ਅਥਰਵਵੇਦ · ਸੂਕਤ 11.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.9.1
उच्छिष्टे नाम रूपं चोच्छिष्टे लोक आहितः ।
उच्छिष्ट इन्द्रश्चाग्निश्च विश्वमन्तः समाहितम् ॥ ११.९.१ ॥
ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ; ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਹਨ; ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਹਿਤ ਹੈ।
11.9.2
उच्छिष्टे द्यावापृथिवी विश्वं भूतं समाहितम् ।
आपः समुद्र उच्छिष्टे चन्द्रमा वात आहितः ॥ ११.९.२ ॥
ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਦਿਊ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਮਾਹਿਤ ਹਨ। ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਜਲ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ; ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।
11.9.3
सन्न् उच्छिष्टे असंश्चोभौ मृत्युर्वाजः प्रजापतिः ।
लौक्या उच्छिष्ट आयत्ता व्रश्च द्रश्चापि श्रीर्मयि ॥ ११.९.३ ॥
ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦੋਵੇਂ ਹਨ; ਮ੍ਰਿਤੂ, ਵਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ। ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਲੌਕਿਕ ਵਸਤਾਂ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹਨ; ਵ੍ਰਸ਼੍ਚ ਅਤੇ ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵੀ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ।
11.9.4
दृढो दृंह स्थिरो न्यो ब्रह्म विश्वसृजो दश ।
नाभिमिव सर्वतश्चक्रमुच्छिष्टे देवताः श्रिताः ॥ ११.९.४ ॥
ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰ, ਸਥਿਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰ; ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਦਸ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹਨ।
11.9.5
ऋक्साम यजुरुच्छिष्ट उद्गीथः प्रस्तुतं स्तुतम् ।
हिङ्कार उच्छिष्टे स्वरः साम्नो मेडिश्च तन् मयि ॥ ११.९.५ ॥
ਰਿਕ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਉਦਗੀਥ, ਪ੍ਰਸਤੁਤ, ਸਤੁਤ ਵੀ। ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਹਿੰਕਾਰ, ਸਾਮ ਦਾ ਸੁਰ ਅਤੇ ਮੇਡਿ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰੀਰ ਹੈ।
11.9.6
ऐन्द्राग्नं पावमानं महानाम्नीर्महाव्रतम् ।
उच्छिष्टे यज्ञस्याङ्गान्यन्तर्गर्भ इव मातरि ॥ ११.९.६ ॥
ਐਂਦ੍ਰਾਗ੍ਨ, ਪਾਵਮਾਨ, ਮਹਾਨਾਮਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਯੱਗ ਦੇ ਅੰਗ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
11.9.7
राजसूयं वाजपेयमग्निष्टोमस्तदध्वरः ।
अर्काश्वमेधावुच्छिष्टे जीवबर्हिर्मदिन्तमः ॥ ११.९.७ ॥
ਰਾਜਸੂਯ, ਵਾਜਪੇਯ, ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ, ਉਹ ਅਧਵਰ; ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਅਰਕ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ; ਜੀਵਬਰਹਿ, ਅਤਿ ਮਦਕਾਰੀ।
11.9.8
अग्न्याधेयमथो दीक्षा कामप्रश्छन्दसा सह ।
उत्सन्ना यज्ञाः सत्राण्युच्छिष्टेऽधि समाहिताः ॥ ११.९.८ ॥
ਅਗਨਿਆਧੇਯ, ਅਤੇ ਦੀਖਿਆ, ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਛੰਦਸ ਸਮੇਤ; ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਯੱਗ ਤੇ ਸੱਤਰ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖੇ ਗਏ।
11.9.9
अग्निहोत्रं च श्रद्धा च वषट्कारो व्रतं तपः ।
दक्षिणेष्टं पूर्तं चोच्छिष्टेऽधि समाहिताः ॥ ११.९.९ ॥
ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ, ਵਰਤ, ਤਪ; ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਹਿਤ ਇਸ਼ਟ ਤੇ ਪੂਰਤ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ।
11.9.10
एकरात्रो द्विरात्रः सद्यःक्रीः प्रक्रीरुक्थ्यः ।
ओतं निहितमुच्छिष्टे यज्ञस्याणूनि विद्यया ॥ ११.९.१० ॥
ਏਕਰਾਤਰ, ਦਵਿਰਾਤਰ, ਸਦਯਃਕ੍ਰੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰੀ, ਉਕਥ੍ਯ; ਯੱਗ ਦੇ ਸੂਖਮ ਅੰਗ ਵਿਦਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਬੁਣੇ ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ।
11.9.11
चतूरात्रः पञ्चरात्रः षड्रात्रश्चोभयः सह ।
षोडशी सप्तरात्रश्चोच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे ये यज्ञा अमृते हिताः ॥ ११.९.११ ॥
ਚਤੂਰਾਤਰ, ਪੰਚਰਾਤਰ, ਸ਼ਡਰਾਤਰ, ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ; ਸ਼ੋਡਸ਼ੀ ਤੇ ਸਪਤਰਾਤਰ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮੇ — ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸਾਰੇ ਯੱਗ।
11.9.12
प्रतीहारो निधनं विश्वजिच्चाभिजिच्च यः ।
साह्नातिरात्रावुच्छिष्टे द्वादशाहोऽपि तन् मयि ॥ ११.९.१२ ॥
ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ, ਨਿਧਨ, ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ ਤੇ ਅਭਿਜਿਤ — ਜੋ; ਸਾਹਨਾਤਿਰਾਤਰ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ, ਦਵਾਦਸ਼ਾਹ ਵੀ — ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
11.9.13
सूनृता संनतिः क्षेमः स्वधोर्जामृतं सहः ।
उच्छिष्टे सर्वे प्रत्यञ्चः कामाः कामेन तातृपुः ॥ ११.९.१३ ॥
ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ, ਨਿਮਰਤਾ, ਕਲਿਆਣ, ਸ੍ਵਧਾ, ਊਰਜਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਬਲ — ਇਹ ਸਭ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜੀਆਂ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।
11.9.14
नव भूमीः समुद्रा उच्छिष्टेऽधि श्रिता दिवः ।
