ഉപനിഷത്തുകൾ · Bṛhadāraṇyaka 3.5

Bṛhadāraṇyaka 3.5.1

अथ हैनं कहोलः कौषीतकेयः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच ।
यदेव साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस्तं मे व्याचक्ष्वेति ।
एष त आत्मा सर्वान्तरः ।
कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरः ।
योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति ।
एतं वै तमात्मानं विदित्वा ब्राह्मणाः पुत्रैषणायाश्च वित्तैषणायाश्च लोकैषणायाश्च व्युत्थायाथ भिक्षाचर्यं चरन्ति ।
या ह्येव पुत्रैषणा सा वित्तैषणा या वित्तैषणा सा लोकैषणा ।
उभे ह्येते एषणे एव भवतः ।
तस्माद्ब्रामणः पाण्डित्यं निर्विद्य बाल्येन तिष्ठासेत् ।
बाल्यं च पाण्डित्यं च निर्विद्याथ मुनिः ।
अमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः ।
स ब्राह्मणः केन स्याद्येन स्यात्तेनेदृश एव ।
अतोऽन्यदार्तम् ।
ततो ह कहोलः कौषीतकेय उपरराम ॥ ३.५.१ ॥

അപ്പോൾ കൗഷീതകേയനായ കഹോലൻ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു: "യാജ്ഞവൽക്യാ, സാക്ഷാത്തും പ്രത്യക്ഷവുമായ ബ്രഹ്മം, എല്ലാറ്റിനുമുള്ളിലെ ആത്മാവ് ഇവ എനിക്ക് വിശദീകരിക്കൂ." "ഇതാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, എല്ലാറ്റിനുമുള്ളിലുള്ളത്." "യാജ്ഞവൽക്യാ, എല്ലാറ്റിനുമുള്ളിലുള്ളത് ഏതാണ്?" "വിശപ്പും ദാഹവും ശോകവും മോഹവും വാർധക്യവും മരണവും കടന്നുപോകുന്നവൻ. ആ ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞ ബ്രാഹ്മണർ പുത്രൈഷണ, വിത്തൈഷണ, ലോകൈഷണ എന്നിവയിൽ നിന്ന് മുക്തരായി ഭിക്ഷാചര്യ സ്വീകരിക്കുന്നു. പുത്രൈഷണ തന്നെയാണ് വിത്തൈഷണ, വിത്തൈഷണ തന്നെയാണ് ലോകൈഷണ; ഇവ രണ്ടും ആഗ്രഹങ്ങളാണ്. അതിനാൽ ബ്രാഹ്മണൻ പാണ്ഡിത്യം വിട്ട് ബാലനെപ്പോലെ നിൽക്കണം. ബാല്യവും പാണ്ഡിത്യവും വിട്ട ശേഷം അവൻ മുനിയാകുന്നു. മൗനവും അമൗനവും വിട്ട ശേഷം ബ്രാഹ്മണനാകുന്നു. ഏതിനാൽ ബ്രാഹ്മണനാകുന്നുവോ അതിനാൽ അങ്ങനെയാകുന്നു. ഇതിനപ്പുറമെല്ലാം ദുഃഖമാണ്." അപ്പോൾ കൗഷീതകേയനായ കഹോലൻ മൗനം പാലിച്ചു.