অথর্ববেদ · সূক্ত 11.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.4.1
ततश्चैनमन्येन शीर्ष्णा प्राशीर्येन चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
ज्येष्ठतस्ते प्रजा मरिष्यतीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
बृहस्पतिना शीर्ष्णा ।
तेनैनं प्राशिषं तेनैनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥३२ ॥ ११.४.१ ॥
তারপর এটিকে অন্য মস্তক দিয়ে খেতে হবে; পূর্ব ঋষিরা যে মস্তক দিয়ে এটি খেয়েছিলেন তা দিয়ে। 'তোমার সন্তান জ্যেষ্ঠের দ্বারা মরবে'—এই কথা এটিকে বলা হয়। তাকে আমি সামনে, পিছনে বা উল্টো দিকে নিই না; বৃহস্পতির মস্তক দিয়ে। তাই একে আমি খাই, তাই একে আমি লাভ করেছি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু হয়ে পূর্ণতা লাভ করে।
11.4.2
ततश्चैनमन्याभ्यां श्रोत्राभ्यां प्राशीर्याभ्यां चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
बधिरो भविष्यसीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
द्यावापृथिवीभ्यां श्रोत्राभ्याम् ।
ताभ्यामेनं प्राशिषं ताभ्यामेनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥३३ ॥ ११.४.२ ॥
তারপর এটিকে অন্য কানদুটি দিয়ে খাওয়াবে; এই ওদনকে পূর্বের ঋষিগণ খেয়েছিলেন। "তুমি বধির হয়ে যাবে" এভাবে তাকে বলবে। সেই ওদনকে সামনে থেকে, পিছন থেকে বা উল্টোভাবে আমি গ্রহণ করি না। দ্যাবাপৃথিবীর কানদুটি দিয়ে। তাদের দ্বারা আমি একে খাওয়াই, তাদের দ্বারা একে পুনর্জীবিত করি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপরু ও সর্বতনু। যিনি এভাবে জানেন, তিনি সর্বাঙ্গ, সর্বপরু ও সর্বতনু হয়ে ওঠেন।
11.4.3
ततश्चैनमन्याभ्यामक्षीभ्यां प्राशीर्याभ्यां चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
अन्धो भविष्यसीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
सूर्याचन्द्रमसाभ्यामक्षीभ्याम् ।
ताभ्यामेनं प्राशिषं ताभ्यामेनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥३४ ॥ ११.४.३ ॥
তারপর এটিকে অন্য চোখ দিয়ে খাওয়ানো হলো; পূর্বের ঋষিরা এটি খেয়েছিলেন। 'তুমি অন্ধ হবে' — এটিকে এই কথা বলা হয়। তাকে আমি আসতে দিই না, দূরে যেতে দিই না, ফিরতেও দিই না। সূর্য ও চন্দ্ররূপ দুই চোখ দিয়ে আমি তাকে খাইয়েছি, সেগুলির দ্বারাই তাকে পুনর্জীবিত করেছি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপরু ও সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপরু ও সর্বতনু হয়।
11.4.4
ततश्चैनमन्येन मुखेन प्राशीर्येन चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
मुखतस्ते प्रजा मरिष्यतीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
ब्रह्मणा मुखेन ।
तेनैनं प्राशिषं तेनैनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥३५ ॥ ११.४.४ ॥
তারপর এটিকে অন্য মুখ দিয়ে খাওয়ানো হলো; পূর্বের ঋষিরা মুখ দিয়ে এটি খেয়েছিলেন। 'মুখ থেকে তোমার সন্তান মরবে' — এটিকে এই কথা বলা হয়। তাকে আমি আসতে দিই না, দূরে যেতে দিই না, ফিরতেও দিই না। ব্রহ্মরূপ মুখ দিয়ে আমি তাকে খাইয়েছি, সেটির দ্বারাই তাকে পুনর্জীবিত করেছি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপরু ও সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপরু ও সর্বতনু হয়।
11.4.5
ततश्चैनमन्यया जिह्वया प्राशीर्यया चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
जिह्वा ते मरिष्यतीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
अग्नेर्जिह्वया ।
तयैनं प्राशिषं तयैनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥३६ ॥ ११.४.५ ॥
