ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.90.1
स हताश्वो महातेजा भूमौ तिष्ठन् निशाचरः।
इन्द्रजित् परमक्रुद्धः सम्प्रजज्वाल तेजसा ॥ ६.९०.१ ॥
ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ।
6.90.2
तौ धन्विनौ जिघांसन्तावन्योन्यमिषुभिर्भृशम्।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौ वने गजवृषाविव ॥ ६.९०.२ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤਿੱਖਾ ਵਾਰ ਕਰਦੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗਜਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.90.3
निबर्हयन्तश्चान्योन्यं ते राक्षसवनौकसः।
भर्तारं न जहुर्युद्धे सम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ ६.९०.३ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
6.90.4
ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः।
स्तुन्वानो हर्षमाणश्च इदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.९०.४ ॥
ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
6.90.5
तमसा बहुलेनेमाः संसक्ताः सर्वतो दिशः।
नेह विज्ञायते स्वो वा परो वा राक्षसोत्तमाः ॥ ६.९०.५ ॥
ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਾਖਸ਼ੋ, ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਕੌਣ ਤੇ ਵੈਰੀ ਕੌਣ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
6.90.6
धृष्टं भवन्तो युध्यन्तु हरीणां मोहनाय वै।
अहं तु रथमास्थाय आगमिष्यामि संयुगे ॥ ६.९०.६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਲੜੋ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ; ਮੈਂ ਰੱਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ।
6.90.7
तथा भवन्तः कुर्वन्तु यथेमे हि वनौकसः।
न युध्येयुर्महात्मानः प्रविष्टे नगरं मयि ॥ ६.९०.७ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਐਸਾ ਕਰੋ ਕਿ ਇਹ ਵਨਵਾਸੀ ਮਹਾਤਮਾ ਲੜ ਨਾ ਸਕਣ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।
6.90.8
इत्युक्त्वा रावणसुतो वञ्चयित्वा वनौकसः।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रथहेतोरमित्रहा ॥ ६.९०.८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਰਥ ਲਈ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
6.90.9
स रथं भूषयित्वाथ रुचिरं हेमभूषितम्।
प्रासासिशरसंयुक्तं युक्तं परमवाजिभिः ॥ ६.९०.९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ; ਜੋ ਨੇਜ਼ੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
6.90.10
अधिष्ठितं हयज्ञेन सूतेनाप्तोपदेशिना।
आरुरोह महातेजा रावणिः समितिंजयः ॥ ६.९०.१० ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਸਾਰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਉਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣੀ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
6.90.11
स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतो मन्दोदरीसुतः।
निर्ययौ नगराद् वीरः कृतान्तबलचोदितः ॥ ६.९०.११ ॥
ਮੁੱਖ ਰਾਖਸ਼ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮੰਦੋਦਰੀ ਦਾ ਉਹ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।
6.90.12
सोऽभिनिष्क्रम्य नगरादिन्द्रजित् परमौजसा।
अभ्ययाज्जवनैरश्वैर्लक्ष्मणं सविभीषणम् ॥ ६.९०.१२ ॥
ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇੰਦਰਜੀਤ ਬਹੁਤ ਬਲ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
6.90.13
ततो रथस्थमालोक्य सौमित्री रावणात्मजम्।
वानराश्च महावीर्या राक्षसश्च विभीषणः ॥ ६.९०.१३ ॥
ਤਦ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਭੀਸ਼ਣ
6.90.14
विस्मयं परमं जग्मुर्लाघवात् तस्य धीमतः।
रावणिश्चापि संक्रुद्धो रणे वानरयूथपान् ॥ ६.९०.१४ ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ; ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ
6.90.15
पातयामास बाणौघैः शतशोऽथ सहस्रशः।
स मण्डलीकृतधनू रावणिः समितिंजयः ॥ ६.९०.१५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ; ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਸੀ।
6.90.16
हरीनभ्यहनत् क्रुद्धः परं लाघवमास्थितः।
ते वध्यमाना हरयो नाराचैर्भीमविक्रमाः ॥ ६.९०.१६ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਫੁਰਤੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਭਿਆਨਕ ਵਿਕਰਮ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਨਾਰਾਚ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ
6.90.17
सौमित्रिं शरणं प्राप्ताः प्रजापतिमिव प्रजाः।
