ਯਜੁਰਵੇਦ यजुर्वेद

ਇਹ ਕੀ ਹੈ

ਯਜੁਰਵੇਦ ਯੱਗ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ (ਯਜੁਸ਼) ਦਾ ਵੇਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੱਦ ਅਤੇ ਪਦ ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜੋ ਅਧਵਰਯੂ ਪੁਜਾਰੀ ਅਗਨੀ-ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ: ਭੂਮੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦੇਣਾ। ਜਿੱਥੇ ਰਿਗਵੇਦ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹੈ

ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਕਾਲੇ) ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਤੈੱਤਿਰੀਯ ਸੰਹਿਤਾ, ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਰਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਲ (ਚਿੱਟੇ) ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ, ਯਾਨੀ 40 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਾਲੀ ਵਾਜਸਨੇਯੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਮੰਤਰ ਇਕੱਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਤਪਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਈਸ਼ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਾਜਸਨੇਯੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ, ਤੈੱਤਿਰੀਯ, ਕਠ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤਾਸ਼ਵਤਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵੀ ਇਸੇ ਵੇਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

ਇਹ ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਯੱਗ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰ, ਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਕਰਮ, ਸੋਮ ਯੱਗ ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਵੇਦੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਉਸਾਰੀ। ਇਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰਮ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ–ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ: "ਮੈਨੂੰ ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਸੱਤ ਵੱਲ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਵੱਲ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਚੱਲ।"

ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ

ਯਜੁਰਵੇਦ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਕਰਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਹਰ ਕਿਰਿਆ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਭੇਟ ਅਰਥ-ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਯੱਗ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਨੇਊ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਕਈ ਘਰੇਲੂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ

ਈਸ਼ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 18 ਮੰਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਈਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰਮ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣੋ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਤੋਂ "ਅਸਤੋ ਮਾ ਸਦ੍ ਗਮਯ" ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਿੱਖੋ।

ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ-ਨਿਰਧਾਰਨ

ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਯਜੁਰਵੇਦ ਬਾਕੀ ਵੇਦਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਪਹਿਲੀ ਸਹਸਰਾਬਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ-ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Vedyatra ਉੱਤੇ ਪਾਠ

ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਠ-ਰੂਪਾਂ (ਸੰਸਕਰਣਾਂ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। Vedyatra ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ੁਕਲ (ਚਿੱਟੇ) ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮਾਧਯੰਦਿਨ ਪਾਠ-ਰੂਪ, ਯਾਨੀ ਵਾਜਸਨੇਯੀ ਸੰਹਿਤਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਚਾਲੀ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ 1,975 ਕੰਡਿਕਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਿਆਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਕੰਡਿਕਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਕਾਣਵ ਪਾਠ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਕਾਲੇ) ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਤੈੱਤਿਰੀਯ ਸੰਹਿਤਾ ਅਜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰ ਅਧਿਆਇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੰਨਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਡਿਕਾ ਉਸ ਪੰਨੇ ਦੇ ਉਸੇ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਾਇਮ ਹਨ: ਸਿਸਕਾਰੀ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾਸਿਕ ਲਈ ꣳ, ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਖਿੱਚੇ ਸੁਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਅੰਕ (ਜਿਵੇਂ ओ३म् ਵਿੱਚ)। ਉਵਟ ਅਤੇ ਮਹੀਧਰ ਦੀਆਂ ਟੀਕਾਵਾਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛਪੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਪਾਠ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਨਾ ਹੀ ਬਰੈਕਟਾਂ ਵਿਚਲੇ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅੰਸ਼, ਜੋ ਪਾਠ ਲਈ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਕੰਡਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਗ਼ਾਇਬ ਹਨ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਟਾਈਪ ਹੋਏ ਹਨ (ਅਧਿਆਇ 10, 13, 19 ਅਤੇ 39 ਵਿੱਚ); ਉੱਥੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਮਾਪਤੀ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਨਿਯਮ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਇੰਪੋਰਟ ਟੂਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ ਅਧਿਆਇ ਈਸ਼ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ Vedyatra ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਅੰਸ਼

• ਈਸ਼ ਉਪਨਿਸ਼ਦ: ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਬਾਰੇ ਅਠਾਰਾਂ ਮੰਤਰ।
• ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ 1.3.28: "ਮੈਨੂੰ ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਸੱਤ ਵੱਲ ਲੈ ਚੱਲ।"
• ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰਮ (ਤੈੱਤਿਰੀਯ ਸੰਹਿਤਾ 4.5): ਰੁਦ੍ਰ–ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੂਕਤ।