వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.90.1
स हताश्वो महातेजा भूमौ तिष्ठन् निशाचरः।
इन्द्रजित् परमक्रुद्धः सम्प्रजज्वाल तेजसा ॥ ६.९०.१ ॥
గుఱ్ఱాలు చచ్చిపోయిన తర్వాత నేలపై నిలిచిన ఆ మహాతేజస్వి, నిశాచరుడు ఇంద్రజిత్, అత్యంత క్రోధంతో తన తేజస్సుతో ప్రజ్వరిల్లాడు.
6.90.2
तौ धन्विनौ जिघांसन्तावन्योन्यमिषुभिर्भृशम्।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौ वने गजवृषाविव ॥ ६.९०.२ ॥
ఆ ఇద్దరు విలుకాండ్రు ఒకరినొకరు చంపాలనే కోరికతో బాణాలతో తీవ్రంగా దాడి చేస్తూ, విజయాన్ని ఆశించి, అడవిలో రెండు గజరాజుల వలె ముందుకు సాగారు.
6.90.3
निबर्हयन्तश्चान्योन्यं ते राक्षसवनौकसः।
भर्तारं न जहुर्युद्धे सम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ ६.९०.३ ॥
ఆ అడవిలో నివసించే రాక్షసులు ఒకరినొకరు నాశనం చేసుకుంటూ, యుద్ధంలో ఇటూ అటూ పరుగెత్తుతున్నప్పటికీ తమ ప్రభువును విడిచిపెట్టలేదు.
6.90.4
ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः।
स्तुन्वानो हर्षमाणश्च इदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.९०.४ ॥
అప్పుడు రావణ పుత్రుడు ఆ రాక్షసులందరినీ సంతోషపెడుతూ, తానూ ప్రశంసిస్తూ, సంతోషిస్తూ ఈ మాట చెప్పాడు.
6.90.5
तमसा बहुलेनेमाः संसक्ताः सर्वतो दिशः।
नेह विज्ञायते स्वो वा परो वा राक्षसोत्तमाः ॥ ६.९०.५ ॥
దట్టమైన చీకటితో ఈ దిక్కులన్నీ అన్నివైపులా కమ్ముకున్నాయి; ఓ ఉత్తమ రాక్షసులారా, ఇక్కడ తమవారో శత్రువో తెలియడం లేదు.
6.90.6
धृष्टं भवन्तो युध्यन्तु हरीणां मोहनाय वै।
अहं तु रथमास्थाय आगमिष्यामि संयुगे ॥ ६.९०.६ ॥
మీరు ధైర్యంగా యుద్ధం చేయండి, వానరులను మోసగించడానికి; నేను మాత్రం రథం ఎక్కి యుద్ధంలోకి తిరిగి వస్తాను.
6.90.7
तथा भवन्तः कुर्वन्तु यथेमे हि वनौकसः।
न युध्येयुर्महात्मानः प्रविष्टे नगरं मयि ॥ ६.९०.७ ॥
మీరు అందరూ ఈ వనవాసులైన మహాత్ములు నేను నగరంలో ప్రవేశించిన తర్వాత పోరాడకుండా చేయండి.
6.90.8
इत्युक्त्वा रावणसुतो वञ्चयित्वा वनौकसः।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रथहेतोरमित्रहा ॥ ६.९०.८ ॥
ఇలా చెప్పి, రావణ కుమారుడు వనవాసులను మోసగించి, రథం కోసం శత్రునాశకుడిగా లంకా నగరంలో ప్రవేశించాడు.
6.90.9
स रथं भूषयित्वाथ रुचिरं हेमभूषितम्।
प्रासासिशरसंयुक्तं युक्तं परमवाजिभिः ॥ ६.९०.९ ॥
అప్పుడు అతడు బంగారంతో అలంకరించిన అందమైన రథాన్ని అలంకరించాడు; అది ఈటెలు, కత్తులు, బాణాలతో కూడినది, ఉత్తమ గుర్రాలతో కట్టబడినది.
6.90.10
अधिष्ठितं हयज्ञेन सूतेनाप्तोपदेशिना।
आरुरोह महातेजा रावणिः समितिंजयः ॥ ६.९०.१० ॥
గుర్రాలను ఎరిగిన, నమ్మకమైన, ఉపదేశం పొందిన సారథి నడిపిన ఆ రథంపై మహాతేజస్వి, యుద్ధ విజేత అయిన రావణి ఎక్కాడు.
6.90.11
स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतो मन्दोदरीसुतः।
निर्ययौ नगराद् वीरः कृतान्तबलचोदितः ॥ ६.९०.११ ॥
ప్రధాన రాక్షస సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడిన మందోదరి కుమారుడు, మృత్యువు బలంతో ప్రేరేపితుడై, ఆ వీరుడు నగరం నుండి బయలుదేరాడు.
6.90.12
सोऽभिनिष्क्रम्य नगरादिन्द्रजित् परमौजसा।
अभ्ययाज्जवनैरश्वैर्लक्ष्मणं सविभीषणम् ॥ ६.९०.१२ ॥
నగరం నుండి బయలుదేరిన ఇంద్రజిత్, గొప్ప బలంతో, వేగవంతమైన గుర్రాలతో, విభీషణునితో కూడిన లక్ష్మణుని వైపు ముందుకు సాగాడు.