ततः समरकोपेन ज्वलितो रघुनन्दनः।
चिच्छेद कार्मुकं तस्य दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ ६.९०.१७ ॥
ਉਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਯੁੱਧ-ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬਲਦੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਹੱਥ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.90.18
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय सज्यं चक्रे त्वरन्निव।
तदप्यस्य त्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणो निरकृन्तत ॥ ६.९०.१८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੁਰਤ-ਫੁਰਤ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾਈ; ਪਰ ਲਛਮਣ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.90.19
अथैनं छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः।
विव्याधोरसि सौमित्री रावणिं पञ्चभिः शरैः ॥ ६.९०.१९ ॥
ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਵਣਿ ਨੂੰ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੇ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
6.90.20
ते तस्य कायं निर्भिद्य महाकार्मुकनिःसृताः।
निपेतुर्धरणीं बाणा रक्ता इव महोरगाः ॥ ६.९०.२० ॥
ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਉਹ ਤੀਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਮਹਾਸਰਪਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.90.21
स च्छिन्नधन्वा रुधिरं वमन् वक्त्रेण रावणिः।
जग्राह कार्मुकश्रेष्ठं दृढज्यं बलवत्तरम् ॥ ६.९०.२१ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦੇ ਰਾਵਣਿ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤਾਰ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
6.90.22
स लक्ष्मणं समुद्दिश्य परं लाघवमास्थितः।
ववर्ष शरवर्षाणि वर्षाणीव पुरंदरः ॥ ६.९०.२२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
6.90.23
मुक्तमिन्द्रजिता तत्तु शरवर्षमरिंदमः।
आवारयदसम्भ्रान्तो लक्ष्मणः सुदुरासदम् ॥ ६.९०.२३ ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀ ਗਈ ਉਸ ਅਤਿ ਦੁਰਨਿਵਾਰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਘਬਰਾਏ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
6.90.24
संदर्शयामास तदा रावणिं रघुनन्दनः।
असम्भ्रान्तो महातेजास्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.९०.२४ ॥
ਤਦ ਰਘੁਨੰਦਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਘਬਰਾਏ ਅਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਹਿ ਕੇ ਰਾਵਣਿ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾਇਆ; ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ।
6.90.25
ततस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे।
अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रास्त्रं सम्प्रदर्शयन्।
राक्षसेन्द्रसुतं चापि बाणौघैः समताडयत् ॥ ६.९०.२५ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ, ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਅਸਤਰ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਰਾਖਸ਼ੇਂਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ।
6.90.26
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुघातिना।
असक्तं प्रेषयामास लक्ष्मणाय बहून् शरान् ॥ ६.९०.२६ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਵੈਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਣ ਛੱਡਦਾ ਰਿਹਾ।
6.90.27
तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद परवीरहा।
सारथेरस्य च रणे रथिनो रथसत्तमः ॥ ६.९०.२७ ॥
ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ।
6.90.28
शिरो जहार धर्मात्मा भल्लेनानतपर्वणा।
असूतास्ते हयास्तत्र रथमूहुरविक्लवाः ॥ ६.९०.२८ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਝੁਕੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਭੱਲ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਸਾਰਥੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਬੇਖੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਥ ਖਿੱਚਦੇ ਰਹੇ।
6.90.29
मण्डलान्यभिधावन्ति तदद्भुतमिवाभवत्।
अमर्षवशमापन्नः सौमित्रिर्दृढविक्रमः ॥ ६.९०.२९ ॥
ਉਹ ਘੋੜੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਨ ਲੱਗੇ; ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਪਏ, ਦ੍ਰਿੜ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ)...
