वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.51.1
तथा सञ्चोदितः सूतो लक्ष्मणेन महात्मना ।
तद्वाक्यमृषिणा प्रोक्तं व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ७.५१.१ ॥
महात्मा लक्ष्मणाने असे प्रेरित केल्यावर सारथी ऋषींनी सांगितलेले ते वचन सांगू लागला.
7.51.2
पुरा नाम्ना हि दुर्वासा अत्रेः पुत्रो महामुनिः ।
वसिष्ठस्याश्रमे पुण्ये वार्षिक्यं समुवास ह ॥ ७.५१.२ ॥
पूर्वी अत्रीचा पुत्र दुर्वासा नावाचे महामुनी वसिष्ठांच्या पवित्र आश्रमात पावसाळ्याचे दिवस राहिले होते.
7.51.3
तमाश्रमं महातेजाः पिता ते सुमहायशाः ।
पुरोहितं महात्मानं दिदृक्षुरगमस्त्वयम् ॥ ७.५१.३ ॥
तुझे महातेजस्वी आणि अत्यंत यशस्वी पिता त्या महात्मा पुरोहितांना भेटण्याच्या इच्छेने त्या आश्रमात गेले होते.
7.51.4
स दृष्ट्वा सूर्यसङ्काशं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
उपविष्टं वसिष्ठस्य सव्यपार्श्वे महामुनिम् ॥ ७.५१.४ ॥
वसिष्ठांच्या डाव्या बाजूला बसलेले ते महामुनी त्यांनी पाहिले; ते सूर्यासमान तेजस्वी होते, जणू तेजाने प्रज्वलित होत होते.
7.51.5
तौ मुनी तापसश्रेष्ठौ विनीतो ह्यभिवादयत् ।
स ताभ्यां पूजितो राजा स्वागतेनासनेन च ॥
पाद्येन फलमूलैश्च उवास मुनिभिः सह ॥ ७.५१.५ ॥
विनम्र राजाने त्या दोन्ही श्रेष्ठ तपस्व्यांना अभिवादन केले; त्यांनी स्वागतवचन, आसन, पाद्यजल आणि फळमुळांनी त्याचा सत्कार केला; राजा मुनींसह तेथे राहिला.
7.51.6
तेषां तत्रोपविष्टानां तास्ताः सुमधुराः कथाः ।
बभूवुः परमर्षीणां मध्यादित्यगते ऽहनि ॥ ७.५१.६ ॥
तेथे बसलेल्या त्या परमर्षींमध्ये मध्यान्ही सूर्य आल्यावर अनेक अत्यंत मधुर कथा रंगल्या.
7.51.7
ततः कथायां कस्याञ्चित्प्राञ्जलिः प्रग्रहो नृपः ।
उवाच तं महात्मानमत्रेः पुत्रं तपोधनम् ॥ ७.५१.७ ॥
मग एका प्रसंगी राजा हात जोडून विनयाने अत्रीच्या पुत्राला, तपोधन त्या महात्म्याला म्हणाला.
7.51.8
भगवन्किं प्रमाणेन मम वंशो भविष्यति ।
किमायुश्च हि मे रामः पुत्राश्चान्ये किमायुषः ॥ ७.५१.८ ॥
भगवन्, माझा वंश किती काळ टिकेल? माझे आयुष्य किती, रामाचे किती आणि इतर पुत्रांचे किती?
7.51.9
रामस्य च सुता ये स्युस्तेषामायुः कियद्भवेत् ।
काम्यया भगवन्बूहि वंशस्यास्य गतिं मम ॥ ७.५१.९ ॥
रामाला जे पुत्र होतील, त्यांचे आयुष्य किती असेल? भगवन्, माझ्या इच्छेने या वंशाची गती मला सांगा.
7.51.10
तच्छ्रुत्वा व्याहृतं वाक्यं राज्ञो दशरथस्य च ।
दुर्वासाः सुमहातेजा व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ७.५१.१० ॥
राजा दशरथाचे ते बोल ऐकून महातेजस्वी दुर्वास बोलू लागले.
7.51.11
शृणु राजन्पुरावृत्तं तदा देवासुरे युधि ।
दैत्याः सुरैर्भर्त्स्यमाना भृगुपत्नीं समाश्रिताः ॥ ७.५१.११ ॥
हे राजा, ऐक. पूर्वी देवासुर युद्धात दैत्य देवांकडून पीडित होऊन भृगूच्या पत्नीला शरण गेले.
7.51.12
तया दत्ताभयास्तत्र न्यवसन्नभयास्तदा ॥ ७.५१.१२ ॥
तिने अभय दिल्यावर ते तेथे निर्भय होऊन राहू लागले.
7.51.13
तया परिगृहीतांस्तान्दृष्ट्वा क्रुद्धः सुरेश्वरः ।
चक्रेण शितधारेण भृगुपत्न्याः शिरो ऽहरत् ॥ ७.५१.१३ ॥
तिने त्यांचे रक्षण केलेले पाहून क्रुद्ध झालेल्या सुरेश्वराने तीक्ष्ण धारेच्या चक्राने भृगुपत्नीचे मस्तक तोडले.
7.51.14
ततस्तां निहतां दृष्ट्वा पत्नीं भृगुकुलोद्वहः ।
शशाप सहसा क्रुद्धो विष्णुं रिपुकुलार्दनम् ॥ ७.५१.१४ ॥
नंतर पत्नी मारली गेलेली पाहून भृगुकुलोद्वह क्रुद्ध झाले आणि त्यांनी तत्काळ शत्रुकुलांचा नाश करणाऱ्या विष्णूला शाप दिला.
7.51.15
यस्मादवध्यां मे पत्नीमवधीः क्रोधमूर्च्छितः ।
तस्मात्त्वं मानुषे लोके जनिष्यसि जनार्दन ॥ ७.५१.१५ ॥
क्रोधाने मूर्च्छित होऊन तू माझ्या अवध्य पत्नीला मारलेस; म्हणून हे जनार्दना, तू मनुष्यलोकात जन्म घेशील.
7.51.16
तत्र पत्नीवियोगं त्वं प्राप्स्यसे बहुवार्षिकम् ॥ ७.५१.१६ ॥
तेथे तुला पत्नीचा बहुवर्षांचा वियोग सहन करावा लागेल.
7.51.17
शापाभिहतचेतास्स स्वात्मना भावितो ऽभवत् ॥ ७.५१.१७ ॥
शापाने आहत झालेले चित्त असलेले ते स्वतःमध्येच मग्न झाले.
7.51.19
अर्चयामास तं देवं भृगुः शापेन पीडितः ।
तपसाराधितो देवो ह्यब्रवीद्भक्तवत्सलः ।
लोकानां संहितार्थं तु तं शापं ग्राह्यमुक्तवान् ॥ ७.५१.१९ ॥
शापाने पीडित झालेल्या भृगूने त्या देवाची पूजा केली. तपश्चर्येने प्रसन्न झालेल्या भक्तवत्सल देवाने बोलून, लोकांच्या कल्याणासाठी तो शाप स्वीकारावा असे सांगितले.
7.51.20
इहागतो हि पुत्रत्वं तव पार्थिवसत्तम ॥ ७.५१.२० ॥
हे श्रेष्ठ राजा, आपण येथे पुत्ररूपाने आला आहात.
7.51.21
राम इत्यभिविख्यातस्त्रिषु लोकेषु मानद ।
तत्फलं प्राप्स्यते चापि भृगुशापकृतं महत् ॥ ७.५१.२१ ॥
हे मानदात्या, तू तिन्ही लोकांत 'राम' नावाने प्रसिद्ध होशील; भृगुच्या शापामुळे प्राप्त झालेले ते महान फलही तुला मिळेल.
