महाभारत · अध्याय 1.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.107.1
स राजा शान्तनुर्धीमान्देवराजर्षिसत्कृतः ।
धर्मात्मा सर्वलोकेषु सत्यवागिति विश्रुतः ॥ १.१०७.१ ॥
ते बुद्धिमान राजा शंतनू, देवराज आणि राजर्षींनी सन्मानित; धर्मात्मा आणि सर्व लोकांत सत्यवादी म्हणून प्रसिद्ध होते.
1.107.2
शान्तनोः कीर्तयिष्यामि सर्वानेव गुणानहम् ।
दमो दानं क्षमा बुद्धिर्ह्रीर्धृतिस्तेज उत्तमम्।
नित्यान्यासन्महासत्वे शान्तनौ पुरुषर्षभे ॥ १.१०७.२ ॥
शंतनूचे सर्व गुण मी सांगेन. दम, दान, क्षमा, बुद्धी, लज्जा, धृती आणि उत्तम तेज — हे सदैव त्या महात्मा, पुरुषश्रेष्ठ शंतनूमध्ये होते.
1.107.3
एवं स गुणसंपन्नो धर्मार्थकुशलो नृपः ।
आसीद्भरतवंशस्य गोप्ता सर्वजनस्य च ॥ १.१०७.३ ॥
अशा प्रकारे गुणसंपन्न, धर्म-अर्थात कुशल ते राजे भरतवंशाचे आणि सर्व लोकांचे रक्षक होते.
1.107.4
कम्बुग्रीवः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः ।
अन्वितः परिपूर्णार्थैः सर्वैर्नृपतिलक्षणैः ॥ १.१०७.४ ॥
शंखासारखी मान, रुंद खांदे, मत्त हत्तीसारखा पराक्रम; राजलक्षणांनी परिपूर्ण आणि सिद्ध उद्दिष्टांनी युक्त.
1.107.5
तस्य कीर्तिमतो वृत्तमवेक्ष्य सततं नराः ।
धर्म एव परः कामादर्थाच्चेति व्यवस्थितः ॥ १.१०७.५ ॥
त्या कीर्तिमान राजाचे आचरण सतत पाहून लोकांनी ठरवले की काम आणि अर्थापेक्षा धर्मच श्रेष्ठ आहे.
1.107.6
एवमासीन्महासत्वः शान्तनुर्भरतर्षभ ।
न चास्य सदृशः कश्चिद्धर्मतः पार्थिवोऽभवत् ॥ १.१०७.६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! महात्मा शंतनू असे होते; धर्मात त्यांच्या बरोबरीचा दुसरा कोणी राजा झाला नाही.
1.107.7
वर्तमानं हि धर्मेषु सर्वधर्मभृतां वरम् ।
तं महीपा महीपालं राजराज्येऽभ्यषेचयन् ॥ १.१०७.७ ॥
धर्मात स्थित असलेल्या, सर्व धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठ अशा त्यांना, पृथ्वीचे पालक म्हणून राजांनी राज्याभिषेक केला.
1.107.8
वीतशोकभयाबाधाः सुखस्वप्ननिबोधनाः ।
पतिं भारतगोप्तारं समपद्यन्त भूमिपाः ॥ १.१०७.८ ॥
शोक, भय आणि पीडा यांपासून मुक्त होऊन, सुखी झोपेतून जागे झालेल्या भूपालांनी भरतवंशाचे रक्षक असलेल्या त्या स्वामीला प्राप्त केले.
1.107.9
तेन कीर्तिमता शिष्टाः शक्रप्रतिमतेजसा ।
यज्ञदानक्रियाशीलाः समपद्यन्त भूमिपाः ॥ १.१०७.९ ॥
कीर्तिमान, इंद्रासमान तेजस्वी अशा त्यांच्याकडून शिस्त लावलेले भूपाल यज्ञ आणि दानकर्मात तत्पर झाले.
1.107.10
शान्तनुप्रमुखैर्गुप्ते लोके नृपतिभिस्तदा ।
नियमात्सर्ववर्णानां धर्मोत्तरमवर्तत ॥ १.१०७.१० ॥
तेव्हा शंतनूप्रमुख राजांनी रक्षिलेल्या लोकात, सर्व वर्णांमध्ये नियमाने धर्मच प्रधान होऊन प्रवर्तला.
1.107.11
ब्रह्म पर्यचरत्क्षत्रं विशः क्षत्रमनुव्रताः ।
ब्रह्मक्षत्रानुरक्ताश्च शूद्राः पर्यचरन्विशः ॥ १.१०७.११ ॥
ब्राह्मणांची सेवा क्षत्रियांनी केली, क्षत्रियांचे अनुयायी वैश्यांनी; ब्राह्मण-क्षत्रियांवर अनुरक्त शूद्रांनी वैश्यांची सेवा केली.
1.107.12
स हास्तिनपुरे रम्ये कुरूणां पुटभेदने ।
वसन्सागरपर्यन्तामन्वशासद्वसुन्धराम् ॥ १.१०७.१२ ॥
कुरूंच्या रमणीय हस्तिनापुरात राहून त्यांनी समुद्रापर्यंतच्या पृथ्वीवर राज्य केले.
1.107.13
स देवराजसदृशो धर्मज्ञः सत्यवागृजुः ।
दानधर्मतपोयोगाच्छ्रिया परमया युतः ॥ १.१०७.१३ ॥
तो देवराज इंद्रासारखा होता; धर्मज्ञ, सत्यवादी आणि सरळ होता; दान, धर्म, तप आणि योग यांमुळे परम तेजाने युक्त होता.
1.107.14
अरागद्वेषसंयुक्तः सोमवत्प्रियदर्शनः ।
तेजसा सूर्यकल्पोऽभूद्वायुवेगसमो जवे।
अन्तकप्रतिमः कोपे क्षमया पृथिवीसमः ॥ १.१०७.१४ ॥
तो राग-द्वेषरहित, चंद्रासारखा प्रियदर्शन होता; तेजात सूर्यासारखा, वेगात वायूसमान; क्रोधात यमासारखा, क्षमेत पृथ्वीसमान होता.