6.90.30
प्रत्यविध्यद्धयांस्तस्य शरैर्वित्रासयन् रणे।
अमर्षमाणस्तत्कर्म रावणस्य सुतो रणे ॥ ६.९०.३० ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦਿਆਂ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ...
6.90.31
विव्याध दशभिर्बाणैः सौमित्रिं तममर्षणम्।
ते तस्य वज्रप्रतिमाः शराः सर्पविषोपमाः।
विलयं जग्मुरागत्य कवचं काञ्चनप्रभम् ॥ ६.९०.३१ ॥
ਉਸਨੇ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਸੱਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਵਰਗੇ ਉਸਦੇ ਬਾਣ ਆ ਕੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।
6.90.32
अभेद्यकवचं मत्वा लक्ष्मणं रावणात्मजः।
ललाटे लक्ष्मणं बाणैः सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित् ॥ ६.९०.३२ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਵਚ ਨੂੰ ਅਭੇਦ ਮੰਨ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.90.33
अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रमस्त्रं प्रदर्शयन्।
तैः पृषत्कैर्ललाटस्थैः शुशुभे रघुनन्दनः ॥ ६.९०.३३ ॥
ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਅਸਤ੍ਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਾਣ ਚਲਾਏ। ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਧਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਘੁਨੰਦਨ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗੇ।
6.90.34
रणाग्रे समरश्लाघी त्रिशृङ्ग इव पर्वतः।
स तथाप्यर्दितो बाणै राक्षसेन तदा मृधे ॥ ६.९०.३४ ॥
ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਗ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ।
6.90.35
तमाशु प्रतिविव्याध लक्ष्मणः पञ्चभिः शरैः।
विकृष्येन्द्रजितो युद्धे वदने शुभकुण्डले ॥ ६.९०.३५ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਾਣ ਮਾਰੇ।
6.90.36
लक्ष्मणेन्द्रजितौ वीरौ महाबलशरासनौ।
अन्योन्यं जघ्नतुर्वीरौ विशिखैर्भीमविक्रमौ ॥ ६.९०.३६ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ, ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲੇ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ।
6.90.37
ततः शोणितदिग्धाङ्गौ लक्ष्मणेन्द्रजितावुभौ।
रणे तौ रेजतुर्वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ६.९०.३७ ॥
ਫਿਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ, ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਹੇ।
6.90.38
तौ परस्परमभ्येत्य सर्वगात्रेषु धन्विनौ।
घोरैर्विव्यधतुर्बाणैः कृतभावावुभौ जये ॥ ६.९०.३८ ॥
ਜਿੱਤ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.90.39
ततः समरकोपेन संयुतो रावणात्मजः।
विभीषणं त्रिभिर्बाणैर्विव्याध वदने शुभे ॥ ६.९०.३९ ॥
ਫਿਰ ਯੁੱਧ-ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖ ਉੱਤੇ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.90.40
अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वा राक्षसेन्द्रं विभीषणम्।
एकैकेनाभिविव्याध तान् सर्वान् हरियूथपान् ॥ ६.९०.४० ॥
ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਹਰੇਕ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.90.41
तस्मै दृढतरं क्रुद्धो जघान गदया हयान्।
विभीषणो महातेजा रावणेः स दुरात्मनः ॥ ६.९०.४१ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਵਣ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਗਦਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
6.90.42
स हताश्वादवप्लुत्य रथान्निहतसारथेः।
अथ शक्तिं महातेजाः पितृव्याय मुमोच ह ॥ ६.९०.४२ ॥
ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਹਲਾਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਤਰਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਚਲਾਈ।
6.90.43
तामापतन्तीं सम्प्रेक्ष्य सुमित्रानन्दवर्धनः।
चिच्छेद निशितैर्बाणैर्दशधापातयद् भुवि ॥ ६.९०.४३ ॥
ਉਸਨੂੰ ਝਪਟਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਦਸ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.90.44
तस्मै दृढधनुः क्रुद्धो हताश्वाय विभीषणः।
वज्रस्पर्शसमान् पञ्च ससर्जोरसि मार्गणान् ॥ ६.९०.४४ ॥
ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਵੱਲ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਛੋਹ ਵਰਗੇ ਪੰਜ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.90.45
ते तस्य कायं भित्त्वा तु रुक्मपुङ्खा निमित्तगाः।
बभूवुर्लोहितादिग्धा रक्ता इव महोरगाः ॥ ६.९०.४५ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬਾਣ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਲਿੱਬੜੇ ਲਾਲ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ।
6.90.46
स पितृव्यस्य संक्रुद्ध इन्द्रजिच्छरमाददे।
उत्तमं रक्षसां मध्ये यमदत्तं महाबलः ॥ ६.९०.४६ ॥
ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਹਾਬਲੀ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯਮ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ।
6.90.47
तं समीक्ष्य महातेजा महेषुं तेन संहितम्।
लक्ष्मणोऽप्याददे बाणमन्यद् भीमपराक्रमः ॥ ६.९०.४७ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸ੍ਵੀ ਨੂੰ ਉਹ ਵੱਡਾ ਬਾਣ ਧਨੁਸ਼ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਭੀਮ-ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ।
6.90.48
कुबेरेण स्वयं स्वप्ने यद् दत्तममितात्मना।
दुर्जयं दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ६.९०.४८ ॥
ਅਮਿਤਾਤਮਾ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਦਿੱਤਾ; ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਤੇ ਅਸਹਿ।
6.90.49
तयोस्तु धनुषी श्रेष्ठे बाहुभिः परिघोपमैः।
विकृष्यमाणे बलवत् क्रौञ्चाविव चुकूजतुः ॥ ६.९०.४९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਪਰਿਘ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੀਕ ਉੱਠੇ।
6.90.50
ताभ्यां तु धनुषि श्रेष्ठे संहितौ सायकोत्तमौ।
विकृष्यमाणौ वीराभ्यां भृशं जज्वलतुः श्रिया ॥ ६.९०.५० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਦੋ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਚਮਕ ਉੱਠੇ।
6.90.51
तौ भासयन्तावाकाशं धनुर्भ्यां विशिखौ च्युतौ।
मुखेन मुखमाहत्य संनिपेततुरोजसा ॥ ६.९०.५१ ॥
ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਉਹ ਦੋ ਬਾਣ ਨੋਕ ਨਾਲ ਨੋਕ ਟਕਰਾ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਿੜ ਗਏ।
6.90.52
संनिपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः।
सधूमविस्फुलिङ्गश्च तज्जोऽग्निर्दारुणोऽभवत् ॥ ६.९०.५२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਉੱਠੀ।
6.90.53
तौ महाग्रहसंकाशावन्योन्यं संनिपत्य च।
संग्रामे शतधा यातौ मेदिन्यां चैव पेततुः ॥ ६.९०.५३ ॥
ਵੱਡੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਰਗੇ ਉਹ ਦੋ ਬਾਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.90.54
शरौ प्रतिहतौ दृष्ट्वा तावुभौ रणमूर्धनि।
व्रीडितौ जातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौ तदा ॥ ६.९०.५४ ॥
ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਕੇ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰਜੀਤ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ।
6.90.55
सुसंरब्धस्तु सौमित्रिरस्त्रं वारुणमाददे।
रौद्रं महेन्द्रजिद् युद्धेऽप्यसृजद् युधि निष्ठितः ॥ ६.९०.५५ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਵਰੁਣ ਅਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕਿਆ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਰੌਦ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਛੱਡਿਆ।
6.90.56
तेन तद्विहितं शस्त्रं वारुणं परमाद्भुतम्।
ततः क्रुद्धो महातेजा इन्द्रजित् समितिंजयः।
आग्नेयं संदधे दीप्तं स लोकं संक्षिपन्निव ॥ ६.९०.५६ ॥
