अथर्ववेद · सूक्त 9.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.14.1
अस्य वामस्य पलितस्य होतुस्तस्य भ्राता मध्यमो अस्त्यश्नः ।
तृतीयो भ्राता घृतपृष्ठो अस्यात्रापश्यं विश्पतिं सप्तपुत्रम् ॥ ९.१४.१ ॥
या वामनाचा, पलित होत्याचा मध्यम भाऊ भोक्ता आहे; त्याचा तिसरा भाऊ घृतपृष्ठ आहे. येथे मी सप्तपुत्र विश्पतीला पाहिले.
9.14.2
सप्त युञ्जन्ति रथमेकचक्रमेको अश्वो वहति सप्तनामा ।
त्रिनाभि चक्रमजरमनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः ॥ ९.१४.२ ॥
सात जण एकचक्र रथ जुंपतात; सात नावांचा एकच अश्व तो वाहतो. तीन नाभींचे, अजर, अक्षीण चक्र — ज्यावर ही सर्व भुवने स्थिर आहेत.
9.14.3
इमं रथमधि ये सप्त तस्थुः सप्तचक्रं सप्त वहन्त्यश्वाः ।
सप्त स्वसारो अभि सं नवन्त यत्र गवां निहिता सप्त नाम ॥ ९.१४.३ ॥
या रथावर उभे असलेले सात जण; सात चाकांचा रथ सात घोडे वाहतात. सात बहिणी एकत्र वाकतात; जिथे गाईंची सात नावे ठेवली आहेत.
9.14.4
को ददर्श प्रथमं जायमानमस्थन्वन्तं यदनस्था बिभर्ति ।
भूम्या असुरसृगात्मा क्व स्वित्को विद्वांसमुप गात्प्रष्टुमेतत् ॥ ९.१४.४ ॥
हाडे असलेले जन्मताना प्रथम कोणी पाहिले? हाडे नसलेले कशाला धारण करतात? पृथ्वीचा असु-रक्त आत्मा कुठे आहे? हे जाणणाऱ्याजवळ जाऊन कोण विचारेल?
9.14.5
इह ब्रवीतु य ईमङ्ग वेदास्य वामस्य निहितं पदं वेः ।
शीर्ष्णः क्षीरं दुह्रते गावो अस्य वव्रिं वसाना उदकं पदाऽपुः ॥ ९.१४.५ ॥
येथे जो जाणतो त्याने सांगावे, मित्रा! या वामनाचे, पक्ष्याचे स्थान कुठे ठेवलेले आहे? याच्या डोक्यातून गाई दूध काढतात; याची कातडी पांघरून त्या पायाने पाण्यापर्यंत पोहोचतात.
9.14.6
पाकः पृछामि मनसाऽविजानन् देवानामेना निहिता पदानि ।
वत्से बष्कयेऽधि सप्त तन्तून् वि तत्निरे कवय ओतवा उ ॥ ९.१४.६ ॥
न जाणता मनाने साधेपणाने मी विचारतो: देवांची ही पदे कुठे ठेवलेली आहेत? वासरासाठी दूध देणाऱ्या गाईवर कवींनी विणण्यासाठी सात धागे पसरवले.
9.14.7
अचिकित्वांस्चिकितुषश्चिदत्र कवीन् पृछामि विद्वनो न विद्वान् ।
वि यस्तस्तम्भ षटिमा रजांस्यजस्य रूपे किमपि स्विदेकम् ॥ ९.१४.७ ॥
मी अज्ञानी असूनही येथे ज्ञानी कवींना विचारतो, जसा अविद्वान विद्वानाला विचारतो. ज्याने हे सहा लोक धरून वेगळे स्थिर केले, तो अजाच्या रूपात कोणीतरी एकच आहे.
9.14.8
माता पितरमृत आ बभाजऽधीत्यग्रे मनसा सं हि जग्मे ।
सा बीभत्सुर्गर्भरसा निविद्धा नमस्वन्त इदुपवाकमीयुः ॥ ९.१४.८ ॥
माता पित्याला, ऋताविना, मनाने आधीच विभागली; दोघे एकत्र आले. ती भयंकर, गर्भरसाने भरलेली, स्थापित झाली; नमस्कार करणारेच त्या उपवाकाजवळ पोहोचले.
9.14.9
युक्ता मातासिद्धुरि दक्षिणाया अतिष्ठद्गर्भो वृजनीष्वन्तः ।
अमीमेद्वत्सो अनु गामपश्यद्विश्वरूप्यं त्रिषु योगनेषु ॥ ९.१४.९ ॥
जोडलेली माता सिद्धु (समुद्र) जवळ दक्षिणेच्या दिशेला उभी राहिली; गर्भ वृजनींच्या आत राहिला. वासराने गाईच्या मागे जाऊन तीन योगस्थानांत विश्वरूप पाहिले.
9.14.10
तिस्रो मतॄस्त्रीन् पितॄन् बिभ्रदेक उर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्त ।
मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदो वाचमविश्वविन्नाम् ॥ ९.१४.१० ॥
तीन माता आणि तीन पिते धारण करून एक ऊर्ध्व उभा राहिला; खालचे लोक त्याला क्षीण करीत राहिले. त्या स्वर्गाच्या पाठीवर सर्वज्ञ वाणीविषयी मसलत करतात, जी स्वतः सर्वज्ञ नाही, केवळ नाव आहे.
9.14.11
पञ्चारे चक्रे परिवर्तमाने यस्मिन्न् आतस्थुर्भुवनानि विश्वा ।
तस्य नाक्षस्तप्यते भूरिभारः सनादेव न छिद्यते सनाभिः ॥ ९.१४.११ ॥
पाच आरे असलेल्या फिरत्या चक्रावर सर्व लोक स्थिर उभे आहेत; त्याचा अक्ष प्रचंड भाराने तापतो, परंतु नाभीसह तो कधीच तुटत नाही.