1.107.15
वधः पशुवराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम् ।
शान्तनौ पृथिवीपाले नावर्तत तथा नृप ॥ १.१०७.१५ ॥
हे नृपा! पृथ्वीपाल शंतनूच्या राज्यात पशू, वराह, मृग आणि पक्ष्यांचा वध झाला नाही.
1.107.16
ब्रह्मधर्मोत्तरे राज्ये शान्तनुर्विनयात्मवान् ।
समं शशास भूतानि कामरागविवर्जितः ॥ १.१०७.१६ ॥
ब्राह्मण्य आणि धर्म प्रधान असलेल्या राज्यात विनयशील शंतनूने काम-रागरहित होऊन सर्व प्राण्यांवर समतेने राज्य केले.
1.107.17
चकोरनेत्रस्ताम्रास्यः सिंहर्षभगतिर्युवा ।
गुणैरनुपमैर्युक्तः समस्तैराभिगामिकैः।
गम्भीरः सत्वसंपन्नः पूर्णचन्द्रनिभाननः ॥ १.१०७.१७ ॥
तो तरुण होता; चकोरासारखे नेत्र, तांबूस मुख, सिंह व वृषभासारखी चाल असलेला; राजोचित अनुपम गुणांनी युक्त; गंभीर, सत्त्वसंपन्न, पौर्णिमेच्या चंद्रासारखे मुख असलेला.
1.107.18
देवर्षिपितृयज्ञार्थमारभ्यन्त तदा क्रियाः ।
न चाधर्मेण केषांचित्प्राणिनामभवद्वधः ॥ १.१०७.१८ ॥
तेव्हा देव, ऋषी आणि पितरांच्या यज्ञासाठी क्रिया आरंभल्या जात; आणि अधर्माने कोणत्याही प्राण्याचा वध होत नसे.
1.107.19
असुखानामनाथानां तिर्यग्योनिषु वर्तताम् ।
स एव राजा सर्वेषां भूतानामभवत्पिता ॥ १.१०७.१९ ॥
जे दुःखी, अनाथ आणि तिर्यग्योनीत जगत होते, त्या सर्वांचा तोच राजा पिता झाला.
1.107.20
तस्मिन्कुरुपतिश्रेष्ठे राजराजेश्वरे सति ।
श्रिता वागभवत्सत्यं दानधर्माश्रितं मनः ॥ १.१०७.२० ॥
कुरुपतींमध्ये श्रेष्ठ, राजांचा राजा असा तो असताना वाणी सत्याचा आश्रय घेऊ लागली आणि मन दानधर्माचा आश्रय घेऊ लागले.
1.107.21
यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः संतानार्थं च मैथुनम् ।
स समाः षोडशाष्टौ च चतस्रोऽष्टौ तथाऽपराः।
रतिमप्राप्नुवन्स्त्रीषु बभूव वनगोचरः ॥ १.१०७.२१ ॥
यज्ञासाठी पशू निर्माण झाले, संतानासाठी मैथुन. तो सोळा, आठ, चार, आठ आणि इतर वर्षे स्त्रियांमध्ये रती न मिळवता वनात राहणारा झाला.
1.107.22
तथारूपस्तथाचारस्तथावृत्तस्तथाश्रुतः ।
गाङ्गेयस्तस्य पुत्रोऽभून्नाम्ना देवव्रतो वसुः ॥ १.१०७.२२ ॥
अशा रूपाचा, आचाराचा, वर्तनाचा आणि विद्येचा गांगेय त्याचा पुत्र झाला; त्याचे नाव देवव्रत वसू.
1.107.23
सर्वास्त्रेषु स निष्णातः पार्थिवेष्वितरेषु च ।
महाबलो महासत्वो महावीर्यो महारथः ॥ १.१०७.२३ ॥
तो सर्व शस्त्रांमध्ये निपुण होता, राजांमध्ये आणि इतरांमध्येही; तो महाबलवान, महासत्त्वशाली, महापराक्रमी आणि महारथी होता.
1.107.24
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा गङ्गामनुसरन्नदीम् ।
भागीरथीमल्पजलां शान्तनुर्दृष्टवान्नृपः ॥ १.१०७.२४ ॥
एकदा हरिणाला बाण मारून गंगा नदीचा पाठलाग करताना राजा शंतनूने भागीरथीला अल्प पाण्याची पाहिली.
1.107.25
तां दृष्ट्वा चिन्तयामास शान्तनुः पुरुषर्षभः ।
स्यन्दते किं न्वियं नाद्य सरिच्छ्रेष्ठा यथा पुरा ॥ १.१०७.२५ ॥
ते पाहून पुरुषश्रेष्ठ शंतनू विचार करू लागला, "नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेली ही नदी आज पूर्वीप्रमाणे का वाहत नाही?"
1.107.26
ततो निमित्तमन्विच्छन्ददर्श स महामनाः ।
कुमारं रूपसंपन्नं बृहन्तं चारुदर्शनम् ॥ १.१०७.२६ ॥
तेव्हा कारण शोधत असताना त्या महामनस्काने रूपसंपन्न, उंच आणि सुंदर दिसणारा एक कुमार पाहिला.
1.107.27
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं यथा देवं पुरन्दरम् ।
कृत्स्नां गङ्गां समावृत्य शरैस्तीक्ष्णैरवस्थितम् ॥ १.१०७.२७ ॥
तो दिव्य अस्त्र प्रयोगात आणत होता, देवराज इंद्राप्रमाणे; तीक्ष्ण बाणांनी संपूर्ण गंगेला झाकून उभा होता.
1.107.28
तां शरैराचितां दृष्ट्वा नदीं गङ्गां तदन्तिके ।
अभवद्विस्मितो राजा दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम् ॥ १.१०७.२८ ॥
जवळच बाणांनी झाकलेली ती गंगा नदी पाहून आणि ते अतिमानवी कर्म पाहून राजा चकित झाला.
1.107.29
जातमात्रं पुरा दृष्टं तं पुत्रं शान्तनुस्तदा ।
नोपलेभे स्मृतिं धीमानभिज्ञातुं तमात्मजम् ॥ १.१०७.२९ ॥
पूर्वी जन्मताच पाहिलेल्या त्या पुत्राला, आपला मुलगा म्हणून ओळखण्याची स्मृती त्या वेळी बुद्धिमान शंतनूला झाली नाही.
1.107.30
स तु तं पितरं दृष्ट्वा मोहयामास मायया ।
संमोह्य तु ततः क्षिप्रं तत्रैवान्तरधीयत ॥ १.१०७.३० ॥
तो मात्र आपल्या पित्याला पाहून मायेने त्यांना मोहित करू लागला; मोहित करून लगेच तिथेच अंतर्धान पावला.
1.107.31
तदद्बुतं ततो दृष्ट्वा तत्र राजा स शान्तनुः ।
सङ्कमानः सुतं गङ्गामब्रवीद्दर्शयेति ह ॥ १.१०७.३१ ॥
तेव्हा ते अद्भुत पाहून राजा शंतनू गंगेजवळ जाऊन म्हणाला, "माझ्या पुत्राला दाखव."
1.107.32
दर्शयामास तं गङ्गा बिभ्रती रूपमुत्तमम् ।
गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ तं कुमारमलङ्कृतम् ॥ १.१०७.३२ ॥
गंगेने उत्तम रूप धारण करून त्याला दाखवले; उजव्या हाताने अलंकृत त्या कुमाराला धरले होते.
1.107.33
अलङ्कृतामाभरणैर्विरजोम्बरधारिणीम् ।
दृष्टपूर्वामपि स तां नाभ्यजानात्स शान्तनुः ॥ १.१०७.३३ ॥
अलंकारांनी सजलेली, निर्मळ वस्त्रे परिधान केलेली ती स्त्री त्याने पूर्वी पाहिली असूनही राजा शंतनूने ओळखली नाही.
1.107.34
यं पुत्रमष्टमं राजंस्त्वं पुरा मय्यविन्दथाः ।
स चायं पुरुषव्याघ्र सर्वास्त्रविदनुत्तमः ॥ १.१०७.३४ ॥
हे राजा, पूर्वी माझ्यापासून तू जो आठवा पुत्र मिळवलास, तो हाच; पुरुषश्रेष्ठ, सर्व अस्त्रविद्येत अनुपम.
1.107.35
गृहाणेमं महाराज मया संवर्धितं सुतम् ।
आदाय पुरुषव्याघ्र नयस्वैनं गृहं विभो ॥ १.१०७.३५ ॥
हे महाराजा, माझ्याद्वारे संवर्धित या पुत्राचा स्वीकार कर. हे पुरुषश्रेष्ठा, हे विभो, याला घेऊन आपल्या गृही जा.
1.107.36
वेदानधिजगे साङ्गान्वसिष्ठादेष वीर्यवान् ।
कृतास्त्रः परमेष्वासो देवराजसमो युधि ॥ १.१०७.३६ ॥
याने वसिष्ठांकडून अंगांसह वेदांचा अभ्यास केला आहे; पराक्रमी, अस्त्रविद्येत प्रवीण, श्रेष्ठ धनुर्धर, युद्धात देवराज इंद्राच्या समान.
1.107.37
सुराणां संमतो नित्यमसुराणां च भारत ।
उशा वेद यच्छास्त्रमयं तद्वेद सर्वशः ॥ १.१०७.३७ ॥
हे भरतवंशजा! देव आणि असुर दोघांनीही सदैव सन्मानित केलेल्या उशनसाला जे शास्त्र ज्ञात होते, ते हाही सर्वस्वी जाणतो.
1.107.38
तथैवाङ्गिरसः पुत्रः सुरसुरनमस्कृतः ।
यद्वेद शास्त्रं तच्चापि कृत्स्नमस्मिन्प्रतिष्ठितम् ॥ १.१०७.३८ ॥
तसाच अंगिरसाचा पुत्र, देव आणि असुर दोघांनीही नमस्कृत, ज्याला जे शास्त्र ज्ञात होते, ते संपूर्ण शास्त्रही याच्यात प्रतिष्ठित आहे.
1.107.39
तव पुत्रे महाबाहौ साङ्गोपाङ्गं महात्मनि ।
ऋषिः परैरनाधृष्यो जामदग्न्यः प्रतापवान् ॥ १.१०७.३९ ॥
तुमच्या महाबाहू, महात्मा पुत्रात अंग-उपांगांसह (ती विद्या आहे); इतरांना अजिंक्य, प्रतापी जमदग्नीचा पुत्र ऋषी.
1.107.40
यदस्त्रं वेद राभश्च तदेतस्मिन्प्रतिष्ठितम् ।
महेष्वासमिमं राजन्राजधर्मार्थकोविदम् ॥ १.१०७.४० ॥
रामाला ज्ञात असलेली अस्त्रविद्या याच्यात प्रतिष्ठित आहे. हे राजन्! हा महाधनुर्धर राजधर्म आणि अर्थशास्त्र जाणणारा आहे.
1.107.41
मया दत्तं निजं पुत्रं वीरं वीर गृहं नय ।
इत्युक्त्वा सा महाभागा तत्रैवान्तरधीयत।
तयैवं समनुज्ञातः पुत्रमादाय शान्तनुः ॥ १.१०७.४१ ॥
मी दिलेला माझा पुत्र, हे वीरा, या वीराला घरी ने. असे सांगून ती महाभागा तिथेच अंतर्धान पावली. तिच्या अनुमतीने शंतनू पुत्राला घेऊन ...
1.107.42
भ्राजमानं यथाऽदित्यमाययौ स्वपुरं प्रति ।
पौरवस्तु पुरीं गत्वा पुरन्दरपुरोपमाम् ॥ १.१०७.४२ ॥
सूर्यासारखा तेजस्वी त्याला घेऊन तो आपल्या नगराकडे गेला. पौरव राजा इंद्रपुरीसारख्या नगरात पोहोचून ...
1.107.43
सर्वकामसमृद्धार्थं मेने सोत्मानमात्मना ।
पौरवेषु ततः पुत्रं राज्यार्थमभयप्रदम् ॥ १.१०७.४३ ॥
सर्व कामनांच्या समृद्धीसाठी त्याने स्वतःला तृप्त मानले. मग पौरव वंशात राज्यासाठी अभय देणारा एक पुत्र (जन्मला).
1.107.44
गुणवन्तं महात्मानं यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ।
पौरवाञ्शान्तनोः पुत्रः पितरं च महायशाः ॥ १.१०७.४४ ॥
गुणवान आणि महात्मा अशा त्या पुत्राला त्याने युवराजपदावर अभिषिक्त केले. शंतनूचा पुत्र, महायशस्वी, पौरवांचा आणि पित्याचा (प्रिय झाला).
1.107.45
राष्ट्रं च रञ्जयामास वृत्तेन भरतर्षभ ।
स तथा सह पुत्रेण रममाणो महीपतिः ॥ १.१०७.४५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्याने आपल्या वर्तनाने राष्ट्राला संतुष्ट केले. अशा प्रकारे पुत्रासह आनंदित असलेला तो राजा (राज्य करीत राहिला).
1.107.46
वर्तयामास वर्षाणि चत्वार्यमितविक्रमः ।
स कदाचिद्वनं यातो यमुनामभितो नदीम् ॥ १.१०७.४६ ॥
अमित पराक्रमी त्याने चार वर्षे घालविली. एकदा तो यमुना नदीच्या आसपासच्या वनात गेला.
1.107.47
महीपतिरनिर्देश्यमाजिघ्रद्गन्धमुत्तमम् ।
तस्य प्रभवमन्विच्छन्विचचार समन्ततः ॥ १.१०७.४७ ॥
त्या राजाने अवर्णनीय उत्तम सुगंध हुंगला. त्याचा उगम शोधत तो चहूकडे भटकला.
1.107.48
स ददर्श तदा कन्यां दाशानां देवरूपिणीम् ।
तामपृच्छत्स दृष्ट्वैव कन्यामसितलोचनाम् ॥ १.१०७.४८ ॥
तेव्हा त्याने दाशांची एक देवरूपिणी कन्या पाहिली. काळ्या डोळ्यांच्या त्या कन्येला पाहताच त्याने तिला विचारले.
1.107.49
कस्य त्वमसि का चासि किं च भीरु चिकीर्षसि ।
साऽब्रवीद्दाशकन्याऽस्मि धर्मार्थं वाहये तरिम् ॥ १.१०७.४९ ॥
तू कोणाची आहेस, कोण आहेस? हे भित्रे, तुला काय करायचे आहे? ती म्हणाली, 'मी कोळ्याची कन्या आहे; धर्मासाठी मी नाव चालवते.'
1.107.50
पितुर्नियोगाद्भद्रं ते दाशराज्ञो महात्मनः ।
रूपमाधुर्यगन्धैस्तां संयुक्तां देवरूपिणीम् ॥ १.१०७.५० ॥
पित्याच्या आज्ञेने तुझे कल्याण असो — महात्मा दाशराजाची कन्या. रूपाच्या माधुर्याने व सुगंधाने युक्त, देवरूपिणी अशी ती.
1.107.51
समीक्ष्य राजा दाशेयीं कामयामास शान्तनुः ।
स गत्वा पितरं तस्या वरयामास तां तदा ॥ १.१०७.५१ ॥
त्या दाशकन्येला पाहून राजा शंतनूने तिची इच्छा केली. तो तिच्या पित्याकडे जाऊन तेव्हा तिला वरण्याची मागणी करू लागला.
1.107.52
पर्यपृच्छत्ततस्तस्याः पितरं सोत्मकारणात् ।
स च तं प्रत्युवाचेदं दाशराजो महीपतिम् ॥ १.१०७.५२ ॥
नंतर उत्सुकतेने राजाने तिच्या पित्याला विचारले. दाशराजाने त्या महीपतीला हे उत्तर दिले.
1.107.53
जातमात्रैव मे देया वराय वरवर्णिनी ।
हृदि कामस्तु मे कश्चित्तं निबोध जनेश्वर ॥ १.१०७.५३ ॥
जन्मताच ही सुंदर कन्या वराला द्यावी असे होते. पण माझ्या मनात एक इच्छा आहे — हे जनेश्वरा, ती ऐका.
1.107.54
यदीमां धर्मपत्नीं त्वं मत्तः प्रार्थयसेऽनघ ।
सत्यवागसि सत्येन समयं कुरु मे ततः ॥ १.१०७.५४ ॥
तू माझ्याकडून हिला धर्मपत्नी म्हणून मागत असलास, हे निष्पाप, आणि तू सत्यवादी आहेस, तर सत्याने मला एक वचन दे.
1.107.55
समयेन प्रदद्यां ते कन्यामहमिमां नृप ।
न हि मे त्वत्समः कश्चिद्वरो जातु भविष्यति ॥ १.१०७.५५ ॥
हे राजा, एका अटीवर मी ही कन्या तुला देईन. तुझ्यासारखा वर माझ्यासाठी कधीच मिळणार नाही.
1.107.56
श्रुत्वा तव वरं दाश व्यवस्येयमहं तव ।
दातव्यं चेत्प्रदास्यामि न त्वदेयं कथंचन ॥ १.१०७.५६ ॥
हे दाश, तुझा वर ऐकून मी निश्चय करीन. देण्यायोग्य असेल तर देईन; तुला कोणत्याही प्रकारे देता येणार नाही ते मी देणार नाही.
1.107.57
अस्यां जायेत यः पुत्रः स राजा पृथिवीपते ।
त्वदूर्ध्वमभिषेक्तव्यो नान्यः कश्चन पार्थिव ॥ १.१०७.५७ ॥
हिच्यापासून जो पुत्र जन्मेल, हे पृथ्वीपते, तोच राजा होईल; तुझ्यानंतर त्यालाच अभिषेक करावा, दुसरा कोणीही नाही, हे राजा.
1.107.58
नाकामयत तं दातुं वरं दाशाय शान्तनुः ।
शरीरजेन तीव्रेण दह्यमानोऽपि भारत ॥ १.१०७.५८ ॥
शंतनूने दाशाला तो वर देण्याची इच्छा केली नाही; हे भारता, तो आपल्या देहातून उत्पन्न झालेल्या तीव्र वेदनेने जळत असतानाही.
1.107.59
स चिन्तयन्नेव तदा दाशकन्यां महीपतिः ।
प्रत्ययाद्धास्तिनपुरं कामोपहतचेतनः ॥ १.१०७.५९ ॥
तेव्हा तो महीपती दाशकन्येचाच विचार करीत, कामाने विकल मनाने, आसक्तीमुळे हस्तिनापुराकडे परत गेला.
1.107.60
ततः कदाचिच्छोचन्तं शान्तनुं ध्यानमास्थितम् ।
पुत्रो देवव्रतोऽभ्येत्य पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१०७.६० ॥
पुढे एके दिवशी शंतनू शोक करीत ध्यानात बसलेला असताना, त्याचा पुत्र देवव्रत जवळ येऊन पित्याला हे वचन म्हणाला.
1.107.61
सर्वतो भवतः क्षेमं विधेयाः सर्वपार्थिवाः ।
तत्किमर्थमिहाभीक्ष्णं परिशोचसि दुःखितः ॥ १.१०७.६१ ॥
सर्वत्र तुमचे कल्याण आहे, सर्व राजे तुमच्या अधीन आहेत. मग दुःखी होऊन येथे वारंवार कशासाठी शोक करता?
1.107.62
ध्यायन्निव च मां राजन्नाभिभाषसि किंचन ।
न चाश्वेन विनिर्यासि विवर्णो हरिणः कृशः ॥ १.१०७.६२ ॥
हे राजा, तुम्ही ध्यानमग्न असल्यासारखे दिसता; माझ्याशी काहीही बोलत नाही, घोड्यावरून बाहेरही जात नाही; तुम्ही फिके व कृश झाला आहात.
1.107.63
व्याधिमिच्छामि ते ज्ञातुं प्रतिकुर्यां हि तत्र वै ।
स तं काममवाच्यं वै दाशकन्यां प्रतीदृशम् ॥ १.१०७.६३ ॥
तुमचा आजार जाणून घ्यावा अशी माझी इच्छा आहे, त्यावर उपायही करीन. परंतु ती इच्छा—त्या दाशकन्येविषयीची अशी इच्छा—बोलण्याजोगी नाही.
1.107.64
विवर्तुं नाशकत्तस्मै पिता पुत्रस्य शान्तनुः ।
एवमुक्तः स पुत्रेण शान्तनुः प्रत्यभाषत ॥ १.१०७.६४ ॥
पिता शंतनूला मुलासमोर (आपले मन) लपवता आले नाही. मुलाने असे विचारल्यावर शंतनू उत्तरला.
1.107.65
असंशयं ध्यानपरो यथा वत्स तथा शृणु ।
अपत्यं नस्त्वमेवैकः कुले महति भारत ॥ १.१०७.६५ ॥
निःसंशय मी ध्यानमग्न आहे. हे वत्सा, ऐक—या महान कुलात आपला एकुलता वंशज तूच आहेस, हे भारता.
1.107.66
शस्त्रनित्यश्च सततं पौरुषे पर्यवस्थितः ।
अनित्यतां च लोकानामनुशोचामि पुत्रक ॥ १.१०७.६६ ॥
तू नेहमी शस्त्राभ्यासात रमलेला आणि पौरुषात स्थिर आहेस. हे पुत्रा, जगाच्या अनित्यतेबद्दल मी शोक करतो.
1.107.67
कथंचित्तव गाङ्गेय विपत्तौ नास्ति नः कुलम् ।
असंशयं त्वमेवैकः शतादपि वरः सुतः ॥ १.१०७.६७ ॥
हे गाङ्गेया, कोणत्याही संकटात आमचा वंश तुझ्यामुळे नष्ट होणार नाही. निःसंशय तू एकटाच शंभर पुत्रांपेक्षाही श्रेष्ठ आहेस.
1.107.68
न चाप्यहं वृथा भूयो दारान्कर्तुमिहोत्सहे ।
संतानस्याविनाशाय कामये भद्रमस्तु ते ॥ १.१०७.६८ ॥
मी व्यर्थ पुन्हा पत्नी स्वीकारण्याचा उत्साह दाखवत नाही. वंश नष्ट न होवो अशी माझी इच्छा आहे; तुझे कल्याण होवो.
1.107.69
अनपत्यतैकपुत्रत्वमित्याहुर्धर्मवादिनः ।
चक्षुरेकं च पुत्रश्च अस्ति नास्ति च भारत।
चक्षुर्नाशे तनोर्नाशः पुत्रनाशे कुलक्षयः ॥ १.१०७.६९ ॥
धर्मवादी म्हणतात की एकच पुत्र असणे हे अपत्यहीनतेसारखेच आहे. हे भारता, एक डोळा आणि एक पुत्र असणे असलेही आहे आणि नसलेही आहे. डोळा नष्ट झाला तर शरीर नष्ट होते; पुत्र नष्ट झाला तर कुळाचा क्षय होतो.
1.107.70
अग्निहोत्रं त्रयी विद्या यज्ञाश्च सहदक्षिणाः ।
सर्वाण्येतान्यपत्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १.१०७.७० ॥
अग्निहोत्र, त्रयी विद्या, दक्षिणेसह यज्ञ—ही सर्व मिळूनही अपत्याच्या सोळाव्या कलेइतकीही योग्यता नाहीत.
1.107.71
एवमेतन्मनुष्येषु तच्च सर्वं प्रजास्विति ।
यदपत्यं महाप्राज्ञ तत्र मे नास्ति संशयः ॥ १.१०७.७१ ॥
माणसांमध्ये हे असेच आहे, आणि सर्व प्रजांमध्येही तसेच आहे. हे महाप्राज्ञा, जे अपत्य आहे त्याविषयी मला संशय नाही.
1.107.72
अपत्येनानृणो लोके पितॄणां नास्ति संशयः ।
एषा त्रयी पुराणानां देवतानां च शाश्वती ॥ १.१०७.७२ ॥
अपत्याने मनुष्य या लोकात पितरांच्या ऋणातून मुक्त होतो, यात संशय नाही. ही त्रयी प्राचीनांची आणि देवतांची शाश्वत परंपरा आहे.
1.107.73
अपत्यं कर्म विद्या च त्रीणि ज्योतींषि भारत ॥ १.१०७.७३ ॥
हे भारता, अपत्य, कर्म आणि विद्या — ही तीन ज्योती आहेत.
1.107.74
त्वं च शूरः सदाऽमर्षी शस्त्रनित्यश्च भारत ।
नान्यत्र युद्धात्तस्मात्ते निधनं विद्यते क्वचित् ॥ १.१०७.७४ ॥
तू शूर, सदा रागीट आणि शस्त्रांत नित्य रत आहेस, हे भारता. म्हणून युद्धाशिवाय इतरत्र तुझा मृत्यू कुठेही नाही.
