ଯଜୁର୍ବେଦ यजुर्वेद

ଏହା କ'ଣ

ଯଜୁର୍ବେଦ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ-ମନ୍ତ୍ର (ଯଜୁଷ୍)ର ବେଦ। ଏଥିରେ ଗଦ୍ୟ ଓ ପଦ୍ୟରେ ସେହି ବାକ୍ୟସବୁ ଅଛି, ଯାହା ଅଧ୍ୱର୍ଯୁ ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ କୁହନ୍ତି: ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା ଓ ଆହୁତି ଦେବା। ଋଗ୍ବେଦ ଯେଉଁଠି ସ୍ତୁତି କରେ ଓ ସାମବେଦ ଗାନ କରେ, ସେଠି ଯଜୁର୍ବେଦ କର୍ମ କରେ।

ଏହା କିପରି ସଜ୍ଜିତ

ଏହାର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଶାଖା ଅଛି। କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ବେଦରେ, ଯେପରି ତୈତ୍ତିରୀୟ ସଂହିତା, ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଗଦ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସହିତ ମିଶି ରହିଛି। ଶୁକ୍ଳ ଯଜୁର୍ବେଦରେ, ଅର୍ଥାତ୍ 40 ଅଧ୍ୟାୟର ବାଜସନେୟୀ ସଂହିତାରେ, ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅଲଗା ରହିଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶତପଥ ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ପୃଥକ ଭାବେ ସଂଗୃହୀତ। ଈଶ ଉପନିଷଦ ବାଜସନେୟୀ ସଂହିତାର ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟ, ଏବଂ ବୃହଦାରଣ୍ୟକ, ତୈତ୍ତିରୀୟ, କଠ ଓ ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତର ଉପନିଷଦ ମଧ୍ୟ ଏହି ବେଦର ଅଂଶ।

ଏହା କ'ଣ ଶିଖାଏ

ଏହାର ବିଷୟ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି: ଦୈନିକ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଯଜ୍ଞ, ସୋମଯାଗ ଏବଂ ଅଗ୍ନି-ବେଦୀର ମହାନ ନିର୍ମାଣ। ଏହି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଦେବା ଓ ନେବା ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ସନ୍ତୁଳିତ ରହେ। ଏଥିରେ ଶ୍ରୀରୁଦ୍ରମ୍ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ରୁଦ୍ର–ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ମହାନ ସ୍ତୋତ୍ର, ଏବଂ ଏହାର ଉପନିଷଦରେ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଅଛି: "ମୋତେ ଅସତ୍ୟରୁ ସତ୍ୟକୁ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକକୁ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅମରତାକୁ ନେଇଯାଅ।"

ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ ହୋଇପାରେ

ଯଜୁର୍ବେଦ ଯଜ୍ଞକୁ ସଚେତନ ଓ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ କର୍ମ ଭାବେ ଦେଖାଏ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭଙ୍ଗୀ ଧ୍ୟାନ ସହ କରାଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ସହ ଦିଆଯାଏ। ଏହାର ଯଜ୍ଞ-ଭାବନା ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ପାଉ, ତାହା ଫେରାଇ ଦେବା ଉଚିତ। ପଇତା (ଉପନୟନ) ସଂସ୍କାରଠାରୁ ବିବାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ଗୃହ ସଂସ୍କାର, ଏବଂ ଦୈନିକ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଆଜି ବି ଏହାର ବାକ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

କେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବେ

ଈଶ ଉପନିଷଦରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, ଯାହା କେବଳ 18ଟି ଶ୍ଳୋକର ଏବଂ ଏହି ଶିକ୍ଷାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେ ଏସବୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ। ଶ୍ରୀରୁଦ୍ରମ୍‌ର ଏକ ପାଠ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଏବଂ ବୃହଦାରଣ୍ୟକ ଉପନିଷଦରୁ "ଅସତୋ ମା ସଦ୍ଗମୟ" ପ୍ରାର୍ଥନାଟି ଶିଖନ୍ତୁ।

ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମୟକାଳ

ପରମ୍ପରାରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ଅନ୍ୟ ବେଦମାନଙ୍କ ପରି ଶ୍ରୁତି। ଇତିହାସକାରମାନେ ଏହାର ସଂକଳନଗୁଡ଼ିକୁ ଋଗ୍ବେଦ ପରବର୍ତ୍ତୀ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରାଯାଉଥିଲା।

Vedyatraରେ ଥିବା ପାଠ

ଯଜୁର୍ବେଦ ଦୁଇଟି ଧାରାରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାରାର ଏକାଧିକ ଶାଖା ଅଛି। Vedyatra ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ୍ତରାଳ ସଂସ୍କରଣ ଭାବେ ଦେଖାଏ। ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଶୁକ୍ଳ (ଶ୍ୱେତ) ଯଜୁର୍ବେଦର ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନ ଶାଖାର ବାଜସନେୟୀ ସଂହିତାରୁ: 40ଟି ଅଧ୍ୟାୟରେ 1,975ଟି କଣ୍ଡିକା, ଯାହା ମାନକ ରୀତିରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ କଣ୍ଡିକା ଅନୁସାରେ କ୍ରମାଙ୍କିତ। ଶୁକ୍ଳ ଯଜୁର୍ବେଦର କାଣ୍ୱ ଶାଖା ଏବଂ କୃଷ୍ଣ (କଳା) ଯଜୁର୍ବେଦର ତୈତ୍ତିରୀୟ ସଂହିତା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇନାହିଁ।

ସଂସ୍କୃତ ପାଠ ସଂସ୍କୃତ ଉଇକିସୋର୍ସରୁ ନିଆଯାଇଛି, ପ୍ରତି ଅଧ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପୃଷ୍ଠା। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଣ୍ଡିକା ଯେଉଁ ପୃଷ୍ଠା-ସଂଶୋଧନରୁ ନିଆଯାଇଛି, ଠିକ୍ ସେହି ସଂଶୋଧନ ସହିତ ଲିଙ୍କ୍ କରାଯାଇଛି। ଉଇକିସୋର୍ସର ପାଠ ସ୍ୱରରହିତ, ତେଣୁ ଏଥିରେ କୌଣସି ସ୍ୱରଚିହ୍ନ ନାହିଁ। ଏହା ମୁଦ୍ରିତ ସଂସ୍କରଣଗୁଡ଼ିକର ବୈଦିକ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ରଖିଛି: ଊଷ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣ ପୂର୍ବରୁ ଆସୁଥିବା ଅନୁନାସିକ ପାଇଁ ꣳ, ଏବଂ ପ୍ଲୁତ (ଦୀର୍ଘାୟିତ) ସ୍ୱରକୁ ଚିହ୍ନିତ କରୁଥିବା ଛୋଟ ସଂଖ୍ୟା (ଯେପରି ओ३म्ରେ)। ସେହି ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକରେ ମୁଦ୍ରିତ ଉବଟ ଓ ମହୀଧରଙ୍କ ଭାଷ୍ୟ ଏଠାରେ ପାଠର ଅଂଶ ନୁହେଁ; ସେହିପରି, ଆବୃତ୍ତି ପାଇଁ ପୁନରାବୃତ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରା ଲେଖି ଦେଉଥିବା ବନ୍ଧନୀ ଭିତରର ସମ୍ପାଦକୀୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ନାହିଁ।

ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି କଣ୍ଡିକାର ଶୀର୍ଷକ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଭୁଲ ଟାଇପ୍ ହୋଇଛି (ଅଧ୍ୟାୟ 10, 13, 19 ଓ 39ରେ); ସେଠାରେ ପାଠକୁ ତାହାର ସମାପ୍ତି-ଚିହ୍ନ ଏବଂ ମାନକ କ୍ରମାଙ୍କ ଅନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିୟମ ମୁକ୍ତ-ଉତ୍ସ ଆମଦାନୀ ଉପକରଣରେ ଦେଖିହେବ। ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟଟି ହେଉଛି ଈଶ ଉପନିଷଦ, ଯାହାକୁ Vedyatra ଉପନିଷଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ

• ଈଶ ଉପନିଷଦ: ସବୁକିଛିରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ବିଷୟରେ ଅଠରଟି ଶ୍ଳୋକ।
• ବୃହଦାରଣ୍ୟକ ଉପନିଷଦ 1.3.28: "ମୋତେ ଅସତ୍ୟରୁ ସତ୍ୟକୁ ନେଇଯାଅ।"
• ଶ୍ରୀରୁଦ୍ରମ୍ (ତୈତ୍ତିରୀୟ ସଂହିତା 4.5): ରୁଦ୍ର–ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ମହାନ ସ୍ତୋତ୍ର।