંત વીંધાયેલો તે સતત લક્ષ્મણ તરફ ઘણાં બાણો છોડતો રહ્યો.
6.90.27
तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद परवीरहा।
सारथेरस्य च रणे रथिनो रथसत्तमः ॥ ६.९०.२७ ॥
શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ તેણે તે બાણો પહોંચે તે પહેલાં તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખ્યા; યુદ્ધમાં તેના સારથિને પણ.
6.90.28
शिरो जहार धर्मात्मा भल्लेनानतपर्वणा।
असूतास्ते हयास्तत्र रथमूहुरविक्लवाः ॥ ६.९०.२८ ॥
ધર્માત્માએ વળેલા ગાંઠવાળા ભલ્લ બાણથી તેનું માથું કાપી નાખ્યું. ત્યાં સારથિ વિના પણ તેના ઘોડાઓ અવિચલિત રીતે રથ ખેંચતા રહ્યા.
6.90.29
मण्डलान्यभिधावन्ति तदद्भुतमिवाभवत्।
अमर्षवशमापन्नः सौमित्रिर्दृढविक्रमः ॥ ६.९०.२९ ॥
તે ઘોડાઓ વર્તુળાકારે દોડવા લાગ્યા; તે અદ્ભુત જેવું થયું. ક્રોધને વશ થયેલા, દૃઢ પરાક્રમી સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ)...
6.90.30
प्रत्यविध्यद्धयांस्तस्य शरैर्वित्रासयन् रणे।
अमर्षमाणस्तत्कर्म रावणस्य सुतो रणे ॥ ६.९०.३० ॥
યુદ્ધમાં તેના ઘોડાઓને બાણોથી વીંધી ડરાવ્યા. તે કૃત્ય સહન ન થતાં રાવણનો પુત્ર યુદ્ધમાં...
6.90.31
विव्याध दशभिर्बाणैः सौमित्रिं तममर्षणम्।
ते तस्य वज्रप्रतिमाः शराः सर्पविषोपमाः।
विलयं जग्मुरागत्य कवचं काञ्चनप्रभम् ॥ ६.९०.३१ ॥
તેણે દસ બાણોથી તે ક્રોધિત સૌમિત્રિને વીંધ્યો. વજ્ર સમાન અને સર્પવિષ સમાન તેના બાણો આવીને સુવર્ણ આભાવાળા કવચ સાથે અથડાઈ નાશ પામ્યા.
6.90.32
अभेद्यकवचं मत्वा लक्ष्मणं रावणात्मजः।
ललाटे लक्ष्मणं बाणैः सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित् ॥ ६.९०.३२ ॥
લક્ષ્મણનું કવચ અભેદ્ય માનીને રાવણપુત્ર ઇન્દ્રજિતે સુંદર પીંછાવાળા ત્રણ બાણોથી લક્ષ્મણના લલાટ પર પ્રહાર કર્યો.
6.90.33
अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रमस्त्रं प्रदर्शयन्।
तैः पृषत्कैर्ललाटस्थैः शुशुभे रघुनन्दनः ॥ ६.९०.३३ ॥
અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તેણે ઝડપથી અસ્ત્ર દેખાડતાં બાણો માર્યા. લલાટે વાગેલા તે બાણોથી રઘુનંદન શોભી ઊઠ્યા.
6.90.34
रणाग्रे समरश्लाघी त्रिशृङ्ग इव पर्वतः।
स तथाप्यर्दितो बाणै राक्षसेन तदा मृधे ॥ ६.९०.३४ ॥
યુદ્ધના અગ્રભાગે સમરશ્લાઘી તે ત્રિશૃંગ પર્વત જેવો ઊભો હતો. છતાં તે સમયે યુદ્ધમાં રાક્ષસના બાણોથી તે પીડિત થયો.
