वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.93.1
वर्तमाने तथाभूते यज्ञे च परमाद्भुते ।
सशिष्य आजगामाशु वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवः ॥ ७.९३.१ ॥
असा चालू असलेल्या अत्यंत अद्भुत यज्ञाच्या वेळी मुनिश्रेष्ठ वाल्मीकी शिष्यांसह लगेच तेथे आले.
7.93.2
स दृष्ट्वा दिव्यसङ्काशं यज्ञमद्भुतदर्शनम् ।
एकान्ते ऋषिवाटानां चकार उटजाञ्छुभान् ॥ ७.९३.२ ॥
दिव्यासारखा, पाहण्यास अद्भुत असा तो यज्ञ पाहून त्यांनी एकांतात ऋषिवाटांसाठी सुंदर कुटी उभारल्या.
7.93.3
शकटांश्च बहून्पूर्णान्फलमूलैश्च शोभनान् ।
वाल्मीकिवाटे रुचिरे स्थापयन्नविदूरतः ॥ ७.९३.३ ॥
फळे आणि कंदमुळांनी भरलेल्या अनेक सुंदर गाड्या वाल्मीकींच्या मनोहर आश्रमाजवळच उभ्या करवल्या.
7.93.4
आसीत्सुपूजितो राज्ञा मुनिभिश्च महात्मभिः ।
वाल्मीकिः सुमहातेजा न्यवसत्परमात्मवान् ॥ ७.९३.४ ॥
राजा व महात्मा मुनींनी चांगला सन्मानित झालेले, महातेजस्वी वाल्मीकी आत्मसंयमाने तेथे राहू लागले.
7.93.5
स शिष्यावब्रवीद्धृष्टौ युवां गत्वा समाहितौ ।
कृत्स्नं रामायणं काव्यं गायेथां परया मुदा ॥ ७.९३.५ ॥
ते आनंदित झालेल्या दोन शिष्यांना म्हणाले, "तुम्ही दोघे जाऊन एकाग्र चित्ताने परम आनंदाने संपूर्ण रामायण काव्य गा."
7.93.6
ऋषिवाटेषु पुण्येषु ब्राह्मणावसथेषु च ।
रथ्यासु राजमार्गेषु पार्थिवानां गृहेषु च ॥ ७.९३.६ ॥
पवित्र ऋषिवाटांमध्ये, ब्राह्मणांच्या निवासस्थानांत, रस्त्यांवर, राजमार्गांवर आणि राजांच्या घरांतही (गा).
7.93.7
रामस्य भवनद्वारि यत्र कर्म च कुर्वते ।
ऋत्विजामग्रतश्चैव तत्र गेयं विशेषतः ॥ ७.९३.७ ॥
रामाच्या भवनद्वारी आणि ऋत्विजांसमोर जिथे कर्मे होतात, तिथे विशेषतः गायन व्हावे.
7.93.8
इमानि च फलान्यत्र स्वादूनि विविधानि च ।
जातानि पर्वताग्रेषु चास्वाद्यास्वाद्य गायताम् ॥ ७.९३.८ ॥
पर्वतशिखरांवर उगवलेली ही विविध गोड फळे गाणाऱ्यांनी येथे वारंवार चाखावीत.
7.93.9
न यास्यथः श्रमं वत्सौ भक्षयित्वा फलानि वै ।
मूलानि च सुमृष्टानि नगराद्बहिरास्यथः ॥ ७.९३.९ ॥
फळे आणि नीट तयार केलेली मुळे खाऊन तुम्हा दोघांना थकवा येणार नाही; तुम्ही नगराबाहेरच राहाल.
7.93.10
यदि शब्दापयेद्रामः श्रवणाय महीपतिः ।
ऋषीणामुपविष्टानां ततो गेयं प्रवर्तताम् ॥ ७.९३.१० ॥
महीपती राम श्रवणासाठी बोलावतील तर ऋषी बसलेले असताना गायन सुरू व्हावे.
7.93.11
दिवसे विंशतिः सर्गा गेया मधुरया गिरा ।
प्रमाणैर्बहुभिस्तत्र यथोद्दिष्टा मया पुरा ॥ ७.९३.११ ॥
एका दिवसात वीस सर्ग मधुर स्वराने गावेत; मी पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे अनेक नियमांनी.
7.93.12
लोभश्चापि न कर्तव्यः स्वल्पो ऽपि धनकाङ्क्षया ।
किं धनेनाश्रमस्थानां फलमूलोपजीविना ॥ ७.९३.१२ ॥
धनाच्या इच्छेने थोडाही लोभ करू नये; फळमुळांवर जगणाऱ्या आश्रमवासींना धनाचे काय प्रयोजन?
7.93.13
यदि पृच्छेत्स काकुत्स्थो युवां कस्येति दारकौ ।
आवां वाल्मीकिशिष्यौ स्वो ब्रूतमेवं नराधिपम् ॥ ७.९३.१३ ॥
जर काकुत्स्थ तुम्हा दोघांना विचारतील की 'तुम्ही दोघे कोणाचे पुत्र?' तर त्या नराधिपाला सांगा—'आम्ही दोघे वाल्मीकींचे शिष्य आहोत.'
7.93.14
इमास्तन्त्रीः सुमधुराः स्थानं वा ऽपूर्वदर्शनम् ।
मूर्च्छयित्वा सुमधुरं गायतां विगतज्वरौ ॥ ७.९३.१४ ॥
या सुमधुर तारा आणि पूर्वी न पाहिलेले स्थान यांचा सूर जुळवून अतिशय मधुरपणे गा, हे निश्चिंत दोघांनो!
7.93.15
आदिप्रभृति गेयं स्यान्न चावज्ञाय पार्थिवम् ।
पिता हि सर्वभूतानां राजा भविति धर्मतः ॥ ७.९३.१५ ॥
आदिपासून हे गाणे गावे, राजाचा अवमान करून नव्हे; कारण धर्मानुसार राजाच सर्व प्राण्यांचा पिता असतो.
7.93.16
तद्युवां हृष्टमनसौ श्वः प्रभाते समास्थितौ ।
गायेथां मधुरं गेयं तन्त्रीलयसमन्वितम् ॥ ७.९३.१६ ॥
म्हणून तुम्ही दोघांनी प्रसन्न मनाने उद्या पहाटे बसून तारा आणि लय यांनी युक्त हे गेय मधुरपणे गावे.
7.93.17
वाल्मीकिः परमोदारस्तूष्णीमासीन्महायशाः ॥ ७.९३.१७ ॥
परम उदार आणि महायशस्वी वाल्मीकी मौन राहिले.
7.93.18
सन्दिष्टौ मुनिना तेन तावुभौ मैथिलीसुतौ ।
तथैव करवावेति निर्जग्मतुररिन्दमौ ॥ ७.९३.१८ ॥
त्या मुनींनी आज्ञा दिल्यावर मैथिलीचे ते दोन्ही पुत्र, शत्रुदमन, 'तसेच करू' असे म्हणून निघून गेले.
7.93.19
तामद्भुतां तौ हृदये कुमारौ निवेश्य वाणीमृषिभाषितां तदा ।
समुत्सुकौ तौ सममूषतुर्निशां यथा ऽश्विनौ भार्गवनीतिसंहिताम् ॥ ७.९३.१९ ॥
त्या मुनींनी सांगितलेले ते अद्भुत वचन त्या दोन कुमारांनी हृदयात धारण केले आणि उत्सुकतेने एकत्र रात्र घालवली; जसे दोन अश्विनीकुमार भार्गवाची नीतिसंहिता धारण करतात तसे.