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਵਰੁਣ ਅਸਤ੍ਰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਣਜਿੱਤ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਨੋ ਲੋਕ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਆਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
6.90.57
सौरेणास्त्रेण तद् वीरो लक्ष्मणः पर्यवारयत्।
अस्त्रं निवारितं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.९०.५७ ॥
ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੌਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ; ਆਪਣਾ ਅਸਤ੍ਰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
6.90.58
आददे निशितं बाणमासुरं शत्रुदारणम्।
तस्माच्चापाद् विनिष्पेतुर्भास्वराः कूटमुद्गराः ॥ ६.९०.५८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ ਤਿੱਖਾ ਆਸੁਰ ਬਾਣ ਚੁੱਕਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਚਮਕਦੇ ਕੂਟ-ਮੁਦਗਰ ਨਿਕਲ ਪਏ।
6.90.59
शूलानि च भुशुण्ड्यश्च गदाः खड्गाः परश्वधाः।
तद् दृष्ट्वा लक्ष्मणः संख्ये घोरमस्त्रमथासुरम् ॥ ६.९०.५९ ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਭੁਸ਼ੁੰਡੀਆਂ, ਗਦਾਵਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੇ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਆਸੁਰ ਅਸਤ੍ਰ ਉਠਾਇਆ।
6.90.60
अवार्यं सर्वभूतानां सर्वशस्त्रविदारणम्।
माहेश्वरेण द्युतिमांस्तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ॥ ६.९०.६० ॥
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਣਟਾਲ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
6.90.61
तयोः समभवद् युद्धमद्भुतं रोमहर्षणम्।
गगनस्थानि भूतानि लक्ष्मणं पर्यवारयन् ॥ ६.९०.६१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
6.90.62
भैरवाभिरुते भीमे युद्धे वानररक्षसाम्।
भूतैर्बहुभिराकाशं विस्मितैरावृतं बभौ ॥ ६.९०.६२ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
6.90.63
ऋषयः पितरो देवा गन्धर्वगरुडोरगाः।
शतक्रतुं पुरस्कृत्य ररक्षुर्लक्ष्मणं रणे ॥ ६.९०.६३ ॥
ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
6.90.64
अथान्यं मार्गणश्रेष्ठं संदधे राघवानुजः।
हुताशनसमस्पर्शं रावणात्मजदारणम् ॥ ६.९०.६४ ॥
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਛੋਹ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
6.90.65
सुपत्रमनुवृत्ताङ्गं सुपर्वाणं सुसंस्थितम्।
सुवर्णविकृतं वीरः शरीरान्तकरं शरम् ॥ ६.९०.६५ ॥
ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁਡੌਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਾਣ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਤੀਰ ਵੀਰ ਨੇ ਚਲਾਇਆ।
6.90.66
दुरावारं दुर्विषहं राक्षसानां भयावहम्।
आशीविषविषप्रख्यं देवसंघैः समर्चितम् ॥ ६.९०.६६ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਸਹਿ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ।
6.90.67
येन शक्रो महातेजा दानवानजयत् प्रभुः।
पुरा देवासुरे युद्धे वीर्यवान् हरिवाहनः ॥ ६.९०.६७ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਾਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਹਰਿਵਾਹਨ।
6.90.68
अथैन्द्रमस्त्रं सौमित्रिः संयुगेष्वपराजितम्।
शरश्रेष्ठं धनुश्रेष्ठे विकर्षन्निदमब्रवीत् ॥ ६.९०.६८ ॥
ਫਿਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਐਂਦ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਣ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਇਹ ਆਖਿਆ।
6.90.69
लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणो वाक्यमर्थसाधकमात्मनः।
धर्मात्मा सत्यसंधश्च रामो दाशरथिर्यदि।
पौरुषे चाप्रतिद्वन्द्वस्तदैनं जहि रावणिम् ॥ ६.९०.६९ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ ਦਸ਼ਰਥ-ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਮ ਜੇ ਪੌਰਖ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਨ; ਤਦ ਇਸ ਰਾਵਣੀ ਨੂੰ ਮਾਰੋ।"
