বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.33.1
रावणग्रहणं तत्तु वायुग्रहणसन्निभम् ।
ततः पुलस्त्यः शुश्राव कथितं दिवि दैवतैः ॥ ७.३३.१ ॥
রাবণের বন্দিত্ব বায়ুকে ধরার মতো ছিল। তখন পুলস্ত্য স্বর্গে দেবতাদের বলা কথা শুনলেন।
7.33.2
ततः पुत्रकृतस्नेहात्कम्प्यमानो महाधृतिः ।
माहिष्मतीपतिं द्रष्टुमाजगाम महानृषिः ॥ ७.३३.२ ॥
তখন পুত্রের প্রতি স্নেহে কম্পিত হয়ে মহাধৈর্যশালী মহর্ষি মাহিষ্মতীপতিকে দেখতে এলেন।
7.33.3
स वायुमार्गमास्थाय वायुतुल्यगतिर्द्विजः ।
पुरीं माहिष्मतीं प्राप्तो मनःसम्पातविक्रमः ॥ ७.३३.३ ॥
বায়ুপথ অবলম্বন করে, বায়ুর মতো গতিতে, মনের মতো বেগে সেই দ্বিজ মাহিষ্মতী নগরীতে পৌঁছলেন।
7.33.4
सो ऽमरावतिसङ्काशां हृष्टपुष्टजनाकुलाम् ।
प्रविवेश पुरीं ब्रह्मा इन्द्रस्येवामरावतीम् ॥ ७.३३.४ ॥
অমরাবতীর সদৃশ, আনন্দিত ও সমৃদ্ধ জনতায় পূর্ণ সেই নগরীতে তিনি প্রবেশ করলেন, যেন ইন্দ্রের অমরাবতীতে প্রবেশ করছেন।
7.33.5
पादचारमिवादित्यं निष्पतन्तं सुदुर्दशम् ।
ततस्ते प्रत्यभिज्ञाय अर्जुनाय निवेदयन् ॥ ७.३३.५ ॥
পায়ে হেঁটে আসা সূর্যের মতো, দৃষ্টিপাত কঠিন তেজে তিনি বেরিয়ে আসছিলেন। তখন তারা তাঁকে চিনে অর্জুনকে জানাল।
7.33.6
पुलस्त्य इति विज्ञाय वचनाद्धैहयाधिपः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रत्युद्गच्छत्तपस्विनम् ॥ ७.३३.६ ॥
"ইনি পুলস্ত্য" এই বচন শুনে হৈহয়াধিপতি মাথায় অঞ্জলি রেখে সেই তপস্বীকে অভ্যর্থনা জানাতে এগিয়ে গেলেন।
7.33.7
पुरोहितो ऽस्य गृह्यार्घ्यं मधुपर्कं तथैव च ।
पुरस्तात्प्रययौ राज्ञः शक्रस्येव बृहस्पतिः ॥ ७.३३.७ ॥
রাজার পুরোহিত অর্ঘ্য ও মধুপর্ক নিয়ে, ইন্দ্রের সম্মুখে বৃহস্পতি যেমন চলেন, তেমনি রাজার সম্মুখে এগিয়ে চললেন।
7.33.8
ततस्तमृषिमायान्तमुद्यन्तमिव भास्करम् ।
अर्जुनो दृश्य सम्भ्रान्तो ववन्देन्द्र इवेश्वरम् ॥ ७.३३.८ ॥
তখন উদীয়মান সূর্যের মতো আসতে থাকা সেই ঋষিকে দেখে অর্জুন ব্যস্ত হয়ে ওঠেন এবং ইন্দ্র যেমন ঈশ্বরকে বন্দনা করেন, তেমনই তাঁকে বন্দনা করেন।
7.33.9
स तस्य मधुपर्कं गां पाद्यमर्घ्यं निवेद्य च ।
पुलस्त्यमाह राजेन्द्रो हर्षगद्गदया गिरा ॥ ७.३३.९ ॥
সেই রাজশ্রেষ্ঠ তাঁকে মধুপর্ক, গাভী, পাদ্য ও অর্ঘ্য নিবেদন করে, আনন্দে গদগদ কণ্ঠে পুলস্ত্যকে বললেন।
7.33.10
अद्यैवममरावत्या तुल्या माहिष्मती कृता ।
अद्याहं तु द्विजेन्द्र त्वां यस्मात्पश्यामि दुर्दशम् ॥ ७.३३.१० ॥
আজই মাহিষ্মতী অমরাবতীর সমান হয়ে গেল; কারণ আজ আমি দুর্লভদর্শন আপনাকে দেখছি, হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ।
7.33.11
अद्य मे कुशलं देव अद्य मे कुशलं व्रतम् ।
अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः ।
यस्माद्देवगणैर्वन्द्यौ वन्दे ऽहं चरणौ तव ॥ ७.३३.११ ॥
হে দেব! আজ আমার কল্যাণ; আজ আমার ব্রত শুভ। আজ আমার জন্ম সফল; আজ আমার তপস্যা সফল, কারণ দেবগণের দ্বারা বন্দিত আপনার চরণদ্বয়ে আমি বন্দনা করছি।
7.33.12
इदं राज्यमिमे पुत्रा इमे दारा इमे वयम् ।
ब्रह्मन्किं कुर्मि किं कार्यमाज्ञापयतु नो भवान् ॥ ७.३३.१२ ॥
এই রাজ্য, এই পুত্রেরা, এই স্ত্রীরা, এই আমরা সবাই (আপনারই)। হে ব্রহ্মন্! আমরা কী করব, কী কর্তব্য? আপনিই আমাদের আদেশ দিন।
7.33.13
तं धर्मे ऽग्निषु पुत्रेषु शिवं पृष्ट्वा च पार्थिवम् ।
पुलस्त्योवाच राजानं हैहयानां तथा ऽर्जुनम् ॥ ७.३३.१३ ॥
ধর্ম, অগ্নি ও পুত্রদের বিষয়ে সেই রাজার কুশল জিজ্ঞাসা করে পুলস্ত্য হৈহয়দের রাজা অর্জুনকে বললেন।
7.33.14
नरेन्द्राम्बुजपत्राक्ष पूर्णचन्द्रनिभानन ।
अतुलं ते बलं येन दशग्रीवस्त्वया जितः ॥ ७.३३.१४ ॥
হে নরেন্দ্র, পদ্মপলাশলোচন, পূর্ণচন্দ্রসদৃশ মুখবিশিষ্ট! তোমার বল অতুলনীয়, যার দ্বারা তুমি দশগ্রীবকে জয় করেছ।
7.33.15
भयाद्यस्योपतिष्ठेतां निष्पन्दौ सागरानिलौ ।
सो ऽयं मृधे त्वया बद्धः पौत्रो मे रणदुर्जयः ॥ ७.३३.१५ ॥
যাঁর ভয়ে সমুদ্রের বায়ুও স্তব্ধ হয়ে সেবা করত, সেই আমার পৌত্র, রণে অজেয়, তোমার দ্বারা যুদ্ধে বন্দি হয়েছে।
7.33.16
पुत्रकस्य यशः पीतं नाम विश्रावितं त्वया ।
मद्वाक्याद्याच्यमानो ऽद्य मुञ्च वत्सं दशाननम् ॥ ७.३३.१६ ॥
তুমি আমার পুত্রের যশ হরণ করে নিজের নাম প্রচার করেছ। এখন আমার অনুরোধে যাচিত হয়ে এই বৎস দশাননকে মুক্ত কর।
7.33.17
पुलस्त्याज्ञां प्रगृह्योचे न किञ्चन वचो ऽर्जुनः ।
मुमोच वै पार्थिवेन्द्रो राक्षसेन्द्रं प्रहृष्टवत् ॥ ७.३३.१७ ॥
পুলস্ত্যের আজ্ঞা গ্রহণ করে অর্জুন কিছু না বলে, রাজাদের শ্রেষ্ঠ সানন্দে রাক্ষসরাজকে মুক্ত করলেন।
7.33.18
स तं प्रमुच्य त्रिदशारिमर्जुनः प्रपूज्य दिव्याभरणस्रगम्बरैः ।
अहिंसकं सख्यमुपेत्य साग्निकं प्रणम्य तं ब्रह्मसुतं गृहं ययौ ॥ ७.३३.१८ ॥
সেই দেবশত্রুকে মুক্ত করে, অর্জুন দিব্য অলংকার, মালা ও বস্ত্রে তাকে সম্মানিত করলেন, অগ্নিসাক্ষী করে অহিংস সখ্য স্থাপন করলেন, এবং ব্রহ্মপুত্রকে প্রণাম করে গৃহে ফিরে গেলেন।
7.33.19
पुलस्त्येनापि सन्त्यक्तो राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ।
परिष्वक्तः कृतातिथ्यो लज्जमानो विनिर्जितः ॥ ७.३३.१९ ॥
পুলস্ত্যও সেই প্রতাপশালী রাক্ষসরাজকে ছেড়ে দিলেন। আলিঙ্গিত, আতিথ্যপ্রাপ্ত, লজ্জিত ও পরাজিত হয়ে সে চলে গেল।
7.33.20
पितामहसुतश्चापि पुलस्त्यो मुनिपुङ्गवः ।
मोचयित्वा दशग्रीवं ब्रह्मलोकं जगाम ह ॥ ७.३३.२० ॥
ব্রহ্মার পুত্র, মুনিশ্রেষ্ঠ পুলস্ত্য দশগ্রীবকে মুক্ত করে ব্রহ্মলোকে গমন করলেন।
7.33.21
एवं स रावणः प्राप्तः कार्तवीर्यात्प्रधर्षणम् ।
पुलस्त्यवचनाच्चापि पुनर्मुक्तो महाबलः ॥ ७.३३.२१ ॥
এইভাবে রাবণ কার্তবীর্যের হাতে অপমানিত হলেন; পুলস্ত্যের কথায় সেই মহাবলশালী আবার মুক্তি পেলেন।
7.33.22
एवं बलिभ्यो बलिनः सन्ति राघवनन्दन ।
नावज्ञा हि परे कार्या य इच्छेत् प्रियमात्मनः ॥ ७.३३.२२ ॥
এভাবে বলবানের চেয়েও বলবান আছেন, হে রাঘবনন্দন। যে নিজের মঙ্গল চায়, সে অন্যকে অবজ্ঞা করবে না।
7.33.23
ततः स राजा पिशिताशनानां सहस्रबाहोरुपलभ्य मैत्रीम् ।
पुनर्नृपाणां कदनं चकार चचार सर्वां पृथिवीं च दर्पात् ॥ ७.३३.२३ ॥
তারপর সেই রাজা (রাবণ) সহস্রবাহুর সঙ্গে বন্ধুত্ব লাভ করে আবার রাজাদের বিনাশ করলেন; দর্পে সমগ্র পৃথিবীতে বিচরণ করলেন।