6.90.13
ततो रथस्थमालोक्य सौमित्री रावणात्मजम्।
वानराश्च महावीर्या राक्षसश्च विभीषणः ॥ ६.९०.१३ ॥
అప్పుడు రథంపై నిలిచిన రావణ పుత్రుడిని చూసి సౌమిత్రి, మహాపరాక్రమ వానరులు, రాక్షసుడు విభీషణుడు
6.90.14
विस्मयं परमं जग्मुर्लाघवात् तस्य धीमतः।
रावणिश्चापि संक्रुद्धो रणे वानरयूथपान् ॥ ६.९०.१४ ॥
ఆ బుద్ధిమంతుని చురుకుదనాన్ని చూసి వారు అత్యంత విస్మయం చెందారు; రావణ పుత్రుడు కోపించి యుద్ధంలో వానర యూథపతులను
6.90.15
पातयामास बाणौघैः शतशोऽथ सहस्रशः।
स मण्डलीकृतधनू रावणिः समितिंजयः ॥ ६.९०.१५ ॥
అతడు బాణ ప్రవాహాలతో వందలు, వేలమందిని పడగొట్టాడు; ధనుస్సును వృత్తాకారంగా సాగదీసిన ఆ రావణ పుత్రుడు యుద్ధవిజేత.
6.90.16
हरीनभ्यहनत् क्रुद्धः परं लाघवमास्थितः।
ते वध्यमाना हरयो नाराचैर्भीमविक्रमाः ॥ ६.९०.१६ ॥
కోపంతో, అత్యంత చురుకుదనాన్ని ఆశ్రయించి అతడు వానరులను కొట్టాడు; భయంకర పరాక్రమ వానరులు నారాచ బాణాలతో కొట్టబడి
6.90.17
सौमित्रिं शरणं प्राप्ताः प्रजापतिमिव प्रजाः।
ततः समरकोपेन ज्वलितो रघुनन्दनः।
चिच्छेद कार्मुकं तस्य दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ ६.९०.१७ ॥
వారు సౌమిత్రిని శరణు పొందారు, ప్రజలు ప్రజాపతిని ఆశ్రయించినట్లు. అప్పుడు యుద్ధకోపంతో మండిపడుతున్న రఘునందనుడు తన చేతి చురుకుదనాన్ని చూపుతూ అతని ధనుస్సును ఖండించాడు.
6.90.18
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय सज्यं चक्रे त्वरन्निव।
तदप्यस्य त्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणो निरकृन्तत ॥ ६.९०.१८ ॥
అతడు మరొక ధనుస్సును తీసుకుని త్వరగా నారి ఎక్కించాడు; కానీ లక్ష్మణుడు మూడు బాణాలతో దానినీ ఖండించాడు.
6.90.19
अथैनं छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः।
विव्याधोरसि सौमित्री रावणिं पञ्चभिः शरैः ॥ ६.९०.१९ ॥
అప్పుడు విల్లు విరిగిపోయిన అతనిని, సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు సర్పవిషంతో సమానమైన ఐదు బాణాలతో అతని వక్షస్థలంలో గుచ్చాడు.
6.90.20
ते तस्य कायं निर्भिद्य महाकार्मुकनिःसृताः।
निपेतुर्धरणीं बाणा रक्ता इव महोरगाः ॥ ६.९०.२० ॥
మహా ధనుస్సు నుండి వెలువడిన ఆ బాణాలు అతని శరీరాన్ని చీల్చి, రక్తంతో తడిసిన మహా సర్పాల్లా భూమిపై పడ్డాయి.
6.90.21
स च्छिन्नधन्वा रुधिरं वमन् वक्त्रेण रावणिः।
जग्राह कार्मुकश्रेष्ठं दृढज्यं बलवत्तरम् ॥ ६.९०.२१ ॥
విల్లు విరిగిపోయినా, నోటి నుండి రక్తం కక్కుతూ రావణి దృఢమైన నారి కలిగిన, అత్యంత బలమైన శ్రేష్ఠ ధనుస్సును చేపట్టాడు.
6.90.22
स लक्ष्मणं समुद्दिश्य परं लाघवमास्थितः।
ववर्ष शरवर्षाणि वर्षाणीव पुरंदरः ॥ ६.९०.२२ ॥
అతడు అత్యంత చురుకుదనంతో లక్ష్మణుని లక్ష్యంగా చేసుకొని, ఇంద్రుడు వర్షం కురిపించినట్లు బాణవర్షం కురిపించాడు.
6.90.23
मुक्तमिन्द्रजिता तत्तु शरवर्षमरिंदमः।
आवारयदसम्भ्रान्तो लक्ष्मणः सुदुरासदम् ॥ ६.९०.२३ ॥
ఇంద్రజిత్తు ప్రయోగించిన ఆ అత్యంత దుర్భేద్యమైన బాణవర్షాన్ని, శత్రువులను అణచివేసే లక్ష్మణుడు కలత చెందక అడ్డుకున్నాడు.
6.90.24
संदर्शयामास तदा रावणिं रघुनन्दनः।
असम्भ्रान्तो महातेजास्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.९०.२४ ॥
అప్పుడు రఘునందనుడు లక్ష్మణుడు, కలతచెందక మహాతేజస్సుతో రావణికి తన పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించాడు; అది అద్భుతంగా తోచింది.