6.90.35
तमाशु प्रतिविव्याध लक्ष्मणः पञ्चभिः शरैः।
विकृष्येन्द्रजितो युद्धे वदने शुभकुण्डले ॥ ६.९०.३५ ॥
લક્ષ્મણે તરત જ પાંચ બાણોથી તેને પ્રતિઆઘાત કર્યો. યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતના સુંદર કુંડળવાળા મુખ પર ધનુષ્ય ખેંચીને બાણ માર્યા.
6.90.36
लक्ष्मणेन्द्रजितौ वीरौ महाबलशरासनौ।
अन्योन्यं जघ्नतुर्वीरौ विशिखैर्भीमविक्रमौ ॥ ६.९०.३६ ॥
લક્ષ્મણ અને ઇન્દ્રજિત, બે વીરો, મહાબળવાન ધનુષ્યવાળા, ભયંકર પરાક્રમી, બાણોથી એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
6.90.37
ततः शोणितदिग्धाङ्गौ लक्ष्मणेन्द्रजितावुभौ।
रणे तौ रेजतुर्वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ६.९०.३७ ॥
ત્યારે લોહીથી લથબથ અંગોવાળા લક્ષ્મણ અને ઇન્દ્રજિત, એ બંને વીરો યુદ્ધમાં ફૂલેલા કિંશુક વૃક્ષો જેવા શોભ્યા.
6.90.38
तौ परस्परमभ्येत्य सर्वगात्रेषु धन्विनौ।
घोरैर्विव्यधतुर्बाणैः कृतभावावुभौ जये ॥ ६.९०.३८ ॥
વિજય માટે દૃઢ નિશ્ચયી એ બંને ધનુર્ધરોએ એકબીજા પાસે આવીને સર્વ અંગો પર ભયંકર બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
6.90.39
ततः समरकोपेन संयुतो रावणात्मजः।
विभीषणं त्रिभिर्बाणैर्विव्याध वदने शुभे ॥ ६.९०.३९ ॥
ત્યારે યુદ્ધક્રોધથી ભરેલા રાવણપુત્રે વિભીષણને ત્રણ બાણોથી તેમના સુંદર મુખ પર પ્રહાર કર્યો.
6.90.40
अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वा राक्षसेन्द्रं विभीषणम्।
एकैकेनाभिविव्याध तान् सर्वान् हरियूथपान् ॥ ६.९०.४० ॥
લોખંડની અણીવાળા ત્રણ બાણોથી રાક્ષસરાજ વિભીષણને વીંધીને, દરેકને એક-એક બાણથી તે સર્વ વાનરયૂથપતિઓને પણ વીંધ્યા.
6.90.41
तस्मै दृढतरं क्रुद्धो जघान गदया हयान्।
विभीषणो महातेजा रावणेः स दुरात्मनः ॥ ६.९०.४१ ॥
ક્રોધિત મહાતેજસ્વી વિભીષણે એ દુરાત્મા રાવણપુત્રના ઘોડાઓ પર ગદાથી અત્યંત જોરથી પ્રહાર કર્યો.
6.90.42
स हताश्वादवप्लुत्य रथान्निहतसारथेः।
अथ शक्तिं महातेजाः पितृव्याय मुमोच ह ॥ ६.९०.४२ ॥
ઘોડા મરાયા અને સારથિ હણાયો, ત્યારે તે રથ પરથી કૂદીને ઊતર્યો; પછી તે મહાતેજસ્વીએ પોતાના કાકા પર શક્તિ ફેંકી.
6.90.43
तामापतन्तीं सम्प्रेक्ष्य सुमित्रानन्दवर्धनः।
चिच्छेद निशितैर्बाणैर्दशधापातयद् भुवि ॥ ६.९०.४३ ॥
તેને ધસી આવતી જોઈ સુમિત્રાનંદન (લક્ષ્મણ)ને આનંદ આપનારા એ તીક્ષ્ણ બાણોથી તેના દસ ટુકડા કરી ભૂમિ પર પાડી દીધી.
