अथर्ववेद · सूक्त 11.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.9.1
उच्छिष्टे नाम रूपं चोच्छिष्टे लोक आहितः ।
उच्छिष्ट इन्द्रश्चाग्निश्च विश्वमन्तः समाहितम् ॥ ११.९.१ ॥
उच्छिष्टात नाम आणि रूप ठेवलेले आहे; उच्छिष्टात लोक स्थापित आहे. उच्छिष्टात इंद्र आणि अग्नी आहेत; सर्व विश्व त्याच्या आत समाहित आहे.
11.9.2
उच्छिष्टे द्यावापृथिवी विश्वं भूतं समाहितम् ।
आपः समुद्र उच्छिष्टे चन्द्रमा वात आहितः ॥ ११.९.२ ॥
उच्छिष्टात द्यावापृथिवी आहेत; सर्व भूते समाहित आहेत. उच्छिष्टात आप आणि समुद्र आहेत; चंद्र आणि वारा स्थापित आहेत.
11.9.3
सन्न् उच्छिष्टे असंश्चोभौ मृत्युर्वाजः प्रजापतिः ।
लौक्या उच्छिष्ट आयत्ता व्रश्च द्रश्चापि श्रीर्मयि ॥ ११.९.३ ॥
उच्छिष्टात सत् आणि असत् दोन्ही आहेत; मृत्यू, वाज आणि प्रजापती आहेत. उच्छिष्टात लौकिक वस्तू अवलंबून आहेत; व्रश्च आणि द्रश्च आहेत; माझ्यात श्री आहे.
11.9.4
दृढो दृंह स्थिरो न्यो ब्रह्म विश्वसृजो दश ।
नाभिमिव सर्वतश्चक्रमुच्छिष्टे देवताः श्रिताः ॥ ११.९.४ ॥
दृढाला दृढ कर, स्थिराला स्थिर कर; ब्रह्म आणि विश्वनिर्माते दहा आहेत. चक्राची नाभी सर्वत्र असते तशी उच्छिष्टात देवता आश्रित आहेत.
11.9.5
ऋक्साम यजुरुच्छिष्ट उद्गीथः प्रस्तुतं स्तुतम् ।
हिङ्कार उच्छिष्टे स्वरः साम्नो मेडिश्च तन् मयि ॥ ११.९.५ ॥
ऋक्, साम, यजुः उच्छिष्टात आहेत; उद्गीथ, प्रस्तुत, स्तुत देखील. उच्छिष्टात हिंकार, सामाचा स्वर आणि मेडि आहेत; माझ्यात तो देह आहे.
11.9.6
ऐन्द्राग्नं पावमानं महानाम्नीर्महाव्रतम् ।
उच्छिष्टे यज्ञस्याङ्गान्यन्तर्गर्भ इव मातरि ॥ ११.९.६ ॥
ऐंद्राग्न, पावमान, महानाम्नी, महाव्रत उच्छिष्टात आहेत; यज्ञाचे अंग उच्छिष्टात आहेत, जसा मातेच्या आत गर्भ असतो.
11.9.7
राजसूयं वाजपेयमग्निष्टोमस्तदध्वरः ।
अर्काश्वमेधावुच्छिष्टे जीवबर्हिर्मदिन्तमः ॥ ११.९.७ ॥
राजसूय, वाजपेय, अग्निष्टोम, तो अध्वर; उच्छिष्टात अर्क आणि अश्वमेध; जीवबर्हि, अत्यंत मादक.
11.9.8
अग्न्याधेयमथो दीक्षा कामप्रश्छन्दसा सह ।
उत्सन्ना यज्ञाः सत्राण्युच्छिष्टेऽधि समाहिताः ॥ ११.९.८ ॥
अग्न्याधेय, मग अदीक्षा, कामप्रश्छन्दसासह; लुप्त झालेले यज्ञ व सत्रे उच्छिष्टात एकत्र ठेवली.