6.90.25
ततस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे।
अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रास्त्रं सम्प्रदर्शयन्।
राक्षसेन्द्रसुतं चापि बाणौघैः समताडयत् ॥ ६.९०.२५ ॥
అప్పుడు ఆ రాక్షసులందరినీ యుద్ధంలో ఒక్కొక్కరిని మూడు బాణాలతో అత్యంత క్రోధంతో గుచ్చాడు; వేగవంతమైన అస్త్రనైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తూ. రాక్షసేంద్రుని కుమారుడిని కూడా బాణాల వర్షంతో బాగా కొట్టాడు.
6.90.26
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुघातिना।
असक्तं प्रेषयामास लक्ष्मणाय बहून् शरान् ॥ ६.९०.२६ ॥
శత్రువులను సంహరించే ఆ బలవంతుడైన శత్రువుచే తీవ్రంగా గాయపడిన అతడు, ఎడతెగకుండా లక్ష్మణునిపైకి అనేక బాణాలను పంపాడు.
6.90.27
तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद परवीरहा।
सारथेरस्य च रणे रथिनो रथसत्तमः ॥ ६.९०.२७ ॥
శత్రువీరులను సంహరించువాడు, రథికులలో ఉత్తముడైనవాడు, అవి చేరకముందే పదునైన బాణాలతో వాటిని ఛేదించాడు; యుద్ధంలో అతని సారథిని కూడా.
6.90.28
शिरो जहार धर्मात्मा भल्लेनानतपर्वणा।
असूतास्ते हयास्तत्र रथमूहुरविक्लवाः ॥ ६.९०.२८ ॥
ధర్మాత్ముడు వంగిన కీళ్ల భల్ల బాణంతో అతని శిరస్సును ఖండించాడు. అక్కడ ఆ గుర్రాలు సారథి లేకున్నా చలించకుండా రథాన్ని లాగాయి.
6.90.29
मण्डलान्यभिधावन्ति तदद्भुतमिवाभवत्।
अमर्षवशमापन्नः सौमित्रिर्दृढविक्रमः ॥ ६.९०.२९ ॥
ఆ గుర్రాలు వృత్తాకారంగా పరుగెత్తాయి; అది అద్భుతంగా ఉంది. కోపానికి లోనైన, దృఢ పరాక్రముడైన సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)...
6.90.30
प्रत्यविध्यद्धयांस्तस्य शरैर्वित्रासयन् रणे।
अमर्षमाणस्तत्कर्म रावणस्य सुतो रणे ॥ ६.९०.३० ॥
యుద్ధంలో అతని గుర్రాలను బాణాలతో గుచ్చి భయపెట్టాడు. ఆ చర్యను సహించలేక రావణుని కుమారుడు యుద్ధంలో...
6.90.31
विव्याध दशभिर्बाणैः सौमित्रिं तममर्षणम्।
ते तस्य वज्रप्रतिमाः शराः सर्पविषोपमाः।
विलयं जग्मुरागत्य कवचं काञ्चनप्रभम् ॥ ६.९०.३१ ॥
అతడు పది బాణాలతో ఆ కోపోద్రిక్తుడైన సౌమిత్రిని గుచ్చాడు. అతని వజ్రసమాన, సర్పవిష సదృశ బాణాలు వచ్చి బంగారు కాంతిగల కవచాన్ని తాకి నశించాయి.
6.90.32
अभेद्यकवचं मत्वा लक्ष्मणं रावणात्मजः।
ललाटे लक्ष्मणं बाणैः सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित् ॥ ६.९०.३२ ॥
లక్ష్మణుని కవచం భేదింపరానిదని భావించి, రావణ పుత్రుడు ఇంద్రజిత్ చక్కని రెక్కలుగల మూడు బాణాలతో లక్ష్మణుని నుదుటిపై కొట్టాడు.
6.90.33
अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रमस्त्रं प्रदर्शयन्।
तैः पृषत्कैर्ललाटस्थैः शुशुभे रघुनन्दनः ॥ ६.९०.३३ ॥
అత్యంత కోపోద్రిక్తుడై అతడు శీఘ్రంగా అస్త్రాన్ని ప్రదర్శిస్తూ బాణాలు వేశాడు. నుదుటిపై నాటిన ఆ బాణాలతో రఘునందనుడు ప్రకాశించాడు.
6.90.34
रणाग्रे समरश्लाघी त्रिशृङ्ग इव पर्वतः।
स तथाप्यर्दितो बाणै राक्षसेन तदा मृधे ॥ ६.९०.३४ ॥
యుద్ధాగ్రంలో యుద్ధగర్వి అయిన అతడు త్రికూట పర్వతంలా ఉన్నాడు. అయినా ఆ సమయంలో యుద్ధంలో రాక్షసుని బాణాలతో అతడు పీడితుడయ్యాడు.
6.90.35
तमाशु प्रतिविव्याध लक्ष्मणः पञ्चभिः शरैः।
विकृष्येन्द्रजितो युद्धे वदने शुभकुण्डले ॥ ६.९०.३५ ॥
లక్ష్మణుడు వెంటనే ఐదు బాణాలతో అతనికి ప్రతిగా కొట్టాడు. యుద్ధంలో ఇంద్రజిత్ యొక్క అందమైన కుండలాలు గల ముఖంపై బాణాలను లాగి వేశాడు.