6.90.70
इत्युक्त्वा बाणमाकर्णं विकृष्य तमजिह्मगम्।
लक्ष्मणः समरे वीरः ससर्जेन्द्रजितं प्रति।
ऐन्द्रास्त्रेण समायुज्य लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ६.९०.७० ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਖਿੱਚੇ ਉਸ ਸਿੱਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਜੀਤ ਵੱਲ ਛੱਡਿਆ; ਐਂਦ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ (ਇਵੇਂ ਕੀਤਾ)।
6.90.71
तच्छिरः सशिरस्त्राणं श्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्।
प्रमथ्येन्द्रजितः कायात् पातयामास भूतले ॥ ६.९०.७१ ॥
ਸਿਰ-ਟੋਪ ਸਮੇਤ, ਚਮਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਉਹ ਸਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਢ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.90.72
तद् राक्षसतनूजस्य भिन्नस्कन्धं शिरो महत्।
तपनीयनिभं भूमौ ददृशे रुधिरोक्षितम् ॥ ६.९०.७२ ॥
ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੋਢੇ ਟੁੱਟਿਆ ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ, ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿੱਸਿਆ।
6.90.73
हतः स निपपाताथ धरण्यां रावणात्मजः।
कवची सशिरस्त्राणो विप्रविद्धशरासनः ॥ ६.९०.७३ ॥
ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਕਵਚ ਤੇ ਟੋਪ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਸਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਦੂਰ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
6.90.74
चुक्रुशुस्ते ततः सर्वे वानराः सविभीषणाः।
हृष्यन्ते निहते तस्मिन् देवा वृत्रवधे यथा ॥ ६.९०.७४ ॥
ਤਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡਣ ਲੱਗੇ; ਉਸਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਐਸੇ ਹਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।
6.90.75
अथान्तरिक्षे देवानामृषीणां च महात्मनाम्।
जज्ञेऽथ जयसंनादो गन्धर्वाप्सरसामपि ॥ ६.९०.७५ ॥
ਤਦ ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜਿੱਤ ਦਾ ਨਾਦ ਗੂੰਜਿਆ।
6.90.76
पतितं समभिज्ञाय राक्षसी सा महाचमूः।
वध्यमाना दिशो भेजे हरिभिर्जितकाशिभिः ॥ ६.९०.७६ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਮਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਉਹ ਵੱਡੀ ਰਾਕਸ਼ ਸੈਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਈ।
6.90.77
वानरैर्वध्यमानास्ते शस्त्राण्युत्सृज्य राक्षसाः।
लङ्कामभिमुखाः सस्रुर्भ्रष्टसंज्ञाः प्रधाविताः ॥ ६.९०.७७ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼, ਸ਼ਸਤਰ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
6.90.78
दुद्रुवुर्बहुधा भीता राक्षसाः शतशो दिशः।
त्यक्त्वा प्रहरणान् सर्वे पट्टिशासिपरश्वधान् ॥ ६.९०.७८ ॥
ਡਰੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜੇ; ਪੱਟਿਸ਼, ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੇ—ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ।
6.90.79
केचिल्लङ्कां परित्रस्ताः प्रविष्टा वानरार्दिताः।
समुद्रे पतिताः केचित् केचित् पर्वतमाश्रिताः ॥ ६.९०.७९ ॥
ਕੁਝ ਰਾਖਸ਼ ਡਰ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ; ਵਾਨਰਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਕੁਝ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਗਏ।
6.90.80
हतमिन्द्रजितं दृष्ट्वा शयानं च रणक्षितौ।
राक्षसानां सहस्रेषु न कश्चित् प्रत्यदृश्यत ॥ ६.९०.८० ॥
ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਣਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ।
6.90.81
यथास्तं गत आदित्ये नावतिष्ठन्ति रश्मयः।
तथा तस्मिन् निपतिते राक्षसास्ते गता दिशः ॥ ६.९०.८१ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ।
6.90.82
शान्तरश्मिरिवादित्यो निर्वाण इव पावकः।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः ॥ ६.९०.८२ ॥
ਕਿਰਨਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਬੁਝੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ।
6.90.83
प्रशान्तपीडाबहुलो विनष्टारिः प्रहर्षवान्।
बभूव लोकः पतिते राक्षसेन्द्रसुते तदा ॥ ६.९०.८३ ॥
ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਉਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਪੀੜਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ, ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
6.90.84
हर्षं च शक्रो भगवान् सह सर्वैर्महर्षिभिः।
जगाम निहते तस्मिन् राक्षसे पापकर्मणि ॥ ६.९०.८४ ॥
ਉਸ ਪਾਪੀ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਇੰਦਰ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
6.90.85
आकाशे चापि देवानां शुश्रुवे दुन्दुभिस्वनः।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च महात्मभिः ॥ ६.९०.८५ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਨੱਚਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਸਨ।
6.90.86
ववर्षुः पुष्पवर्षाणि तदद्भुतमिवाभवत्।
प्रशशाम हते तस्मिन् राक्षसे क्रूरकर्मणि ॥ ६.९०.८६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਤੇ (ਯੁੱਧ) ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
6.90.87
शुद्धा आपो नभश्चैव जहृषुर्देवदानवाः।
आजग्मुः पतिते तस्मिन् सर्वलोकभयावहे ॥ ६.९०.८७ ॥
ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਏ, ਅਸਮਾਨ ਵੀ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੇਵ-ਦਾਨਵ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ ਤਾਂ (ਸਾਰੇ) ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
6.90.88
ऊचुश्च सहितास्तुष्टा देवगन्धर्वदानवाः।
विज्वराः शान्तकलुषा ब्राह्मणा विचरन्त्विति ॥ ६.९०.८८ ॥
ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕਿਹਾ—"ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਪ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਮੈਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਣ।"
6.90.89
ततोऽभ्यनन्दन् संहृष्टाः समरे हरियूथपाः।
तमप्रतिबलं दृष्ट्वा हतं नैर्ऋतपुङ्गवम् ॥ ६.९०.८९ ॥
ਫਿਰ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਲ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦੀ ਵਧਾਈ ਕੀਤੀ।
6.90.90
विभीषणो हनूमांश्च जाम्बवांश्चर्क्षयूथपः।
विजयेनाभिनन्दन्तस्तुष्टुवुश्चापि लक्ष्मणम् ॥ ६.९०.९० ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਰਿੱਛ-ਯੂਥਪਤੀ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ।
6.90.91
क्ष्वेडन्तश्च प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
लब्धलक्षा रघुसुतं परिवार्योपतस्थिरे ॥ ६.९०.९१ ॥
ਗਰਜਦੇ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਅਤੇ ਹੂੰਗਾਰੇ ਭਰਦੇ ਬਾਂਦਰ ਰਘੁਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਗਏ।
6.90.92
लाङ्गूलानि प्रविध्यन्तः स्फोटयन्तश्च वानराः।
लक्ष्मणो जयतीत्येव वाक्यं विश्रावयंस्तदा ॥ ६.९०.९२ ॥
ਪੂਛਾਂ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਬਾਂਦਰ ਉਸ ਵੇਲੇ 'ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਜੈ ਹੋਵੇ!' ਇਹੀ ਬੋਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਰਹੇ ਸਨ।
6.90.93
अन्योन्यं च समाश्लिष्य हरयो हृष्टमानसाः।
चक्रुरुच्चावचगुणा राघवाश्रयसत्कथाः ॥ ६.९०.९३ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਮਨਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ।
6.90.94
तदसुकरमथाभिवीक्ष्य हृष्टाः
प्रियसुहृदो युधि लक्ष्मणस्य कर्म।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षं
विनिहतमिन्द्ररिपुं निशम्य देवाः ॥ ६.९०.९४ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਉਹ ਔਖਾ ਕੰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇਵਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪਾਇਆ।