വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 6.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.90.1
स हताश्वो महातेजा भूमौ तिष्ठन् निशाचरः।
इन्द्रजित् परमक्रुद्धः सम्प्रजज्वाल तेजसा ॥ ६.९०.१ ॥
കുതിരകൾ ചത്തുവീണതോടെ നിലത്തു നിന്ന ആ മഹാതേജസ്വിയായ നിശാചരൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് അത്യന്തം കോപത്തോടെ തന്റെ തേജസ്സിൽ ജ്വലിച്ചു.
6.90.2
तौ धन्विनौ जिघांसन्तावन्योन्यमिषुभिर्भृशम्।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौ वने गजवृषाविव ॥ ६.९०.२ ॥
ഇരുവരും വില്ലാളികളായി, പരസ്പരം കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അമ്പുകളാൽ കഠിനമായി പ്രഹരിച്ച്, വിജയം തേടി, കാട്ടിൽ രണ്ട് ഗജവൃഷഭന്മാരെപ്പോലെ മുന്നേറി.
6.90.3
निबर्हयन्तश्चान्योन्यं ते राक्षसवनौकसः।
भर्तारं न जहुर्युद्धे सम्पतन्तस्ततस्ततः ॥ ६.९०.३ ॥
കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന ആ രാക്ഷസന്മാർ പരസ്പരം നശിപ്പിച്ചും യുദ്ധത്തിൽ അങ്ങുമിങ്ങും പാഞ്ഞുനടന്നും ഇരുന്നപ്പോഴും തങ്ങളുടെ നാഥനെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല.
6.90.4
ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः।
स्तुन्वानो हर्षमाणश्च इदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.९०.४ ॥
അപ്പോൾ രാവണപുത്രൻ ആ രാക്ഷസരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചും, താനും സ്തുതിച്ചും ആനന്ദിച്ചും ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
6.90.5
तमसा बहुलेनेमाः संसक्ताः सर्वतो दिशः।
नेह विज्ञायते स्वो वा परो वा राक्षसोत्तमाः ॥ ६.९०.५ ॥
കനത്ത ഇരുട്ടിനാൽ ഈ ദിക്കുകളെല്ലാം എല്ലാ ഭാഗത്തും മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഹേ ശ്രേഷ്ഠരായ രാക്ഷസന്മാരേ, ഇവിടെ സ്വന്തക്കാരനാണോ ശത്രുവാണോ എന്നറിയാനാകുന്നില്ല.
6.90.6
धृष्टं भवन्तो युध्यन्तु हरीणां मोहनाय वै।
अहं तु रथमास्थाय आगमिष्यामि संयुगे ॥ ६.९०.६ ॥
നിങ്ങൾ ധൈര്യത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്യുക, വാനരന്മാരെ മോഹിപ്പിക്കാൻ; ഞാൻ രഥത്തിൽ കയറി യുദ്ധത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരും.
6.90.7
तथा भवन्तः कुर्वन्तु यथेमे हि वनौकसः।
न युध्येयुर्महात्मानः प्रविष्टे नगरं मयि ॥ ६.९०.७ ॥
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഈ വനവാസികളായ മഹാത്മാക്കൾ യുദ്ധം ചെയ്യാതിരിക്കുന്ന വിധം ചെയ്യുക; ഞാൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ശേഷം.
6.90.8
इत्युक्त्वा रावणसुतो वञ्चयित्वा वनौकसः।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रथहेतोरमित्रहा ॥ ६.९०.८ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാവണപുത്രൻ വനവാസികളെ വഞ്ചിച്ച്, രഥത്തിനായി ശത്രുഘാതകനായി ലങ്കാനഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
6.90.9
स रथं भूषयित्वाथ रुचिरं हेमभूषितम्।
प्रासासिशरसंयुक्तं युक्तं परमवाजिभिः ॥ ६.९०.९ ॥
പിന്നെ അവൻ സ്വർണ്ണാലങ്കൃതമായ മനോഹര രഥത്തെ അലങ്കരിച്ചു; കുന്തം, വാൾ, അമ്പുകൾ എന്നിവയോടു കൂടിയതും ഉത്തമ കുതിരകൾ പൂട്ടിയതുമായ അതിനെ.
6.90.10
अधिष्ठितं हयज्ञेन सूतेनाप्तोपदेशिना।
आरुरोह महातेजा रावणिः समितिंजयः ॥ ६.९०.१० ॥
കുതിരകളെ അറിയുന്നവനും വിശ്വസ്തനും ഉപദേശം ലഭിച്ചവനുമായ സാരഥി ഓടിച്ച ആ രഥത്തിൽ മഹാതേജസ്വിയും യുദ്ധവിജയിയുമായ രാവണി കയറി.
6.90.11
स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतो मन्दोदरीसुतः।
निर्ययौ नगराद् वीरः कृतान्तबलचोदितः ॥ ६.९०.११ ॥
പ്രധാന രാക്ഷസസംഘങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മന്ദോദരിയുടെ ആ വീരപുത്രൻ, മൃത്യുബലത്താൽ പ്രേരിതനായി നഗരത്തിൽനിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
6.90.12
सोऽभिनिष्क्रम्य नगरादिन्द्रजित् परमौजसा।
अभ्ययाज्जवनैरश्वैर्लक्ष्मणं सविभीषणम् ॥ ६.९०.१२ ॥
നഗരത്തിൽനിന്ന് പുറപ്പെട്ട ഇന്ദ്രജിത്ത്, മഹാശക്തിയോടെ, വേഗമുള്ള കുതിരകളാൽ, വിഭീഷണനോടൊപ്പമുള്ള ലക്ഷ്മണന്റെ നേർക്ക് മുന്നേറി.
6.90.13
ततो रथस्थमालोक्य सौमित्री रावणात्मजम्।
वानराश्च महावीर्या राक्षसश्च विभीषणः ॥ ६.९०.१३ ॥
അപ്പോൾ രഥത്തിൽ നിൽക്കുന്ന രാവണപുത്രനെ കണ്ട് സൗമിത്രിയും മഹാവീര്യരായ വാനരരും രാക്ഷസൻ വിഭീഷണനും
6.90.14
विस्मयं परमं जग्मुर्लाघवात् तस्य धीमतः।
रावणिश्चापि संक्रुद्धो रणे वानरयूथपान् ॥ ६.९०.१४ ॥
ആ ബുദ്ധിമാന്റെ ലാഘവം കണ്ട് അവർ അത്യധികം വിസ്മയിച്ചു; രാവണപുത്രനും കോപിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ വാനര യൂഥപന്മാരെ
6.90.15
पातयामास बाणौघैः शतशोऽथ सहस्रशः।
स मण्डलीकृतधनू रावणिः समितिंजयः ॥ ६.९०.१५ ॥
അവൻ അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹം കൊണ്ട് നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും പേരെ വീഴ്ത്തി; വില്ല് വൃത്താകൃതിയിൽ വലിച്ച ആ രാവണപുത്രൻ യുദ്ധവിജയിയായിരുന്നു.
6.90.16
हरीनभ्यहनत् क्रुद्धः परं लाघवमास्थितः।
ते वध्यमाना हरयो नाराचैर्भीमविक्रमाः ॥ ६.९०.१६ ॥
കോപിച്ച്, ഏറ്റവും വലിയ ലാഘവം അവലംബിച്ച് അവൻ വാനരരെ പ്രഹരിച്ചു; ഭയങ്കര വിക്രമമുള്ള വാനരർ നാരാചങ്ങളാൽ അടിക്കപ്പെട്ട്
6.90.17
सौमित्रिं शरणं प्राप्ताः प्रजापतिमिव प्रजाः।
ततः समरकोपेन ज्वलितो रघुनन्दनः।
चिच्छेद कार्मुकं तस्य दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ ६.९०.१७ ॥
അവർ സൗമിത്രിയെ ശരണം പ്രാപിച്ചു, പ്രജകൾ പ്രജാപതിയെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ. അപ്പോൾ യുദ്ധകോപത്താൽ ജ്വലിച്ച രഘുനന്ദനൻ കൈലാഘവം കാണിച്ച് അവന്റെ വില്ല് മുറിച്ചു.
6.90.18
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय सज्यं चक्रे त्वरन्निव।
तदप्यस्य त्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणो निरकृन्तत ॥ ६.९०.१८ ॥
അവൻ മറ്റൊരു വില്ലെടുത്ത് തിടുക്കത്തിൽ ഞാൺ കെട്ടി; എന്നാൽ ലക്ഷ്മണൻ മൂന്ന് അമ്പുകൊണ്ട് അതും മുറിച്ചു.
6.90.19
अथैनं छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः।
विव्याधोरसि सौमित्री रावणिं पञ्चभिः शरैः ॥ ६.९०.१९ ॥
വില്ല് ഒടിഞ്ഞ അവനെ, സൗമിത്രി ലക്ഷ്മണൻ സർപ്പവിഷത്തിനു സമാനമായ അഞ്ച് ശരങ്ങളാൽ മാറിൽ പ്രഹരിച്ചു.
6.90.20
ते तस्य कायं निर्भिद्य महाकार्मुकनिःसृताः।
निपेतुर्धरणीं बाणा रक्ता इव महोरगाः ॥ ६.९०.२० ॥
മഹാധനുസ്സിൽനിന്ന് പുറപ്പെട്ട ആ ശരങ്ങൾ അവന്റെ ശരീരം തുളച്ച്, രക്തത്തിൽ കുളിച്ച മഹാസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ വീണു.
6.90.21
स च्छिन्नधन्वा रुधिरं वमन् वक्त्रेण रावणिः।
जग्राह कार्मुकश्रेष्ठं दृढज्यं बलवत्तरम् ॥ ६.९०.२१ ॥
വില്ല് ഒടിഞ്ഞിട്ടും വായിൽനിന്ന് രക്തം ഛർദ്ദിച്ചുകൊണ്ട് രാവണി ഉറച്ച ഞാണുള്ള, അതിശക്തമായ ശ്രേഷ്ഠധനുസ്സ് എടുത്തു.
6.90.22
स लक्ष्मणं समुद्दिश्य परं लाघवमास्थितः।
ववर्ष शरवर्षाणि वर्षाणीव पुरंदरः ॥ ६.९०.२२ ॥
അവൻ അതിവേഗതയോടെ ലക്ഷ്മണനെ ലക്ഷ്യമാക്കി, ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിക്കുന്നതുപോലെ ശരമഴ വർഷിച്ചു.
6.90.23
मुक्तमिन्द्रजिता तत्तु शरवर्षमरिंदमः।
आवारयदसम्भ्रान्तो लक्ष्मणः सुदुरासदम् ॥ ६.९०.२३ ॥
ഇന്ദ്രജിത്ത് വർഷിച്ച ആ ദുർനിവാരമായ ശരമഴയെ, ശത്രുനിഗ്രഹിയായ ലക്ഷ്മണൻ പതറാതെ തടുത്തു.
6.90.24
संदर्शयामास तदा रावणिं रघुनन्दनः।
असम्भ्रान्तो महातेजास्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.९०.२४ ॥
അപ്പോൾ രഘുനന്ദനനായ ലക്ഷ്മണൻ, പതറാതെ മഹാതേജസ്സോടെ രാവണിക്ക് തന്റെ വീര്യം കാണിച്ചു; അത് അദ്ഭുതം പോലെ തോന്നി.
6.90.25
ततस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे।
अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रास्त्रं सम्प्रदर्शयन्।
राक्षसेन्द्रसुतं चापि बाणौघैः समताडयत् ॥ ६.९०.२५ ॥
അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസരെല്ലാവരെയും യുദ്ധത്തിൽ ഓരോരുത്തരെയും മൂന്നു അമ്പുകൾ വീതം അത്യന്തം കോപത്തോടെ തുളച്ചു; ശീഘ്രമായ അസ്ത്രവിദ്യ പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്. രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ പുത്രനെയും അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹം കൊണ്ട് നന്നായി പ്രഹരിച്ചു.
6.90.26
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुघातिना।
असक्तं प्रेषयामास लक्ष्मणाय बहून् शरान् ॥ ६.९०.२६ ॥
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന ആ ബലവാനായ ശത്രുവിനാൽ അത്യന്തം മുറിവേറ്റ അവൻ ഇടവിടാതെ ലക്ഷ്മണന്റെ നേർക്ക് ഏറെ അമ്പുകൾ അയച്ചു.
6.90.27
तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद परवीरहा।
सारथेरस्य च रणे रथिनो रथसत्तमः ॥ ६.९०.२७ ॥
ശത്രുവീരന്മാരെ വധിക്കുന്നവനും രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ അവൻ, അവ എത്തുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവയെ മുറിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ സാരഥിയെയും.
6.90.28
शिरो जहार धर्मात्मा भल्लेनानतपर्वणा।
असूतास्ते हयास्तत्र रथमूहुरविक्लवाः ॥ ६.९०.२८ ॥
ധർമാത്മാവ് വളഞ്ഞ മുട്ടുകളുള്ള ഭല്ലം കൊണ്ട് അവന്റെ തല വെട്ടി. അവിടെ അവന്റെ കുതിരകൾ സാരഥിയില്ലാതെയും കുലുങ്ങാതെ രഥം വലിച്ചു.
6.90.29
मण्डलान्यभिधावन्ति तदद्भुतमिवाभवत्।
अमर्षवशमापन्नः सौमित्रिर्दृढविक्रमः ॥ ६.९०.२९ ॥
ആ കുതിരകൾ വൃത്തത്തിൽ ഓടി; അത് അദ്ഭുതം പോലെ ആയി. കോപത്തിന് വശപ്പെട്ട, ദൃഢവിക്രമനായ സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ)...
6.90.30
प्रत्यविध्यद्धयांस्तस्य शरैर्वित्रासयन् रणे।
अमर्षमाणस्तत्कर्म रावणस्य सुतो रणे ॥ ६.९०.३० ॥
യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ കുതിരകളെ അമ്പുകളാൽ തുളച്ച് ഭയപ്പെടുത്തി. ആ പ്രവൃത്തി സഹിക്കാനാകാതെ രാവണപുത്രൻ യുദ്ധത്തിൽ...
6.90.31
विव्याध दशभिर्बाणैः सौमित्रिं तममर्षणम्।
ते तस्य वज्रप्रतिमाः शराः सर्पविषोपमाः।
विलयं जग्मुरागत्य कवचं काञ्चनप्रभम् ॥ ६.९०.३१ ॥
അവൻ പത്തു ശരങ്ങളാൽ ആ കോപാകുലനായ സൗമിത്രിയെ എയ്തു. വജ്രസമാനവും സർപ്പവിഷസദൃശവുമായ അവന്റെ ശരങ്ങൾ വന്ന് സ്വർണ്ണകാന്തിയുള്ള കവചത്തിൽ തട്ടി നശിച്ചു.
6.90.32
अभेद्यकवचं मत्वा लक्ष्मणं रावणात्मजः।
ललाटे लक्ष्मणं बाणैः सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित् ॥ ६.९०.३२ ॥
ലക്ഷ്മണന്റെ കവചം ഭേദിക്കാനാവാത്തതെന്ന് കരുതി, രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്ത് മനോഹരമായ തൂവലുകളുള്ള മൂന്നു ശരങ്ങളാൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നെറ്റിയിൽ എയ്തു.
6.90.33
अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रमस्त्रं प्रदर्शयन्।
तैः पृषत्कैर्ललाटस्थैः शुशुभे रघुनन्दनः ॥ ६.९०.३३ ॥
അത്യന്തം കോപിച്ച് അവൻ ശീഘ്രം അസ്ത്രം പ്രദർശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ശരങ്ങളെയ്തു. നെറ്റിയിൽ തറച്ച ആ ശരങ്ങളാൽ രഘുനന്ദനൻ ശോഭിച്ചു.
6.90.34
रणाग्रे समरश्लाघी त्रिशृङ्ग इव पर्वतः।
स तथाप्यर्दितो बाणै राक्षसेन तदा मृधे ॥ ६.९०.३४ ॥
യുദ്ധമുഖത്ത് സമരശ്ലാഘിയായ അവൻ ത്രികൂട പർവതംപോലെ നിന്നു. എങ്കിലും അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസന്റെ ശരങ്ങളാൽ അവൻ പീഡിതനായി.
6.90.35
तमाशु प्रतिविव्याध लक्ष्मणः पञ्चभिः शरैः।
विकृष्येन्द्रजितो युद्धे वदने शुभकुण्डले ॥ ६.९०.३५ ॥
ലക്ഷ്മണൻ ഉടനെ അഞ്ചു ശരങ്ങളാൽ അവനെ തിരിച്ചടിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങളുള്ള മുഖത്തേക്ക് വില്ലു വലിച്ച് ശരങ്ങളെയ്തു.
6.90.36
लक्ष्मणेन्द्रजितौ वीरौ महाबलशरासनौ।
अन्योन्यं जघ्नतुर्वीरौ विशिखैर्भीमविक्रमौ ॥ ६.९०.३६ ॥
ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും ആ രണ്ടു വീരന്മാർ, മഹാബലമുള്ള വില്ലുകളുള്ളവർ, ഭീകരവിക്രമികൾ, ശരങ്ങളാൽ പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചു.
6.90.37
ततः शोणितदिग्धाङ्गौ लक्ष्मणेन्द्रजितावुभौ।
रणे तौ रेजतुर्वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ६.९०.३७ ॥
അപ്പോൾ രക്തത്താൽ പൂശപ്പെട്ട ശരീരങ്ങളോടെ ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും, ആ രണ്ടു വീരന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ പൂത്ത കിംശുക വൃക്ഷങ്ങൾ പോലെ തിളങ്ങി.
6.90.38
तौ परस्परमभ्येत्य सर्वगात्रेषु धन्विनौ।
घोरैर्विव्यधतुर्बाणैः कृतभावावुभौ जये ॥ ६.९०.३८ ॥
ജയത്തിനായി ഉറച്ച തീരുമാനമുള്ള ആ രണ്ടു വില്ലാളികളും പരസ്പരം അടുത്ത് ചെന്ന്, സർവ്വ ഗാത്രങ്ങളിലും ഭയങ്കര ബാണങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു.
6.90.39
ततः समरकोपेन संयुतो रावणात्मजः।
विभीषणं त्रिभिर्बाणैर्विव्याध वदने शुभे ॥ ६.९०.३९ ॥
അപ്പോൾ യുദ്ധകോപത്താൽ നിറഞ്ഞ രാവണപുത്രൻ വിഭീഷണനെ മൂന്നു ബാണങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുന്ദരമായ മുഖത്ത് പ്രഹരിച്ചു.
6.90.40
अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वा राक्षसेन्द्रं विभीषणम्।
एकैकेनाभिविव्याध तान् सर्वान् हरियूथपान् ॥ ६.९०.४० ॥
ഇരുമ്പുമുനയുള്ള മൂന്നു ബാണങ്ങളാൽ രാക്ഷസേന്ദ്രനായ വിഭീഷണനെ തുളച്ച്, ഓരോന്നുകൊണ്ടും ആ വാനരയൂഥപതികളെ എല്ലാവരെയും അവൻ പ്രഹരിച്ചു.
6.90.41
तस्मै दृढतरं क्रुद्धो जघान गदया हयान्।
विभीषणो महातेजा रावणेः स दुरात्मनः ॥ ६.९०.४१ ॥
കോപിച്ച മഹാതേജസ്വിയായ വിഭീഷണൻ ആ ദുരാത്മാവായ രാവണപുത്രന്റെ കുതിരകളെ ഗദകൊണ്ട് വളരെ ശക്തമായി പ്രഹരിച്ചു.
6.90.42
स हताश्वादवप्लुत्य रथान्निहतसारथेः।
अथ शक्तिं महातेजाः पितृव्याय मुमोच ह ॥ ६.९०.४२ ॥
കുതിരകൾ ചത്തും സാരഥി വധിക്കപ്പെട്ടും പോയ രഥത്തിൽ നിന്ന് അവൻ ചാടിയിറങ്ങി; പിന്നെ ആ മഹാതേജസ്വി തന്റെ പിതൃവ്യന്റെ നേരെ ശക്തി എറിഞ്ഞു.
6.90.43
तामापतन्तीं सम्प्रेक्ष्य सुमित्रानन्दवर्धनः।
चिच्छेद निशितैर्बाणैर्दशधापातयद् भुवि ॥ ६.९०.४३ ॥
അത് പാഞ്ഞടുക്കുന്നത് കണ്ട് സുമിത്രയുടെ പുത്രനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് അതിനെ പത്തു കഷണങ്ങളാക്കി നിലത്തു വീഴ്ത്തി.
6.90.44
तस्मै दृढधनुः क्रुद्धो हताश्वाय विभीषणः।
वज्रस्पर्शसमान् पञ्च ससर्जोरसि मार्गणान् ॥ ६.९०.४४ ॥
കുതിരകൾ വധിക്കപ്പെട്ടതിൽ കുപിതനായ വിഭീഷണൻ ഉറച്ച വില്ലോടെ അവന്റെ മാറിലേക്ക് വജ്രസ്പർശത്തിനു തുല്യമായ അഞ്ച് അമ്പുകൾ തൊടുത്തു.
6.90.45
ते तस्य कायं भित्त्वा तु रुक्मपुङ्खा निमित्तगाः।
बभूवुर्लोहितादिग्धा रक्ता इव महोरगाः ॥ ६.९०.४५ ॥
സ്വർണ്ണച്ചിറകുള്ള ആ അമ്പുകൾ അവന്റെ ശരീരം തുളച്ച്, രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന് ചുവന്ന വലിയ സർപ്പങ്ങൾ പോലെയായി.
6.90.46
स पितृव्यस्य संक्रुद्ध इन्द्रजिच्छरमाददे।
उत्तमं रक्षसां मध्ये यमदत्तं महाबलः ॥ ६.९०.४६ ॥
അമ്മാവനോട് അത്യന്തം കോപിച്ച മഹാബലനായ ഇന്ദ്രജിത്ത് രാക്ഷസരിൽ ഉത്തമവും യമൻ നൽകിയതുമായ അമ്പ് എടുത്തു.
6.90.47
तं समीक्ष्य महातेजा महेषुं तेन संहितम्।
लक्ष्मणोऽप्याददे बाणमन्यद् भीमपराक्रमः ॥ ६.९०.४७ ॥
ആ മഹാതേജസ്വി മഹാബാണം വില്ലിൽ തൊടുത്തിരിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭയങ്കര പരാക്രമിയായ ലക്ഷ്മണനും മറ്റൊരു അമ്പ് എടുത്തു.
6.90.48
कुबेरेण स्वयं स्वप्ने यद् दत्तममितात्मना।
दुर्जयं दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ६.९०.४८ ॥
അളവറ്റ ആത്മാവുള്ള കുബേരൻ സ്വപ്നത്തിൽ നേരിട്ടു നൽകിയത്; ഇന്ദ്രനോടൊപ്പമുള്ള ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കുപോലും ജയിക്കാനും സഹിക്കാനും കഴിയാത്തത്.
6.90.49
तयोस्तु धनुषी श्रेष्ठे बाहुभिः परिघोपमैः।
विकृष्यमाणे बलवत् क्रौञ्चाविव चुकूजतुः ॥ ६.९०.४९ ॥
അവരുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ ധനുസ്സുകൾ പരിഘസമാനമായ ഭുജങ്ങളാൽ വലിക്കപ്പെട്ട്, രണ്ടു ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികളെപ്പോലെ ശക്തമായി കരഞ്ഞു.
6.90.50
ताभ्यां तु धनुषि श्रेष्ठे संहितौ सायकोत्तमौ।
विकृष्यमाणौ वीराभ्यां भृशं जज्वलतुः श्रिया ॥ ६.९०.५० ॥
ആ രണ്ടു വീരന്മാർ ശ്രേഷ്ഠധനുസ്സുകളിൽ ഘടിപ്പിച്ച് വലിച്ച രണ്ടു ഉത്തമ ശരങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ശോഭയാൽ അത്യന്തം ജ്വലിച്ചു.
6.90.51
तौ भासयन्तावाकाशं धनुर्भ्यां विशिखौ च्युतौ।
मुखेन मुखमाहत्य संनिपेततुरोजसा ॥ ६.९०.५१ ॥
ആകാശത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് വില്ലുകളിൽ നിന്ന് വിട്ട ആ രണ്ടു ശരങ്ങൾ മുനയോടു മുന ഇടിച്ച് ശക്തിയോടെ പരസ്പരം കൂട്ടിയിടിച്ചു.
6.90.52
संनिपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः।
सधूमविस्फुलिङ्गश्च तज्जोऽग्निर्दारुणोऽभवत् ॥ ६.९०.५२ ॥
ഭയങ്കര രൂപമുള്ള ആ രണ്ടു ശരങ്ങളുടെ കൂട്ടിയിടിയിൽ പുകയോടും തീപ്പൊരികളോടും കൂടി അവയിൽനിന്ന് ഭയങ്കരമായ അഗ്നി ഉണ്ടായി.
6.90.53
तौ महाग्रहसंकाशावन्योन्यं संनिपत्य च।
संग्रामे शतधा यातौ मेदिन्यां चैव पेततुः ॥ ६.९०.५३ ॥
മഹാഗ്രഹങ്ങൾക്ക് തുല്യമായ ആ രണ്ടു ശരങ്ങൾ പരസ്പരം കൂട്ടിമുട്ടി യുദ്ധത്തിൽ നൂറു കഷണങ്ങളായി ചിതറി ഭൂമിയിൽ വീണു.
6.90.54
शरौ प्रतिहतौ दृष्ट्वा तावुभौ रणमूर्धनि।
व्रीडितौ जातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौ तदा ॥ ६.९०.५४ ॥
യുദ്ധമുഖത്ത് തങ്ങളുടെ ശരങ്ങൾ പരസ്പരം തടയപ്പെട്ട് പ്രതിഹതമാകുന്നത് കണ്ട്, ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും അപ്പോൾ ലജ്ജിതരായി കോപം കൊണ്ടു.
6.90.55
सुसंरब्धस्तु सौमित्रिरस्त्रं वारुणमाददे।
रौद्रं महेन्द्रजिद् युद्धेऽप्यसृजद् युधि निष्ठितः ॥ ६.९०.५५ ॥
അതിരോഷം പൂണ്ട സൗമിത്രി വാരുണാസ്ത്രം എടുത്തു; യുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭീകരമായ രൗദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.
6.90.56
तेन तद्विहितं शस्त्रं वारुणं परमाद्भुतम्।
ततः क्रुद्धो महातेजा इन्द्रजित् समितिंजयः।
आग्नेयं संदधे दीप्तं स लोकं संक्षिपन्निव ॥ ६.९०.५६ ॥
അവൻ പ്രയോഗിച്ച ആ പരമാത്ഭുതമായ വാരുണാസ്ത്രം തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹാതേജസ്വിയും യുദ്ധവിജയിയുമായ ഇന്ദ്രജിത്ത് കോപിച്ച് ലോകത്തെ ചുരുക്കുന്നതുപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ആഗ്നേയാസ്ത്രം തൊടുത്തു.
6.90.57
सौरेणास्त्रेण तद् वीरो लक्ष्मणः पर्यवारयत्।
अस्त्रं निवारितं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.९०.५७ ॥
വീരനായ ലക്ഷ്മണൻ സൗരാസ്ത്രംകൊണ്ട് അതിനെ പൂർണ്ണമായി തടഞ്ഞു; തന്റെ അസ്ത്രം തടയപ്പെട്ടത് കണ്ട് രാവണി കോപത്താൽ മൂർച്ഛിതനായി.
6.90.58
आददे निशितं बाणमासुरं शत्रुदारणम्।
तस्माच्चापाद् विनिष्पेतुर्भास्वराः कूटमुद्गराः ॥ ६.९०.५८ ॥
ശത്രുവിനെ പിളർക്കുന്ന മൂർച്ചയേറിയ ആസുരബാണം അവൻ എടുത്തു; അപ്പോൾ അവന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് ജ്വലിക്കുന്ന കൂടമുദ്ഗരങ്ങൾ കുതിച്ചുയർന്നു.
6.90.59
शूलानि च भुशुण्ड्यश्च गदाः खड्गाः परश्वधाः।
तद् दृष्ट्वा लक्ष्मणः संख्ये घोरमस्त्रमथासुरम् ॥ ६.९०.५९ ॥
ശൂലങ്ങൾ, ഭുശുണ്ഡികൾ, ഗദകൾ, വാളുകൾ, മഴുകൾ; ഇതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധത്തിൽ ഭീകരമായ ആസുരാസ്ത്രം എടുത്തു.
6.90.60
अवार्यं सर्वभूतानां सर्वशस्त्रविदारणम्।
माहेश्वरेण द्युतिमांस्तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ॥ ६.९०.६० ॥
സർവഭൂതങ്ങൾക്കും തടുക്കാനാകാത്തതും എല്ലാ ആയുധങ്ങളെയും പിളർക്കുന്നതുമായ ആ അസ്ത്രത്തെ, തേജസ്വിയായ ലക്ഷ്മണൻ മാഹേശ്വരാസ്ത്രംകൊണ്ട് പ്രതിരോധിച്ചു.
6.90.61
तयोः समभवद् युद्धमद्भुतं रोमहर्षणम्।
गगनस्थानि भूतानि लक्ष्मणं पर्यवारयन् ॥ ६.९०.६१ ॥
അവർ ഇരുവർക്കുമിടയിൽ അത്ഭുതകരവും രോമാഞ്ചജനകവുമായ യുദ്ധം നടന്നു. ആകാശത്ത് നിന്നിരുന്ന ജീവികൾ ലക്ഷ്മണനെ ചുറ്റിവളഞ്ഞു.
6.90.62
भैरवाभिरुते भीमे युद्धे वानररक्षसाम्।
भूतैर्बहुभिराकाशं विस्मितैरावृतं बभौ ॥ ६.९०.६२ ॥
വാനരന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ, ഭീകരശബ്ദങ്ങൾ മുഴങ്ങിയപ്പോൾ, വിസ്മയിച്ച അനേകം ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞ ആകാശം പ്രകാശിച്ചു.
6.90.63
ऋषयः पितरो देवा गन्धर्वगरुडोरगाः।
शतक्रतुं पुरस्कृत्य ररक्षुर्लक्ष्मणं रणे ॥ ६.९०.६३ ॥
ഋഷിമാരും പിതൃക്കളും ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഗരുഡന്മാരും ഉരഗന്മാരും ഇന്ദ്രനെ മുന്നിൽ നിറുത്തി യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണനെ രക്ഷിച്ചു.
6.90.64
अथान्यं मार्गणश्रेष्ठं संदधे राघवानुजः।
हुताशनसमस्पर्शं रावणात्मजदारणम् ॥ ६.९०.६४ ॥
അപ്പോൾ രാഘവന്റെ അനുജൻ മറ്റൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ അമ്പ് വില്ലിൽ തൊടുത്തു. അതിന്റെ സ്പർശം അഗ്നിക്ക് തുല്യം; രാവണപുത്രനെ പിളർക്കുന്നത്.
6.90.65
सुपत्रमनुवृत्ताङ्गं सुपर्वाणं सुसंस्थितम्।
सुवर्णविकृतं वीरः शरीरान्तकरं शरम् ॥ ६.९०.६५ ॥
നല്ല തൂവലുള്ളതും ഒത്ത ഉടലുള്ളതും നല്ല സന്ധികളുള്ളതും ഭംഗിയായി നിർമ്മിച്ചതും സ്വർണ്ണംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതും ജീവനെ ഹരിക്കുന്നതുമായ ആ അമ്പ് വീരൻ തൊടുത്തു.
6.90.66
दुरावारं दुर्विषहं राक्षसानां भयावहम्।
आशीविषविषप्रख्यं देवसंघैः समर्चितम् ॥ ६.९०.६६ ॥
തടുക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും സഹിക്കാനാവാത്തതും രാക്ഷസന്മാർക്ക് ഭയം നൽകുന്നതും സർപ്പവിഷത്തിനു തുല്യവും ദേവസംഘങ്ങളാൽ പൂജിതവുമായത്.
6.90.67
येन शक्रो महातेजा दानवानजयत् प्रभुः।
पुरा देवासुरे युद्धे वीर्यवान् हरिवाहनः ॥ ६.९०.६७ ॥
പണ്ട് ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ മഹാതേജസ്വിയായ പ്രഭു ഇന്ദ്രൻ ഇതുകൊണ്ട് ദാനവരെ ജയിച്ചു; ആ വീര്യവാനായ ഹരിവാഹനൻ.
6.90.68
अथैन्द्रमस्त्रं सौमित्रिः संयुगेष्वपराजितम्।
शरश्रेष्ठं धनुश्रेष्ठे विकर्षन्निदमब्रवीत् ॥ ६.९०.६८ ॥
അനന്തരം സൗമിത്രി യുദ്ധങ്ങളിൽ അപരാജിതമായ ഐന്ദ്രാസ്ത്രം ശ്രേഷ്ഠധനുസ്സിൽ ശ്രേഷ്ഠബാണമായി വലിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
6.90.69
लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणो वाक्यमर्थसाधकमात्मनः।
धर्मात्मा सत्यसंधश्च रामो दाशरथिर्यदि।
पौरुषे चाप्रतिद्वन्द्वस्तदैनं जहि रावणिम् ॥ ६.९०.६९ ॥
ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു: "ധർമ്മാത്മാവും സത്യസന്ധനുമായ ദശരഥപുത്രൻ ശ്രീമാനായ രാമൻ, പൗരുഷത്തിൽ എതിരില്ലാത്തവനാണെങ്കിൽ, തന്റെ ലക്ഷ്യം സാധിപ്പിക്കുന്ന ഈ വാക്കു കേൾക്കട്ടെ; അപ്പോൾ ഈ രാവണിയെ വധിക്കട്ടെ."
6.90.70
इत्युक्त्वा बाणमाकर्णं विकृष्य तमजिह्मगम्।
लक्ष्मणः समरे वीरः ससर्जेन्द्रजितं प्रति।
ऐन्द्रास्त्रेण समायुज्य लक्ष्मणः परवीरहा ॥ ६.९०.७० ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ചെവിയോളം വലിച്ച ആ നേരെ പോകുന്ന ബാണം വീരനായ ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്തിനു നേരെ അയച്ചു; ഐന്ദ്രാസ്ത്രവുമായി യോജിപ്പിച്ച്, ശത്രുവീരന്മാരെ വധിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണൻ (അങ്ങനെ ചെയ്തു).
6.90.71
तच्छिरः सशिरस्त्राणं श्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्।
प्रमथ्येन्द्रजितः कायात् पातयामास भूतले ॥ ६.९०.७१ ॥
ശിരസ്ത്രാണത്തോടൊപ്പം, ജ്വലിക്കുന്ന ശ്രീമത്തായ കുണ്ഡലങ്ങളുള്ള ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ തല ശരീരത്തിൽനിന്ന് വെട്ടി ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി.
6.90.72
तद् राक्षसतनूजस्य भिन्नस्कन्धं शिरो महत्।
तपनीयनिभं भूमौ ददृशे रुधिरोक्षितम् ॥ ६.९०.७२ ॥
ആ രാക്ഷസപുത്രന്റെ തോളുകൾ ഒടിഞ്ഞ വലിയ തല, സ്വർണ്ണംപോലെ തിളങ്ങി, രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന് ഭൂമിയിൽ കാണപ്പെട്ടു.
6.90.73
हतः स निपपाताथ धरण्यां रावणात्मजः।
कवची सशिरस्त्राणो विप्रविद्धशरासनः ॥ ६.९०.७३ ॥
രാവണന്റെ ആ പുത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ട് നിലത്ത് വീണു; കവചവും ശിരസ്ത്രവും ധരിച്ചിരുന്നു, അവന്റെ വില്ല് എറിഞ്ഞു കളഞ്ഞിരുന്നു.
6.90.74
चुक्रुशुस्ते ततः सर्वे वानराः सविभीषणाः।
हृष्यन्ते निहते तस्मिन् देवा वृत्रवधे यथा ॥ ६.९०.७४ ॥
അപ്പോൾ വിഭീഷണനോടൊപ്പമുള്ള എല്ലാ വാനരന്മാരും ആർത്തുവിളിച്ചു; അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ വൃത്രവധത്തിൽ ദേവന്മാർ സന്തോഷിച്ചതുപോലെ അവർ സന്തോഷിച്ചു.
6.90.75
अथान्तरिक्षे देवानामृषीणां च महात्मनाम्।
जज्ञेऽथ जयसंनादो गन्धर्वाप्सरसामपि ॥ ६.९०.७५ ॥
അപ്പോൾ ആകാശത്ത് ദേവന്മാരുടെയും മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും ജയഘോഷം ഉയർന്നു.
6.90.76
पतितं समभिज्ञाय राक्षसी सा महाचमूः।
वध्यमाना दिशो भेजे हरिभिर्जितकाशिभिः ॥ ६.९०.७६ ॥
അവൻ വീണെന്നറിഞ്ഞ്, വിജയാഹങ്കാരികളായ വാനരന്മാരാൽ വധിക്കപ്പെട്ട് ആ മഹാ രാക്ഷസസേന ദിക്കുകളിലേക്ക് ഓടി.
6.90.77
वानरैर्वध्यमानास्ते शस्त्राण्युत्सृज्य राक्षसाः।
लङ्कामभिमुखाः सस्रुर्भ्रष्टसंज्ञाः प्रधाविताः ॥ ६.९०.७७ ॥
വാനരന്മാരാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ആ രാക്ഷസന്മാർ ആയുധങ്ങൾ എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞ്, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി ലങ്കയിലേക്ക് മുഖം തിരിച്ച് ഓടി.
6.90.78
दुद्रुवुर्बहुधा भीता राक्षसाः शतशो दिशः।
त्यक्त्वा प्रहरणान् सर्वे पट्टिशासिपरश्वधान् ॥ ६.९०.७८ ॥
ഭയന്ന രാക്ഷസന്മാർ നൂറുകണക്കിന് പല വഴികളിലായി ദിക്കുകളിലേക്ക് ഓടി; പട്ടിശം, വാൾ, മഴു എന്നിങ്ങനെ എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു.
6.90.79
केचिल्लङ्कां परित्रस्ताः प्रविष्टा वानरार्दिताः।
समुद्रे पतिताः केचित् केचित् पर्वतमाश्रिताः ॥ ६.९०.७९ ॥
ചിലർ ഭയന്ന് ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു; വാനരന്മാരാൽ പീഡിതരായ ചിലർ സമുദ്രത്തിൽ വീണു; ചിലർ പർവതത്തെ ആശ്രയിച്ചു.
6.90.80
हतमिन्द्रजितं दृष्ट्वा शयानं च रणक्षितौ।
राक्षसानां सहस्रेषु न कश्चित् प्रत्यदृश्यत ॥ ६.९०.८० ॥
ഇന്ദ്രജിത്ത് വധിക്കപ്പെട്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്നത് കണ്ട്, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസരിൽ ഒരാളും കാണപ്പെട്ടില്ല.
6.90.81
यथास्तं गत आदित्ये नावतिष्ठन्ति रश्मयः।
तथा तस्मिन् निपतिते राक्षसास्ते गता दिशः ॥ ६.९०.८१ ॥
സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ രശ്മികൾ നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ, അവൻ വീണപ്പോൾ ആ രാക്ഷസന്മാർ ദിക്കുകളിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി.
6.90.82
शान्तरश्मिरिवादित्यो निर्वाण इव पावकः।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः ॥ ६.९०.८२ ॥
രശ്മികൾ ശമിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെയും കെട്ടടങ്ങിയ അഗ്നിയെപ്പോലെയും ആ മഹാബാഹു ജീവൻ വെടിഞ്ഞവനായി.
6.90.83
प्रशान्तपीडाबहुलो विनष्टारिः प्रहर्षवान्।
बभूव लोकः पतिते राक्षसेन्द्रसुते तदा ॥ ६.९०.८३ ॥
രാക്ഷസരാജപുത്രൻ വീണപ്പോൾ അപ്പോൾ ലോകത്തിലെ വലിയ വേദന ശമിച്ചു; ശത്രു നശിച്ചു; ലോകം സന്തോഷിച്ചു.
6.90.84
हर्षं च शक्रो भगवान् सह सर्वैर्महर्षिभिः।
जगाम निहते तस्मिन् राक्षसे पापकर्मणि ॥ ६.९०.८४ ॥
ആ പാപകർമ്മിയായ രാക്ഷസൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഇന്ദ്രൻ എല്ലാ മഹർഷിമാരോടുമൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു.
6.90.85
आकाशे चापि देवानां शुश्रुवे दुन्दुभिस्वनः।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च महात्मभिः ॥ ६.९०.८५ ॥
ആകാശത്ത് ദേവന്മാരുടെ ദുന്ദുഭിനാദം കേട്ടു; നൃത്തം ചെയ്യുന്ന അപ്സരസ്സുകളും മഹാത്മാക്കളായ ഗന്ധർവന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
6.90.86
ववर्षुः पुष्पवर्षाणि तदद्भुतमिवाभवत्।
प्रशशाम हते तस्मिन् राक्षसे क्रूरकर्मणि ॥ ६.९०.८६ ॥
അവർ പുഷ്പവർഷം ചൊരിഞ്ഞു; അത് അദ്ഭുതം പോലെയായി. ക്രൂരകർമ്മിയായ ആ രാക്ഷസൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ (യുദ്ധം) ശാന്തമായി.
6.90.87
शुद्धा आपो नभश्चैव जहृषुर्देवदानवाः।
आजग्मुः पतिते तस्मिन् सर्वलोकभयावहे ॥ ६.९०.८७ ॥
ജലം ശുദ്ധമായി, ആകാശവും നിർമ്മലമായി; ദേവദാനവന്മാർ സന്തോഷിച്ചു. സർവലോകങ്ങൾക്കും ഭയം വരുത്തിയ അവൻ വീണപ്പോൾ (എല്ലാവരും) എത്തി.
6.90.88
ऊचुश्च सहितास्तुष्टा देवगन्धर्वदानवाः।
विज्वराः शान्तकलुषा ब्राह्मणा विचरन्त्विति ॥ ६.९०.८८ ॥
സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ദാനവന്മാരും ഒരുമിച്ച് പറഞ്ഞു—"ബ്രാഹ്മണർ ജ്വരരഹിതരും മാലിന്യരഹിതരുമായി സഞ്ചരിക്കട്ടെ."
6.90.89
ततोऽभ्यनन्दन् संहृष्टाः समरे हरियूथपाः।
तमप्रतिबलं दृष्ट्वा हतं नैर्ऋतपुङ्गवम् ॥ ६.९०.८९ ॥
പിന്നെ സന്തോഷിച്ച വാനരയൂഥപന്മാർ, യുദ്ധത്തിൽ അതുല്യബലനായ ആ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠൻ വധിക്കപ്പെട്ടതു കണ്ട് അവനെ അഭിനന്ദിച്ചു.
6.90.90
विभीषणो हनूमांश्च जाम्बवांश्चर्क्षयूथपः।
विजयेनाभिनन्दन्तस्तुष्टुवुश्चापि लक्ष्मणम् ॥ ६.९०.९० ॥
വിഭീഷണനും ഹനുമാനും ഋക്ഷയൂഥപനായ ജാംബവാനും വിജയത്തിൽ അഭിനന്ദിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനെയും സ്തുതിച്ചു.
6.90.91
क्ष्वेडन्तश्च प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
लब्धलक्षा रघुसुतं परिवार्योपतस्थिरे ॥ ६.९०.९१ ॥
ഗർജ്ജിച്ചും ചാടിയും ആർത്തുവിളിച്ചും വാനരന്മാർ രഘുപുത്രനെ വളഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിനരികെ നിന്നു.
6.90.92
लाङ्गूलानि प्रविध्यन्तः स्फोटयन्तश्च वानराः।
लक्ष्मणो जयतीत्येव वाक्यं विश्रावयंस्तदा ॥ ६.९०.९२ ॥
വാലുകൾ ചുഴറ്റിയും കൈകൾ കൊട്ടിയും വാനരന്മാർ അപ്പോൾ 'ലക്ഷ്മണന് ജയം!' എന്ന വാക്ക് ഉച്ചത്തിൽ വിളംബരം ചെയ്തു.
6.90.93
अन्योन्यं च समाश्लिष्य हरयो हृष्टमानसाः।
चक्रुरुच्चावचगुणा राघवाश्रयसत्कथाः ॥ ६.९०.९३ ॥
ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ വാനരന്മാർ പരസ്പരം ആലിംഗനം ചെയ്ത്, രാഘവനെക്കുറിച്ചുള്ള പലവിധ ഗുണങ്ങളുള്ള സത്കഥകൾ പറഞ്ഞു.
6.90.94
तदसुकरमथाभिवीक्ष्य हृष्टाः
प्रियसुहृदो युधि लक्ष्मणस्य कर्म।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षं
विनिहतमिन्द्ररिपुं निशम्य देवाः ॥ ६.९०.९४ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണന്റെ ആ ദുഷ്കരമായ കർമ്മം കണ്ടും, ഇന്ദ്രശത്രു വധിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ടും പ്രിയസുഹൃത്തുക്കളായ ദേവന്മാർ സന്തോഷിച്ച് മനസ്സിൽ പരമമായ ആനന്ദം നേടി.