11.9.9
अग्निहोत्रं च श्रद्धा च वषट्कारो व्रतं तपः ।
दक्षिणेष्टं पूर्तं चोच्छिष्टेऽधि समाहिताः ॥ ११.९.९ ॥
अग्निहोत्र आणि श्रद्धा, वषट्कार, व्रत, तप; दक्षिणायुक्त इष्ट व पूर्त उच्छिष्टात एकत्र.
11.9.10
एकरात्रो द्विरात्रः सद्यःक्रीः प्रक्रीरुक्थ्यः ।
ओतं निहितमुच्छिष्टे यज्ञस्याणूनि विद्यया ॥ ११.९.१० ॥
एकरात्र, द्विरात्र, सद्यःक्री, प्रक्री, उक्थ्य; यज्ञाचे सूक्ष्म अंग विद्येने उच्छिष्टात विणलेले व ठेवलेले.
11.9.11
चतूरात्रः पञ्चरात्रः षड्रात्रश्चोभयः सह ।
षोडशी सप्तरात्रश्चोच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे ये यज्ञा अमृते हिताः ॥ ११.९.११ ॥
चतूरात्र, पंचरात्र, षड्रात्र, दोन्ही एकत्र; षोडशी व सप्तरात्र उच्छिष्टातून जन्मले — अमृतात हितकर सर्व यज्ञ.
11.9.12
प्रतीहारो निधनं विश्वजिच्चाभिजिच्च यः ।
साह्नातिरात्रावुच्छिष्टे द्वादशाहोऽपि तन् मयि ॥ ११.९.१२ ॥
प्रतीहार, निधन, विश्वजित् व अभिजित् — जे; साह्नातिरात्र उच्छिष्टात, द्वादशाहही — ते माझ्यात असो.
11.9.13
सूनृता संनतिः क्षेमः स्वधोर्जामृतं सहः ।
उच्छिष्टे सर्वे प्रत्यञ्चः कामाः कामेन तातृपुः ॥ ११.९.१३ ॥
सत्य वाणी, नम्रता, कल्याण, स्वधा, ऊर्ज, अमृत आणि बल — हे सर्व उच्छिष्टात आहे. सर्व अंतर्मुख कामना कामनेने तृप्त झाल्या.
11.9.14
नव भूमीः समुद्रा उच्छिष्टेऽधि श्रिता दिवः ।
आ सूर्यो भात्युच्छिष्टेऽहोरात्रे अपि तन् मयि ॥ ११.९.१४ ॥
नऊ भूमी आणि समुद्र — जे द्युलोकावर आश्रित आहेत — उच्छिष्टात आहेत. उच्छिष्टात सूर्य तळपतो; दिवस आणि रात्र हेही माझ्यात तसेच असोत.
11.9.15
उपहव्यं विषूवन्तं ये च यज्ञा गुहा हिताः ।
बिभर्ति भर्ता विश्वस्योच्छिष्टो जनितुः पिता ॥ ११.९.१५ ॥
उपहव्य, विषूवान् आणि गुहेत ठेवलेले यज्ञ — यांना उच्छिष्ट धारण करतो; तो सर्वांचा भर्ता, जनकाचा पिता आहे.
11.9.16
पिता जनितुरुच्छिष्टोऽसोः पौत्रः पितामहः ।
स क्षियति विश्वस्येशानो वृषा भूम्यामतिघ्न्यः ॥ ११.९.१६ ॥
उच्छिष्ट जनकाचा पिता आहे; तो असूचा नातू व पितामह आहे. तो सर्वांचा ईशान, वृषभ; पृथ्वीवर अवध्य होऊन राहतो.
11.9.17
ऋतं सत्यं तपो राष्ट्रं श्रमो धर्मश्च कर्म च ।
भूतं भविष्यदुच्छिष्टे वीर्यं लक्ष्मीर्बलं बले ॥ ११.९.१७ ॥
ऋत, सत्य, तप, राष्ट्र, श्रम, धर्म आणि कर्म — भूत आणि भविष्य, वीर्य, लक्ष्मी, बल — हे उच्छिष्टात आहेत; बलात बल.
11.9.18
समृद्धिरोज आकूतिः क्षत्रं राष्ट्रं षडुर्व्यः ।
संवत्सरोऽध्युच्छिष्ट इडा प्रैषा ग्रहा हविः ॥ ११.९.१८ ॥
समृद्धी, ओज, आकूती, क्षत्र, राष्ट्र, सहा विस्तीर्ण दिशा; संवत्सर उच्छिष्टावर आधारित आहे — इडा, प्रैषा, ग्रह आणि हविही.
11.9.19
चतुर्होतार आप्रियश्चातुर्मास्यानि नीविदः ।
उच्छिष्टे यज्ञा होत्राः पशुबन्धास्तदिष्टयः ॥ ११.९.१९ ॥
चार होत्यांची आप्री सूक्ते, चातुर्मास्य कर्मे आणि नीवि मंत्र; उच्छिष्टात यज्ञ, होत्र मंत्र, पशुबंध आणि त्या इष्टी आहेत.
11.9.20
अर्धमासाश्च मासाश्चार्तवा ऋतुभिः सह ।
उच्छिष्टे घोषिणीराप स्तनयित्नुः श्रुतिर्मही ॥ ११.९.२० ॥
अर्धमास, मास आणि ऋतूंसह आर्तव; उच्छिष्टात गर्जणारे जल, मेघगर्जना आणि महान ध्वनी आहेत.
11.9.21
शर्कराः सिकता अश्मान ओषधयो वीरुधस्तृणा ।
अभ्राणि विद्युतो वर्षमुच्छिष्टे संश्रिता श्रिता ॥ ११.९.२१ ॥
खडे, वाळू, दगड, औषधी, वेली, गवत; मेघ, वीज, पाऊस — उच्छिष्टात हे सर्व एकत्र आणि आश्रित आहेत.
11.9.22
राद्धिः प्राप्तिः समाप्तिर्व्याप्तिर्मह एधतुः ।
अत्याप्तिरुच्छिष्टे भूतिश्चाहिता निहिता हिता ॥ ११.९.२२ ॥
सिद्धी, प्राप्ती, समाप्ती, व्याप्ती, महत्त्वाच्या दोन वृद्धी; उच्छिष्टात अत्याप्ती आणि भूती स्थापित, निहित आणि ठेवलेल्या आहेत.
11.9.23
यच्च प्राणति प्राणेन यच्च पश्यति चक्षुषा ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२३ ॥
जे प्राणाने श्वास घेते आणि डोळ्यांनी पाहते — ते सर्व उच्छिष्टातून जन्मले; स्वर्गात आश्रित सर्व देव.
11.9.24
ऋचः सामानि छन्दांसि पुराणं यजुषा सह ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२४ ॥
ऋचा, साम, छंद, पुराण यजुषांसह — उच्छिष्टातून जन्मले; स्वर्गात आश्रित सर्व देव.
11.9.25
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२५ ॥
प्राण आणि अपान, डोळे आणि कान, अक्षिती आणि क्षिती, जे जे आहेत—उच्छिष्टापासून दिवीत आश्रित सर्व देव जन्मले.
11.9.26
आनन्दा मोदाः प्रमुदोऽभीमोदमुदश्च ये ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२६ ॥
आनंद, मोद, प्रमोद, अभीमोद आणि मुद—जे जे आहेत; उच्छिष्टापासून दिवीत आश्रित सर्व देव जन्मले.
11.9.27
देवाः पितरो मनुष्या गन्धर्वाप्सरसश्च ये ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२७ ॥
देव, पितर, मनुष्य, गंधर्व आणि अप्सरा, जे जे आहेत—उच्छिष्टापासून दिवीत आश्रित सर्व देव जन्मले.