7.51.22
अयोध्यायाः पती रामो दीर्घकालं भविष्यति ।
सुखिनश्च समृद्धाश्च भविष्यन्त्यस्य ये ऽनुगाः ॥ ७.५१.२२ ॥
राम अयोध्येचा अधिपती होऊन दीर्घकाल राज्य करेल; त्याचे जे अनुयायी असतील ते सुखी व समृद्ध होतील.
7.51.23
दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च ।
रामो राज्यमुपासित्वा ब्रह्मलोकं गमिष्यति ॥ ७.५१.२३ ॥
राम दहा हजार व शे वर्षे राज्य करून ब्रह्मलोकी जाईल.
7.51.24
समृद्धैश्चाश्वमेधैश्च इष्ट्वा परमदुर्जयः ।
राजवंशांश्च बहुशो बहून्संस्थापयिष्यति ॥ ७.५१.२४ ॥
परम दुर्जय राम समृद्ध अश्वमेध यज्ञ करून अनेक राजवंश स्थापन करेल.
7.51.25
द्वौ पुत्रौ तु भविष्येते सीतायां राघवस्य तु ।
अन्यत्र न त्वयोध्यायां सत्यमेतन्नसंशयः ॥ ७.५१.२५ ॥
राघवाला सीतेपासून दोन पुत्र होतील; ते अयोध्येतच जन्मतील, इतरत्र नाही. हे सत्य आहे, यात संशय नाही.
7.51.26
सीतायाश्च ततः पुत्रावभिषेक्ष्यति राघवः ॥ ७.५१.२६ ॥
नंतर राघव (राम) सीतेच्या दोन पुत्रांचा अभिषेक करतील.
7.51.27
स सर्वमखिलं राज्ञो वंशस्याह गतागतम् ।
आख्याय सुमहातेजास्तूष्णीमासीन्महामुनिः ॥ ७.५१.२७ ॥
त्या महातेजस्वी महामुनींनी राजवंशाचा संपूर्ण इतिहास सांगितला आणि मग ते मौन धारण करून बसले.
7.51.28
तूष्णीम्भूते तदा तस्मिन्राजा दशरथो मुनौ ।
अभिवाद्य महात्मानौ पुनरायात्पुरोत्तमम् ॥ ७.५१.२८ ॥
मुनी मौन झाल्यावर राजा दशरथांनी त्या दोन महात्म्यांना वंदन केले आणि पुन्हा उत्तम नगरीकडे परतले.
7.51.29
एतद्वचो मया तत्र मुनिना व्याहृतं पुरा ।
श्रुतं हृदि च निक्षिप्तं नान्यथा तद्भविष्यति ॥ ७.५१.२९ ॥
मुनींनी पूर्वी तेथे सांगितलेले हे वचन मी ऐकले आणि हृदयात ठेवले आहे; ते अन्यथा होणार नाही.
7.51.30
एवं गते न सन्तापं कर्तुमर्हसि राघव ।
सीतार्थे राघवार्थे वा दृढो भव नरोत्तम ॥ ७.५१.३० ॥
असे झाल्यावर, हे राघवा, तू शोक करू नयेस; सीतेसाठी असो वा माझ्यासाठी, हे नरोत्तमा, दृढ राहा.
7.51.31
श्रुत्वा तु व्याहृतं वाक्यं सूतस्य परमाद्भुतम् ।
प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥ ७.५१.३१ ॥
सारथ्याने सांगितलेले ते परम अद्भुत वचन ऐकून त्याला अतुल आनंद झाला आणि तो 'साधू, साधू' म्हणाला.
7.51.32
ततः संवदतोरेवं सूतलक्ष्मणयोः पथि ।
अस्तमर्के गते वासं केशिन्यां तावथोषतुः ॥ ७.५१.३२ ॥
अशा प्रकारे वाटेत सारथी आणि लक्ष्मण बोलत असताना सूर्यास्त झाला, तेव्हा ते दोघे केशिनी नदीच्या तीरावर रात्री थांबले.