มหาภารตะ · อัธยายะ 1.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.107.1
स राजा शान्तनुर्धीमान्देवराजर्षिसत्कृतः ।
धर्मात्मा सर्वलोकेषु सत्यवागिति विश्रुतः ॥ १.१०७.१ ॥
พระราชาศานตนุผู้มีปัญญานั้น ได้รับการเคารพจากพระอินทร์ผู้เป็นใหญ่แห่งเทพและจากฤๅษีผู้เป็นราชา เป็นผู้มีจิตใจในธรรม มีวาจาแห่งสัตย์ เป็นที่เลื่องลือไปทั่วทุกโลก
1.107.2
शान्तनोः कीर्तयिष्यामि सर्वानेव गुणानहम् ।
दमो दानं क्षमा बुद्धिर्ह्रीर्धृतिस्तेज उत्तमम्।
नित्यान्यासन्महासत्वे शान्तनौ पुरुषर्षभे ॥ १.१०७.२ ॥
ข้าจะกล่าวถึงคุณธรรมทั้งหมดของศานตนุ คือการข่มใจ การให้ทาน ความอดทน ปัญญา ความถ่อมตน ความมั่นคง และเดชอันสูงสุด คุณเหล่านี้มีอยู่ตลอดไปในศานตนุผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้เป็นวัวแห่งบุรุษ
1.107.3
एवं स गुणसंपन्नो धर्मार्थकुशलो नृपः ।
आसीद्भरतवंशस्य गोप्ता सर्वजनस्य च ॥ १.१०७.३ ॥
พระราชาผู้ประกอบด้วยคุณธรรมเช่นนี้ และชำนาญในธรรมและทรัพย์ ได้เป็นผู้พิทักษ์วงศ์ภรตะและประชาชนทั้งปวง
1.107.4
कम्बुग्रीवः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः ।
अन्वितः परिपूर्णार्थैः सर्वैर्नृपतिलक्षणैः ॥ १.१०७.४ ॥
มีลำคอเหมือนสังข์ บ่าใหญ่กว้าง และมีความกล้าหาญดุจช้างตกมัน ทรงประกอบด้วยลักษณะของพระราชาครบถ้วน และมีจุดหมายสำเร็จบริบูรณ์
1.107.5
तस्य कीर्तिमतो वृत्तमवेक्ष्य सततं नराः ।
धर्म एव परः कामादर्थाच्चेति व्यवस्थितः ॥ १.१०७.५ ॥
ผู้คนเฝ้าดูความประพฤติของพระราชาผู้มีเกียรติคุณนั้นอยู่เสมอ จึงตั้งมั่นในความเห็นว่า ธรรมเท่านั้นสูงสุด ยิ่งกว่ากามและยิ่งกว่าทรัพย์
1.107.6
एवमासीन्महासत्वः शान्तनुर्भरतर्षभ ।
न चास्य सदृशः कश्चिद्धर्मतः पार्थिवोऽभवत् ॥ १.१०७.६ ॥
ศานตนุผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่เป็นเช่นนี้ โอ้วัวแห่งภรตะ ไม่มีกษัตริย์องค์ใดในโลกที่เสมอเหมือนพระองค์ในทางธรรม
1.107.7
वर्तमानं हि धर्मेषु सर्वधर्मभृतां वरम् ।
तं महीपा महीपालं राजराज्येऽभ्यषेचयन् ॥ १.१०७.७ ॥
เพราะพระองค์ดำรงอยู่ในธรรม ทรงเป็นยอดของผู้ทรงธรรมทั้งปวง เหล่ากษัตริย์จึงอภิเษกผู้พิทักษ์แผ่นดินนั้นให้ครองราชสมบัติของบรรดาราชา
1.107.8
वीतशोकभयाबाधाः सुखस्वप्ननिबोधनाः ।
पतिं भारतगोप्तारं समपद्यन्त भूमिपाः ॥ १.१०७.८ ॥
ปราศจากความเศร้าโศก ความกลัว และความทุกข์ ตื่นขึ้นดุจจากการหลับอันเป็นสุข เหล่าภูมิบาลได้เข้าถึงพระผู้เป็นใหญ่นั้น ผู้เป็นผู้พิทักษ์แห่งภรตะ
1.107.9
तेन कीर्तिमता शिष्टाः शक्रप्रतिमतेजसा ।
यज्ञदानक्रियाशीलाः समपद्यन्त भूमिपाः ॥ १.१०७.९ ॥
เหล่าภูมิบาลที่ได้รับการอบรมจากพระองค์ ผู้มีชื่อเสียงและมีเดชเทียบเท่าพระอินทร์ ต่างมีใจมั่นในการบูชายัญและการให้ทาน
1.107.10
शान्तनुप्रमुखैर्गुप्ते लोके नृपतिभिस्तदा ।
नियमात्सर्ववर्णानां धर्मोत्तरमवर्तत ॥ १.१०७.१० ॥
ครั้งนั้น ในโลกที่มีพระราชาเป็นผู้คุ้มครอง โดยมีศานตนุเป็นประธาน ธรรมย่อมเจริญเหนือกว่าสิ่งอื่นทั้งปวงในหมู่วรรณะทั้งหลาย ตามระเบียบแบบแผน
1.107.11
ब्रह्म पर्यचरत्क्षत्रं विशः क्षत्रमनुव्रताः ।
ब्रह्मक्षत्रानुरक्ताश्च शूद्राः पर्यचरन्विशः ॥ १.१०७.११ ॥
กษัตริย์รับใช้พราหมณ์ แพศย์ติดตามกษัตริย์แล้วรับใช้ท่าน และศูทรผู้ผูกพันกับพราหมณ์และกษัตริย์ รับใช้แพศย์
1.107.12
स हास्तिनपुरे रम्ये कुरूणां पुटभेदने ।
वसन्सागरपर्यन्तामन्वशासद्वसुन्धराम् ॥ १.१०७.१२ ॥
พระองค์ประทับอยู่ที่หัสตินาปุระอันงดงาม ซึ่งเป็นที่ตั้งของชาวกุรุ ทรงปกครองแผ่นดินที่มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต
1.107.13
स देवराजसदृशो धर्मज्ञः सत्यवागृजुः ।
दानधर्मतपोयोगाच्छ्रिया परमया युतः ॥ १.१०७.१३ ॥