आ सूर्यो भात्युच्छिष्टेऽहोरात्रे अपि तन् मयि ॥ ११.९.१४ ॥
ਨੌਂ ਧਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ — ਜੋ ਦਿਉਲੋਕ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ — ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਹੋਣ।
11.9.15
उपहव्यं विषूवन्तं ये च यज्ञा गुहा हिताः ।
बिभर्ति भर्ता विश्वस्योच्छिष्टो जनितुः पिता ॥ ११.९.१५ ॥
ਉਪਹਵ੍ਯ, ਵਿਸ਼ੂਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਯੱਗ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਭਰਤਾ, ਜਨਕ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।
11.9.16
पिता जनितुरुच्छिष्टोऽसोः पौत्रः पितामहः ।
स क्षियति विश्वस्येशानो वृषा भूम्यामतिघ्न्यः ॥ ११.९.१६ ॥
ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਜਨਕ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਅਸੁ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਈਸ਼ਾਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਜੇਤੂ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
11.9.17
ऋतं सत्यं तपो राष्ट्रं श्रमो धर्मश्च कर्म च ।
भूतं भविष्यदुच्छिष्टे वीर्यं लक्ष्मीर्बलं बले ॥ ११.९.१७ ॥
ਰਿਤ, ਸੱਚ, ਤਪ, ਰਾਸ਼ਟਰ, ਮਿਹਨਤ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮ — ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ, ਵੀਰਜ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਬਲ — ਇਹ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਬਲ ਵਿੱਚ ਬਲ।
11.9.18
समृद्धिरोज आकूतिः क्षत्रं राष्ट्रं षडुर्व्यः ।
संवत्सरोऽध्युच्छिष्ट इडा प्रैषा ग्रहा हविः ॥ ११.९.१८ ॥
ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਓਜ, ਆਕੂਤੀ, ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ, ਰਾਸ਼ਟਰ, ਛੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ; ਸੰਵਤਸਰ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ — ਇੜਾ, ਪ੍ਰੈਸ਼ਾ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਹਵੀ ਵੀ।
11.9.19
चतुर्होतार आप्रियश्चातुर्मास्यानि नीविदः ।
उच्छिष्टे यज्ञा होत्राः पशुबन्धास्तदिष्टयः ॥ ११.९.१९ ॥
ਚਾਰ ਹੋਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪ੍ਰੀ ਸੂਕਤ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਕਰਮ ਅਤੇ ਨੀਵੀ ਮੰਤਰ; ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ, ਹੋਤ੍ਰ ਮੰਤਰ, ਪਸ਼ੁਬੰਧ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ਼ਟੀਆਂ ਹਨ।
11.9.20
अर्धमासाश्च मासाश्चार्तवा ऋतुभिः सह ।
उच्छिष्टे घोषिणीराप स्तनयित्नुः श्रुतिर्मही ॥ ११.९.२० ॥
ਅਰਧਮਾਸ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਸਹਿਤ ਆਰਤਵ; ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਗਰਜਦੇ ਜਲ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਹਨ।
11.9.21
शर्कराः सिकता अश्मान ओषधयो वीरुधस्तृणा ।
अभ्राणि विद्युतो वर्षमुच्छिष्टे संश्रिता श्रिता ॥ ११.९.२१ ॥
ਕੰਕਰ, ਰੇਤ, ਪੱਥਰ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਵੇਲਾਂ, ਘਾਹ; ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀਆਂ, ਬਰਸਾਤ — ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਜੁੜੇ ਅਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
11.9.22
राद्धिः प्राप्तिः समाप्तिर्व्याप्तिर्मह एधतुः ।
अत्याप्तिरुच्छिष्टे भूतिश्चाहिता निहिता हिता ॥ ११.९.२२ ॥
ਸਿੱਧੀ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸਮਾਪਤੀ, ਵਿਆਪਤੀ, ਮਹਾਨਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਧਾਈਆਂ; ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਅਤਿਆਪਤੀ ਅਤੇ ਭੂਤੀ ਸਥਾਪਿਤ, ਨਿਹਿਤ ਅਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
11.9.23
यच्च प्राणति प्राणेन यच्च पश्यति चक्षुषा ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२३ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਸਭ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਦਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ।
11.9.24
ऋचः सामानि छन्दांसि पुराणं यजुषा सह ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२४ ॥
ਰਿਚਾਵਾਂ, ਸਾਮ, ਛੰਦ, ਪੁਰਾਣ ਯਜੁਸ਼ ਸਮੇਤ — ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਦਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ।
11.9.25
प्राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२५ ॥
ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ, ਅੱਖ ਅਤੇ ਕੰਨ, ਅਕ੍ਸ਼ਿਤਿ ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿ, ਜੋ ਵੀ ਹਨ—ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਦਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ।
11.9.26
आनन्दा मोदाः प्रमुदोऽभीमोदमुदश्च ये ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२६ ॥
ਆਨੰਦ, ਮੋਦ, ਪ੍ਰਮੋਦ, ਅਭੀਮੋਦ ਅਤੇ ਮੁਦ—ਜੋ ਵੀ ਹਨ; ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਦਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ।
11.9.27
देवाः पितरो मनुष्या गन्धर्वाप्सरसश्च ये ।
उच्छिष्टाज्जज्ञिरे सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥ ११.९.२७ ॥
ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਹਨ—ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਦਿਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ।