বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.109.1
प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथुवक्षा महायशाः ।
रामः कमलपत्राक्षः पुरोधसमथाब्रवीत् ॥ ७.१०९.१ ॥
রাত্রি প্রভাত হলে, প্রশস্তবক্ষ, মহাযশস্বী, পদ্মপলাশলোচন রাম তাঁর পুরোহিতকে বললেন।
7.109.2
अग्निहोत्रं व्रजत्वग्रे दीप्यमानं सह द्विजैः ।
वाजपेयातपत्रं च शोभमानं महापथे ॥ ७.१०९.२ ॥
অগ্নিহোত্রের অগ্নি দ্বিজদের সঙ্গে জ্বলতে জ্বলতে সামনে চলুক; বাজপেয় যজ্ঞের শ্বেত ছত্র মহাপথে শোভা পাক।
7.109.3
ततो वसिष्ठस्तेजस्वी सर्वं निरवशेषतः ।
चकार विधिवद्धर्मं महाप्रास्थानिकं विधिम् ॥ ७.१०९.३ ॥
তারপর তেজস্বী বশিষ্ঠ মহাপ্রস্থানের ধর্মবিধি সমস্ত বিধিমতো, কিছুই বাদ না দিয়ে, সম্পন্ন করলেন।
7.109.4
ततः सूक्ष्माम्बरधरो ब्रह्ममावर्तयन्परम् ।
कुशान्गृहीत्वा पाणिभ्यां प्रसज्य प्रययावथ ॥ ७.१०९.४ ॥
তারপর সূক্ষ্ম বস্ত্র পরে, পরব্রহ্ম মন্ত্র বারবার উচ্চারণ করে, দুই হাতে কুশ ধরে তিনি অগ্রসর হলেন।
7.109.5
अव्याहरन्क्वचित्किञ्चिन्निश्चेष्टो निःसुखः पथि ।
निर्जगाम गृहात्तस्माद्दीप्यमान इवांशुमान् ॥ ७.१०९.५ ॥
কোথাও কিছু না বলে, নিশ্চল ও সুখহীন হয়ে পথে চলতে চলতে, দীপ্যমান সূর্যের মতো তিনি সেই গৃহ থেকে বের হলেন।
7.109.6
रामस्य दक्षिणे पार्श्वे सपद्मा श्रीरपाश्रिता ।
सव्ये तु ह्रीर्महादेवी व्यवसायस्तथाग्रतः ॥ ७.१०९.६ ॥
রামের ডানপাশে পদ্মসহ শ্রী আশ্রয় নিয়ে ছিলেন; বাঁ পাশে মহাদেবী হ্রী ছিলেন; আর সামনে ছিল ব্যবসায় (সংকল্প)।
7.109.7
शरा नानाविधाश्चापि धनुरायतमुत्तमम् ।
तथा ऽ ऽयुधानि ते सर्वे ययुः पुरुषविग्रहाः ॥ ७.१०९.७ ॥
নানা প্রকার বাণ এবং বিশাল উৎকৃষ্ট ধনু, তেমনই সেই সমস্ত অস্ত্রও মানবরূপ ধারণ করে চলে গেল।
7.109.8
वेदा ब्राह्मणरूपेण गायत्री सर्वरक्षिणी ।
ओङ्कारो ऽथ वषट्कारः सर्वे राममनुव्रताः ॥ ७.१०९.८ ॥
ব্রাহ্মণরূপে বেদসমূহ, সর্বরক্ষিণী গায়ত্রী, ওঙ্কার এবং বষট্কার — এরা সকলে রামের অনুগামী হলো।
7.109.9
ऋषयश्च महात्मानः सर्व एव महीसुराः ।
अन्वगच्छन्महात्मानं स्वर्गद्वारमपावृतम् ॥ ७.१०९.९ ॥
মহাত্মা ঋষিগণ এবং সকল ভূদেব ব্রাহ্মণ মহাত্মাকে অনুসরণ করলেন; স্বর্গের দ্বার উন্মুক্ত ছিল।
7.109.10
तं यान्तमनुगच्छन्ति ह्यन्तःपुरचराः स्त्रियः ।
सवृद्धबालदासीकाः सवर्षवरकिङ्कराः ॥ ७.१०९.१० ॥
তিনি যাত্রা করলে অন্তঃপুরচারিণী নারীরা, বৃদ্ধ, শিশু, দাসী এবং ভৃত্য-কিঙ্করেরা তাঁর অনুগমন করল।
7.109.11
सान्तःपुरश्च भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ ।
रामं गतिमुपागम्य साग्निहोत्रमनुव्रतः ॥ ७.१०९.११ ॥
অন্তঃপুরসহ ভরত শত্রুঘ্নের সঙ্গে গেলেন; রামের গতিতে পৌঁছে, অগ্নিহোত্রসহ তাঁর অনুগামী হলেন।
7.109.12
ते च सर्वे महात्मानः साग्निहोत्राः समागताः ।
सपुत्रदाराः काकुत्स्थमनुजग्मुर्महामतिम् ॥ ७.१०९.१२ ॥
অগ্নিহোত্রী সেই মহাত্মারা সকলে স্ত্রী-পুত্রসহ একত্রিত হয়ে মহামতি কাকুৎস্থ (রাম)কে অনুসরণ করলেন।
7.109.13
मन्त्रिणो भृत्यवर्गाश्च सपुत्रपशुबान्धवाः ।
सर्वे सहानुगा राममन्वगच्छन्प्रहृष्टवत् ॥ ७.१०९.१३ ॥
মন্ত্রী ও ভৃত্যবর্গ, পুত্র, পশু ও আত্মীয়স্বজনসহ, সকলে নিজ নিজ অনুচরদের সঙ্গে আনন্দিত হয়ে রামের পিছু নিল।
7.109.14
ततः सर्वाः प्रकृतयो हृष्टपुष्टजनावृताः ।
गच्छन्तमन्वगछंस्तं राघवं गुणरञ्जिताः ॥ ७.१०९.१४ ॥
তখন আনন্দিত ও সমৃদ্ধ জনতা দ্বারা বেষ্টিত সমস্ত প্রজা, তাঁর গুণে মুগ্ধ হয়ে, গমনরত রাঘবের পিছু নিল।
7.109.15
ततः सस्त्रीपुमांसस्ते सपक्षिपशुवाहनाः ।
राघवस्यानुगाः सर्वे हृष्टा विगतकल्मषाः ॥ ७.१०९.१५ ॥
তখন নারী-পুরুষ সহ তারা সবাই, পাখি, পশু ও বাহন সহ, রাঘবের সকল অনুগামী আনন্দিত ও নিষ্কলুষ হয়ে উঠল।
7.109.16
स्नाताः प्रमुदिताः सर्वे हृष्टाः पुष्टाश्च वानराः ।
दृढं किलकिलाशब्दैः सर्वं राममनुव्रतम् ॥ ७.१०९.१६ ॥
স্নান করে, অত্যন্ত আনন্দিত, প্রফুল্ল ও পুষ্ট সমস্ত বানর কিলকিলা শব্দে সজোরে রামের অনুগামী হল।
7.109.17
न तत्र कश्चिद्दीनो वा व्रीडितो वा ऽपि दुःखितः ।
हृष्टं समुदितं सर्वं बभूव परमाद्भुतम् ॥ ७.१०९.१७ ॥
সেখানে কেউ দীন, লজ্জিত বা দুঃখিত রইল না; সবকিছু আনন্দময় ও মিলিত হয়ে অত্যন্ত অদ্ভুত হয়ে উঠল।
7.109.18
द्रष्टुकामो ऽथ निर्यान्तं रामं जानपदो जनः ।
यः प्राप्तः सो ऽपि दृष्ट्वैव स्वर्गायानुगतो मुदा ॥ ७.१०९.१८ ॥
যাত্রারত রামকে দেখার ইচ্ছায় যারা এসেছিল, সেই জনপদের মানুষেরাও তাঁকে দেখেই আনন্দে স্বর্গের উদ্দেশ্যে তাঁর পিছু নিল।
7.109.19
ऋक्षवानररक्षांसि जनाश्च पुरवासिनः ।
आगच्छन्परया भक्त्या पृष्ठतः सुसमाहिताः ॥ ७.१०९.१९ ॥
ঋক্ষ, বানর, রাক্ষস এবং নগরবাসী জনগণ পরম ভক্তিতে, সুসংযত মনে পিছনে পিছনে আসতে লাগল।
7.109.20
यानि भूतानि नगरे ऽप्यन्तर्धानगतानि च ।
राघवं तान्यनुययुः स्वर्गाय समुपस्थितम् ॥ ७.१०९.२० ॥
নগরে অন্তর্হিত হয়ে থাকা প্রাণীরাও স্বর্গের দিকে উপস্থিত রাঘবের অনুগামী হল।
7.109.21
यानि पश्यन्ति काकुत्स्थं स्थावराणि चराणि च ।
सर्वाणि रामगमने ह्यनुजग्मुर्हि तान्यपि ॥ ७.१०९.२१ ॥
কাকুৎস্থ রামকে যে স্থাবর ও জঙ্গম বস্তুসমূহ দেখছিল, রামের গমনকালে সেগুলিও অনুগমন করল।
7.109.22
नोच्छ्वसत्तदयोध्यायां सुसूक्ष्ममपि दृश्यते ।
तिर्यग्योनिगताश्चापि सर्वे राममनुव्रताः ॥ ७.१०९.२२ ॥
অযোধ্যায় তখন অতি সূক্ষ্ম নিঃশ্বাসের শব্দও শোনা যায়নি। তির্যক যোনিতে জন্ম নেওয়া সকলেও রামের অনুগত ভক্ত ছিল।