6.90.36
लक्ष्मणेन्द्रजितौ वीरौ महाबलशरासनौ।
अन्योन्यं जघ्नतुर्वीरौ विशिखैर्भीमविक्रमौ ॥ ६.९०.३६ ॥
లక్ష్మణుడు, ఇంద్రజిత్ అనే ఇద్దరు వీరులు, మహాబలమైన విల్లులు గలవారు, భయంకర పరాక్రమంగలవారు, బాణాలతో ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
6.90.37
ततः शोणितदिग्धाङ्गौ लक्ष्मणेन्द्रजितावुभौ।
रणे तौ रेजतुर्वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ६.९०.३७ ॥
అప్పుడు రక్తంతో తడిసిన అవయవాలతో లక్ష్మణుడు, ఇంద్రజిత్తు ఇద్దరూ యుద్ధంలో పూచిన కింశుక వృక్షాల వలె ప్రకాశించారు.
6.90.38
तौ परस्परमभ्येत्य सर्वगात्रेषु धन्विनौ।
घोरैर्विव्यधतुर्बाणैः कृतभावावुभौ जये ॥ ६.९०.३८ ॥
విజయం కోసం దృఢ సంకల్పంతో ఉన్న ఆ ఇద్దరు విలుకాండ్రు ఒకరినొకరు చేరి, శరీరాంగాలన్నిటిని భయంకర బాణాలతో గుచ్చారు.
6.90.39
ततः समरकोपेन संयुतो रावणात्मजः।
विभीषणं त्रिभिर्बाणैर्विव्याध वदने शुभे ॥ ६.९०.३९ ॥
అప్పుడు యుద్ధ కోపంతో నిండిన రావణ కుమారుడు విభీషణుడిని మూడు బాణాలతో ఆయన అందమైన ముఖంలో గుచ్చాడు.
6.90.40
अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वा राक्षसेन्द्रं विभीषणम्।
एकैकेनाभिविव्याध तान् सर्वान् हरियूथपान् ॥ ६.९०.४० ॥
ఇనుప మొనల మూడు బాణాలతో రాక్షసరాజు విభీషణుడిని గుచ్చి, ప్రతి ఒక్కరినీ ఒక్కో బాణంతో ఆ వానర యూథపతులందరినీ గుచ్చాడు.
6.90.41
तस्मै दृढतरं क्रुद्धो जघान गदया हयान्।
विभीषणो महातेजा रावणेः स दुरात्मनः ॥ ६.९०.४१ ॥
కోపంతో మహాతేజుడైన విభీషణుడు ఆ దుష్టుడైన రావణ కుమారుని గుర్రాలను గదతో అత్యంత దృఢంగా కొట్టాడు.
6.90.42
स हताश्वादवप्लुत्य रथान्निहतसारथेः।
अथ शक्तिं महातेजाः पितृव्याय मुमोच ह ॥ ६.९०.४२ ॥
గుర్రాలు చనిపోయి, సారథి హతమవ్వగా అతడు రథం నుండి దూకాడు; అప్పుడు ఆ మహాతేజుడు తన పినతండ్రిపై శక్తిని విసిరాడు.
6.90.43
तामापतन्तीं सम्प्रेक्ष्य सुमित्रानन्दवर्धनः।
चिच्छेद निशितैर्बाणैर्दशधापातयद् भुवि ॥ ६.९०.४३ ॥
అది దూసుకురావడం చూసి సుమిత్రానందనుడు (లక్ష్మణుడు) తీక్షణమైన బాణాలతో దానిని పది ముక్కలుగా ఖండించి నేలపై పడగొట్టాడు.
6.90.44
तस्मै दृढधनुः क्रुद्धो हताश्वाय विभीषणः।
वज्रस्पर्शसमान् पञ्च ससर्जोरसि मार्गणान् ॥ ६.९०.४४ ॥
గుర్రాలు హతమైన కోపంతో విభీషణుడు దృఢమైన ధనుస్సుతో అతని వక్షస్థలంపై వజ్రస్పర్శ వంటి ఐదు బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.90.45
ते तस्य कायं भित्त्वा तु रुक्मपुङ्खा निमित्तगाः।
बभूवुर्लोहितादिग्धा रक्ता इव महोरगाः ॥ ६.९०.४५ ॥
బంగారు రెక్కల ఆ బాణాలు అతని శరీరాన్ని చీల్చి, రక్తంతో తడిసి ఎర్రని పెద్ద సర్పాల వలె అయ్యాయి.
6.90.46
स पितृव्यस्य संक्रुद्ध इन्द्रजिच्छरमाददे।
उत्तमं रक्षसां मध्ये यमदत्तं महाबलः ॥ ६.९०.४६ ॥
తన పినతండ్రిపై అత్యంత కోపించిన మహాబలుడు ఇంద్రజిత్, రాక్షసులలో ఉత్తమమైనదీ యముడు ఇచ్చినదీ అయిన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
6.90.47
तं समीक्ष्य महातेजा महेषुं तेन संहितम्।
लक्ष्मणोऽप्याददे बाणमन्यद् भीमपराक्रमः ॥ ६.९०.४७ ॥
ఆ మహాతేజస్కుడు అతడు ఆ మహాబాణాన్ని సంధించడం చూసి, భీకర పరాక్రమశాలి లక్ష్మణుడు కూడా మరొక బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
6.90.48
कुबेरेण स्वयं स्वप्ने यद् दत्तममितात्मना।
दुर्जयं दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ६.९०.४८ ॥
అమితాత్ముడైన కుబేరుడు స్వప్నంలో స్వయంగా ఇచ్చినది; ఇంద్రునితో సహా దేవతలు, అసురులకు కూడా జయింపరానిది, భరింపరానిది.