6.90.44
तस्मै दृढधनुः क्रुद्धो हताश्वाय विभीषणः।
वज्रस्पर्शसमान् पञ्च ससर्जोरसि मार्गणान् ॥ ६.९०.४४ ॥
ઘોડા મરાઈ જવાથી ક્રોધિત વિભીષણે દૃઢ ધનુષ્યથી તેની છાતી પર વજ્રના સ્પર્શ સમાન પાંચ બાણ છોડ્યા.
6.90.45
ते तस्य कायं भित्त्वा तु रुक्मपुङ्खा निमित्तगाः।
बभूवुर्लोहितादिग्धा रक्ता इव महोरगाः ॥ ६.९०.४५ ॥
સોનેરી પીંછાવાળા એ બાણો તેનું શરીર ભેદીને લોહીથી લથબથ થઈ લાલ વિશાળ સર્પો જેવા બની ગયા.
6.90.46
स पितृव्यस्य संक्रुद्ध इन्द्रजिच्छरमाददे।
उत्तमं रक्षसां मध्ये यमदत्तं महाबलः ॥ ६.९०.४६ ॥
કાકા પર અત્યંત ક્રોધિત મહાબલી ઇન્દ્રજિતે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, યમે આપેલું બાણ ઉઠાવ્યું.
6.90.47
तं समीक्ष्य महातेजा महेषुं तेन संहितम्।
लक्ष्मणोऽप्याददे बाणमन्यद् भीमपराक्रमः ॥ ६.९०.४७ ॥
એ મહાતેજસ્વીએ એ મહાબાણ ધનુષ પર ચડાવેલું જોઈને ભીમપરાક્રમી લક્ષ્મણે પણ બીજું બાણ ઉઠાવ્યું.
6.90.48
कुबेरेण स्वयं स्वप्ने यद् दत्तममितात्मना।
दुर्जयं दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ६.९०.४८ ॥
અમિતાત્મા કુબેરે સ્વપ્નમાં પોતે આપેલું; ઇન્દ્ર સહિત દેવો અને અસુરોથી પણ અજેય અને અસહ્ય.
6.90.49
तयोस्तु धनुषी श्रेष्ठे बाहुभिः परिघोपमैः।
विकृष्यमाणे बलवत् क्रौञ्चाविव चुकूजतुः ॥ ६.९०.४९ ॥
તે બંનેના શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યો પરિઘ જેવા બાહુઓ વડે ખેંચાતાં ક્રૌંચ પક્ષીઓની જેમ બળપૂર્વક ચીસ પાડવા લાગ્યાં.
6.90.50
ताभ्यां तु धनुषि श्रेष्ठे संहितौ सायकोत्तमौ।
विकृष्यमाणौ वीराभ्यां भृशं जज्वलतुः श्रिया ॥ ६.९०.५० ॥
તે બંને વીરો દ્વારા શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યો પર ચઢાવી ખેંચાયેલા ઉત્તમ બે બાણો પોતાની શોભાથી અત્યંત ઝળહળી ઊઠ્યા.
6.90.51
तौ भासयन्तावाकाशं धनुर्भ्यां विशिखौ च्युतौ।
मुखेन मुखमाहत्य संनिपेततुरोजसा ॥ ६.९०.५१ ॥
આકાશને પ્રકાશિત કરતાં ધનુષ્યોમાંથી છૂટેલા તે બે બાણો મુખથી મુખ અથડાવીને બળપૂર્વક એકબીજા સાથે ટકરાયાં.
6.90.52
संनिपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः।
सधूमविस्फुलिङ्गश्च तज्जोऽग्निर्दारुणोऽभवत् ॥ ६.९०.५२ ॥
તે બે ભયાનક રૂપવાળાં બાણોની અથડામણથી ધુમાડા અને તણખા સાથે તેમાંથી ભયંકર અગ્નિ પ્રગટ્યો.
