ଉପନିଷଦ · Bṛhadāraṇyaka 3.5

Bṛhadāraṇyaka 3.5.1

अथ हैनं कहोलः कौषीतकेयः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच ।
यदेव साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस्तं मे व्याचक्ष्वेति ।
एष त आत्मा सर्वान्तरः ।
कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरः ।
योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति ।
एतं वै तमात्मानं विदित्वा ब्राह्मणाः पुत्रैषणायाश्च वित्तैषणायाश्च लोकैषणायाश्च व्युत्थायाथ भिक्षाचर्यं चरन्ति ।
या ह्येव पुत्रैषणा सा वित्तैषणा या वित्तैषणा सा लोकैषणा ।
उभे ह्येते एषणे एव भवतः ।
तस्माद्ब्रामणः पाण्डित्यं निर्विद्य बाल्येन तिष्ठासेत् ।
बाल्यं च पाण्डित्यं च निर्विद्याथ मुनिः ।
अमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः ।
स ब्राह्मणः केन स्याद्येन स्यात्तेनेदृश एव ।
अतोऽन्यदार्तम् ।
ततो ह कहोलः कौषीतकेय उपरराम ॥ ३.५.१ ॥

ତା'ପରେ କୌଷୀତକେୟ କହୋଳ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ହେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ, ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ, ତାହା ମୋତେ ବୁଝାନ୍ତୁ।" "ଏହା ତୁମର ଆତ୍ମା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ।" "ହେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ କିଏ?" "ଯିଏ କ୍ଷୁଧା, ତୃଷ୍ଣା, ଶୋକ, ମୋହ, ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁତ୍ରୈଷଣା, ବିତ୍ତୈଷଣା ଓ ଲୋକୈଷଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଭିକ୍ଷାଚର୍ଯ୍ୟା କରନ୍ତି। ଯାହା ପୁତ୍ରୈଷଣା, ତାହା ବିତ୍ତୈଷଣା; ଯାହା ବିତ୍ତୈଷଣା, ତାହା ଲୋକୈଷଣା; ଏ ଦୁଇଟି ଇଚ୍ଛା ହିଁ। ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ବାଳକ ପରି ରହିବା ଉଚିତ। ବାଲ୍ୟ ଓ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୁନି ହୁଏ। ମୌନ ଓ ଅମୌନ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ, ସେ ସେହିପରି ହୁଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସବୁ ଦୁଃଖ।" ତା'ପରେ କୌଷୀତକେୟ କହୋଳ ନୀରବ ହେଲେ।