ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ रामायण

ଏହା କ'ଣ

ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ, ଅର୍ଥାତ୍ "ରାମଙ୍କ ଯାତ୍ରା", ଆଦିକାବ୍ୟ ବା ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରଥମ କାବ୍ୟ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ। ପ୍ରାୟ 24,000 ଶ୍ଳୋକରେ ଏହା ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜକୁମାର ରାମଙ୍କ ଜୀବନ କହେ: ସୀତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ବିବାହ, ସୀତା ଓ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ, ଲଙ୍କାର ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୀତାହରଣ, ହନୁମାନ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନ ଓ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ।

ଏହା କିପରି ସଜ୍ଜିତ

ଏହି କାବ୍ୟରେ ସାତଟି କାଣ୍ଡ ଅଛି: ବାଳ (ବାଲ୍ୟକାଳ), ଅଯୋଧ୍ୟା (ରାଜଦରବାର ଓ ବନବାସ), ଅରଣ୍ୟ (ଜଙ୍ଗଲ), କିଷ୍କିନ୍ଧା (ବାନରମାନଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା), ସୁନ୍ଦର (ହନୁମାନଙ୍କ ଲଙ୍କାକୁ ଡିଆଁ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନ), ଯୁଦ୍ଧ (ଯୁଦ୍ଧ) ଏବଂ ଉତ୍ତର (ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ)। ଏହା ଏକ ଆରମ୍ଭିକ କାହାଣୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ଋଷି ନାରଦ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ କଥା କହନ୍ତି, ଏବଂ ଜଣେ ଶିକାରୀ ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚ ଯୋଡ଼ିରୁ ଗୋଟିଏକୁ ମାରିଦେବା ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ବାଲ୍ମୀକି ପ୍ରଥମ ଶ୍ଳୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ଛନ୍ଦରେ ପରେ ସମଗ୍ର କାବ୍ୟ ରଚିତ ହୋଇଛି।

ଏହା କ'ଣ ଶିଖାଏ

ରାମାୟଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଏକ କାବ୍ୟ: ଜଣେ ଭଲ ପୁଅ, ଭାଇ, ପତ୍ନୀ, ପତି, ବନ୍ଧୁ ଓ ଶାସକ ହେବାର ଅର୍ଥ କ'ଣ। ପିତାଙ୍କ ବଚନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରାମ ବନବାସ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି; ଭରତ ସିଂହାସନ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି କେବଳ ରାମଙ୍କ ନାମରେ ଶାସନ କରନ୍ତି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ପ୍ରେମରେ କଷ୍ଟକୁ ବାଛି ନିଅନ୍ତି; ହନୁମାନ ସାହସ ଓ ଭକ୍ତିର ସହ ସେବା କରନ୍ତି। ଏହା ରାବଣଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କାମନା ଓ ଅହଂକାରର ବିନାଶକାରୀ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଏ। ସୀତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିପରୀକ୍ଷା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ନିର୍ବାସନ ଭଳି କିଛି ଘଟଣା ଉପରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ବିତର୍କ ହୋଇଆସିଛି, ଏବଂ ପରମ୍ପରା ସେହି ଆଲୋଚନାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଛି।

ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ ହୋଇପାରେ

ରାମାୟଣ ଧରି ରଖିବା ପାଇଁ ସ୍ଥିରତାର ଅନେକ ଛବି ଦିଏ: ସବୁକିଛି ହରାଇବାକୁ ପଡ଼ିଲେ ବି ନିଜ ବଚନ ରକ୍ଷା କରିବା, ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତତା, ଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ବନ୍ଧୁତା, ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କ ଭଳି ଭକ୍ତି ଯାହା ଭୟକୁ ସାହସରେ ପରିଣତ କରେ। ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଷାରେ ଏହା ପୁନର୍ବାର କୁହାଯାଇଛି, କମ୍ବନଙ୍କ ତାମିଲ ରାମାୟଣ ଓ ତୁଳସୀଦାସଙ୍କ ରାମଚରିତମାନସଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଥାଇ ରାମକିଏନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ଏହା ଦଶହରା ଓ ଦୀପାବଳି ଭଳି ପର୍ବରେ ତଥା ରାମଲୀଳା ନାଟକରେ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି, ଯାହାକୁ UNESCO ଅମୂର୍ତ୍ତ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛି।

କେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବେ

ବାଳକାଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ନାରଦ ସମଗ୍ର କାହାଣୀର ସାରାଂଶ କହନ୍ତି; ତା'ପରେ ବନବାସ ପାଇଁ ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ ପଢ଼ନ୍ତୁ, ଯାହାକୁ ଅନେକ ଲୋକ ଅଲଗା ଭାବେ ପାଠ କରନ୍ତି। Vedyatraର କାହାଣୀ ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଛବି ସହ ପୁଣି କହେ।

ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମୟକାଳ

ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମଙ୍କ ସମସାମୟିକ ଥିଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରଥମେ ଏହି କାବ୍ୟ ଗାନ କରିଥିଲେ। ଐତିହାସିକମାନେ ମନେ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି କାବ୍ୟ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବଢ଼ିଛି, ଏହାର ମୂଳ କାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ (2 ରୁ 6) ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ କାଣ୍ଡଠାରୁ ପୁରୁଣା, ଏବଂ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 5ମ ଶତାବ୍ଦୀ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ରଚିତ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରନ୍ତି।

Vedyatraରେ ଥିବା ପାଠ

ଏଠାରେ ଥିବା ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ସଂସ୍କୃତ ଉଇକିସୋର୍ସରୁ ନିଆଯାଇଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସର୍ଗ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପୃଷ୍ଠା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ ପୃଷ୍ଠାର ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଶୋଧିତ ରୂପରୁ ନିଆଯାଇଛି, ଠିକ୍ ସେହି ରୂପ ସହିତ ଲିଙ୍କ୍ କରାଯାଇଛି। ଏହା ପ୍ରଚଳିତ ପାଠ, ଯାହା ଅଧିକାଂଶ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କରଣରେ ଛପା ଯାଏ ଓ ଘରେ ପାଠ କରାଯାଏ; ଏଥିରେ 645ଟି ସର୍ଗରେ ପ୍ରାୟ 23,500 ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଯେଉଁଠି କୌଣସି ପୃଷ୍ଠାରେ ଶ୍ଲୋକ-ସଂଖ୍ୟାରେ ଟାଇପିଂ ଭୁଲ୍, ଶବ୍ଦ ଭିତରେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ରୂପାନ୍ତରଣର ଅବଶେଷ, କିମ୍ବା ବନ୍ଧନୀ ଭିତରେ କୌଣସି ପାଠାନ୍ତର ଥିଲା, ସେଠାରେ Vedyatra ତାହାକୁ ସଂଶୋଧନ କରିଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଶୋଧନ ମୁକ୍ତ-ଉତ୍ସ ଆମଦାନି ଉପକରଣରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଅଛି। ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ (ଅଯୋଧ୍ୟା 55.17) ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି, କାରଣ ଉଇକିସୋର୍ସରେ ତାହାର ପାଠ ପଢ଼ିହେଉନାହିଁ; ଏବଂ ଉଇକିସୋର୍ସ ଅରଣ୍ୟ 56 ପରେ ଯେଉଁ ଅତିରିକ୍ତ ସର୍ଗଟି ଛାପି ତାହାକୁ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରେ, ତାହା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇନାହିଁ।

ବରୋଦା ସମୀକ୍ଷାତ୍ମକ ସଂସ୍କରଣ (1960–1975) ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ହଜାର ପାଣ୍ଡୁଲିପିକୁ ତୁଳନା କରି ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇପାରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ପାଠକୁ ପୁନର୍ଗଠନ କରିଥିଲା। ଏହା ପ୍ରାୟ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଛୋଟ, ପ୍ରାୟ 18,700 ଶ୍ଲୋକ: ପ୍ରଚଳିତ ପାଠରେ ମିଳୁଥିବା ଅନେକ ଅଂଶ କେବଳ କିଛି ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ, ତେଣୁ ସମୀକ୍ଷାତ୍ମକ ସଂସ୍କରଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ଟିପ୍ପଣୀ ଓ ପରିଶିଷ୍ଟରେ ଛାପିଛି, ଏବଂ ଏହାର ସର୍ଗ ଓ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଚଳିତ ପାଠଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ସମୀକ୍ଷାତ୍ମକ ସଂସ୍କରଣରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେଠାରେ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ, ଅଂଶଗୁଡ଼ିକର ସମୀକ୍ଷା ହେବା ସହିତ ସେହି କଥା ସେହି ଅଂଶ ଉପରେ ଥିବା ଏକ ଟିପ୍ପଣୀରେ ବୁଝାଇ ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ମୂଳ ପାଠଠାରୁ ଅଲଗା ରଖାଯାଏ।

ଅଧିକାଂଶ ପଣ୍ଡିତ ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ କାଣ୍ଡକୁ, ବିଶେଷକରି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡକୁ, କାବ୍ୟର ମୂଳ ଅଂଶ (2ରୁ 6 କାଣ୍ଡ) ଠାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି, କାରଣ ଏହା ପରମ୍ପରାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ପାଠର ଅଂଶ, ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ ସହିତ ଏହି କଥା ଜଣାଉଥିବା ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଅଛି। ଉଇକିସୋର୍ସ ଅଯୋଧ୍ୟା 48ରୁ 88 ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ 14 ଓ 15କୁ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କରି (ସନ୍ଧି-ବିଚ୍ଛେଦ କରି) ଛାପେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ସନ୍ଧିଯୁକ୍ତ ପାଠକୁ କୌଣସି ମୁଦ୍ରିତ ସଂସ୍କରଣ ସହିତ ମିଳାଇ ଯାଞ୍ଚ କରାନଯାଇଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଛପା ହୋଇଛି ସେହିପରି ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ସହିତ ଦେଖାଯାଉଛି।

ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ

• ବାଳକାଣ୍ଡ, ଅଧ୍ୟାୟ 1: ନାରଦ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ସମଗ୍ର କାହାଣୀ ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତି।
• ବାଳକାଣ୍ଡ, ଅଧ୍ୟାୟ 2: କ୍ରୌଞ୍ଚର ଦୁଃଖ ଓ ଶ୍ଳୋକର ଜନ୍ମ।
• ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡ: ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରାମ ବନବାସ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି।
• ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ: ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କ ଡିଆଁ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନ।