वाल्मीकि रामायण रामायण

हा ग्रंथ काय आहे

वाल्मीकी रामायण, म्हणजे "रामाचा प्रवास", संस्कृत साहित्यातील पहिले काव्य, आदिकाव्य म्हणून गौरवले जाते. सुमारे 24,000 श्लोकांमध्ये ते अयोध्येचा राजकुमार राम याचे जीवन सांगते: सीतेशी त्याचा विवाह, सीता आणि भाऊ लक्ष्मण यांच्यासह त्याचा चौदा वर्षांचा वनवास, लंकेचा राजा रावण याने केलेले सीतेचे हरण, हनुमान आणि वानरांच्या साहाय्याने तिचा शोध आणि तिच्या सुटकेसाठी झालेले युद्ध, आणि अयोध्येला परतणे.

याची रचना कशी आहे

या काव्याचे सात कांड आहेत: बाल (बालपण), अयोध्या (राजदरबार आणि वनवास), अरण्य (वन), किष्किंधा (वानरांशी मैत्री), सुंदर (हनुमानाची लंकेकडे झेप आणि सीतेचा शोध), युद्ध (युद्ध) आणि उत्तर (नंतरची वर्षे). त्याची सुरुवात एका चौकट-कथेने होते: नारद ऋषी वाल्मीकींना रामाविषयी सांगतात, आणि एका शिकाऱ्याने क्रौंच पक्ष्यांच्या जोडीतील एकाला मारलेले पाहून दुःखाने व्याकूळ झालेले वाल्मीकी पहिला श्लोक उच्चारतात; पुढे संपूर्ण काव्य याच छंदात रचले गेले आहे.

हा ग्रंथ काय शिकवतो

रामायण हे नात्यांमधील धर्माविषयीचे काव्य आहे: चांगला पुत्र, भाऊ, पत्नी, पती, मित्र आणि राजा असणे म्हणजे काय. वडिलांचे वचन पाळले जावे म्हणून राम वनवास स्वीकारतो; भरत सिंहासन नाकारतो आणि केवळ रामाच्या नावाने राज्य करतो; लक्ष्मण आणि सीता प्रेमापोटी कष्टाचे जीवन निवडतात; हनुमान धैर्याने आणि भक्तीने सेवा करतो. रावणाच्या रूपाने ते वासना आणि अहंकाराची विनाशकारी शक्तीही दाखवते. सीतेची अग्निपरीक्षा आणि तिचा नंतरचा वनवास यांसारख्या काही प्रसंगांवर शतकानुशतके प्रश्न उपस्थित केले गेले आहेत आणि चर्चा झाली आहे, आणि परंपरा ती चर्चा जिवंत ठेवते.

तुमच्या जीवनात याचा अर्थ काय असू शकतो

रामायण धरून ठेवण्यासारख्या स्थिरतेच्या प्रतिमा देते: सर्वस्व पणाला लागले तरी दिलेले वचन पाळणे, भावांमधील निष्ठा, भेदांपलीकडची मैत्री, आणि भीतीचे धैर्यात रूपांतर करणारी हनुमानासारखी भक्ती. दक्षिण आणि आग्नेय आशियातील जवळजवळ प्रत्येक भाषेत ते पुन्हा सांगितले गेले आहे, कंबन यांच्या तमिळ रामायणापासून आणि तुलसीदासांच्या रामचरितमानसापासून थाई रामकियनपर्यंत, आणि दसरा व दिवाळी यांसारख्या सणांत तसेच रामलीला नाट्यांत ते जिवंत आहे; रामलीलेला UNESCO ने अमूर्त सांस्कृतिक वारसा म्हणून मान्यता दिली आहे.

सुरुवात कुठून करावी

बालकांडाच्या पहिल्या सर्गापासून सुरुवात करा, ज्यात नारद संपूर्ण कथा थोडक्यात सांगतात; त्यानंतर वनवासासाठी अयोध्याकांड वाचा आणि हनुमानाच्या प्रवासासाठी सुंदरकांड वाचा, ज्याचे पठण अनेक जण स्वतंत्रपणेही करतात. Vedyatra वरील कथा-पाने महत्त्वाचे प्रसंग चित्रांसह पुन्हा सांगतात.

उगम आणि कालनिर्णय

परंपरेनुसार वाल्मीकी हे रामाचे समकालीन होते आणि रामाच्या पुत्रांनी हे काव्य प्रथम गायले. इतिहासकारांच्या मते हे काव्य अनेक शतकांमध्ये विकसित झाले, त्याचे मूळ कांड (2 ते 6) पहिल्या आणि शेवटच्या कांडांपेक्षा जुने आहेत, आणि ते साधारणपणे इ.स.पू. 5 व्या शतकापासून इसवी सनाच्या सुरुवातीच्या शतकांदरम्यानचे मानले जाते.

Vedyatra वरील मजकूर

येथील संस्कृत पाठ संस्कृत विकिस्रोतावरून घेतला आहे, प्रत्येक सर्गासाठी एक पान, आणि प्रत्येक श्लोक ज्या पानाच्या ज्या आवृत्तीतून (revision) घेतला गेला, त्या नेमक्या आवृत्तीशी जोडलेला आहे. हा प्रचलित पाठ (vulgate) आहे, म्हणजे बहुतेक भारतीय आवृत्त्यांमध्ये छापला जाणारा आणि घरोघरी पठण केला जाणारा पाठ. त्यात 645 सर्गांमध्ये सुमारे 23,500 श्लोक आहेत. जिथे एखाद्या पानावर श्लोकक्रमांकात टंकलेखनाची चूक होती, एखाद्या शब्दात स्वयंचलित रूपांतराचे अवशेष राहिले होते, किंवा कंसात पाठभेद दिलेला होता, तिथे Vedyatraने दुरुस्ती केली आहे, आणि प्रत्येक दुरुस्तीची नोंद मुक्त-स्रोत (open-source) आयात साधनात दिलेली आहे. एक श्लोक (अयोध्या 55.17) वगळला आहे, कारण विकिस्रोतावरील त्याचा पाठ वाचता येत नाही; तसेच विकिस्रोत अरण्य 56 नंतर जो एक अधिक सर्ग छापतो आणि ज्याला प्रक्षिप्त म्हणून चिन्हांकित करतो, तो येथे समाविष्ट केलेला नाही.

बडोदा चिकित्सक आवृत्तीने (1960–1975) सुमारे दोन हजार हस्तलिखितांची तुलना करून उपलब्ध होऊ शकणारा सर्वांत प्राचीन पाठ पुनर्रचित केला. ती सुमारे एक चतुर्थांशाने लहान आहे, म्हणजे सुमारे 18,700 श्लोकांची: प्रचलित पाठातील अनेक भाग केवळ काही हस्तलिखितांमध्येच आढळतात, म्हणून चिकित्सक आवृत्ती ते आपल्या टिपांमध्ये आणि परिशिष्टांमध्ये छापते, आणि तिचे सर्ग व श्लोक क्रमांक प्रचलित पाठापेक्षा वेगळे आहेत. येथील एखादा भाग चिकित्सक आवृत्तीत नसेल किंवा तिथे वेगळ्या प्रकारे वाचला जात असेल, तर त्याचे स्पष्टीकरण त्या भागावरील टिपेत, मूळ पाठापासून वेगळे ठेवून, दिले जाते; भागांचे पुनरावलोकन होत जाईल तसतसे हे काम पुढे चालू राहील.

बहुतेक विद्वान पहिला आणि शेवटचा कांड, आणि विशेषतः उत्तरकांड, काव्याच्या गाभ्यापेक्षा (कांड 2 ते 6) नंतरचे मानतात. उत्तरकांड येथे समाविष्ट केला आहे कारण तो परंपरेने प्राप्त झालेल्या पाठाचा भाग आहे, आणि त्याच्या प्रत्येक श्लोकावर तसे सांगणारी टीप आहे. विकिस्रोत अयोध्या 48 ते 88 आणि अरण्य 14 व 15 हे शब्द वेगवेगळे करून (संधी सोडवून) छापतो; जोपर्यंत संधीयुक्त पाठ एखाद्या छापील आवृत्तीशी पडताळून पाहता येत नाही, तोपर्यंत ते श्लोक टिपेसह, जसे छापले आहेत तसेच दाखवले आहेत.

सुरुवातीसाठी काही उतारे

• बालकांड, सर्ग 1: नारद वाल्मीकींना संपूर्ण कथा थोडक्यात सांगतात.
• बालकांड, सर्ग 2: क्रौंच पक्ष्याचे दुःख आणि श्लोकाचा जन्म.
• अयोध्याकांड: वडिलांचे वचन पाळण्यासाठी राम वनवास स्वीकारतो.
• सुंदरकांड: हनुमानाची समुद्रापलीकडे झेप आणि सीतेचा शोध.