6.90.53
तौ महाग्रहसंकाशावन्योन्यं संनिपत्य च।
संग्रामे शतधा यातौ मेदिन्यां चैव पेततुः ॥ ६.९०.५३ ॥
મહાગ્રહો જેવા તે બે બાણો પરસ્પર અથડાઈ યુદ્ધમાં સો ટુકડા થઈ પૃથ્વી પર પડ્યાં.
6.90.54
शरौ प्रतिहतौ दृष्ट्वा तावुभौ रणमूर्धनि।
व्रीडितौ जातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौ तदा ॥ ६.९०.५४ ॥
યુદ્ધના અગ્રભાગમાં પોતાનાં બાણો પરસ્પર અથડાઈ પ્રતિહત થયેલાં જોઈ તે બંને—લક્ષ્મણ અને ઇન્દ્રજિત—ત્યારે લજ્જિત અને ક્રોધિત થયા.
6.90.55
सुसंरब्धस्तु सौमित्रिरस्त्रं वारुणमाददे।
रौद्रं महेन्द्रजिद् युद्धेऽप्यसृजद् युधि निष्ठितः ॥ ६.९०.५५ ॥
અતિ ક્રોધિત સૌમિત્રિએ વારુણાસ્ત્ર ઉપાડ્યું; યુદ્ધમાં અડગ ઇન્દ્રજિતે ભયંકર રૌદ્રાસ્ત્ર છોડ્યું.
6.90.56
तेन तद्विहितं शस्त्रं वारुणं परमाद्भुतम्।
ततः क्रुद्धो महातेजा इन्द्रजित् समितिंजयः।
आग्नेयं संदधे दीप्तं स लोकं संक्षिपन्निव ॥ ६.९०.५६ ॥
તેના દ્વારા છોડાયેલું પરમ અદ્ભુત વારુણાસ્ત્ર નિષ્ફળ જતાં, મહાતેજસ્વી યુદ્ધવિજયી ઇન્દ્રજિત ક્રોધિત થયો અને જાણે લોકને સંકોચતો હોય તેમ દીપ્ત આગ્નેયાસ્ત્ર ધનુષ પર ચડાવ્યું.
6.90.57
सौरेणास्त्रेण तद् वीरो लक्ष्मणः पर्यवारयत्।
अस्त्रं निवारितं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.९०.५७ ॥
વીર લક્ષ્મણે સૌર અસ્ત્રથી તેને સંપૂર્ણપણે રોકી દીધું; પોતાનું અસ્ત્ર રોકાયેલું જોઈ રાવણી ક્રોધથી મૂર્છિત જેવો થઈ ગયો.
6.90.58
आददे निशितं बाणमासुरं शत्रुदारणम्।
तस्माच्चापाद् विनिष्पेतुर्भास्वराः कूटमुद्गराः ॥ ६.९०.५८ ॥
તેણે શત્રુને વિદારનારું તીક્ષ્ણ આસુર બાણ ઉપાડ્યું; ત્યારે તેના ધનુષ્યમાંથી ચમકતા કૂટ-મુદ્ગરો છૂટી પડ્યા.
6.90.59
शूलानि च भुशुण्ड्यश्च गदाः खड्गाः परश्वधाः।
तद् दृष्ट्वा लक्ष्मणः संख्ये घोरमस्त्रमथासुरम् ॥ ६.९०.५९ ॥
શૂળ, ભુશુંડી, ગદાઓ, ખડ્ગો અને પરશુ; આ જોઈને લક્ષ્મણે યુદ્ધમાં ભયંકર આસુર અસ્ત્ર ઉપાડ્યું.
6.90.60
अवार्यं सर्वभूतानां सर्वशस्त्रविदारणम्।
माहेश्वरेण द्युतिमांस्तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ॥ ६.९०.६० ॥
સર્વ પ્રાણીઓ માટે અનિવાર્ય અને સર્વ શસ્ત્રોને વિદારનારા તે અસ્ત્રને તેજસ્વી લક્ષ્મણે માહેશ્વર અસ્ત્રથી રોકી દીધું.
6.90.61
तयोः समभवद् युद्धमद्भुतं रोमहर्षणम्।
गगनस्थानि भूतानि लक्ष्मणं पर्यवारयन् ॥ ६.९०.६१ ॥
તે બંને વચ્ચે અદ્ભુત અને રૂંવાડા ઊભા કરી દે એવું યુદ્ધ થયું. આકાશમાં ઊભેલા જીવો લક્ષ્મણને ઘેરી વળ્યા.
6.90.62
भैरवाभिरुते भीमे युद्धे वानररक्षसाम्।
भूतैर्बहुभिराकाशं विस्मितैरावृतं बभौ ॥ ६.९०.६२ ॥
વાનરો અને રાક્ષસોના ભયંકર યુદ્ધમાં, ભયાનક અવાજોથી ગૂંજતા સમયે, આશ્ચર્યચકિત અનેક જીવોથી ભરેલું આકાશ શોભી ઊઠ્યું.
6.90.63
ऋषयः पितरो देवा गन्धर्वगरुडोरगाः।
शतक्रतुं पुरस्कृत्य ररक्षुर्लक्ष्मणं रणे ॥ ६.९०.६३ ॥
ઋષિઓ, પિતૃઓ, દેવો, ગંધર્વો, ગરુડો અને નાગોએ ઇન્દ્રને આગળ રાખીને યુદ્ધમાં લક્ષ્મણનું રક્ષણ કર્યું.
6.90.64
अथान्यं मार्गणश्रेष्ठं संदधे राघवानुजः।
हुताशनसमस्पर्शं रावणात्मजदारणम् ॥ ६.९०.६४ ॥
ત્યારે રાઘવના નાના ભાઈએ બીજું શ્રેષ્ઠ બાણ ધનુષ્ય પર ચઢાવ્યું. તેનો સ્પર્શ અગ્નિ જેવો હતો; તે રાવણપુત્રને વીંધનારું હતું.
6.90.65
सुपत्रमनुवृत्ताङ्गं सुपर्वाणं सुसंस्थितम्।
सुवर्णविकृतं वीरः शरीरान्तकरं शरम् ॥ ६.९०.६५ ॥
સુંદર પીંછાંવાળું, સુડોળ દેહવાળું, સુંદર ગાંઠોવાળું, સારી રીતે ઘડાયેલું, સોનાથી શણગારેલું, પ્રાણહારક એ બાણ વીરે ચઢાવ્યું.
6.90.66
दुरावारं दुर्विषहं राक्षसानां भयावहम्।
आशीविषविषप्रख्यं देवसंघैः समर्चितम् ॥ ६.९०.६६ ॥
રોકવું મુશ્કેલ, અસહ્ય, રાક્ષસોને ભય આપનારું, સર્પવિષ જેવું, દેવસમૂહોથી પૂજિત.
6.90.67
येन शक्रो महातेजा दानवानजयत् प्रभुः।
पुरा देवासुरे युद्धे वीर्यवान् हरिवाहनः ॥ ६.९०.६७ ॥
પૂર્વે દેવાસુર યુદ્ધમાં મહાતેજસ્વી પ્રભુ ઇન્દ્રે જેના વડે દાનવોને જીત્યા હતા, તે પરાક્રમી હરિવાહન.
6.90.68
अथैन्द्रमस्त्रं सौमित्रिः संयुगेष्वपराजितम्।
शरश्रेष्ठं धनुश्रेष्ठे विकर्षन्निदमब्रवीत् ॥ ६.९०.६८ ॥
પછી સૌમિત્રિએ યુદ્ધોમાં અપરાજિત ઐન્દ્ર અસ્ત્રને શ્રેષ્ઠ ધનુષ પર શ્રેષ્ઠ બાણ રૂપે ખેંચતાં આ કહ્યું.
6.90.69
लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणो वाक्यमर्थसाधकमात्मनः।
धर्मात्मा सत्यसंधश्च रामो दाशरथिर्यदि।
पौरुषे चाप्रतिद्वन्द्वस्तदैनं जहि रावणिम् ॥ ६.९०.६९ ॥
લક્ષ્મણે કહ્યું: "ધર્માત્મા, સત્યસંધ દશરથપુત્ર શ્રીમાન રામ પૌરુષમાં અપ્રતિમ હોય તો આ વચન સાંભળો; ત્યારે આ રાવણિને હણો."
6.90.70
इत्युक्त्वा बाणमाकर्णं विकृष्य तमजिह्मगम्।
लक्ष्मणः समरे वीरः ससर्जेन्द्रजितं प्रति।
ऐन्द्रास्त्रेण समायुज्य लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ६.९०.७० ॥
આમ કહીને, કાન સુધી ખેંચેલું તે સીધું જતું બાણ વીર લક્ષ્મણે યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિત તરફ છોડ્યું; ઐન્દ્ર અસ્ત્ર સાથે જોડીને, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર લક્ષ્મણે (એમ કર્યું).
6.90.71
तच्छिरः सशिरस्त्राणं श्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्।
प्रमथ्येन्द्रजितः कायात् पातयामास भूतले ॥ ६.९०.७१ ॥
શિરસ્ત્રાણ સહિત, ચમકતાં શ્રીમાન કુંડળવાળું ઇન્દ્રજિતનું તે મસ્તક તેણે શરીરથી કાપીને ભૂમિ પર પાડ્યું.
6.90.72
तद् राक्षसतनूजस्य भिन्नस्कन्धं शिरो महत्।
तपनीयनिभं भूमौ ददृशे रुधिरोक्षितम् ॥ ६.९०.७२ ॥
તે રાક્ષસપુત્રનું ખભા તૂટેલું મોટું મસ્તક, સોના જેવું ઝળહળતું, લોહીથી ભીંજાયેલું ભૂમિ પર દેખાયું.
6.90.73
हतः स निपपाताथ धरण्यां रावणात्मजः।
कवची सशिरस्त्राणो विप्रविद्धशरासनः ॥ ६.९०.७३ ॥
રાવણનો તે પુત્ર હણાઈને ભૂમિ પર પડ્યો; કવચ અને શિરસ્ત્રાણ પહેરેલા હતા, તેનું ધનુષ્ય દૂર ફેંકાયેલું હતું.
6.90.74
चुक्रुशुस्ते ततः सर्वे वानराः सविभीषणाः।
हृष्यन्ते निहते तस्मिन् देवा वृत्रवधे यथा ॥ ६.९०.७४ ॥
ત્યારે વિભીષણ સહિત બધા વાનરોએ ગર્જના કરી; તે હણાયો ત્યારે વૃત્રવધમાં દેવો હર્ષ પામ્યા હતા તેમ તેઓ હર્ષિત થયા.
6.90.75
अथान्तरिक्षे देवानामृषीणां च महात्मनाम्।
जज्ञेऽथ जयसंनादो गन्धर्वाप्सरसामपि ॥ ६.९०.७५ ॥
ત્યારે આકાશમાં દેવો, મહાત્મા ઋષિઓ, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓનો જયઘોષ ગુંજ્યો.
6.90.76
पतितं समभिज्ञाय राक्षसी सा महाचमूः।
वध्यमाना दिशो भेजे हरिभिर्जितकाशिभिः ॥ ६.९०.७६ ॥
તે પડ્યો છે એમ જાણીને, વિજયના ગર્વિત વાનરો દ્વારા હણાતી તે મહાન રાક્ષસસેના દિશાઓ તરફ ભાગી.
6.90.77
वानरैर्वध्यमानास्ते शस्त्राण्युत्सृज्य राक्षसाः।
लङ्कामभिमुखाः सस्रुर्भ्रष्टसंज्ञाः प्रधाविताः ॥ ६.९०.७७ ॥
વાનરો દ્વારા હણાતા તે રાક્ષસો શસ્ત્રો ફેંકીને, ભાન ગુમાવીને, લંકા તરફ મોં રાખીને દોડી ગયા.
6.90.78
दुद्रुवुर्बहुधा भीता राक्षसाः शतशो दिशः।
त्यक्त्वा प्रहरणान् सर्वे पट्टिशासिपरश्वधान् ॥ ६.९०.७८ ॥
ભયભીત રાક્ષસો સેંકડોની સંખ્યામાં અનેક રીતે દિશાઓ તરફ ભાગ્યા; પટ્ટિશ, તલવાર અને પરશુ બધા શસ્ત્રો તેમણે ત્યજી દીધા.
6.90.79
केचिल्लङ्कां परित्रस्ताः प्रविष्टा वानरार्दिताः।
समुद्रे पतिताः केचित् केचित् पर्वतमाश्रिताः ॥ ६.९०.७९ ॥
કેટલાક રાક્ષસો ભયભીત થઈ લંકામાં પ્રવેશ્યા; વાનરોથી પીડાયેલા કેટલાક સમુદ્રમાં પડ્યા; કેટલાક પર્વતનો આશ્રય લીધો.
6.90.80
हतमिन्द्रजितं दृष्ट्वा शयानं च रणक्षितौ।
राक्षसानां सहस्रेषु न कश्चित् प्रत्यदृश्यत ॥ ६.९०.८० ॥
ઇન્દ્રજિત હત થઈ રણભૂમિ પર પડેલો જોઈને, હજારો રાક્ષસોમાંથી કોઈ દેખાયું નહીં.
6.90.81
यथास्तं गत आदित्ये नावतिष्ठन्ति रश्मयः।
तथा तस्मिन् निपतिते राक्षसास्ते गता दिशः ॥ ६.९०.८१ ॥
સૂર્ય અસ્ત થયા પછી જેમ તેના કિરણો રહેતા નથી, તેમ તે પડ્યા પછી તે રાક્ષસો દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
6.90.82
शान्तरश्मिरिवादित्यो निर्वाण इव पावकः।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः ॥ ६.९०.८२ ॥
કિરણો શાંત થયેલા સૂર્ય જેવો, બુઝાયેલા અગ્નિ જેવો તે મહાબાહુ પ્રાણહીન થઈ ગયો.
6.90.83
प्रशान्तपीडाबहुलो विनष्टारिः प्रहर्षवान्।
बभूव लोकः पतिते राक्षसेन्द्रसुते तदा ॥ ६.९०.८३ ॥
રાક્ષસરાજના પુત્ર પડ્યા ત્યારે, જગતની ઘણી પીડા શાંત થઈ, શત્રુ નષ્ટ થયો અને જગત હર્ષિત થયું.
6.90.84
हर्षं च शक्रो भगवान् सह सर्वैर्महर्षिभिः।
जगाम निहते तस्मिन् राक्षसे पापकर्मणि ॥ ६.९०.८४ ॥
તે પાપકર્મી રાક્ષસ હણાયો ત્યારે ભગવાન ઇન્દ્ર સર્વ મહર્ષિઓ સાથે હર્ષ પામ્યા.
6.90.85
आकाशे चापि देवानां शुश्रुवे दुन्दुभिस्वनः।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च महात्मभिः ॥ ६.९०.८५ ॥
આકાશમાં દેવોના દુંદુભિનો નાદ સંભળાયો; નૃત્ય કરતી અપ્સરાઓ અને મહાત્મા ગંધર્વો પણ હતા.
6.90.86
ववर्षुः पुष्पवर्षाणि तदद्भुतमिवाभवत्।
प्रशशाम हते तस्मिन् राक्षसे क्रूरकर्मणि ॥ ६.९०.८६ ॥
તેમણે પુષ્પવર્ષા કરી; તે અદ્ભુત જેવું થયું. ક્રૂરકર્મી તે રાક્ષસ માર્યો જતાં (યુદ્ધ) શાંત થયું.
6.90.87
शुद्धा आपो नभश्चैव जहृषुर्देवदानवाः।
आजग्मुः पतिते तस्मिन् सर्वलोकभयावहे ॥ ६.९०.८७ ॥
જળ શુદ્ધ થયાં, આકાશ પણ નિર્મળ થયું; દેવ-દાનવો હર્ષિત થયા. સર્વ લોકોને ભય આપનાર તે પડતાં (સૌ) આવ્યા.
6.90.88
ऊचुश्च सहितास्तुष्टा देवगन्धर्वदानवाः।
विज्वराः शान्तकलुषा ब्राह्मणा विचरन्त्विति ॥ ६.९०.८८ ॥
સંતુષ્ટ દેવ, ગંધર્વ અને દાનવો એકસાથે બોલ્યા—"બ્રાહ્મણો તાવરહિત અને મલિનતારહિત થઈને વિચરે."
6.90.89
ततोऽभ्यनन्दन् संहृष्टाः समरे हरियूथपाः।
तमप्रतिबलं दृष्ट्वा हतं नैर्ऋतपुङ्गवम् ॥ ६.९०.८९ ॥
પછી હર્ષિત વાનરયૂથપતિઓએ યુદ્ધમાં અપ્રતિમ બળવાન તે રાક્ષસશ્રેષ્ઠને હણાયેલો જોઈને તેનું અભિનંદન કર્યું.
6.90.90
विभीषणो हनूमांश्च जाम्बवांश्चर्क्षयूथपः।
विजयेनाभिनन्दन्तस्तुष्टुवुश्चापि लक्ष्मणम् ॥ ६.९०.९० ॥
વિભીષણ, હનુમાન અને ઋક્ષયૂથપતિ જાંબવાને વિજયથી અભિનંદન કરતાં લક્ષ્મણની પણ સ્તુતિ કરી.
6.90.91
क्ष्वेडन्तश्च प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
लब्धलक्षा रघुसुतं परिवार्योपतस्थिरे ॥ ६.९०.९१ ॥
ગર્જના કરતા, કૂદતા અને કિલકિલાટ કરતા વાનરો રઘુપુત્રને ઘેરીને તેમની પાસે ઊભા રહ્યા.
6.90.92
लाङ्गूलानि प्रविध्यन्तः स्फोटयन्तश्च वानराः।
लक्ष्मणो जयतीत्येव वाक्यं विश्रावयंस्तदा ॥ ६.९०.९२ ॥
પૂંછડા ફેરવતા અને હાથ થપથપાવતા વાનરો ત્યારે 'લક્ષ્મણનો જય હો!' એ જ વાક્ય મોટેથી ઘોષિત કરી રહ્યા હતા.
6.90.93
अन्योन्यं च समाश्लिष्य हरयो हृष्टमानसाः।
चक्रुरुच्चावचगुणा राघवाश्रयसत्कथाः ॥ ६.९०.९३ ॥
આનંદિત હૃદયે વાનરો એકબીજાને ભેટ્યા અને રાઘવ વિષે અનેક ગુણોની સત્કથાઓ કહેવા લાગ્યા.
6.90.94
तदसुकरमथाभिवीक्ष्य हृष्टाः
प्रियसुहृदो युधि लक्ष्मणस्य कर्म।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षं
विनिहतमिन्द्ररिपुं निशम्य देवाः ॥ ६.९०.९४ ॥
યુદ્ધમાં લક્ષ્મણનું એ દુષ્કર કર્મ જોઈને અને ઇન્દ્રના શત્રુનો વધ થયો એમ સાંભળીને પ્રિય મિત્ર દેવો હર્ષિત થયા અને મનમાં પરમ આનંદ પામ્યા.