তারপর এঁকে অন্য একটি জিহ্বা দিয়ে খাওয়াতে হবে; পূর্ব ঋষিরা তা দিয়ে খেয়েছিলেন। 'তোমার জিহ্বায় তুমি মরবে' এই কথা এঁকে বলতে হবে। আমি তাঁকে সামনে, পিছনে বা বিপরীত দিকে নিয়ে যাই না। অগ্নির জিহ্বা দিয়ে। তা দিয়েই আমি একে খাইয়েছি, তা দিয়েই একে পুনর্জীবিত করেছি। এই ওদন বস্তুত সর্বাঙ্গ, সর্বগ্রন্থি ও সর্বদেহ। যিনি এভাবে জানেন, তিনি সর্বাঙ্গ, সর্বগ্রন্থি ও সর্বদেহ হন।
11.4.6
ततश्चैनमन्यैर्दन्तैः प्राशीर्यैश्चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
दन्तास्ते शत्स्यन्तीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
ऋतुभिर्दन्तैः ।
तैरेनं प्राशिषं तैरेनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥३७ ॥ ११.४.६ ॥
তারপর এঁকে অন্য দাঁত দিয়ে খাওয়াতে হবে; পূর্ব ঋষিরা তা দিয়ে খেয়েছিলেন। 'তোমার দাঁত পড়ে যাবে' এই কথা এঁকে বলতে হবে। আমি তাঁকে সামনে, পিছনে বা বিপরীত দিকে নিয়ে যাই না। ঋতুদের দাঁত দিয়ে। তা দিয়েই আমি একে খাইয়েছি, তা দিয়েই একে পুনর্জীবিত করেছি। এই ওদন বস্তুত সর্বাঙ্গ, সর্বগ্রন্থি ও সর্বদেহ। যিনি এভাবে জানেন, তিনি সর্বাঙ্গ, সর্বগ্রন্থি ও সর্বদেহ হন।
11.4.7
ततश्चैनमन्यैः प्राणापानैः प्राशीर्यैश्चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
प्राणापानास्त्वा हास्यन्तीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
सप्तऋषिभिः प्राणापानैः ।
तैरेनं प्राशिषं तैरेनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥३८ ॥ ११.४.७ ॥
তারপর অন্যেরা প্রাণ ও অপানের সঙ্গে এটি খাইয়েছিল; পূর্ববর্তী ঋষিরাও এর দ্বারাই এটি খেয়েছিলেন। "প্রাণ ও অপান তোমাকে ত্যাগ করবে" — এইভাবে এর উদ্দেশে বলা হয়। আমি তাকে সামনে, পিছনে বা বিপরীত দিকে নিইনি। সপ্তঋষি ও প্রাণ-অপানের সঙ্গে আমি তাকে খাইয়েছি, তাদের দ্বারাই তাকে আমি এনেছি। এই ওদন প্রকৃতপক্ষে সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে-ও সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু হয়ে সমৃদ্ধ হয়।
11.4.8
ततश्चैनमन्येन व्यचसा प्राशीर्येन चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
राजयक्ष्मस्त्वा हनिष्यतीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
अन्तरिक्षेण व्यचसा ।
तेनैनं प्राशिषं तेनैनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥३९ ॥ ११.४.८ ॥
তারপর অন্যেরা বিস্তীর্ণ অন্তরিক্ষের সঙ্গে এটি খাইয়েছিল; পূর্ববর্তী ঋষিরাও এর দ্বারাই এটি খেয়েছিলেন। "রাজযক্ষ্মা তোমাকে বিনাশ করবে" — এইভাবে এর উদ্দেশে বলা হয়। আমি তাকে সামনে, পিছনে বা বিপরীত দিকে নিইনি। বিস্তীর্ণ অন্তরিক্ষের দ্বারা আমি তাকে খাইয়েছি, তার দ্বারাই তাকে আমি এনেছি। এই ওদন প্রকৃতপক্ষে সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে-ও সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু হয়ে সমৃদ্ধ হয়।
11.4.9
ततश्चैनमन्येन पृष्ठेन प्राशीर्येन चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
विद्युत्त्वा हनिष्यतीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
दिवा पृष्ठेन ।
तेनैनं प्राशिषं तेनैनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४० ॥ ११.४.९ ॥
তারপর এর জন্য অন্য পিঠ দিয়ে খাদ্য দিতে হবে; পূর্বের ঋষিরা এটি খেয়েছিলেন। 'বিদ্যুৎ তোমাকে আঘাত করবে' — এই বলে সে একে সম্বোধন করে। আমি তাকে কাছে আসা, দূরে যাওয়া বা সম্মুখীন হওয়া কিছুই মনে করি না। দিনের পিঠ দিয়ে। তা দিয়েই একে খাইয়েছি, তা দিয়েই একে জীবন দিয়েছি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু হয়ে ওঠে।
