वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.33.1
रावणग्रहणं तत्तु वायुग्रहणसन्निभम् ।
ततः पुलस्त्यः शुश्राव कथितं दिवि दैवतैः ॥ ७.३३.१ ॥
रावणाचे बंदी होणे वाऱ्याला धरण्यासारखे होते. तेव्हा पुलस्त्याने स्वर्गात देवांनी सांगितलेले ऐकले.
7.33.2
ततः पुत्रकृतस्नेहात्कम्प्यमानो महाधृतिः ।
माहिष्मतीपतिं द्रष्टुमाजगाम महानृषिः ॥ ७.३३.२ ॥
तेव्हा पुत्रस्नेहामुळे कंपित होऊन, महान धैर्याचे महर्षी माहिष्मतीच्या राजाला पाहण्यासाठी आले.
7.33.3
स वायुमार्गमास्थाय वायुतुल्यगतिर्द्विजः ।
पुरीं माहिष्मतीं प्राप्तो मनःसम्पातविक्रमः ॥ ७.३३.३ ॥
वायुमार्गाचा अवलंब करून, वाऱ्यासारख्या गतीने, मनाच्या वेगाने तो द्विज माहिष्मती नगरीत पोहोचला.
7.33.4
सो ऽमरावतिसङ्काशां हृष्टपुष्टजनाकुलाम् ।
प्रविवेश पुरीं ब्रह्मा इन्द्रस्येवामरावतीम् ॥ ७.३३.४ ॥
अमरावतीसारख्या, आनंदित आणि समृद्ध लोकांनी भरलेल्या त्या नगरीत तो प्रवेशला, जणू इंद्राच्या अमरावतीत प्रवेश करत असावा.
7.33.5
पादचारमिवादित्यं निष्पतन्तं सुदुर्दशम् ।
ततस्ते प्रत्यभिज्ञाय अर्जुनाय निवेदयन् ॥ ७.३३.५ ॥
पायी चालत येणाऱ्या सूर्यासारखा, पाहण्यास कठीण तेजाने तो बाहेर पडत होता. तेव्हा त्यांनी त्याला ओळखून अर्जुनाला कळवले.
7.33.6
पुलस्त्य इति विज्ञाय वचनाद्धैहयाधिपः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रत्युद्गच्छत्तपस्विनम् ॥ ७.३३.६ ॥
"हे पुलस्त्य आहेत" हे शब्द ऐकून हैहयाधिपती मस्तकावर अंजली ठेवून त्या तपस्व्याला सामोरे गेला.
7.33.7
पुरोहितो ऽस्य गृह्यार्घ्यं मधुपर्कं तथैव च ।
पुरस्तात्प्रययौ राज्ञः शक्रस्येव बृहस्पतिः ॥ ७.३३.७ ॥
राजाचे पुरोहित अर्घ्य आणि मधुपर्क घेऊन, इंद्रापुढे बृहस्पती जसे चालतात तसे राजापुढे चालले.
7.33.8
ततस्तमृषिमायान्तमुद्यन्तमिव भास्करम् ।
अर्जुनो दृश्य सम्भ्रान्तो ववन्देन्द्र इवेश्वरम् ॥ ७.३३.८ ॥
तेव्हा उगवत्या सूर्यासारखे येणाऱ्या त्या ऋषींना पाहून अर्जुन घाबरून गेला आणि इंद्र जसा ईश्वराला वंदन करतो तसा त्याने वंदन केले.
7.33.9
स तस्य मधुपर्कं गां पाद्यमर्घ्यं निवेद्य च ।
पुलस्त्यमाह राजेन्द्रो हर्षगद्गदया गिरा ॥ ७.३३.९ ॥
त्या राजश्रेष्ठाने त्यांना मधुपर्क, गाय, पाद्य आणि अर्घ्य अर्पण करून, हर्षाने गहिवरलेल्या वाणीने पुलस्त्यांना म्हटले.
7.33.10
अद्यैवममरावत्या तुल्या माहिष्मती कृता ।
अद्याहं तु द्विजेन्द्र त्वां यस्मात्पश्यामि दुर्दशम् ॥ ७.३३.१० ॥
आजच माहिष्मती अमरावतीसारखी झाली; कारण आज मी दुर्लभ दर्शन असलेले आपल्याला पाहतो आहे, हे द्विजश्रेष्ठ.
7.33.11
अद्य मे कुशलं देव अद्य मे कुशलं व्रतम् ।
अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः ।
यस्माद्देवगणैर्वन्द्यौ वन्दे ऽहं चरणौ तव ॥ ७.३३.११ ॥
हे देवा! आज माझे कल्याण आहे; आज माझे व्रत शुभ झाले. आज माझा जन्म सफल झाला; आज माझी तपश्चर्या सफल झाली, कारण देवगणांनी वंदनीय असलेल्या आपल्या चरणांना मी वंदन करतो.
7.33.12
इदं राज्यमिमे पुत्रा इमे दारा इमे वयम् ।
ब्रह्मन्किं कुर्मि किं कार्यमाज्ञापयतु नो भवान् ॥ ७.३३.१२ ॥
हे राज्य, हे पुत्र, या पत्नी, हे आम्ही सर्व (आपलेच आहोत). हे ब्रह्मन्! आम्ही काय करावे, कोणते कर्तव्य आहे? आपणच आम्हाला आज्ञा करावी.
7.33.13
तं धर्मे ऽग्निषु पुत्रेषु शिवं पृष्ट्वा च पार्थिवम् ।
पुलस्त्योवाच राजानं हैहयानां तथा ऽर्जुनम् ॥ ७.३३.१३ ॥
धर्म, अग्नी आणि पुत्र यांविषयी त्या राजाची खुशाली विचारून पुलस्त्य हैहयांचा राजा अर्जुन याला म्हणाले.
7.33.14
नरेन्द्राम्बुजपत्राक्ष पूर्णचन्द्रनिभानन ।
अतुलं ते बलं येन दशग्रीवस्त्वया जितः ॥ ७.३३.१४ ॥
हे नरेंद्रा, कमलदलासारखे नेत्र आणि पौर्णिमेच्या चंद्रासारखे मुख असलेल्या! तुझे बल अतुलनीय आहे, ज्यामुळे तू दशग्रीवाला जिंकलेस.
7.33.15
भयाद्यस्योपतिष्ठेतां निष्पन्दौ सागरानिलौ ।
सो ऽयं मृधे त्वया बद्धः पौत्रो मे रणदुर्जयः ॥ ७.३३.१५ ॥
ज्याच्या भयाने समुद्रवारेही निश्चल होऊन सेवा करीत, तोच माझा नातू, रणात अजिंक्य, तू युद्धात बांधला आहेस.
7.33.16
पुत्रकस्य यशः पीतं नाम विश्रावितं त्वया ।
मद्वाक्याद्याच्यमानो ऽद्य मुञ्च वत्सं दशाननम् ॥ ७.३३.१६ ॥
तू माझ्या पुत्राचे यश हिरावून आपले नाव विख्यात केलेस. आता माझ्या शब्दाने याचना केलेला तू या वत्स दशाननाला मुक्त कर.
7.33.17
पुलस्त्याज्ञां प्रगृह्योचे न किञ्चन वचो ऽर्जुनः ।
मुमोच वै पार्थिवेन्द्रो राक्षसेन्द्रं प्रहृष्टवत् ॥ ७.३३.१७ ॥
पुलस्त्याची आज्ञा स्वीकारून अर्जुन काही न बोलता, राजांचा राजा आनंदाने राक्षसराजाला सोडून दिला.
7.33.18
स तं प्रमुच्य त्रिदशारिमर्जुनः प्रपूज्य दिव्याभरणस्रगम्बरैः ।
अहिंसकं सख्यमुपेत्य साग्निकं प्रणम्य तं ब्रह्मसुतं गृहं ययौ ॥ ७.३३.१८ ॥
त्या देवशत्रूला मुक्त करून, अर्जुनाने दिव्य अलंकार, माळा व वस्त्रांनी त्याचा सत्कार केला; अग्निसाक्षी अहिंसक मैत्री स्थापून, ब्रह्मपुत्राला नमस्कार करून तो घरी गेला.
7.33.19
पुलस्त्येनापि सन्त्यक्तो राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ।
परिष्वक्तः कृतातिथ्यो लज्जमानो विनिर्जितः ॥ ७.३३.१९ ॥
पुलस्त्यानेही त्या प्रतापी राक्षसराजाला सोडले. आलिंगन देऊन, आतिथ्य करून, लज्जित व पराजित झालेला तो निघून गेला.
7.33.20
पितामहसुतश्चापि पुलस्त्यो मुनिपुङ्गवः ।
मोचयित्वा दशग्रीवं ब्रह्मलोकं जगाम ह ॥ ७.३३.२० ॥
ब्रह्मदेवाचा पुत्र आणि मुनिश्रेष्ठ पुलस्त्य यांनी दशग्रीवाला मुक्त करून ब्रह्मलोकाकडे प्रयाण केले.
7.33.21
एवं स रावणः प्राप्तः कार्तवीर्यात्प्रधर्षणम् ।
पुलस्त्यवचनाच्चापि पुनर्मुक्तो महाबलः ॥ ७.३३.२१ ॥
अशा रीतीने रावण कार्तवीर्याकडून पराभूत झाला; पुलस्त्यांच्या शब्दाने तो महाबली पुन्हा मुक्त झाला.
7.33.22
एवं बलिभ्यो बलिनः सन्ति राघवनन्दन ।
नावज्ञा हि परे कार्या य इच्छेत् प्रियमात्मनः ॥ ७.३३.२२ ॥
अशा प्रकारे बलवानांहूनही अधिक बलवान असतात, हे राघवनंदना. जो स्वतःचे कल्याण इच्छितो, त्याने इतरांचा अवमान करू नये.
7.33.23
ततः स राजा पिशिताशनानां सहस्रबाहोरुपलभ्य मैत्रीम् ।
पुनर्नृपाणां कदनं चकार चचार सर्वां पृथिवीं च दर्पात् ॥ ७.३३.२३ ॥
नंतर तो राजा (रावण) सहस्रबाहूशी मैत्री साधून पुन्हा राजांचा संहार करू लागला; गर्वाने सर्व पृथ्वीवर संचार करू लागला.