9.14.12
पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् ।
अथेमे अन्य उपरे विचक्षणे सप्तचक्रे षडर आहुरर्पितम् ॥ ९.१४.१२ ॥
पाच पाय आणि बारा रूपे असलेल्या पित्याला स्वर्गाच्या दूरच्या अर्ध्या भागात जलसमृद्ध म्हटले जाते; आणि वरील इतर विचक्षण म्हणतात की तो सात चक्रे व सहा आरे असलेल्या रथात बसवलेला आहे.
9.14.13
द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वर्ति चक्रं परि द्यामृतस्य ।
आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश्च तस्थुः ॥ ९.१४.१३ ॥
बारा आरे असलेले ते चक्र जरेसाठी फिरत नाही; ते ऋताच्या द्युलोकाभोवती फिरते; हे अग्नी, येथे जोड्यांमध्ये सातशे वीस पुत्र उभे आहेत.
9.14.14
सनेमि चक्रमजरं वि ववृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति ।
सूर्यस्य चक्षू रजसैत्यावृतं यस्मिन्न् आतस्थुर्भुवनानि विश्वा ॥ ९.१४.१४ ॥
आपल्या धारेसह अजर चक्र फिरले; उलटी ठेवलेल्या (पात्रात) दहा जुंपलेले (घोडे) ते ओढतात; सूर्याचे डोळे रजसाने वेढलेले येतात; ज्यावर सर्व लोक स्थिर उभे आहेत.
9.14.15
स्त्रियः सतीस्तामु मे पुंसः आहुः पश्यदक्षण्वान्न् वि चेतदन्धः ।
कविर्यः पुत्रः स ईमा चिकेत यस्ता विजानात्स पितुष्पितासत् ॥ ९.१४.१५ ॥
स्त्रिया असूनही त्यांना माझ्यासाठी पुरुष म्हणतात; डोळे असलेला पाहतो, आंधळा जाणत नाही; ज्या कवीचा पुत्र यांना जाणतो, तोच पित्याचा पिता होईल.
9.14.16
साकंजानां सप्तथमाहुरेकजं षडिद्यमा ऋषयो देवजा इति ।
तेषामिष्टानि विहितानि धामश स्थात्रे रेजन्ते विकृतानि रूपशः ॥ ९.१४.१६ ॥
एकत्र जन्मलेल्यांमध्ये सातव्याला एकज म्हणतात; सहा यम, देवजात ऋषी म्हटले जातात. त्यांची इष्ट आणि विहित रूपे ठिकठिकाणी रूपारूपाने बदलून स्थिर वस्तूंमध्ये कंपित होतात.
9.14.17
अवः परेण पर एना अवरेण पदा वत्सं बिभ्रती गौरुदस्थात् ।
सा कद्रीची कं स्विदर्धं परागात्क्व स्वित्सूते नहि यूथे अस्मिन् ॥ ९.१४.१७ ॥
खालून वर वरून खाली, या पदाने, वासरू धारण करणारी गाय उभी राहिली. मागे वळलेली ती अर्ध्या भागात कुठे गेली? कुठे प्रसवते? या कळपात नाही.
9.14.18
अवः परेण पितरं यो अस्य वेदावः परेण पर एनावरेण ।
कवीयमानः क इह प्र वोचद्देवं मनः कुतो अधि प्रजातम् ॥ ९.१४.१८ ॥
खालून वर, याचा पिता जो जाणतो, खालून वर, वरून या पदाने खाली. कवी होत असलेला कोण येथे सांगेल? देव मन कोठून उत्पन्न झाले?
9.14.19
ये अर्वाञ्चस्तामु पराच आहुर्ये पराञ्चस्तामु अर्वाच आहुः ।
इन्द्रश्च या चक्रथुः सोम तानि धुरा न युक्ता रजसो वहन्ति ॥ ९.१४.१९ ॥
जे इकडे येणारे म्हटले जातात आणि जे तिकडे जाणारे म्हटले जातात, त्यांनाच इकडे येणारे ते म्हणतात. हे सोमा, इंद्र आणि तुम्ही दोघांनी जे केले ते, जोखडाला जुंपलेल्या धुऱ्यांसारखे अंतरिक्ष वाहतात.
9.14.20
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परि षस्वजाते ।
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्न् अन्यो अभि चाकशीति ॥ ९.१४.२० ॥
दोन सुंदर पंखांचे, जोडलेले मित्र एकाच वृक्षाला सभोवती आलिंगन देतात. त्यांपैकी एक गोड पिप्पल खातो; दुसरा न खाता पाहत राहतो.
9.14.21
यस्मिन् वृक्षे मध्वदः सुपर्णा निविशन्ते सुवते चाधि विश्वे ।
तस्य यदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन् नोन् नशद्यः पितरं न वेद ॥ ९.१४.२१ ॥
ज्या वृक्षावर मधु खाणारे पक्षी बसतात आणि सर्व काही जन्म देतात, त्याचे पिप्पल सुरुवातीला गोड म्हटले जाते; जो पित्याला जाणत नाही तो ते गाठू शकत नाही.
9.14.22
यत्रा सुपर्णा अमृतस्य भक्षमनिमेषं विदथाभिस्वरन्ति ।
एना विश्वस्य भुवनस्य गोपाः स मा धीरः पाकमत्रा विवेश ॥ ९.१४.२२ ॥
अमृताचे अन्न पक्षी अनिमेष होऊन यज्ञांकडे गातात तेथे, हेच विश्व व भुवनाचे रक्षक आहेत; तो धीर येथे परिपक्व अशा माझ्यात प्रविष्ट झाला.