พระองค์เปรียบดังพระอินทร์ราชาแห่งเทพ ทรงรู้ธรรม มีวาจาสัตย์และซื่อตรง ทรงประกอบด้วยสิริอันสูงสุด เพราะการให้ทาน ธรรม ตบะ และโยคะ
1.107.14
अरागद्वेषसंयुक्तः सोमवत्प्रियदर्शनः ।
तेजसा सूर्यकल्पोऽभूद्वायुवेगसमो जवे।
अन्तकप्रतिमः कोपे क्षमया पृथिवीसमः ॥ १.१०७.१४ ॥
ปราศจากราคะและโทสะ น่าชมดุจพระจันทร์ มีเดชดุจพระอาทิตย์ มีความเร็วเสมอด้วยลม ในความโกรธเปรียบดังยมราช ในความอดทนเปรียบดังแผ่นดิน
1.107.15
वधः पशुवराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम् ।
शान्तनौ पृथिवीपाले नावर्तत तथा नृप ॥ १.१०७.१५ ॥
โอ้พระราชา ในรัชสมัยของศานตนุผู้พิทักษ์แผ่นดิน ไม่มีการฆ่าสัตว์เลี้ยง หมู ป่า กวาง หรือนก
1.107.16
ब्रह्मधर्मोत्तरे राज्ये शान्तनुर्विनयात्मवान् ।
समं शशास भूतानि कामरागविवर्जितः ॥ १.१०७.१६ ॥
ในราชอาณาจักรที่พราหมณ์และธรรมครองความสูงสุด ศานตนุผู้มีนิสัยถ่อมตนและปราศจากกามและราคะ ปกครองสรรพสัตว์โดยเสมอภาค
1.107.17
चकोरनेत्रस्ताम्रास्यः सिंहर्षभगतिर्युवा ।
गुणैरनुपमैर्युक्तः समस्तैराभिगामिकैः।
गम्भीरः सत्वसंपन्नः पूर्णचन्द्रनिभाननः ॥ १.१०७.१७ ॥
พระองค์ยังหนุ่ม มีพระเนตรดุจนกจกร มีพระพักตร์แดงเรื่อ มีท่าเดินดุจราชสีห์หรือวัวตัวผู้ ประกอบด้วยคุณอันไม่มีผู้ใดเทียบได้ ซึ่งเหมาะแก่กษัตริย์ทั้งสิ้น ลึกซึ้ง เต็มไปด้วยความเข้มแข็งแห่งจิตใจ มีพระพักตร์ดุจพระจันทร์เพ็ญ
1.107.18
देवर्षिपितृयज्ञार्थमारभ्यन्त तदा क्रियाः ।
न चाधर्मेण केषांचित्प्राणिनामभवद्वधः ॥ १.१०७.१८ ॥
ครั้งนั้น การพิธีได้เริ่มขึ้นเพื่อการบูชายัญแด่เทพ ฤๅษี และบรรพบุรุษ และไม่มีสัตว์ชนิดใดถูกฆ่าโดยอธรรม
1.107.19
असुखानामनाथानां तिर्यग्योनिषु वर्तताम् ।
स एव राजा सर्वेषां भूतानामभवत्पिता ॥ १.१०७.१९ ॥
พระราชาองค์นั้นได้เป็นบิดาของสรรพสัตว์ทั้งปวง แม้แก่ผู้ที่ทุกข์ยาก ผู้ไร้ที่พึ่ง และผู้ที่เกิดในกำเนิดเดียรัจฉาน
1.107.20
तस्मिन्कुरुपतिश्रेष्ठे राजराजेश्वरे सति ।
श्रिता वागभवत्सत्यं दानधर्माश्रितं मनः ॥ १.१०७.२० ॥
ในขณะที่พระองค์ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์แห่งกุรุ ผู้เป็นใหญ่เหนือราชาทั้งหลาย ทรงปกครองอยู่ วาจาก็มุ่งสู่ความจริง และใจก็ยึดมั่นในธรรมแห่งการให้ทาน
1.107.21
यज्ञार्थं पशवः सृष्टाः संतानार्थं च मैथुनम् ।
स समाः षोडशाष्टौ च चतस्रोऽष्टौ तथाऽपराः।
रतिमप्राप्नुवन्स्त्रीषु बभूव वनगोचरः ॥ १.१०७.२१ ॥
สัตว์ถูกสร้างขึ้นเพื่อพิธียัญ และการร่วมประเวณีเพื่อการมีบุตร เป็นเวลาสิบหกปี แปดปี สี่ปี แปดปี และอื่นๆ เขาไม่พบความสุขในสตรี และกลายเป็นผู้อาศัยอยู่ในป่า
1.107.22
तथारूपस्तथाचारस्तथावृत्तस्तथाश्रुतः ।
गाङ्गेयस्तस्य पुत्रोऽभून्नाम्ना देवव्रतो वसुः ॥ १.१०७.२२ ॥
ด้วยรูปร่าง ความประพฤติ การกระทำ และการศึกษาเช่นนั้น คงคาเทพีจึงให้กำเนิดบุตรแก่เขา ชื่อเทวพรตะ วสุ
1.107.23
सर्वास्त्रेषु स निष्णातः पार्थिवेष्वितरेषु च ।
महाबलो महासत्वो महावीर्यो महारथः ॥ १.१०७.२३ ॥
เขาเชี่ยวชาญในอาวุธทั้งปวง ทั้งในหมู่กษัตริย์และผู้อื่น มีกำลังมหาศาล มีความกล้าหาญและความแกร่งยิ่งใหญ่ เป็นนักรบรถศึกผู้ยอดเยี่ยม
1.107.24
स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा गङ्गामनुसरन्नदीम् ।
भागीरथीमल्पजलां शान्तनुर्दृष्टवान्नृपः ॥ १.१०७.२४ ॥
ครั้งหนึ่ง พระเจ้าศานตนุยิงกวางได้ และขณะติดตามไปตามแม่น้ำคงคา พระองค์ทอดพระเนตรเห็นแม่น้ำภาคีรถีที่มีน้ำน้อย
1.107.25
तां दृष्ट्वा चिन्तयामास शान्तनुः पुरुषर्षभः ।
स्यन्दते किं न्वियं नाद्य सरिच्छ्रेष्ठा यथा पुरा ॥ १.१०७.२५ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นนางแล้ว ศานตนุผู้เป็นบุรุษอุสภะ ทรงครุ่นคิดว่า "เหตุใดแม่น้ำอันประเสริฐนี้จึงไม่ไหลในวันนี้เหมือนดังเช่นในอดีต?"
1.107.26
ततो निमित्तमन्विच्छन्ददर्श स महामनाः ।
कुमारं रूपसंपन्नं बृहन्तं चारुदर्शनम् ॥ १.१०७.२६ ॥
จากนั้น ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้นั้นแสวงหาสาเหตุ และได้เห็นกุมารผู้งดงาม ร่างสูงใหญ่ น่าชมยิ่งนัก
1.107.27
दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं यथा देवं पुरन्दरम् ।
कृत्स्नां गङ्गां समावृत्य शरैस्तीक्ष्णैरवस्थितम् ॥ १.१०७.२७ ॥
กุมารผู้นั้นกำลังใช้อาวุธทิพย์ เปรียบดังพระอินทร์ เจ้าแห่งเทวดา ยืนปิดคลุมแม่น้ำคงคาทั้งสายด้วยลูกศรอันคมกล้า
1.107.28
तां शरैराचितां दृष्ट्वा नदीं गङ्गां तदन्तिके ।
अभवद्विस्मितो राजा दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम् ॥ १.१०७.२८ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นแม่น้ำคงคาที่อยู่ใกล้ๆ นั้นถูกลูกศรปกคลุม และทอดพระเนตรเห็นการกระทำที่เหนือมนุษย์นั้น พระราชาก็ทรงประหลาดพระทัย
1.107.29
जातमात्रं पुरा दृष्टं तं पुत्रं शान्तनुस्तदा ।
नोपलेभे स्मृतिं धीमानभिज्ञातुं तमात्मजम् ॥ १.१०७.२९ ॥
ศานตนุผู้ปัญญาเลิศ ไม่อาจระลึกได้ในขณะนั้นถึงบุตรที่เคยทอดพระเนตรเห็นเมื่อแรกเกิด จึงไม่อาจจำบุตรของพระองค์ได้
1.107.30
स तु तं पितरं दृष्ट्वा मोहयामास मायया ।
संमोह्य तु ततः क्षिप्रं तत्रैवान्तरधीयत ॥ १.१०७.३० ॥
ส่วนกุมารนั้นเมื่อได้เห็นบิดาแล้ว ก็ทำให้บิดาหลงด้วยมายา และเมื่อทำให้หลงแล้ว ก็รีบหายตัวไปทันทีตรงนั้นเอง
1.107.31
तदद्बुतं ततो दृष्ट्वा तत्र राजा स शान्तनुः ।
सङ्कमानः सुतं गङ्गामब्रवीद्दर्शयेति ह ॥ १.१०७.३१ ॥
จากนั้น เมื่อพระเจ้าศานตนุทอดพระเนตรเห็นความอัศจรรย์นั้นแล้ว จึงเสด็จเข้าไปหาพระแม่คงคา และตรัสว่า "ขอทรงแสดงบุตรของข้าให้ข้าเห็นด้วยเถิด"
1.107.32
दर्शयामास तं गङ्गा बिभ्रती रूपमुत्तमम् ।
गृहीत्वा दक्षिणे पाणौ तं कुमारमलङ्कृतम् ॥ १.१०७.३२ ॥
แม่คงคาทรงแสดงกุมารให้พระองค์เห็น นางทรงรูปอันงดงามยิ่ง และจูงกุมารผู้ประดับประดานั้นด้วยพระหัตถ์ขวา
1.107.33
अलङ्कृतामाभरणैर्विरजोम्बरधारिणीम् ।
दृष्टपूर्वामपि स तां नाभ्यजानात्स शान्तनुः ॥ १.१०७.३३ ॥
แม้เคยทอดพระเนตรเห็นนางมาก่อน พระเจ้าศานตนุก็ไม่ทรงจำนางได้ นางประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ และสวมผ้าที่ไร้มลทิน
1.107.34
यं पुत्रमष्टमं राजंस्त्वं पुरा मय्यविन्दथाः ।
स चायं पुरुषव्याघ्र सर्वास्त्रविदनुत्तमः ॥ १.१०७.३४ ॥
ข้าแต่พระราชา นี่คือบุตรคนที่แปดที่พระองค์เคยให้กำเนิดแก่หม่อมฉันในอดีต ข้าแต่บุรุษผู้ยิ่งใหญ่ เขาผู้นี้เชี่ยวชาญในอาวุธทั้งปวงและไม่มีผู้ใดเทียบได้
1.107.35
गृहाणेमं महाराज मया संवर्धितं सुतम् ।
आदाय पुरुषव्याघ्र नयस्वैनं गृहं विभो ॥ १.१०७.३५ ॥
ข้าแต่พระมหากษัตริย์ โปรดรับบุตรผู้นี้ที่หม่อมฉันได้เลี้ยงดูมา ข้าแต่บุรุษผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ทรงอำนาจ โปรดพาเขากลับไปยังพระราชวังของพระองค์เถิด
1.107.36
वेदानधिजगे साङ्गान्वसिष्ठादेष वीर्यवान् ।
कृतास्त्रः परमेष्वासो देवराजसमो युधि ॥ १.१०७.३६ ॥
ผู้มีกำลังผู้นี้ได้ศึกษาพระเวทพร้อมองค์ประกอบ จากวสิษฐะ เขาได้รับการฝึกฝนในอาวุธ เป็นนักธนูชั้นยอด ในการรบเทียบเท่าพระอินทร์ เจ้าแห่งเทวดา
1.107.37
सुराणां संमतो नित्यमसुराणां च भारत ।
उशा वेद यच्छास्त्रमयं तद्वेद सर्वशः ॥ १.१०७.३७ ॥
ข้าแต่ลูกหลานของภรตะ อุศนัส ผู้เป็นที่นับถือของทั้งเทวดาและอสูรเสมอมา รู้ศาสตร์นั้น บุตรของพระองค์ผู้นี้รู้ศาสตร์นั้นทั้งหมด
1.107.38
तथैवाङ्गिरसः पुत्रः सुरसुरनमस्कृतः ।
यद्वेद शास्त्रं तच्चापि कृत्स्नमस्मिन्प्रतिष्ठितम् ॥ १.१०७.३८ ॥
ในทำนองเดียวกัน บุตรแห่งอังคีรสะ ผู้เป็นที่นมัสการของทั้งเทวดาและอสูร ก็รู้ศาสตร์ที่รู้กันนั้น และศาสตร์ทั้งหมดนั้นก็ตั้งมั่นอยู่ในตัวเขา
1.107.39
तव पुत्रे महाबाहौ साङ्गोपाङ्गं महात्मनि ।
ऋषिः परैरनाधृष्यो जामदग्न्यः प्रतापवान् ॥ १.१०७.३९ ॥
ในบุตรของพระองค์ผู้มีแขนทรงพลัง มีจิตใจยิ่งใหญ่ ศาสตร์นั้นพร้อมทั้งองค์ประกอบและองค์ย่อยทั้งหมด ฤๅษีบุตรของชมทัคนีผู้มีอานุภาพ ผู้ที่ผู้อื่นไม่อาจต่อต้านได้
1.107.40
यदस्त्रं वेद राभश्च तदेतस्मिन्प्रतिष्ठितम् ।
महेष्वासमिमं राजन्राजधर्मार्थकोविदम् ॥ १.१०७.४० ॥
วิชาอาวุธที่พระรามรู้นั้น ตั้งมั่นอยู่ในเขาผู้นี้ ข้าแต่พระราชา นักธนูผู้ยิ่งใหญ่นี้ เชี่ยวชาญในธรรมและทรัพย์ของกษัตริย์
1.107.41
मया दत्तं निजं पुत्रं वीरं वीर गृहं नय ।
इत्युक्त्वा सा महाभागा तत्रैवान्तरधीयत।
तयैवं समनुज्ञातः पुत्रमादाय शान्तनुः ॥ १.१०७.४१ ॥
"จงพาวีรบุรุษ บุตรของเราเอง ซึ่งเราได้มอบให้แล้วนี้กลับเรือนไปเถิด โอ วีรบุรุษ" เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ผู้มีโชคยิ่งนั้นก็อันตรธานไปที่นั่นเอง ท้าวศานตนุได้รับอนุญาตจากนางเช่นนั้นแล้ว จึงพาบุตรไปด้วย
1.107.42
भ्राजमानं यथाऽदित्यमाययौ स्वपुरं प्रति ।
पौरवस्तु पुरीं गत्वा पुरन्दरपुरोपमाम् ॥ १.१०७.४२ ॥
รุ่งโรจน์ดุจพระอาทิตย์ พระองค์เสด็จกลับพระนครของตนพร้อมกับพระโอรส ส่วนพระราชาแห่งวงศ์เปารวะเมื่อเสด็จถึงนครซึ่งงามเช่นนครของพระอินทร์
1.107.43
सर्वकामसमृद्धार्थं मेने सोत्मानमात्मना ।
पौरवेषु ततः पुत्रं राज्यार्थमभयप्रदम् ॥ १.१०७.४३ ॥
เพื่อความสมบูรณ์แห่งความปรารถนาทั้งปวง พระองค์ทรงถือว่าพระองค์เองบริบูรณ์แล้ว จากนั้นในสายตระกูลเปารวะ ก็มีโอรสเกิดมาเพื่อการปกครองแผ่นดิน ผู้ประทานความไม่หวาดกลัว
1.107.44
गुणवन्तं महात्मानं यौवराज्येऽभ्यषेचयत् ।
पौरवाञ्शान्तनोः पुत्रः पितरं च महायशाः ॥ १.१०७.४४ ॥
พระองค์ทรงสถาปนาโอรสผู้มีคุณธรรมและมีจิตใจสูงส่งนั้นให้เป็นรัชทายาท โอรสของท้าวศานตนุผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ เป็นที่รักของชาวเปารวะและของพระบิดา
1.107.45
राष्ट्रं च रञ्जयामास वृत्तेन भरतर्षभ ।
स तथा सह पुत्रेण रममाणो महीपतिः ॥ १.१०७.४५ ॥
โอ ยอดแห่งวงศ์ภรตะ พระองค์ทรงทำให้แคว้นยินดีด้วยความประพฤติของพระองค์ ท้าวแห่งแผ่นดินนั้นทรงครองราชย์ไปพร้อมกับพระโอรส ทรงเพลิดเพลินอยู่เช่นนั้น
1.107.46
वर्तयामास वर्षाणि चत्वार्यमितविक्रमः ।
स कदाचिद्वनं यातो यमुनामभितो नदीम् ॥ १.१०७.४६ ॥
ผู้มีพลานุภาพหาประมาณมิได้ทรงปกครองอยู่ถึงสี่ปี วันหนึ่งพระองค์เสด็จเข้าป่าไปตามฝั่งแม่น้ำยมุนา
1.107.47
महीपतिरनिर्देश्यमाजिघ्रद्गन्धमुत्तमम् ।
तस्य प्रभवमन्विच्छन्विचचार समन्ततः ॥ १.१०७.४७ ॥
เจ้าแห่งแผ่นดินได้กลิ่นหอมอันประเสริฐที่บรรยายมิได้ พระองค์ทรงแสวงหาต้นกำเนิดของกลิ่นนั้น ทรงเที่ยวไปทุกทิศ
1.107.48
स ददर्श तदा कन्यां दाशानां देवरूपिणीम् ।
तामपृच्छत्स दृष्ट्वैव कन्यामसितलोचनाम् ॥ १.१०७.४८ ॥
ครั้งนั้นพระองค์ทอดพระเนตรเห็นหญิงสาวชาวทาศะ มีรูปโฉมดุจเทพ พระองค์ทรงเห็นนางตาดำนั้นทันที จึงตรัสถามนาง
1.107.49
कस्य त्वमसि का चासि किं च भीरु चिकीर्षसि ।
साऽब्रवीद्दाशकन्याऽस्मि धर्मार्थं वाहये तरिम् ॥ १.१०७.४९ ॥
เจ้าเป็นของผู้ใดและเป็นใคร โอ ผู้ขลาดเอ๋ย เจ้าจะทำอะไร นางตอบว่า "หม่อมฉันเป็นธิดาของคนพายเรือ หม่อมฉันพายเรือเพื่อธรรม"
1.107.50
