वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.108.1
ते दूता रामवाक्येन चोदिता लघुविक्रमाः ।
प्रजग्मुर्मधुरां शीघ्रं चक्रुर्वासं न चाध्वनि ॥ ७.१०८.१ ॥
रामाच्या आज्ञेने प्रेरित झालेले ते वेगवान दूत लगेच मथुरेकडे निघाले; वाटेत कुठेही थांबले नाहीत.
7.108.2
ते तु त्रिभिरहोरात्रैः सम्प्राप्य मधुरामथ ।
शत्रुघ्नाय यथातत्त्वमाचख्युः सर्वमेव तत् ॥ ७.१०८.२ ॥
ते तीन दिवसरात्रींत मथुरेस पोहोचले आणि शत्रुघ्नाला सर्व काही यथार्थपणे सांगितले.
7.108.3
लक्ष्मणस्य परित्यागं प्रतिज्ञां राघवस्य च ।
पुत्रयोरभिषेकं च पौरानुगमनं तथा ॥ ७.१०८.३ ॥
लक्ष्मणाचा त्याग, राघवाची प्रतिज्ञा, दोन्ही पुत्रांचा अभिषेक आणि पौरजनांचे अनुगमन—
7.108.4
कुशस्य नगरी रम्या विन्ध्यपर्वतरोधसि ।
कुशावतीति नाम्ना सा कृता रामेण धीमता ।
श्रावस्तीति पुरी रम्या श्राविता च लवस्य ह ॥ ७.१०८.४ ॥
कुशाची रमणीय नगरी विंध्य पर्वताच्या कडेला आहे; बुद्धिमान रामाने तिचे नाव कुशावती ठेवले. लवाची रमणीय पुरी श्रावस्ती म्हणून घोषित झाली.
7.108.5
अयोध्यां विजनां कृत्वा राघवो भरतस्तथा ।
स्वर्गस्य गमनोद्योगं कृतवन्तौ महारथौ ॥ ७.१०८.५ ॥
राघव आणि भरत—ते दोन महारथी—अयोध्या निर्जन करून स्वर्गाकडे जाण्याचा उद्योग करते झाले.
7.108.6
एवं सर्वं निवेद्याशु शत्रुघ्नाय महात्मने ।
विरेमुस्ते ततो दूतास्त्वर राजेति चाब्रुवन् ॥ ७.१०८.६ ॥
अशा रीतीने सर्व काही महात्मा शत्रुघ्नाला त्वरित निवेदन करून ते दूत थांबले आणि म्हणाले, "हे राजा, त्वरा करा."
7.108.7
तच्छ्रुत्वा घोरसङ्काशं कुलक्षयमुपस्थितम् ।
प्रकृतीस्तु समानीय काञ्चनं च पुरोधसम् ॥ ७.१०८.७ ॥
कुलक्षयाचे भयानक संकेत जवळ आले आहेत हे ऐकून त्यांनी प्रजाजनांना आणि पुरोहित काञ्चनाला बोलावले.
7.108.8
तेषां सर्वं यथावृत्तमब्रवीद्रघनन्दनः ।
आत्मनश्च विपर्यासं भविष्यं भ्रातृभिः सह ॥ ७.१०८.८ ॥
रघुनंदनाने त्यांना जे घडले ते सर्व जसेच्या तसे सांगितले, आणि स्वतःवर व भावांवर येणारा उलटफेरही सांगितला.
7.108.9
ततः पुत्रद्वयं वीरः सो ऽभ्यषिञ्चन्नराधिपः ।
सुबाहुर्मधुरां लेभे शत्रुघाती च वैदिशम् ॥ ७.१०८.९ ॥
मग त्या वीर नरेश्वराने आपल्या दोन पुत्रांचा राज्याभिषेक केला. सुबाहूला मथुरा मिळाली आणि शत्रुघातीला वैदिश मिळाले.
7.108.10
द्विधा कृत्वा तु तां सेनां माधुरीं पुत्रयोर्द्वयोः ।
धनं च युक्तं कृत्वा वै स्थापयामास पार्थिवः ॥ ७.१०८.१० ॥
ती सेना मथुरेची म्हणून दोन भागांत विभागून आणि धनही योग्य रीतीने वाटून, राजाने दोन्ही पुत्रांना स्थापित केले.
7.108.11
सुबाहुं मधुरायां च वैदेशे शत्रुघातिनम् ।
ययौ स्थाप्य तदा ऽयोध्यां रथेनैकेन राघवः ॥ ७.१०८.११ ॥
सुबाहूला मथुरेत आणि शत्रुघातीला वैदिशात स्थापून, राघवाने एकाच रथाने अयोध्या सोडली.
7.108.12
स ददर्श महात्मानं ज्वलन्तमिव पावकम् ।
सूक्ष्मक्षौमाम्बरधरं मुनिभिः सार्धमक्षयैः ॥ ७.१०८.१२ ॥
त्यांनी अग्नीसारखा प्रज्वलित एका महात्म्याला पाहिले; तो सूक्ष्म रेशमी वस्त्र परिधान करून अक्षय मुनींसह होता.
7.108.13
सो ऽभिवाद्य ततो रामं प्राञ्जलिः प्रयतेन्द्रियः ।
उवाच वाक्यं धर्मज्ञं धर्ममेवानुचिन्तयन् ॥ ७.१०८.१३ ॥
नंतर त्याने रामाला अभिवादन केले, हात जोडून, इंद्रिये संयमित ठेवून, केवळ धर्माचाच विचार करत, धर्मज्ञाला हे शब्द म्हटले.
7.108.14
कृत्वाभिषेकं सुतयोर्द्वयो राघवनन्दन ।
तवानुगमने राजन्विद्धि मां कृतनिश्चयम् ॥ ७.१०८.१४ ॥
हे राघवानंदना! दोन्ही पुत्रांचा अभिषेक करून, हे राजा, मी तुमच्यामागे जाण्याचा निश्चय केला आहे, हे जाणा.
7.108.15
न चान्यदपि वक्तव्यमतो वीर न शासनम् ।
विलोक्यमानमिच्छामि मद्विधेन विशेषतः ॥ ७.१०८.१५ ॥
हे वीरा! म्हणून आता दुसरे काही सांगायचे नाही, कोणताही आदेशही नाही; माझ्यासारख्याने विशेषतः पाहिले जावे अशी माझी इच्छा आहे.
7.108.16
तस्य तां बुद्धिमक्लीबां विज्ञाय रघुनन्दनः ।
बाढमित्येव शत्रुघ्नं रामो वाक्यमुवाच ह ॥ ७.१०८.१६ ॥
त्याची ती अढळ बुद्धी जाणून रघुनंदन रामाने 'ठीक आहे' असे म्हणून शत्रुघ्नाला हे शब्द म्हटले.
7.108.17
तस्य वाक्यस्य वाक्यान्ते वानराः कामरूपिणः ।
ऋक्षराक्षससङ्घाश्च समापेतुरनेकशः ॥ ७.१०८.१७ ॥
त्याचे बोलणे संपताच इच्छेनुसार रूप धारण करणारे वानर, ऋक्ष आणि राक्षसांचे समूह अनेक प्रकारे एकत्र जमले.
7.108.18
सुग्रीवं ते पुरस्कृत्य सर्व एव समागताः ।
तं रामं द्रष्टुमनसः स्वर्गायाभिमुखं स्थितम् ॥ ७.१०८.१८ ॥
सुग्रीवाला पुढे करून ते सर्व जमले; स्वर्गाच्या दिशेने तोंड करून उभ्या असलेल्या त्या रामाला पाहण्याच्या मनीषेने.
7.108.19
देवपुत्रा ऋषिसुता गन्धर्वाणां सुतास्तथा ।
रामक्षयं विदित्वा ते सर्व एव समागताः ॥ ७.१०८.१९ ॥
देवपुत्र, ऋषिपुत्र आणि गंधर्वांचे पुत्र, रामाचे प्रयाण जाणून, सर्वजण एकत्र येऊन पोहोचले.
7.108.20
ते राममभिवाद्योचुः सर्वे वानरराक्षसाः ।
तवानुगमने राजन्सम्प्राप्ताः कृतनिश्चयाः ॥ ७.१०८.२० ॥
रामाला अभिवादन करून सर्व वानर आणि राक्षस म्हणाले, 'हे राजा, तुमच्या मागोमाग जाण्याच्या निश्चयाने आम्ही आलो आहोत.'
7.108.21
यदि राम विनास्माभिर्गच्छेस्त्वं पुरुषोत्तम ।
यमदण्डमिवोद्यम्य त्वया स्म विनिपातिताः ॥ ७.१०८.२१ ॥
'हे राम, जर तू आमच्याशिवाय गेलास, हे पुरुषोत्तमा, तर यमदंड उचलून तूच आम्हांस पाडलेस असे होईल.'
7.108.22
तैरेवमुक्तः काकुत्स्थो बाढमित्यब्रवीत् स्मयन् ॥ ७.१०८.२२ ॥
त्यांनी असे म्हटल्यावर काकुत्स्थ राम हसत म्हणाला, 'ठीक आहे.'
7.108.23
एतस्मिन्नन्तरे रामं सुग्रीवो ऽपि महाबलः ।
प्रणम्य विधिवद्वीरं विज्ञापयितुमुद्यतः ॥ ७.१०८.२३ ॥
याच दरम्यान महाबली सुग्रीवही वीर रामाला विधीप्रमाणे प्रणाम करून आपले निवेदन सांगण्यास सिद्ध झाला.
7.108.24
अभिषिच्याङ्गदं वीरमागतो ऽस्मि नरेश्वर ।
तवानुगमने राजन्विद्धि मां कृतनिश्चयम् ॥ ७.१०८.२४ ॥
'हे नरेश्वरा, वीर अंगदाचा राज्याभिषेक करून मी आलो आहे. हे राजा, तुमच्या मागोमाग जाण्याच्या निश्चयाने आलेला मला जाणा.'
7.108.25
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामो रमयतां वरः ।
वानरेन्द्रमथोवाचं मैत्रं तस्यानुचिन्तयन् ॥ ७.१०८.२५ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून, आनंद देणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ राम त्याच्या मैत्रीचा विचार करत वानरेंद्राला म्हणाला.
7.108.26
सखे शृणुष्व सुग्रीव न त्वया ऽहं विनाकृतः ।
गच्छेयं देवलोकं वा परमं वा पदं महत् ॥ ७.१०८.२६ ॥
हे मित्रा सुग्रीवा, ऐक. तुझ्याशिवाय मी देवलोकात किंवा परम महान पदावर जाणार नाही.
7.108.27
बिभीषणमथोवाच राक्षसेन्द्रं महायशाः ।
यावत्प्रजा धरिष्यन्ति तावत्त्वं वै बिभीषण ।
राक्षसेन्द्र महावीर्य लङ्कास्थस्त्वं धरिष्यसि ॥ ७.१०८.२७ ॥
तेव्हा महायशस्वी राम राक्षसेंद्र विभीषणाला म्हणाला: हे विभीषणा, जोपर्यंत प्रजा टिकेल तोपर्यंत तूच, हे महापराक्रमी राक्षसेंद्रा, लंकेत राहून राज्य करशील.
7.108.28
यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी ।
यावच्च मत्कथा लोके तावद्राज्यं तवास्त्विह ॥ ७.१०८.२८ ॥
जोपर्यंत चंद्र आणि सूर्य आहेत, जोपर्यंत पृथ्वी टिकून आहे, आणि जोपर्यंत जगात माझी कथा आहे, तोपर्यंत येथे तुझे राज्य राहो.
7.108.29
शासितस्त्वं सखित्वेन कार्यं ते मम शासनम् ।
प्रजाः संरक्ष धर्मेण नोत्तरं वक्तुमर्हसि ॥ ७.१०८.२९ ॥
तू मित्र म्हणून माझ्याकडून आज्ञापित आहेस; माझी आज्ञा हेच तुझे कर्तव्य आहे. धर्माने प्रजेचे रक्षण कर; याविरुद्ध उत्तर देणे तुला योग्य नाही.
7.108.30
किञ्चान्यद्वक्तुमिच्छामि राक्षसेन्द्र महामते ॥ ७.१०८.३० ॥
हे महामती राक्षसेंद्रा, मला आणखी काही सांगायचे आहे.
7.108.31
आराधय जगन्नाथमिक्ष्वाकुकुलदैवतम् ।
आराधनीयमनिशं सर्वैर्दैवैः सवासवैः ॥ ७.१०८.३१ ॥
जगाचा स्वामी, इक्ष्वाकु कुलाचे दैवत यांची आराधना कर. इंद्रासह सर्व देव सतत त्यांची आराधना करतात.
7.108.32
तथेति प्रतिजग्राह रामवाक्यं विभीषणः ।
राजा राक्षसमुख्यानां राघवाज्ञामनुस्मरन् ॥ ७.१०८.३२ ॥
"तथास्तु" असे म्हणून विभीषणाने रामाचे वचन स्वीकारले. राक्षसप्रमुखांचा राजा असलेल्या त्याने राघवाची आज्ञा स्मरून.
7.108.33
तमेवमुक्त्वा काकुत्स्थो हनूमन्तमथाब्रवीत् ।
जीविते कृतबुद्धिस्त्वं मा प्रतिज्ञां विलोपय ॥ ७.१०८.३३ ॥
असे सांगून काकुत्स्थ राम हनुमानाला म्हणाला, "जीवनाविषयी तू निश्चय केला आहेस; तुझी प्रतिज्ञा मोडू नकोस."
7.108.34
मत्कथाः प्रचरिष्यन्ति यावल्लोके हरीश्वर ।
तावद्रमस्व सुप्रीतो मद्वाक्यमनुपालयन् ॥ ७.१०८.३४ ॥
हे वानरेश्वरा! जोपर्यंत जगात माझ्या कथा प्रसृत होतील, तोपर्यंत तू अत्यंत प्रसन्न होऊन माझ्या वचनाचे पालन करीत येथे रमून राहा.
7.108.35
एवमुक्तस्तु हनुमान्राघवेण महात्मना ।
वाक्यं विज्ञापयामास परं हर्षमवाप्य च ॥ ७.१०८.३५ ॥
महात्मा राघवाने असे सांगितल्यावर हनुमानाला परम हर्ष झाला आणि त्याने आपले वचन निवेदन केले.
7.108.36
यावत्तव कथा लोके विचरिष्यति पावनी ।
तावत्स्थास्यामि मेदिन्यां तवाज्ञामनुपालयन् ॥ ७.१०८.३६ ॥
जगात आपली पावन कथा जोपर्यंत संचार करील, तोपर्यंत मी पृथ्वीवर आपल्या आज्ञेचे पालन करीत राहीन.
7.108.37
जाम्बवन्तं तथोक्त्वा तु वृद्धं ब्रह्मसुतं तथा ।
मैन्दं च द्विविदं चैव पञ्च जाम्बवता सह ।
यावत्कलिश्च सम्प्राप्तस्तावज्जीवत सर्वदा ॥ ७.१०८.३७ ॥
असे वृद्ध ब्रह्मपुत्र जाम्बवानास, तसेच मैंद व द्विविदास, आणि जाम्बवानसह पाच जणांनाही सांगून: कलियुग येईपर्यंत तुम्ही सदैव जिवंत राहाल.
7.108.38
तानेवमुक्त्वा काकुत्स्थः सर्वांस्तानृक्षवानरान् ।
उवाच बाढं गच्छध्वं मया सार्धं यथेप्सितम् ॥ ७.१०८.३८ ॥
त्या सर्व अस्वले व वानरांना असे सांगून काकुत्स्थ म्हणाले: ठीक आहे, तुम्ही सर्वजण जसे इच्छिता तसे माझ्यासोबत चला.