6.90.49
तयोस्तु धनुषी श्रेष्ठे बाहुभिः परिघोपमैः।
विकृष्यमाणे बलवत् क्रौञ्चाविव चुकूजतुः ॥ ६.९०.४९ ॥
వారిద్దరి శ్రేష్ఠమైన ధనువులు పరిఘల వంటి బాహువులతో లాగబడి, రెండు క్రౌంచ పక్షుల వలె బలంగా కూసాయి.
6.90.50
ताभ्यां तु धनुषि श्रेष्ठे संहितौ सायकोत्तमौ।
विकृष्यमाणौ वीराभ्यां भृशं जज्वलतुः श्रिया ॥ ६.९०.५० ॥
ఆ ఇద్దరు వీరులచే శ్రేష్ఠ ధనువులపై సంధించబడి లాగబడిన రెండు ఉత్తమ బాణాలు తమ కాంతితో అత్యంత ప్రకాశించాయి.
6.90.51
तौ भासयन्तावाकाशं धनुर्भ्यां विशिखौ च्युतौ।
मुखेन मुखमाहत्य संनिपेततुरोजसा ॥ ६.९०.५१ ॥
ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ ధనువుల నుండి విడువబడిన ఆ రెండు బాణాలు మొనతో మొన ఢీకొని బలంగా ఒకదానికొకటి తాకాయి.
6.90.52
संनिपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः।
सधूमविस्फुलिङ्गश्च तज्जोऽग्निर्दारुणोऽभवत् ॥ ६.९०.५२ ॥
ఆ రెండు భయంకర రూప బాణాల ఢీకొనుటతో పొగ, నిప్పురవ్వలతో వాటి నుండి భయంకర అగ్ని పుట్టింది.
6.90.53
तौ महाग्रहसंकाशावन्योन्यं संनिपत्य च।
संग्रामे शतधा यातौ मेदिन्यां चैव पेततुः ॥ ६.९०.५३ ॥
మహా గ్రహాల వంటి ఆ రెండు బాణాలు ఒకదానినొకటి ఢీకొని యుద్ధంలో వందముక్కలై భూమిపై పడ్డాయి.
6.90.54
शरौ प्रतिहतौ दृष्ट्वा तावुभौ रणमूर्धनि।
व्रीडितौ जातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौ तदा ॥ ६.९०.५४ ॥
యుద్ధ ముఖంలో తమ బాణాలు ఒకదానికొకటి అడ్డగించబడి ప్రతిహతమవడం చూసి, ఆ ఇద్దరు—లక్ష్మణుడు, ఇంద్రజిత్తు—అప్పుడు సిగ్గుపడి కోపం పొందారు.
6.90.55
सुसंरब्धस्तु सौमित्रिरस्त्रं वारुणमाददे।
रौद्रं महेन्द्रजिद् युद्धेऽप्यसृजद् युधि निष्ठितः ॥ ६.९०.५५ ॥
అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన సౌమిత్రి వరుణాస్త్రాన్ని స్వీకరించాడు; యుద్ధంలో స్థిరంగా ఉన్న ఇంద్రజిత్తు భయంకరమైన రౌద్రాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
6.90.56
तेन तद्विहितं शस्त्रं वारुणं परमाद्भुतम्।
ततः क्रुद्धो महातेजा इन्द्रजित् समितिंजयः।
आग्नेयं संदधे दीप्तं स लोकं संक्षिपन्निव ॥ ६.९०.५६ ॥
అతడు ప్రయోగించిన ఆ పరమాద్భుత వరుణాస్త్రం విఫలం కాగా, మహాతేజస్వి, రణవిజయి ఇంద్రజిత్తు కోపించి, లోకాన్ని కుదించేవాడిలా ప్రకాశించే ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని సంధించాడు.
6.90.57
सौरेणास्त्रेण तद् वीरो लक्ष्मणः पर्यवारयत्।
अस्त्रं निवारितं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.९०.५७ ॥
వీరుడైన లక్ష్మణుడు సౌరాస్త్రంతో దానిని పూర్తిగా అడ్డుకున్నాడు; తన అస్త్రం నిరోధించబడటం చూసి రావణి కోపంతో మూర్ఛిల్లినట్లయ్యాడు.
6.90.58
आददे निशितं बाणमासुरं शत्रुदारणम्।
तस्माच्चापाद् विनिष्पेतुर्भास्वराः कूटमुद्गराः ॥ ६.९०.५८ ॥
అతడు శత్రువులను చీల్చే తీవ్రమైన ఆసుర బాణాన్ని స్వీకరించాడు; అప్పుడు అతని విల్లు నుండి ప్రకాశించే కూట-ముద్గరాలు దూసుకువచ్చాయి.
6.90.59
शूलानि च भुशुण्ड्यश्च गदाः खड्गाः परश्वधाः।
तद् दृष्ट्वा लक्ष्मणः संख्ये घोरमस्त्रमथासुरम् ॥ ६.९०.५९ ॥
శూలాలు, భుశుండులు, గదలు, ఖడ్గాలు, పరశువులు; అది చూసిన లక్ష్మణుడు యుద్ధంలో భయంకరమైన ఆసుర అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
6.90.60
अवार्यं सर्वभूतानां सर्वशस्त्रविदारणम्।
माहेश्वरेण द्युतिमांस्तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ॥ ६.९०.६० ॥
సమస్త ప్రాణులకు అడ్డుకోలేనిదీ, సర్వ ఆయుధాలనూ చీల్చేదీ అయిన ఆ అస్త్రాన్ని, తేజోవంతుడైన లక్ష్మణుడు మాహేశ్వరాస్త్రంతో ఎదుర్కొని అడ్డుకున్నాడు.
6.90.61
तयोः समभवद् युद्धमद्भुतं रोमहर्षणम्।
गगनस्थानि भूतानि लक्ष्मणं पर्यवारयन् ॥ ६.९०.६१ ॥
వారిద్దరికి మధ్య అద్భుతమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఆకాశంలో నిలిచిన ప్రాణులు లక్ష్మణుడిని చుట్టుముట్టాయి.
6.90.62
भैरवाभिरुते भीमे युद्धे वानररक्षसाम्।
भूतैर्बहुभिराकाशं विस्मितैरावृतं बभौ ॥ ६.९०.६२ ॥
వానరులు, రాక్షసుల భీకర యుద్ధంలో, భయంకర ధ్వనులతో మారుమోగుతుండగా, ఆశ్చర్యపడిన అనేక ప్రాణులతో నిండిన ఆకాశం ప్రకాశించింది.
6.90.63
ऋषयः पितरो देवा गन्धर्वगरुडोरगाः।
शतक्रतुं पुरस्कृत्य ररक्षुर्लक्ष्मणं रणे ॥ ६.९०.६३ ॥
ఋషులు, పితృదేవతలు, దేవతలు, గంధర్వులు, గరుడులు, ఉరగులు ఇంద్రుని ముందుంచుకొని యుద్ధంలో లక్ష్మణుడిని రక్షించారు.
6.90.64
अथान्यं मार्गणश्रेष्ठं संदधे राघवानुजः।
हुताशनसमस्पर्शं रावणात्मजदारणम् ॥ ६.९०.६४ ॥
అప్పుడు రాఘవుని తమ్ముడు మరో శ్రేష్ఠమైన బాణాన్ని ధనుస్సుపై సంధించాడు. దాని స్పర్శ అగ్నితో సమానం; రావణుని కుమారుని చీల్చేది.
6.90.65
सुपत्रमनुवृत्ताङ्गं सुपर्वाणं सुसंस्थितम्।
सुवर्णविकृतं वीरः शरीरान्तकरं शरम् ॥ ६.९०.६५ ॥
మంచి రెక్కలు, సరళమైన దేహం, చక్కటి కణుపులు, సుందరంగా రూపొందించి బంగారంతో అలంకరించిన, ప్రాణాంతకమైన ఆ బాణాన్ని వీరుడు సంధించాడు.
6.90.66
दुरावारं दुर्विषहं राक्षसानां भयावहम्।
आशीविषविषप्रख्यं देवसंघैः समर्चितम् ॥ ६.९०.६६ ॥
అడ్డుకోలేనిది, సహించలేనిది, రాక్షసులకు భయం కలిగించేది, సర్ప విషం వంటిది, దేవగణాలచే పూజింపబడినది.
6.90.67
येन शक्रो महातेजा दानवानजयत् प्रभुः।
पुरा देवासुरे युद्धे वीर्यवान् हरिवाहनः ॥ ६.९०.६७ ॥
పూర్వం దేవాసుర యుద్ధంలో మహాతేజస్వియైన ప్రభువు ఇంద్రుడు దీనితో దానవులను జయించాడు; ఆ పరాక్రమశాలి హరివాహనుడు.
6.90.68
अथैन्द्रमस्त्रं सौमित्रिः संयुगेष्वपराजितम्।
शरश्रेष्ठं धनुश्रेष्ठे विकर्षन्निदमब्रवीत् ॥ ६.९०.६८ ॥
అప్పుడు సౌమిత్రి యుద్ధాల్లో అజేయమైన ఐంద్రాస్త్రాన్ని శ్రేష్ఠ ధనుస్సుపై శ్రేష్ఠ బాణంగా సంధిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
6.90.69
लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणो वाक्यमर्थसाधकमात्मनः।
धर्मात्मा सत्यसंधश्च रामो दाशरथिर्यदि।
पौरुषे चाप्रतिद्वन्द्वस्तदैनं जहि रावणिम् ॥ ६.९०.६९ ॥
లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: "ధర్మాత్ముడు, సత్యసంధుడు, దశరథ పుత్రుడు శ్రీమంతుడైన రాముడు పౌరుషంలో సాటిలేనివాడైతే, ఈ పలుకును వినుగాక; అప్పుడు ఈ రావణిని సంహరించుగాక."
6.90.70
इत्युक्त्वा बाणमाकर्णं विकृष्य तमजिह्मगम्।
लक्ष्मणः समरे वीरः ससर्जेन्द्रजितं प्रति।
ऐन्द्रास्त्रेण समायुज्य लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ६.९०.७० ॥
ఇలా చెప్పి, చెవి వరకు లాగిన ఆ సూటిగా వెళ్ళే బాణాన్ని వీరుడైన లక్ష్మణుడు యుద్ధంలో ఇంద్రజిత్తు వైపు వదిలాడు; ఐంద్రాస్త్రంతో సంయోజించి శత్రువీరులను సంహరించే లక్ష్మణుడు (అలా చేశాడు).
6.90.71
तच्छिरः सशिरस्त्राणं श्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्।
प्रमथ्येन्द्रजितः कायात् पातयामास भूतले ॥ ६.९०.७१ ॥
అతడు శిరస్త్రాణంతో, ప్రకాశిస్తున్న శ్రీమంతమైన కుండలాలతో కూడిన ఇంద్రజిత్తు తలను శరీరం నుండి తెగనరికి భూమిపై పడేలా చేశాడు.
6.90.72
तद् राक्षसतनूजस्य भिन्नस्कन्धं शिरो महत्।
तपनीयनिभं भूमौ ददृशे रुधिरोक्षितम् ॥ ६.९०.७२ ॥
ఆ రాక్షసపుత్రుని భుజాలు తెగిపోయిన పెద్ద తల, బంగారంలా మెరుస్తూ, రక్తంతో తడిసి, భూమిపై కనిపించింది.
6.90.73
हतः स निपपाताथ धरण्यां रावणात्मजः।
कवची सशिरस्त्राणो विप्रविद्धशरासनः ॥ ६.९०.७३ ॥
రావణుని ఆ కుమారుడు చంపబడి నేలపై పడిపోయాడు; కవచం, శిరస్త్రాణం ధరించి ఉన్నాడు, అతని విల్లు దూరంగా విసిరివేయబడి ఉంది.
6.90.74
चुक्रुशुस्ते ततः सर्वे वानराः सविभीषणाः।
हृष्यन्ते निहते तस्मिन् देवा वृत्रवधे यथा ॥ ६.९०.७४ ॥
అప్పుడు విభీషణునితో కూడిన వానరులందరూ గర్జించారు; అతడు చంపబడినప్పుడు వృత్రవధలో దేవతలు సంతోషించినట్లు సంతోషించారు.
6.90.75
अथान्तरिक्षे देवानामृषीणां च महात्मनाम्।
जज्ञेऽथ जयसंनादो गन्धर्वाप्सरसामपि ॥ ६.९०.७५ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో దేవతలు, మహాత్ములైన ఋషులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు కూడా విజయ ధ్వని చేశారు.
6.90.76
पतितं समभिज्ञाय राक्षसी सा महाचमूः।
वध्यमाना दिशो भेजे हरिभिर्जितकाशिभिः ॥ ६.९०.७६ ॥
అతడు పడిపోయాడని గ్రహించి, విజయగర్వంతో ఉన్న వానరులచే చంపబడుతూ ఆ మహా రాక్షససేన దిక్కులకు పారిపోయింది.
6.90.77
वानरैर्वध्यमानास्ते शस्त्राण्युत्सृज्य राक्षसाः।
लङ्कामभिमुखाः सस्रुर्भ्रष्टसंज्ञाः प्रधाविताः ॥ ६.९०.७७ ॥
వానరులచే చంపబడుతున్న ఆ రాక్షసులు ఆయుధాలు విడిచిపెట్టి, స్మృతి తప్పినవారై, లంక వైపు ముఖం పెట్టి పరుగెత్తారు.
6.90.78
दुद्रुवुर्बहुधा भीता राक्षसाः शतशो दिशः।
त्यक्त्वा प्रहरणान् सर्वे पट्टिशासिपरश्वधान् ॥ ६.९०.७८ ॥
భయకంపితులైన రాక్షసులు వందల సంఖ్యలో అనేక విధాలుగా దిక్కులకు పారిపోయారు; పట్టిశాలు, కత్తులు, గండ్రగొడ్డళ్ళు అన్ని ఆయుధాలను విడిచిపెట్టారు.
6.90.79
केचिल्लङ्कां परित्रस्ताः प्रविष्टा वानरार्दिताः।
समुद्रे पतिताः केचित् केचित् पर्वतमाश्रिताः ॥ ६.९०.७९ ॥
కొందరు రాక్షసులు భయభ్రాంతులై లంకలో ప్రవేశించారు; వానరుల చేత పీడింపబడిన కొందరు సముద్రంలో పడ్డారు; మరికొందరు పర్వతాన్ని ఆశ్రయించారు.
6.90.80
हतमिन्द्रजितं दृष्ट्वा शयानं च रणक्षितौ।
राक्षसानां सहस्रेषु न कश्चित् प्रत्यदृश्यत ॥ ६.९०.८० ॥
ఇంద్రజిత్తు హతుడై రణభూమిపై పడి ఉండటం చూసి, వేలకొద్ది రాక్షసులలో ఎవ్వరూ కనిపించలేదు.
6.90.81
यथास्तं गत आदित्ये नावतिष्ठन्ति रश्मयः।
तथा तस्मिन् निपतिते राक्षसास्ते गता दिशः ॥ ६.९०.८१ ॥
సూర్యుడు అస్తమించగానే కిరణాలు నిలవనట్లు, అతడు పడిపోగానే ఆ రాక్షసులు దిక్కులకు పారిపోయారు.
6.90.82
शान्तरश्मिरिवादित्यो निर्वाण इव पावकः।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः ॥ ६.९०.८२ ॥
కిరణాలు శాంతించిన సూర్యునిలాగా, ఆరిపోయిన అగ్నిలాగా, ఆ మహాబాహుడు ప్రాణం విడిచి పడి ఉన్నాడు.
6.90.83
प्रशान्तपीडाबहुलो विनष्टारिः प्रहर्षवान्।
बभूव लोकः पतिते राक्षसेन्द्रसुते तदा ॥ ६.९०.८३ ॥
రాక్షసరాజు కుమారుడు పడిపోయినప్పుడు, అప్పుడు లోకం బాధలు చాలావరకు శాంతించి, శత్రువు నశించి, ఆనందించింది.
6.90.84
हर्षं च शक्रो भगवान् सह सर्वैर्महर्षिभिः।
जगाम निहते तस्मिन् राक्षसे पापकर्मणि ॥ ६.९०.८४ ॥
ఆ పాపకర్ముడైన రాక్షసుడు హతుడవగా, భగవంతుడైన ఇంద్రుడు మహర్షులందరితో కలిసి ఆనందించాడు.
6.90.85
आकाशे चापि देवानां शुश्रुवे दुन्दुभिस्वनः।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च महात्मभिः ॥ ६.९०.८५ ॥
ఆకాశంలో దేవతల దుందుభి ధ్వని వినిపించింది; నాట్యం చేస్తున్న అప్సరసలు, మహాత్ములైన గంధర్వులు కూడా ఉన్నారు.
6.90.86
ववर्षुः पुष्पवर्षाणि तदद्भुतमिवाभवत्।
प्रशशाम हते तस्मिन् राक्षसे क्रूरकर्मणि ॥ ६.९०.८६ ॥
వారు పూలవర్షం కురిపించారు; అది అద్భుతంగా అనిపించింది. క్రూరకర్ముడైన ఆ రాక్షసుడు చంపబడగానే (యుద్ధం) శాంతించింది.
6.90.87
शुद्धा आपो नभश्चैव जहृषुर्देवदानवाः।
आजग्मुः पतिते तस्मिन् सर्वलोकभयावहे ॥ ६.९०.८७ ॥
నీళ్లు స్వచ్ఛమయ్యాయి, ఆకాశమూ నిర్మలమైంది; దేవదానవులు ఆనందించారు. సర్వలోకాలకు భయం కలిగించిన అతడు పడగానే (అందరూ) వచ్చారు.
6.90.88
ऊचुश्च सहितास्तुष्टा देवगन्धर्वदानवाः।
विज्वराः शान्तकलुषा ब्राह्मणा विचरन्त्विति ॥ ६.९०.८८ ॥
సంతోషించిన దేవ-గంధర్వ-దానవులు కలిసి ఇలా అన్నారు—"బ్రాహ్మణులు జ్వరరహితులుగా, కల్మషరహితులుగా సంచరించుగాక."
6.90.89
ततोऽभ्यनन्दन् संहृष्टाः समरे हरियूथपाः।
तमप्रतिबलं दृष्ट्वा हतं नैर्ऋतपुङ्गवम् ॥ ६.९०.८९ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన వానర-యూథపతులు, యుద్ధంలో అప్రతిమ బలుడైన ఆ రాక్షస-శ్రేష్ఠుడు హతుడవడం చూసి అతనిని అభినందించారు.
6.90.90
विभीषणो हनूमांश्च जाम्बवांश्चर्क्षयूथपः।
विजयेनाभिनन्दन्तस्तुष्टुवुश्चापि लक्ष्मणम् ॥ ६.९०.९० ॥
విభీషణుడు, హనుమంతుడు, ఋక్ష-యూథపతి జాంబవంతుడు విజయంపై అభినందిస్తూ లక్ష్మణుని కూడా స్తుతించారు.
6.90.91
क्ष्वेडन्तश्च प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
लब्धलक्षा रघुसुतं परिवार्योपतस्थिरे ॥ ६.९०.९१ ॥
గర్జిస్తూ, దూకుతూ, కేకలు వేస్తూ వానరులు రఘుపుత్రుని చుట్టుముట్టి ఆయన సమీపంలో నిలిచారు.
6.90.92
लाङ्गूलानि प्रविध्यन्तः स्फोटयन्तश्च वानराः।
लक्ष्मणो जयतीत्येव वाक्यं विश्रावयंस्तदा ॥ ६.९०.९२ ॥
తోకలను ఊపుతూ, చేతులతో చప్పట్లు కొడుతూ వానరులు అప్పుడు 'లక్ష్మణునికి జయము!' అనే మాటను బిగ్గరగా చాటారు.
6.90.93
अन्योन्यं च समाश्लिष्य हरयो हृष्टमानसाः।
चक्रुरुच्चावचगुणा राघवाश्रयसत्कथाः ॥ ६.९०.९३ ॥
ఆనందంతో నిండిన హృదయాలతో వానరులు ఒకరినొకరు కౌగిలించుకొని, రాఘవుని గురించిన వివిధ గుణాల శుభ కథలను చెప్పుకొన్నారు.
6.90.94
तदसुकरमथाभिवीक्ष्य हृष्टाः
प्रियसुहृदो युधि लक्ष्मणस्य कर्म।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षं
विनिहतमिन्द्ररिपुं निशम्य देवाः ॥ ६.९०.९४ ॥
యుద్ధంలో లక్ష్మణుని అసాధ్యమైన ఆ కార్యాన్ని చూసి, ఇంద్రుని శత్రువు వధింపబడ్డాడని విని, ప్రియ మిత్రులైన దేవతలు సంతోషించి పరమానందాన్ని పొందారు.