पितुर्नियोगाद्भद्रं ते दाशराज्ञो महात्मनः ।
रूपमाधुर्यगन्धैस्तां संयुक्तां देवरूपिणीम् ॥ १.१०७.५० ॥
ด้วยคำสั่งของบิดา ขอให้เจ้าโชคดี นางเป็นธิดาของพระราชาชาวประมงผู้ยิ่งใหญ่ มีความงามของรูปและกลิ่นหอมอันหวานละมุน มีรูปโฉมดุจเทพ
1.107.51
समीक्ष्य राजा दाशेयीं कामयामास शान्तनुः ।
स गत्वा पितरं तस्या वरयामास तां तदा ॥ १.१०७.५१ ॥
เมื่อทอดพระเนตรธิดาชาวประมง ท้าวศานตนุทรงปรารถนานาง พระองค์เสด็จไปหาบิดาของนาง แล้วทูลขอนางเป็นภริยาในทันที
1.107.52
पर्यपृच्छत्ततस्तस्याः पितरं सोत्मकारणात् ।
स च तं प्रत्युवाचेदं दाशराजो महीपतिम् ॥ १.१०७.५२ ॥
ด้วยความกระตือรือร้น พระองค์จึงทรงซักถามบิดาของนางถึงเหตุนั้น ฝ่ายพระราชาชาวประมงได้ตรัสตอบแก่เจ้าแห่งแผ่นดินดังต่อไปนี้
1.107.53
जातमात्रैव मे देया वराय वरवर्णिनी ।
हृदि कामस्तु मे कश्चित्तं निबोध जनेश्वर ॥ १.१०७.५३ ॥
ลูกสาวผิวงามคนนี้ของข้า เพิ่งคลอดมาไม่นาน ต้องมอบให้แก่ผู้ที่มาขอ แต่ในใจของข้ายังมีความปรารถนาอยู่อย่างหนึ่ง โอ เจ้าแห่งมนุษย์ ขอพระองค์โปรดรับทราบ
1.107.54
यदीमां धर्मपत्नीं त्वं मत्तः प्रार्थयसेऽनघ ।
सत्यवागसि सत्येन समयं कुरु मे ततः ॥ १.१०७.५४ ॥
หากพระองค์ทูลขอนางจากข้าไปเป็นภริยาโดยชอบธรรม โอ ผู้ไร้มลทิน และหากพระองค์เป็นผู้ซื่อสัตย์ ก็ขอให้พระองค์ทำสัญญาต่อข้าด้วยความจริง
1.107.55
समयेन प्रदद्यां ते कन्यामहमिमां नृप ।
न हि मे त्वत्समः कश्चिद्वरो जातु भविष्यति ॥ १.१०७.५५ ॥
โอ พระราชา ข้าจะให้ธิดานี้แก่พระองค์ภายใต้เงื่อนไขหนึ่ง เพราะไม่มีผู้ขอคนใดจะเทียบเท่าพระองค์ได้เลยในภายหน้า
1.107.56
श्रुत्वा तव वरं दाश व्यवस्येयमहं तव ।
दातव्यं चेत्प्रदास्यामि न त्वदेयं कथंचन ॥ १.१०७.५६ ॥
โอ ชาวทาศะ เมื่อได้ฟังคำขอของท่านแล้ว ข้าจะพิจารณา หากเป็นสิ่งที่ควรให้ ข้าก็จะให้ แต่สิ่งที่ไม่ควรให้แก่ท่าน ข้าจะไม่ให้เด็ดขาด
1.107.57
अस्यां जायेत यः पुत्रः स राजा पृथिवीपते ।
त्वदूर्ध्वमभिषेक्तव्यो नान्यः कश्चन पार्थिव ॥ १.१०७.५७ ॥
บุตรที่เกิดจากนางนี้ โอ เจ้าแห่งแผ่นดิน ผู้นั้นเท่านั้นจะเป็นกษัตริย์ และจะได้รับการอภิเษกหลังจากท่าน จะไม่มีผู้อื่นใดเลย โอ ราชา
1.107.58
नाकामयत तं दातुं वरं दाशाय शान्तनुः ।
शरीरजेन तीव्रेण दह्यमानोऽपि भारत ॥ १.१०७.५८ ॥
ท้าวศานตนุไม่ปรารถนาจะให้พรนั้นแก่ชาวประมง โอ ภารตะ แม้พระองค์จะเร่าร้อนด้วยความทุกข์แรงกล้าที่เกิดจากร่างกายของพระองค์เอง
1.107.59
स चिन्तयन्नेव तदा दाशकन्यां महीपतिः ।
प्रत्ययाद्धास्तिनपुरं कामोपहतचेतनः ॥ १.१०७.५९ ॥
ครั้งนั้น เจ้าแห่งแผ่นดินพระองค์นั้น ครุ่นคิดถึงแต่ธิดาชาวประมง จิตถูกความปรารถนาทำลาย จึงเสด็จกลับไปยังหัสตินาปุระ ด้วยความผูกพัน
1.107.60
ततः कदाचिच्छोचन्तं शान्तनुं ध्यानमास्थितम् ।
पुत्रो देवव्रतोऽभ्येत्य पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१०७.६० ॥
ต่อมาวันหนึ่ง ขณะที่ท้าวศานตนุประทับนิ่งอยู่ในความครุ่นคิดด้วยความโศกเศร้า พระโอรสคือเทวพรตได้เสด็จเข้าไปหาพระบิดาและกล่าวถ้อยคำนี้
1.107.61
सर्वतो भवतः क्षेमं विधेयाः सर्वपार्थिवाः ।
तत्किमर्थमिहाभीक्ष्णं परिशोचसि दुःखितः ॥ १.१०७.६१ ॥
ความเจริญมั่นคงอยู่ทุกหนทุกแห่งสำหรับท่าน กษัตริย์ทั้งปวงย่อมอยู่ใต้อำนาจของท่าน แล้วเหตุใดท่านจึงโศกเศร้าอยู่เสมอที่นี่ ด้วยความทุกข์ระทมเช่นนี้
1.107.62
ध्यायन्निव च मां राजन्नाभिभाषसि किंचन ।
न चाश्वेन विनिर्यासि विवर्णो हरिणः कृशः ॥ १.१०७.६२ ॥
ข้าแต่พระราชา ท่านดูเหมือนจมอยู่ในความครุ่นคิด ไม่ตรัสกับข้าเลยแม้สักคำ ท่านก็มิได้ขี่ม้าออกไปเช่นเคย ท่านซีดเซียวและผอมโซลง