11.4.10
ततश्चैनमन्येनोरसा प्राशीर्येन चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
कृष्या न रात्स्यसीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
पृथिव्योरसा ।
तेनैनं प्राशिषं तेनैनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४१ ॥ ११.४.१० ॥
তারপর এর জন্য অন্য বুক দিয়ে খাদ্য দিতে হবে; পূর্বের ঋষিরা এটি খেয়েছিলেন। 'লাঙল চালালে তুমি কিছুই পাবে না' — এই বলে সে একে সম্বোধন করে। আমি তাকে কাছে আসা, দূরে যাওয়া বা সম্মুখীন হওয়া কিছুই মনে করি না। পৃথিবীর বুক দিয়ে। তা দিয়েই একে খাইয়েছি, তা দিয়েই একে জীবন দিয়েছি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু হয়ে ওঠে।
11.4.11
ततश्चैनमन्येनोदरेण प्राशीर्येन चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
उदरदारस्त्वा हनिष्यतीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
सत्येनोदरेण ।
तेनैनं प्राशिषं तेनैनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४२ ॥ ११.४.११ ॥
তারপর একে অন্য উদর দিয়ে আহার করাক; যার দ্বারা পূর্বের ঋষিরা এটি আহার করেছিলেন। 'উদরদার তোমাকে বধ করবে' এই কথা সে তাকে বলে। আমি তাকে কাছেও নয়, দূরেও নয়, বিপরীতেও নয় আনি; সত্য উদর দিয়ে। তার দ্বারা একে আহার করাই, তার দ্বারা একে পৌঁছে দিই। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপরু, সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপরু, সর্বতনু হয়।
11.4.12
ततश्चैनमन्येन वस्तिना प्राशीर्येन चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
अप्सु मरिष्यसीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
समुद्रेण वस्तिना ।
तेनैनं प्राशिषं तेनैनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४३ ॥ ११.४.१२ ॥
তারপর একে অন্য মূত্রাশয় দিয়ে আহার করাক; যার দ্বারা পূর্বের ঋষিরা এটি আহার করেছিলেন। 'জলে তুমি মরবে' এই কথা সে তাকে বলে। আমি তাকে কাছেও নয়, দূরেও নয়, বিপরীতেও নয় আনি; সমুদ্ররূপ মূত্রাশয় দিয়ে। তার দ্বারা একে আহার করাই, তার দ্বারা একে পৌঁছে দিই। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপরু, সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপরু, সর্বতনু হয়।
11.4.13
ततश्चैनमन्याभ्यामूरुभ्यां प्राशीर्याभ्यां चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
ऊरू ते मरिष्यत इत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
मित्रावरुणयोरूरुभ्याम् ।
ताभ्यामेनं प्राशिषं ताभ्यामेनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४४ ॥ ११.४.१३ ॥
তারপর একে অন্য উরু দিয়ে ভক্ষণ করতে হবে; এটি পূর্বের ঋষিরা ভক্ষণ করেছিলেন। "তোমার উরু বিনষ্ট হবে" — এভাবে তাকে বলা হয়। আমি তাকে সম্মুখে নয়, পশ্চাতে নয়, প্রতিমুখেও নয় (ভক্ষণ করি)। মিত্র ও বরুণের উরু দিয়ে। তাদের দ্বারাই আমি একে ভক্ষণ করেছি, তাদের দ্বারাই একে পুনর্জীবিত করেছি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু। যিনি এভাবে জানেন, তিনি সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু হয়ে সম্পূর্ণ হন।
11.4.14
ततश्चैनमन्याभ्यामष्ठीवद्भ्यां प्राशीर्याभ्यां चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
स्रामो भविष्यसीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
त्वष्टुरष्ठीवद्भ्याम् ।
ताभ्यामेनं प्राशिषं ताभ्यामेनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४५ ॥ ११.४.१४ ॥
তারপর একে অপর দুই হাঁটুর হাড় দিয়ে খেতে হয়; পূর্ব ঋষিরা এভাবে খেয়েছিলেন। 'তুমি স্থির থাকবে' এই কথা তাকে বলতে হয়। আমি তাকে সম্মুখে, পশ্চাতে বা বিপরীতে গ্রহণ করি না। ত্বষ্টার হাঁটুর হাড় দিয়ে। তাদের দিয়েই আমি একে খেয়েছি, তাদের দিয়েই একে উৎপন্ন করেছি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু। যিনি এভাবে জানেন, তিনিও সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু হয়ে পূর্ণতা লাভ করেন।
11.4.15
ततश्चैनमन्याभ्यां पादाभ्यां प्राशीर्याभ्यां चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
बहुचारी भविष्यसीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
अश्विनोः पादाभ्याम् ।
ताभ्यामेनं प्राशिषं ताभ्यामेनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४६ ॥ ११.४.१५ ॥
তারপর এটিকে অন্য দুই পা দিয়ে খেতে হয়; সেগুলো দিয়েই পূর্ববর্তী ঋষিরা এটি খেয়েছিলেন। "তুমি বহুচারী হবে" — এই কথা সে একে বলে। আমি তাকে সামনে, পেছনে বা উল্টো দিকে নিয়ে যাইনি — অশ্বিনীদ্বয়ের পায়ে। সেগুলো দিয়েই একে আমি খেয়েছি, সেগুলো দিয়েই একে গিলেছি। এই ওদন প্রকৃতপক্ষে সর্বাঙ্গ, সর্বগ্রন্থি ও সর্বদেহ। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বগ্রন্থি ও সর্বদেহ হয়।
11.4.16
ततश्चैनमन्याभ्यां प्रपदाभ्यां प्राशीर्याभ्यां चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
सर्पस्त्वा हनिष्यतीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
सवितुः प्रपदाभ्याम् ।
ताभ्यामेनं प्राशिषं ताभ्यामेनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४७ ॥ ११.४.१६ ॥
তারপর তাকে অন্য দুই সামনের পায়ের দ্বারা পূর্বের ঋষিরা ভক্ষণ করেছিলেন। "সাপ তোমাকে মারবে" এভাবে সে একে বলে। তাকে আমি আসাও নয়, যাওয়াও নয়, ফেরাও নয় (খাই)। সবিতার সামনের পায়ের দ্বারা। তাদের দ্বারাই আমি একে খেয়েছি, তাদের দ্বারাই একে জীবিত করেছি। এই ওদন প্রকৃতপক্ষে সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপর্ব ও সর্বতনু হয়ে সংহত হয়।
11.4.17
ततश्चैनमन्याभ्यां हस्ताभ्यां प्राशीर्याभ्यां चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
ब्राह्मणं हनिष्यसीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
ऋतस्य हस्ताभ्याम् ।
ताभ्यामेनं प्राशिषं ताभ्यामेनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४८ ॥ ११.४.१७ ॥
তারপর একে অন্য হাত দিয়ে খেতে হয়; পূর্বের ঋষিরা একে খেয়েছিলেন। 'তুমি ব্রাহ্মণকে আঘাত করবে' — এভাবে সে একে বলে। তাকে আমি কাছে, দূরে বা বিপরীত দিকে নিয়ে যাই না। ঋতের হাত দিয়ে। সেই হাত দিয়েই আমি একে খেয়েছি, সেই হাত দিয়েই একে এনেছি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপরু, সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপরু, সর্বতনু হয়ে সমৃদ্ধ হয়।
11.4.18
ततश्चैनमन्यया प्रतिष्ठया प्राशीर्यया चैतं पूर्व ऋषयः प्राश्नन् ।
अप्रतिष्ठानोऽनायतनो मरिष्यसीत्येनमाह ।
तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत्यञ्चम् ।
सत्ये प्रतिष्ठाय ।
तयैनं प्राशिषं तयैनमजीगमम् ।
एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः सर्वतनूः ।
सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥४९ ॥ ११.४.१८ ॥
তারপর একে অন্য প্রতিষ্ঠা দিয়ে খেতে হয়; পূর্বের ঋষিরা একে খেয়েছিলেন। 'তুমি প্রতিষ্ঠাহীন, আশ্রয়হীন হয়ে মরবে' — এভাবে সে একে বলে। তাকে আমি কাছে, দূরে বা বিপরীত দিকে নিয়ে যাই না। সত্যে প্রতিষ্ঠিত হয়ে। সেই প্রতিষ্ঠা দিয়েই আমি একে খেয়েছি, তা দিয়েই একে এনেছি। এই ওদন সর্বাঙ্গ, সর্বপরু, সর্বতনু। যে এভাবে জানে, সে সর্বাঙ্গ, সর্বপরু, সর্বতনু হয়ে সমৃদ্ধ হয়।