1.107.75
सोऽस्मि संशयमापन्नस्त्वयि शान्ते कथं भवेत् ।
इति ते कारणं तात दुःखस्योक्तमशेषतः ॥ १.१०७.७५ ॥
तू शांत झाल्यावर हे कसे होईल, असा मी संशयात पडलो आहे. हे तात, तुझ्या दुःखाचे कारण पूर्णपणे सांगितले गेले.
1.107.76
ततस्तत्कारणं राज्ञो ज्ञात्वा सर्वमशेषतः ।
देवव्रतो महाबुद्धिः प्रज्ञया चान्वचिन्तयत् ॥ १.१०७.७६ ॥
नंतर राजाचे ते कारण पूर्णपणे जाणून महाबुद्धी देवव्रताने आपल्या प्रज्ञेने विचार केला.
1.107.77
अपत्यफलसंयुक्तमेतच्छ्रुत्वा पितुर्वचः ।
सूतं भूयोऽपि संतप्त आह्वयामास वै पितुः ॥ १.१०७.७७ ॥
अपत्यफलाने युक्त असे पित्याचे हे वचन ऐकून, संतप्त झालेल्या त्याने पुन्हा पित्याच्या सारथ्याला बोलावले.
1.107.78
सूतस्तु कुरुमुख्यस्य उपयातस्तदाज्ञया ।
तमुवाच महाप्राज्ञो भीष्मो वै सारथिं पितुः ॥ १.१०७.७८ ॥
तेव्हा कुरुश्रेष्ठाच्या आज्ञेने तो सारथी आला. महाप्राज्ञ भीष्म पित्याच्या त्या सारथ्याला म्हणाला.
1.107.79
त्वं सारथे पितुर्मह्यं सखासि रथधूर्गतः ।
अपि जानासि यदि वै कस्यां भावो नृपस्य तु ॥ १.१०७.७९ ॥
हे सारथी, तू माझ्या पित्याचा मित्र आहेस; रथाची धुरा दीर्घकाळ वाहिली आहेस. राजाचे मन कोणाकडे आहे हे तुला माहीत असेल तर सांग.
1.107.80
तदाचक्ष्व भवान्पृष्टः करिष्ये न तदन्यथा ।
दाशकन्या कुरुश्रेष्ठ तत्र भावः पितुर्गतः ॥ १.१०७.८० ॥
तू विचारल्याप्रमाणे ते मी सांगतो; त्याच्या उलट करणार नाही. हे कुरुश्रेष्ठा, दाशकन्येकडे पित्याचे मन गेले आहे.
1.107.81
वृतः स नरदेवेन तदा वचनमब्रवीत् ।
योऽस्यां पुमान्भवेज्जातः स राजा त्वदनन्तरम् ॥ १.१०७.८१ ॥
राजाने मागणी केल्यावर तो असे म्हणाला: "तिच्या पोटी जन्मलेला पुत्रच तुझ्यानंतर राजा होईल."
1.107.82
नाकामयत तं दातुं पिता तव वरं तदा ।
स चापि निश्चयस्तस्य न च दद्यां ततोऽन्यथा ॥ १.१०७.८२ ॥
तुझ्या पित्याला तेव्हा तो वर द्यायचा नव्हता. त्याचा निश्चयही हाच होता: "अन्यथा मी देणार नाही."
1.107.83
एतत्ते कथितं वीर कुरुष्व यदनन्तरम् ।
ततः स पितुराज्ञाय मतं सम्यगवेक्ष्य च।
ज्ञात्वा च मानसं पुत्रः प्रययौ यमुनां प्रति ॥ १.१०७.८३ ॥
हे वीरा, हे तुला सांगितले; आता पुढे जे करायचे ते कर. मग पुत्राने पित्याचे मत नीट जाणून, त्याचे मन ओळखून यमुनेच्या दिशेने प्रयाण केले.
1.107.84
क्षत्रियैः सह धर्मात्मा पुराणैर्धर्मचारिभिः ।
उच्चैश्श्रवसमागम्य कन्यां वव्रे पितुः स्वयम् ॥ १.१०७.८४ ॥
धर्मात्मा तो पुत्र प्राचीन धर्माचरण करणाऱ्या क्षत्रियांसह आला आणि स्वतः पित्यासाठी त्या कन्येला मागितले.
1.107.85
तं दाशः प्रतिजग्राह विधिवत्प्रतिपूज्य च ।
अब्रवीच्चैनमासीनं राजसंसदि भारत ॥ १.१०७.८५ ॥
दाशाने त्यांचे विधिपूर्वक स्वागत आणि सत्कार केला; राजसभेत बसलेल्या त्यांना, हे भारता, तो म्हणाला.
1.107.86
राज्यशुल्का प्रदातव्या कन्येयं याचतां वर ।
अपत्यं यद्भवेदस्याः स राजाऽस्तु पितुः परम् ॥ १.१०७.८६ ॥
हे याचकांत श्रेष्ठा, या कन्येला राज्यालाच शुल्क मानून द्यावे; तिला जो पुत्र होईल तोच पित्यानंतर राजा होवो.
1.107.87
त्वमेवात्र महाबाहो शान्तनोर्वंशवर्धनः ।
पुत्रः शस्त्रभृतां श्रेष्ठः किं नु वक्ष्यामि ते वचः ॥ १.१०७.८७ ॥
हे महाबाहो, येथे तूच शंतनूच्या वंशाची वृद्धी करणारा, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ पुत्र आहेस; तुला आता काय सांगू?
1.107.88
कुमारिकायाः शुल्कार्थं किंचिद्वक्ष्यामि भारत ।
कोहि संबन्धखं श्लाघ्यमीप्सितं यौनमीदृशम्।
अतिक्रामन्न तप्येत साक्षादपि शतक्रतुः ॥ १.१०७.८८ ॥
हे भारता, कन्येच्या शुल्काविषयी मी थोडे सांगतो: इतक्या प्रशंसनीय, इष्ट अशा विवाहसंबंधाचे उल्लंघन करून कोण, साक्षात इंद्रही, पश्चात्ताप न करेल?
1.107.89
अपत्यं चैतदार्यस्य यो युष्माकं समो गुणैः ।
यस्य शुक्रात्सत्यवती संभूता वरवर्णिनी ॥ १.१०७.८९ ॥
हे अपत्य त्या आर्याचे आहे, जो गुणांनी तुमच्यासारखा आहे; ज्याच्या शुक्रापासून सुंदर वर्णाची सत्यवती जन्मली.
1.107.90
तेन मे बहुशस्तात पिता ते परिकीर्तितः ।
अर्हः सत्यवतीं वोढुं धर्मज्ञः स नराधिपः ॥ १.१०७.९० ॥
हे प्रिया, त्यामुळे मी तुझ्या पित्याची अनेकदा स्तुती केली आहे; तो धर्मज्ञ नराधिप सत्यवतीशी विवाह करण्यास योग्य आहे.
1.107.91
इयं सत्यवती देवी पितरं तेऽब्रवीत्तथा ।
अर्थितश्चापिराजर्षिः प्रत्याख्यातः पुरा मया ॥ १.१०७.९१ ॥
देवी सत्यवती तुझ्या पित्याला असे म्हणाली. राजर्षींनी पूर्वी माझी मागणी केली होती, पण मी ती नाकारली होती.
1.107.92
कन्यापितृत्वात्किंचित्तु वक्ष्यामि त्वां नराधिप ।
बलवत्सपत्नतामत्र दोषं पश्यामि केवलम् ॥ १.१०७.९२ ॥
हे नराधिपा, कन्येचा पिता म्हणून मी तुला काही सांगेन. येथे मला केवळ बलवान सवतीपणाचाच दोष दिसतो.
1.107.93
भूयांसं त्वयि पश्यामि तद्दोषमपराजित ।
यस्य हि त्वं सपत्नः स्या गन्धर्वस्यासुरस्य वा ॥ १.१०७.९३ ॥
हे अपराजिता, तुझ्यातला तो दोष मला अधिक मोठा दिसतो, कारण तू गंधर्वाची किंवा असुराची सवत होऊ शकशील.
1.107.94
न स जातु चिरं जीवेत्त्वयि क्रुद्धे परन्तप ।
एतावानत्र दोषो हि नान्यः कश्चन पार्थिव ॥ १.१०७.९४ ॥
हे परंतपा, तू क्रुद्ध झालास तर तो फार काळ जगणार नाही. हे पार्थिवा, येथे दोष एवढाच आहे, दुसरा कोणताही दोष नाही.
1.107.95
एतज्जानीहि भद्रं ते दानादाने परन्तप ॥ १.१०७.९५ ॥
हे परंतपा, हे जाण, तुझे कल्याण असो — हेच देणे आणि घेणे आहे.
1.107.96
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयस्तद्युक्तं प्रत्यभाषत ।
शृण्वतां भूमिपालानां पितुरर्थाय भारत ॥ १.१०७.९६ ॥
असे म्हटल्यावर गांगेयाने योग्य तेच उत्तर दिले — राजे ऐकत असताना, हे भारता, पित्याच्या हितासाठी.
1.107.97
इदं वचनमाधत्स्व नास्ति वक्तास्य मत्समः ।
अन्यो जातो न जनिता न च कश्चन संप्रति ॥ १.१०७.९७ ॥
हे वचन ऐका — या विषयात माझ्यासारखा वक्ता नाही; आणि सध्या माझ्यासारखा जन्मलेला किंवा जन्मदाता कोणीही नाही.
1.107.98
एवमेतत्करिष्यामि यथा त्वमनुभाषसे ।
योऽस्यां जनिष्यते पुत्रः स नो राजा भविष्यति ॥ १.१०७.९८ ॥
तू म्हणतोस तसेच मी करीन; हिच्या पोटी जन्मणारा पुत्र आमचा राजा होईल.
1.107.99
इत्युक्तः पुनरेव स्म तं दाशः प्रत्यभाषत ।
चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म राज्यार्थे भरतर्षभ ॥ १.१०७.९९ ॥
असे सांगितल्यावर दाशाने पुन्हा त्याला उत्तर दिले — राज्यासाठी एक कठीण कर्म करण्याच्या इच्छेने, हे भरतश्रेष्ठा.
1.107.100
त्वमेव नाथः संप्राप्तः शान्तनोरमितद्युते ।
कन्यायाश्चैव धर्मात्मन्प्रभुर्दानाय चेश्वरः ॥ १.१०७.१०० ॥
हे अमित तेजस्वी शंतनूच्या पुत्रा, तूच येथे स्वामी म्हणून आला आहेस; हे धर्मात्म्या, या कन्येचे दान करण्याचा अधिकारही तुझाच आहे.
1.107.101
इदं तु वचनं सौम्य कार्यं चैव निबोध मे ।
कौमारिकाणां शीलेन वक्ष्याम्यहमरिन्दम ॥ १.१०७.१०१ ॥
हे सौम्या, पण माझे हे वचन ऐक आणि ते पार पाड — कुमारिकांच्या स्वभावानुसार मी सांगेन, हे शत्रुदमना.
1.107.102
यत्त्वया सत्यवत्यर्थे सत्यधर्मपरायण ।
राजमध्ये प्रतिज्ञातमनुरूपं तवैव तत् ॥ १.१०७.१०२ ॥
हे सत्यधर्मपरायणा, सत्यवतीसाठी राजांच्या मध्ये तू जी प्रतिज्ञा केलीस — ती तुलाच साजेशी आहे.
1.107.103
नान्यथा तन्महाबाहो संशयोऽत्र न कश्चन ।
तवापत्यं भवेद्यत्तु तत्र नः संशयो महान् ॥ १.१०७.१०३ ॥
हे महाबाहो, यात काहीही संशय नाही; ते वेगळे होणार नाही. पण तुला अपत्य झाले तर त्याबाबत आम्हाला मोठा संशय आहे.
1.107.104
तस्यैतन्मतमाज्ञाय सत्यधर्मपरायणः ।
प्रत्यजानात्तदा राजन्पितुः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१०७.१०४ ॥
त्याचे हे मत जाणून सत्यधर्मपरायण तो, हे राजा, पित्याला संतुष्ट करण्याच्या इच्छेने तेव्हा प्रतिज्ञा करता झाला.
