বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.93.1
वर्तमाने तथाभूते यज्ञे च परमाद्भुते ।
सशिष्य आजगामाशु वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवः ॥ ७.९३.१ ॥
এইরূপ চলমান পরম অদ্ভুত যজ্ঞের সময় মুনিশ্রেষ্ঠ বাল্মীকি শিষ্যদের সঙ্গে শীঘ্রই সেখানে এসে পৌঁছালেন।
7.93.2
स दृष्ट्वा दिव्यसङ्काशं यज्ञमद्भुतदर्शनम् ।
एकान्ते ऋषिवाटानां चकार उटजाञ्छुभान् ॥ ७.९३.२ ॥
দিব্যসদৃশ, দর্শনে অদ্ভুত সেই যজ্ঞ দেখে তিনি নির্জনে ঋষিদের আশ্রমের জন্য সুন্দর কুটির নির্মাণ করলেন।
7.93.3
शकटांश्च बहून्पूर्णान्फलमूलैश्च शोभनान् ।
वाल्मीकिवाटे रुचिरे स्थापयन्नविदूरतः ॥ ७.९३.३ ॥
ফলমূলে পূর্ণ বহু সুন্দর শকট বাল্মীকির রমণীয় আশ্রমের কাছেই স্থাপন করালেন।
7.93.4
आसीत्सुपूजितो राज्ञा मुनिभिश्च महात्मभिः ।
वाल्मीकिः सुमहातेजा न्यवसत्परमात्मवान् ॥ ७.९३.४ ॥
রাজা ও মহাত্মা মুনিদের দ্বারা সুপূজিত, মহাতেজস্বী বাল্মীকি আত্মসংযমী হয়ে সেখানে বাস করলেন।
7.93.5
स शिष्यावब्रवीद्धृष्टौ युवां गत्वा समाहितौ ।
कृत्स्नं रामायणं काव्यं गायेथां परया मुदा ॥ ७.९३.५ ॥
তিনি আনন্দিত দুই শিষ্যকে বললেন, "তোমরা দুজনে গিয়ে একাগ্র মনে পরম আনন্দে সমগ্র রামায়ণ কাব্য গান কর।"
7.93.6
ऋषिवाटेषु पुण्येषु ब्राह्मणावसथेषु च ।
रथ्यासु राजमार्गेषु पार्थिवानां गृहेषु च ॥ ७.९३.६ ॥
পবিত্র ঋষি-আশ্রমে, ব্রাহ্মণদের আবাসে, পথে ও রাজপথে এবং রাজাদের গৃহেও (গান কর)।
7.93.7
रामस्य भवनद्वारि यत्र कर्म च कुर्वते ।
ऋत्विजामग्रतश्चैव तत्र गेयं विशेषतः ॥ ७.९३.७ ॥
রামের ভবনদ্বারে এবং ঋত্বিকদের সম্মুখে যজ্ঞকর্ম হলে সেখানে বিশেষভাবে গান গাইতে হবে।
7.93.8
इमानि च फलान्यत्र स्वादूनि विविधानि च ।
जातानि पर्वताग्रेषु चास्वाद्यास्वाद्य गायताम् ॥ ७.९३.८ ॥
পর্বতশিখরে জন্মানো এই নানা মধুর ফল গায়কেরা এখানে বারবার আস্বাদন করুন।
7.93.9
न यास्यथः श्रमं वत्सौ भक्षयित्वा फलानि वै ।
मूलानि च सुमृष्टानि नगराद्बहिरास्यथः ॥ ७.९३.९ ॥
ফল ও সুপরিষ্কৃত মূল খেয়ে তোমরা দুজন ক্লান্ত হবে না; নগরের বাইরেই থাকবে।
7.93.10
यदि शब्दापयेद्रामः श्रवणाय महीपतिः ।
ऋषीणामुपविष्टानां ततो गेयं प्रवर्तताम् ॥ ७.९३.१० ॥
মহীপতি রাম শোনার জন্য ডাকলে, ঋষিরা উপবিষ্ট হলে তখন গান শুরু হোক।
7.93.11
दिवसे विंशतिः सर्गा गेया मधुरया गिरा ।
प्रमाणैर्बहुभिस्तत्र यथोद्दिष्टा मया पुरा ॥ ७.९३.११ ॥
একদিনে বিশটি সর্গ মধুর স্বরে গাইতে হবে; আমি আগে যেমন নির্দেশ দিয়েছি, সেইভাবে বহু নিয়ম মেনে।
7.93.12
लोभश्चापि न कर्तव्यः स्वल्पो ऽपि धनकाङ्क्षया ।
किं धनेनाश्रमस्थानां फलमूलोपजीविना ॥ ७.९३.१२ ॥
ধনের আকাঙ্ক্ষায় অল্পমাত্রও লোভ করা উচিত নয়; ফলমূলে জীবনধারণকারী আশ্রমবাসীদের ধনে কী প্রয়োজন?
7.93.13
यदि पृच्छेत्स काकुत्स्थो युवां कस्येति दारकौ ।
आवां वाल्मीकिशिष्यौ स्वो ब्रूतमेवं नराधिपम् ॥ ७.९३.१३ ॥
যদি কাকুৎস্থ জিজ্ঞাসা করেন, 'তোমরা দুজন কার সন্তান?' তবে সেই নরাধিপকে বলো—'আমরা দুজন বাল্মীকির শিষ্য।'
7.93.14
इमास्तन्त्रीः सुमधुराः स्थानं वा ऽपूर्वदर्शनम् ।
मूर्च्छयित्वा सुमधुरं गायतां विगतज्वरौ ॥ ७.९३.१४ ॥
এই সুমধুর তন্ত্রী ও আগে কখনও না দেখা স্থান সুর বেঁধে অতি মধুরভাবে গাও, হে বিগতজ্বর দুজন!
7.93.15
आदिप्रभृति गेयं स्यान्न चावज्ञाय पार्थिवम् ।
पिता हि सर्वभूतानां राजा भविति धर्मतः ॥ ७.९३.१५ ॥
আদি থেকেই এটি গাওয়ার যোগ্য, রাজাকে অবজ্ঞা করে নয়; কারণ ধর্মমতে রাজাই সর্বভূতের পিতা।
7.93.16
तद्युवां हृष्टमनसौ श्वः प्रभाते समास्थितौ ।
गायेथां मधुरं गेयं तन्त्रीलयसमन्वितम् ॥ ७.९३.१६ ॥
তাই তোমরা দুজন প্রসন্নচিত্তে আগামীকাল ভোরে বসে তন্ত্রী ও লয়সহ এই গেয় গানটি মধুরভাবে গাও।
7.93.17
वाल्मीकिः परमोदारस्तूष्णीमासीन्महायशाः ॥ ७.९३.१७ ॥
পরম উদার ও মহাযশা বাল্মীকি নীরব রইলেন।
7.93.18
सन्दिष्टौ मुनिना तेन तावुभौ मैथिलीसुतौ ।
तथैव करवावेति निर्जग्मतुररिन्दमौ ॥ ७.९३.१८ ॥
সেই মুনির নির্দেশে মৈথিলীর সেই দুই পুত্র, শত্রুদমন দুজন, 'তেমনই করব' বলে প্রস্থান করলেন।
7.93.19
तामद्भुतां तौ हृदये कुमारौ निवेश्य वाणीमृषिभाषितां तदा ।
समुत्सुकौ तौ सममूषतुर्निशां यथा ऽश्विनौ भार्गवनीतिसंहिताम् ॥ ७.९३.१९ ॥
সেই মুনির বলা অদ্ভুত বাণী তাঁরা দুই কুমার হৃদয়ে ধারণ করে, উৎসুক হয়ে একসঙ্গে রাত কাটালেন; যেমন অশ্বিনীকুমারদ্বয় ভার্গবের নীতিসংহিতা ধারণ করেন।