वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.89.1
श्रुत्वा किम्पुरुषोत्पत्तिं लक्ष्मणो भरतस्तदा ।
आश्चर्यमिति चाब्रूतामुभौ रामं जनेश्वरम् ॥ ७.८९.१ ॥
किंपुरुषांची उत्पत्ती ऐकून लक्ष्मण आणि भरत दोघेही तेव्हा जनेश्वर रामाला म्हणाले की हे आश्चर्यकारक आहे.
7.89.2
अथ रामः कथामेतां भूय एव महायशाः ।
कथयामास धर्मात्मा प्रजापतिसुतस्य वै ॥ ७.८९.२ ॥
नंतर महायशस्वी धर्मात्मा रामाने प्रजापतीच्या पुत्राची ही कथा पुन्हा सांगितली.
7.89.3
सर्वास्ता विद्रुता दृष्ट्वा किन्नरीर्ऋषिसत्तमः ।
उवाच रूपसम्पन्नां तां स्त्रियं प्रहसन्निव ॥ ७.८९.३ ॥
सर्व किन्नरी पळून गेलेल्या पाहून ऋषिश्रेष्ठ जणू हसत त्या रूपवती स्त्रीला म्हणाले.
7.89.4
सोमस्याहं सुदयितः सुतः सुरुचिरानने ।
भजस्व मां वरारोहे भक्त्या स्निग्धेन चक्षुषा ॥ ७.८९.४ ॥
हे सुंदर मुखी, मी सोमाचा अतिप्रिय पुत्र आहे. हे वरारोहे, भक्तीने आणि स्निग्ध नजरेने माझा स्वीकार कर.
7.89.5
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शून्ये स्वजनवर्जिते ।
इला सुरुचिरप्रख्यं प्रत्युवाच महाग्रहम् ॥ ७.८९.५ ॥
त्याचे ते शब्द ऐकून, स्वजनांविना रिकाम्या जागी इलेने त्या सुंदर दिसणाऱ्या महाग्रहाला उत्तर दिले.
7.89.6
अहं कामचरी सौम्य तवास्मि वशवर्तिनी ।
प्रशाधि मां सोमसुत यथेच्छसि तथा कुरु ॥ ७.८९.६ ॥
हे सौम्या, मी इच्छेनुसार संचार करणारी आहे आणि तुझ्या अधीन आहे. हे सोमपुत्रा, तुला हवे तसा मला आदेश दे आणि तसे कर.
7.89.7
तस्यास्तदद्भुतप्रख्यं श्रुत्वा हर्षमुपागतः ।
स वै कामी सह तया रेमे चन्द्रमसः सुतः ॥ ७.८९.७ ॥
तिचे ते अद्भुत वचन ऐकून तो आनंदित झाला. तो कामी चंद्रपुत्र तिच्यासह रमला.
7.89.8
बुधस्य माधवो मासस्तामिलां रुचिराननाम् ।
गतो रमयतो ऽत्यर्थं क्षणवत्तस्य कामिनः ॥ ७.८९.८ ॥
बुधाचा माधव महिना त्या सुंदर मुखाच्या तिच्यासह रमणाऱ्या त्या कामीला अत्यंत क्षणासारखा गेला.
7.89.9
अथ मासे तु सम्पूर्णे पूर्णेन्दुसदृशाननः ।
प्रजापतिसुतः श्रीमाञ्छयने प्रत्यबुध्यत ॥ ७.८९.९ ॥
मग महिना पूर्ण झाल्यावर, पूर्णचंद्रासारख्या मुखाचा प्रजापतीचा तो तेजस्वी पुत्र शय्येवर जागा झाला.
7.89.10
सो ऽपश्यत्सोमजं तत्र तपन्तं सलिलाशये ।
ऊर्ध्वबाहुं निरालम्बं तं राजा प्रत्यभाषत ॥ ७.८९.१० ॥
तेथे पाण्याच्या सरोवरात तप करणाऱ्या सोमपुत्राला त्याने पाहिले. हात वर उचलून, आधाराशिवाय असलेल्या त्याला राजा प्रत्युत्तर देऊ लागला.
7.89.11
भगवन्पर्वतं दुर्गं प्रविष्टो ऽस्मि सहानुगः ।
न च पश्यामि तत्सैन्यं क्व नु ते मामका गताः ॥ ७.८९.११ ॥
हे भगवन्! मी माझ्या अनुचरांसह या दुर्गम पर्वतात प्रवेश केला आहे. पण ते सैन्य मला दिसत नाही; माझे ते लोक कुठे गेले?
7.89.12
तच्छ्रुत्वा तस्य राजर्षेर्नष्टसञ्ज्ञस्य भाषितम् ।
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं सान्त्वयन्परया गिरा ॥ ७.८९.१२ ॥
त्या भानावर हरपलेल्या राजर्षीचे ते बोलणे ऐकून त्याने शुभ वाणीने उत्तर दिले आणि अत्यंत मधुर स्वराने त्याचे सांत्वन केले.
7.89.13
अश्मवर्षेण महता भृत्यास्ते विनिपातिताः ।
त्वं चाश्रमपदे सुप्तो वातवर्षभयार्दितः ॥ ७.८९.१३ ॥
प्रचंड दगडांच्या वर्षावात तुझे सेवक पाडले गेले; आणि तू आश्रमात वारा-पावसाच्या भयाने पीडित होऊन झोपला होतास.
7.89.14
समाश्वसिहि भद्रं ते निर्भयो विगतज्वरः ।
फलमूलाशनो वीर निवसेह यथासुखम् ॥ ७.८९.१४ ॥
धीर धर, तुझे कल्याण होवो. निर्भय आणि चिंतामुक्त होऊन, हे वीरा, फळे-कंदमुळे खात येथे सुखाने राहा.
7.89.15
स राजा तेन वाक्येन प्रत्याश्वस्तो महामतिः ।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं दीनो भृत्यक्षयाद् भृशम् ॥ ७.८९.१५ ॥
त्या शब्दांनी आश्वस्त झालेला तो महामती राजा, सेवकांच्या नाशामुळे अतिशय दुःखी होऊन, मग हे वचन बोलला.
7.89.16
त्यक्ष्याम्यहं स्वकं राज्यं नाहं भृत्यैर्विनाकृतः ।
वर्तयेयं क्षणं ब्रह्मन्समनुज्ञातुमर्हसि ॥ ७.८९.१६ ॥
मी माझे राज्य सोडीन; सेवकांशिवाय मी क्षणभरही राहू शकणार नाही. हे ब्राह्मणा, मला अनुमती देणे तुम्हाला योग्य आहे.
7.89.17
सुतो धर्मपरो ब्रह्मञ्ज्येष्ठो मम महायशाः ।
शशबिन्दुरिति ख्यातः स मे राज्यं प्रपत्स्यते ॥ ७.८९.१७ ॥
हे ब्राह्मणा, माझा ज्येष्ठ पुत्र धर्मपरायण आणि महायशस्वी आहे; शशबिंदू नावाने प्रसिद्ध आहे. तोच माझे राज्य प्राप्त करील.
7.89.18
न हि शक्ष्याम्यहं हित्वा भृत्यदारान्सुखान्वितान् ।
प्रतिवक्तुं महातेजः किञ्चिदप्यशुभं वचः ॥ ७.८९.१८ ॥
हे महातेजस्वी, सुखात असलेल्या सेवकांना व पत्नींना सोडून मी एखादे अशुभ वचनही उत्तर म्हणून बोलू शकणार नाही.
7.89.19
तथा ब्रुवति राजेन्द्रे बुधः परममद्भुतम् ।
सान्त्वपूर्वमथोवाच वासस्त इह रोचताम् ॥ ७.८९.१९ ॥
राजेन्द्र असे बोलत असता बुध अत्यंत अद्भुत गोष्ट सांत्वनापूर्वक म्हणाला, "येथे तुला वास रुचो."
7.89.20
न सन्तापस्त्वया कार्यः कार्दमेय महाबल ।
संवत्सरोषितस्येह कारयिष्यामि ते हितम् ॥ ७.८९.२० ॥
हे कार्दमेया, हे महाबला, तू संताप करू नकोस. येथे एक वर्ष राहिल्यास मी तुझे हित करीन.
7.89.21
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा बुधस्याक्लिष्टकर्मणः ।
वासाय विदधे बुद्धिं यदुक्तं ब्रह्मवादिना ॥ ७.८९.२१ ॥
अक्लिष्टकर्मा बुधाचे ते बोल ऐकून, ब्रह्मवाद्याने सांगितल्याप्रमाणे राहण्याचा निश्चय त्याने केला.
7.89.22
मासं स स्त्री तदा भूत्वा रमयत्यनिशं शुदा ।
मासं पुरुषभावेन धर्मबुद्धिं चकार सः ॥ ७.८९.२२ ॥
एक महिना तो स्त्री होऊन अखंड रमला; एक महिना पुरुषरूपात त्याने धर्मबुद्धीने वर्तन केले.
7.89.23
ततः सा नवमे मासि इला सोमसुतात्सुतम् ।
जनयामास सुश्रोणी पुरूरवसमूर्जितम् ॥ ७.८९.२३ ॥
नंतर त्या सुंदर कटिप्रदेशाच्या इलेने नवव्या महिन्यात सोमपुत्रापासून पुरूरवा नावाच्या बलशाली पुत्राला जन्म दिला.
7.89.24
जातमात्रं तु सुश्रोणी पितुर्हस्ते न्यवेशयत् ।
बुधस्य समवर्णभमिला पुत्रं महाबलम् ॥ ७.८९.२४ ॥
जन्मताच सुंदर कटिप्रदेशाच्या इलेने त्या महाबली पुत्राला पिता बुधाच्या हाती ठेवले; तो बुधासारखा तेजस्वी होता.
7.89.25
बुधस्तु पुरुषीभूतं स वै संवत्सरान्तरम् ।
कथाभी रमयामास धर्मयुक्ताभिरात्मवान् ॥ ७.८९.२५ ॥
पुरुषरूप प्राप्त झालेल्या त्या इलेला आत्मसंयमी बुधाने एक वर्षभर धर्मयुक्त कथांनी रमवले.