1.107.105
उच्चैश्श्रवः समाधत्स्व प्रतिज्ञां जनसंसदि ।
ऋषयो वाथ वा देवा भूतान्यन्तर्हितानि च ॥ १.१०७.१०५ ॥
हे उच्चैःश्रवा, जनसभेत ही प्रतिज्ञा दृढपणे धारण कर. ऋषी असोत, देव असोत, किंवा लपलेले प्राणी असोत—
1.107.106
यानि यानीह शृण्वन्तु नास्ति वक्तास्य मत्समः ।
दाशराज निबोधेदं वचनं मे नृपोत्तम ॥ १.१०७.१०६ ॥
येथे जे कोणी ऐकतील ते ऐकोत; हे सांगणारा माझ्यासारखा कोणी नाही. हे दाशराजा, हे नृपोत्तमा, माझे हे शब्द समजून घे.
1.107.107
शृण्वतां भूमिपालानां यद्ब्रवीमि पितुः कृते ।
राज्यं तावत्पूर्वमेव मया त्यक्तं नराधिपाः ॥ १.१०७.१०७ ॥
हे ऐकणाऱ्या भूपालांनो, पित्यासाठी मी जे सांगतो ते हे आहे—राज्य मी आधीच सोडले आहे. हे नराधिपांनो.
1.107.108
अपत्यहेतोरपि च करिष्येऽद्य विनिश्चयम् ।
अद्यप्रभृति मे दाश ब्रह्मचर्यं भविष्यति ॥ १.१०७.१०८ ॥
संतानासाठीही मी आता दृढ निश्चय करीन. हे दाशा, आजपासून माझे ब्रह्मचर्य असेल.
1.107.109
अपुत्रस्यापि मे लोका भविष्यन्त्यक्षया दिवि ।
न हि जन्मप्रभृत्युक्तं मया किंचिदिहानृतम् ॥ १.१०७.१०९ ॥
माझा पुत्र नसला तरीही स्वर्गात माझे लोक अक्षय असतील. जन्मापासून मी येथे कधीही असत्य काही बोललो नाही.
1.107.110
यावत्प्राणा ध्रियन्ते वै मम देहं समाश्रिताः ।
तावन्न जनयिष्यामि पित्रे कन्यां प्रयच्छ मे ॥ १.१०७.११० ॥
माझ्या देहात प्राण असेपर्यंत मी संतती निर्माण करणार नाही. पित्यासाठी मला एक कन्या दे.
1.107.111
परित्यजाम्यहं राज्यं मैथुनं चापि सर्वशः ।
ऊर्ध्वरेता भविष्यामि दाश सत्यं ब्रवीमि ते ॥ १.१०७.१११ ॥
मी राज्य आणि सर्वथा मैथुनाचा त्याग करतो. हे दाशा, मी ऊर्ध्वरेता होईन. हे सत्य मी तुला सांगतो.
1.107.112
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संप्रहृष्टतनूरुहः ।
ददानीत्येव तं दाशो धर्मात्मा प्रत्यभाषत ॥ १.१०७.११२ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून, हर्षाने रोमांचित झालेल्या धर्मात्मा दाशाने त्याला उत्तर दिले, "देतो."
1.107.113
ततोन्तरिक्षेऽप्सरसो देवाः सर्षिगणास्तदा ।
तद्दृष्टा दुष्करं कर्म प्रशशंसुश्च पार्थिवाः ॥ १.१०७.११३ ॥
तेव्हा अंतरिक्षात अप्सरा, देव आणि ऋषिगण त्या दुष्कर कृत्याला पाहून, आणि राजेही प्रशंसा करू लागले.
1.107.114
अभ्यवर्षन्त कुसुमैर्भीष्मोऽयमिति चाब्रुवन् ।
ततः स पितुरर्थाय तामुवाच यशस्विनीम् ॥ १.१०७.११४ ॥
फुलांचा वर्षाव करीत ते म्हणाले, "हा भीष्म आहे." मग पित्यासाठी त्याने त्या यशस्विनीला सांगितले.
1.107.115
अधिरोह रथं मातर्गच्छावः स्वगृहानिति ।
एवमुक्त्वा तु भीष्मस्तां रथमारोप्य भामिनीं ॥ १.१०७.११५ ॥
"माते, रथावर चढ, आपण आपल्या घरी जाऊ" असे म्हणून भीष्माने त्या तेजस्विनीला रथात बसवले.
1.107.116
आगम्य हास्तिनपुरं शान्तनोः संन्यवेदयत् ।
तस्य तद्दुष्करं कर्म प्रशशंसुर्नाराधिपाः ॥ १.१०७.११६ ॥
हस्तिनापुरात येऊन त्याने शंतनूला सर्व सांगितले. त्याच्या त्या दुष्कर कर्माची राजांनी प्रशंसा केली.
1.107.117
समेताश्च पृथक्चैव भीष्मोयमिति चाब्रुवन् ।
तच्छ्रुत्वा दुष्करं कर्म कृतं भीष्मेण शान्तनुः ॥ १.१०७.११७ ॥
सर्वजण एकत्र व वेगवेगळे म्हणाले, "हाच भीष्म आहे." भीष्माने केलेले ते दुष्कर कर्म ऐकून शंतनू—
1.107.118
बभूव दुःखितो राजा चिररात्राय भारत ।
स तेन कर्मणा सूनोः प्रीतस्तस्मै वरं ददौ ॥ १.१०७.११८ ॥
हे भारता, राजा शंतनू दीर्घकाळ दुःखी राहिला. मग आपल्या पुत्राच्या त्या कर्मामुळे प्रसन्न होऊन त्याने त्याला वर दिला.
1.107.119
स्वच्छन्दमरणं तुष्टो ददौ तस्मै महात्मने ।
न ते मृत्युः प्रभविता यावज्जीवितुमिच्छसि ॥ १.१०७.११९ ॥
संतुष्ट होऊन त्याने त्या महात्म्याला स्वेच्छामरणाचा वर दिला: "तू जोपर्यंत जगू इच्छिशील तोपर्यंत मृत्यू तुझ्यावर प्रभावी होणार नाही."
1.107.120
त्वत्तो ह्यनुज्ञां संप्राप्य मृत्युः प्रभविताऽनघ ॥ १.१०७.१२० ॥
"हे निष्पापा, तुझी अनुज्ञा मिळाल्यावरच मृत्यू तुझ्यावर प्रभावी होईल."