1.107.63
व्याधिमिच्छामि ते ज्ञातुं प्रतिकुर्यां हि तत्र वै ।
स तं काममवाच्यं वै दाशकन्यां प्रतीदृशम् ॥ १.१०७.६३ ॥
ข้าปรารถนาจะทราบโรคของท่าน และข้าจะแก้ไขมันอย่างแน่นอน แต่ความปรารถนานั้น ความปรารถนาเช่นนั้นต่อบุตรีของชาวประมง เป็นสิ่งที่ไม่ควรเอ่ยออกมา
1.107.64
विवर्तुं नाशकत्तस्मै पिता पुत्रस्य शान्तनुः ।
एवमुक्तः स पुत्रेण शान्तनुः प्रत्यभाषत ॥ १.१०७.६४ ॥
พระศานตนุผู้เป็นบิดาไม่อาจให้บุตรของตนละทิ้งเรื่องนั้นได้ เมื่อถูกบุตรกล่าวเช่นนั้น พระศานตนุจึงตอบ
1.107.65
असंशयं ध्यानपरो यथा वत्स तथा शृणु ।
अपत्यं नस्त्वमेवैकः कुले महति भारत ॥ १.१०७.६५ ॥
ข้าครุ่นคิดอยู่เป็นแน่ ลูกรัก จงฟังให้ดี ในตระกูลอันยิ่งใหญ่นี้ เจ้าเป็นทายาทเพียงคนเดียวของเรา ข้าแต่ภารตะ
1.107.66
शस्त्रनित्यश्च सततं पौरुषे पर्यवस्थितः ।
अनित्यतां च लोकानामनुशोचामि पुत्रक ॥ १.१०७.६६ ॥
เจ้าผูกพันกับการศึกและมั่นคงอยู่ในความเพียรของบุรุษเสมอมา ลูกรัก เราโศกเศร้าเพราะความไม่จีรังของโลกทั้งหลาย
1.107.67
कथंचित्तव गाङ्गेय विपत्तौ नास्ति नः कुलम् ।
असंशयं त्वमेवैकः शतादपि वरः सुतः ॥ १.१०७.६७ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งคงคา ไม่ว่าภัยพิบัติใดจะมาถึง ตระกูลของเราก็จะไม่ล่มสลายเพราะเจ้า เจ้าเพียงคนเดียวประเสริฐกว่าบุตรร้อยคนเป็นแน่แท้
1.107.68
न चाप्यहं वृथा भूयो दारान्कर्तुमिहोत्सहे ।
संतानस्याविनाशाय कामये भद्रमस्तु ते ॥ १.१०७.६८ ॥
และข้าก็ไม่คิดจะรับภรรยาอีกเปล่า ๆ ที่นี่ เพื่อความต่อเนื่องของวงศ์สกุลที่ไม่ขาดสาย ข้าปรารถนาให้เจ้าได้รับความดีงาม
1.107.69
अनपत्यतैकपुत्रत्वमित्याहुर्धर्मवादिनः ।
चक्षुरेकं च पुत्रश्च अस्ति नास्ति च भारत।
चक्षुर्नाशे तनोर्नाशः पुत्रनाशे कुलक्षयः ॥ १.१०७.६९ ॥
ผู้กล่าวถึงธรรมกล่าวว่า การมีบุตรเพียงคนเดียวก็เหมือนไม่มีบุตรเลย ภารตะเอ๋ย ดวงตาเพียงข้างเดียวและบุตรเพียงคนเดียว ก็เหมือนทั้งมีและไม่มี เมื่อดวงตาสูญไป ร่างกายก็สูญไป เมื่อบุตรสูญไป วงศ์ตระกูลก็ถึงความพินาศ
1.107.70
अग्निहोत्रं त्रयी विद्या यज्ञाश्च सहदक्षिणाः ।
सर्वाण्येतान्यपत्यस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ १.१०७.७० ॥
การบูชาไฟอัคนิโหตร วิทยาสามประการ และยัญพิธีพร้อมทั้งค่าทักษิณา ทั้งหมดนี้รวมกันยังไม่คุ้มค่าแม้เพียงหนึ่งในสิบหกส่วนของการมีบุตร
1.107.71
एवमेतन्मनुष्येषु तच्च सर्वं प्रजास्विति ।
यदपत्यं महाप्राज्ञ तत्र मे नास्ति संशयः ॥ १.१०७.७१ ॥
เป็นเช่นนี้ในหมู่มนุษย์ และเป็นเช่นนี้ในหมู่สรรพสัตว์ทั้งปวง ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ เกี่ยวกับบุตรที่มีอยู่นั้น ข้าไม่มีความสงสัยเลย
1.107.72
अपत्येनानृणो लोके पितॄणां नास्ति संशयः ।
एषा त्रयी पुराणानां देवतानां च शाश्वती ॥ १.१०७.७२ ॥
ด้วยการมีบุตร บุรุษย่อมพ้นจากหนี้ที่มีต่อบรรพบุรุษในโลกนี้ ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัย คำสอนสามประการนี้เป็นทางนิรันดร์ของบรรพชนและของเหล่าเทพ
1.107.73
अपत्यं कर्म विद्या च त्रीणि ज्योतींषि भारत ॥ १.१०७.७३ ॥
ข้าแต่ภารตะ บุตร การกระทำตามพิธีกรรม และวิชาความรู้ คือแสงสว่างทั้งสามประการ
1.107.74
त्वं च शूरः सदाऽमर्षी शस्त्रनित्यश्च भारत ।
नान्यत्र युद्धात्तस्मात्ते निधनं विद्यते क्वचित् ॥ १.१०७.७४ ॥
ท่านเป็นผู้กล้าหาญ โกรธง่ายอยู่เสมอ และมั่นคงในการใช้อาวุธเป็นนิจ ข้าแต่ภารตะ เพราะฉะนั้น ความตายของท่านจะไม่พบที่ใดเลยนอกจากในการรบ
1.107.75
सोऽस्मि संशयमापन्नस्त्वयि शान्ते कथं भवेत् ।
इति ते कारणं तात दुःखस्योक्तमशेषतः ॥ १.१०७.७५ ॥
ข้าอยู่ในความลังเลว่าจะเป็นไปได้อย่างไรเมื่อท่านสงบลงแล้ว ลูกรัก เหตุแห่งความทุกข์ของท่านได้ถูกเล่าให้ฟังโดยสมบูรณ์เพียงเท่านี้
1.107.76
ततस्तत्कारणं राज्ञो ज्ञात्वा सर्वमशेषतः ।
देवव्रतो महाबुद्धिः प्रज्ञया चान्वचिन्तयत् ॥ १.१०७.७६ ॥
ครั้นแล้ว เทวัพรตผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ เข้าใจเหตุแห่งพระราชาทั้งหมดโดยครบถ้วน จึงพิจารณาอย่างรอบคอบด้วยปัญญาของตน
1.107.77
अपत्यफलसंयुक्तमेतच्छ्रुत्वा पितुर्वचः ।
सूतं भूयोऽपि संतप्त आह्वयामास वै पितुः ॥ १.१०७.७७ ॥
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของบิดาที่เชื่อมโยงกับผลแห่งการมีบุตรแล้ว ท่านผู้ทุกข์ร้อนจึงเรียกสารถีของบิดามาอีกครั้ง
1.107.78
सूतस्तु कुरुमुख्यस्य उपयातस्तदाज्ञया ।
तमुवाच महाप्राज्ञो भीष्मो वै सारथिं पितुः ॥ १.१०७.७८ ॥
สารถีจึงมาตามคำสั่งของผู้เป็นยอดแห่งกุรุ ภีษมะผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ จึงกล่าวกับสารถีของบิดา
1.107.79
त्वं सारथे पितुर्मह्यं सखासि रथधूर्गतः ।
अपि जानासि यदि वै कस्यां भावो नृपस्य तु ॥ १.१०७.७९ ॥
สารถีเอ๋ย ท่านเป็นสหายของบิดาข้า และเคยนั่งอยู่บนแอกรถศึกของท่านมาช้านาน หากท่านรู้ว่าพระทัยของพระราชาโน้มเอียงไปทางใด จงบอกข้าเถิด
1.107.80
तदाचक्ष्व भवान्पृष्टः करिष्ये न तदन्यथा ।
दाशकन्या कुरुश्रेष्ठ तत्र भावः पितुर्गतः ॥ १.१०७.८० ॥
เมื่อข้าถามแล้ว ขอท่านจงกล่าวตามที่ถูกถาม ข้าจะไม่ทำเป็นอย่างอื่น ข้าแต่ยอดแห่งกุรุ พระทัยของบิดาข้าไปติดอยู่กับบุตรีของชาวประมง
1.107.81
वृतः स नरदेवेन तदा वचनमब्रवीत् ।
योऽस्यां पुमान्भवेज्जातः स राजा त्वदनन्तरम् ॥ १.१०७.८१ ॥
เมื่อพระราชาทรงขอนางไว้ ตรัสถ้อยคำเหล่านี้ว่า "บุตรที่เกิดจากนางจะได้เป็นกษัตริย์ต่อจากท่าน"
1.107.82
नाकामयत तं दातुं पिता तव वरं तदा ।
स चापि निश्चयस्तस्य न च दद्यां ततोऽन्यथा ॥ १.१०७.८२ ॥
บิดาของท่านไม่ปรารถนาจะประทานพรนั้นในขณะนั้น และความมุ่งมั่นของเขาก็คือ "มิฉะนั้นข้าจะไม่ยกนางให้"
1.107.83
एतत्ते कथितं वीर कुरुष्व यदनन्तरम् ।
ततः स पितुराज्ञाय मतं सम्यगवेक्ष्य च।
ज्ञात्वा च मानसं पुत्रः प्रययौ यमुनां प्रति ॥ १.१०७.८३ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษ เรื่องนี้ได้บอกแก่ท่านแล้ว บัดนี้จงทำสิ่งที่จะต้องทำต่อไป ครั้นแล้ว บุตรผู้นั้นรู้ความคิดของบิดาอย่างถ่องแท้และทราบพระทัยของท่านแล้ว จึงเสด็จไปยังแม่น้ำยมุนา
1.107.84
क्षत्रियैः सह धर्मात्मा पुराणैर्धर्मचारिभिः ।
उच्चैश्श्रवसमागम्य कन्यां वव्रे पितुः स्वयम् ॥ १.१०७.८४ ॥
บุตรผู้มีจิตใจชอบธรรมนั้นมาพร้อมกับกษัตริย์ผู้เป็นโบราณและประพฤติธรรม แล้วได้ขอนางกุมารีให้แก่บิดาด้วยตนเอง
1.107.85
तं दाशः प्रतिजग्राह विधिवत्प्रतिपूज्य च ।
अब्रवीच्चैनमासीनं राजसंसदि भारत ॥ १.१०७.८५ ॥
ชาวประมงรับรองท่านตามวิธีที่ควร และให้เกียรติท่านอย่างสมควร ข้าแต่ภารตะ ขณะที่ท่านนั่งอยู่ในที่ประชุมของกษัตริย์ เขาได้กล่าวกับท่าน
1.107.86
राज्यशुल्का प्रदातव्या कन्येयं याचतां वर ।
अपत्यं यद्भवेदस्याः स राजाऽस्तु पितुः परम् ॥ १.१०७.८६ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ขอ หญิงสาวคนนี้ต้องยกให้พร้อมกับราชอาณาจักรเป็นค่าสินสอด ขอให้บุตรที่เกิดจากนางได้เป็นกษัตริย์สืบต่อจากบิดาของนาง
1.107.87
त्वमेवात्र महाबाहो शान्तनोर्वंशवर्धनः ।
पुत्रः शस्त्रभृतां श्रेष्ठः किं नु वक्ष्यामि ते वचः ॥ १.१०७.८७ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ในที่นี้มีเพียงท่านผู้เดียวที่เป็นผู้ทำให้วงศ์ของศานตนุเจริญขึ้น ท่านคือบุตรผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถืออาวุธ ข้าจะพูดอะไรกับท่านอีกเล่า
1.107.88
कुमारिकायाः शुल्कार्थं किंचिद्वक्ष्यामि भारत ।
कोहि संबन्धखं श्लाघ्यमीप्सितं यौनमीदृशम्।
अतिक्रामन्न तप्येत साक्षादपि शतक्रतुः ॥ १.१०७.८८ ॥
ข้าแต่ภารตะ ข้าจะพูดบางอย่างเกี่ยวกับค่าสินสอดของกุมารี ใครเล่าที่จะไม่เสียใจเมื่อละเมิดความผูกพันในการแต่งงานที่น่าสรรเสริญและน่าปรารถนาเช่นนี้ แม้แต่พระอินทร์เองก็ย่อมไม่ยอมให้ผิดพลาดเช่นนั้น
1.107.89
अपत्यं चैतदार्यस्य यो युष्माकं समो गुणैः ।
यस्य शुक्रात्सत्यवती संभूता वरवर्णिनी ॥ १.१०७.८९ ॥
บุตรนี้เป็นของผู้สูงศักดิ์ที่มีคุณธรรมเสมอด้วยท่าน และจากเชื้อของผู้นั้นเองที่สัตยวดีผู้มีผิวพรรณงามได้กำเนิดขึ้น
1.107.90
तेन मे बहुशस्तात पिता ते परिकीर्तितः ।
अर्हः सत्यवतीं वोढुं धर्मज्ञः स नराधिपः ॥ १.१०७.९० ॥
ด้วยเหตุนี้ ข้าแต่ลูกรัก ข้าจึงได้กล่าวสรรเสริญบิดาของท่านหลายครั้ง ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ผู้รู้ธรรมนั้นสมควรจะอภิเษกสมรสกับสัตยวดี
1.107.91
इयं सत्यवती देवी पितरं तेऽब्रवीत्तथा ।
अर्थितश्चापिराजर्षिः प्रत्याख्यातः पुरा मया ॥ १.१०७.९१ ॥
เทวีสัตยวดีได้กล่าวกับบิดาของท่านเช่นนี้ว่า "ราชฤๅษีได้ขอนางมาก่อนเช่นกัน แต่ฉันได้ปฏิเสธเขาไปในกาลก่อน"
1.107.92
कन्यापितृत्वात्किंचित्तु वक्ष्यामि त्वां नराधिप ।
बलवत्सपत्नतामत्र दोषं पश्यामि केवलम् ॥ १.१०७.९२ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ ในฐานะบิดาของบุตรีคนหนึ่ง ข้าจะพูดบางอย่างกับท่าน ที่นี่ข้าเห็นข้อบกพร่องอย่างเดียวเท่านั้น คือความเป็นศัตรูกันของภรรยาร่วมที่มีอำนาจมาก
1.107.93
भूयांसं त्वयि पश्यामि तद्दोषमपराजित ।
यस्य हि त्वं सपत्नः स्या गन्धर्वस्यासुरस्य वा ॥ १.१०७.९३ ॥
ข้าแต่ผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ ข้าเห็นข้อบกพร่องนั้นมีอยู่ในท่านยิ่งกว่า เพราะท่านอาจกลายเป็นศัตรูของคนธรรพ์หรืออสูรก็ได้
1.107.94
न स जातु चिरं जीवेत्त्वयि क्रुद्धे परन्तप ।
एतावानत्र दोषो हि नान्यः कश्चन पार्थिव ॥ १.१०७.९४ ॥
ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู หากท่านโกรธขึ้นมา เขาก็จะไม่มีชีวิตอยู่นาน ข้าแต่พระราชา ข้อบกพร่องในเรื่องนี้มีเพียงเท่านี้เท่านั้น ไม่มีอย่างอื่นอีก
1.107.95
एतज्जानीहि भद्रं ते दानादाने परन्तप ॥ १.१०७.९५ ॥
ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู ขอให้ท่านจงรู้ไว้ ขอความเจริญจงมีแก่ท่าน นี่คือสิ่งที่เรียกว่าการให้และการรับ
1.107.96
एवमुक्तस्तु गाङ्गेयस्तद्युक्तं प्रत्यभाषत ।
शृण्वतां भूमिपालानां पितुरर्थाय भारत ॥ १.१०७.९६ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น คงคาเตยะจึงตอบด้วยถ้อยคำที่เหมาะสม ข้าแต่ภารตะ ขณะที่เหล่าภูมิบาลกำลังฟัง ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ของบิดาของเขา
1.107.97
इदं वचनमाधत्स्व नास्ति वक्तास्य मत्समः ।
अन्यो जातो न जनिता न च कश्चन संप्रति ॥ १.१०७.९७ ॥
จงรับฟังถ้อยคำเหล่านี้ ไม่มีผู้ที่จะพูดในเรื่องนี้ได้เสมอด้วยข้า และในบัดนี้ก็ไม่มีผู้ใดเกิดมาหรือเป็นผู้ให้กำเนิดเหมือนข้า
1.107.98
एवमेतत्करिष्यामि यथा त्वमनुभाषसे ।
योऽस्यां जनिष्यते पुत्रः स नो राजा भविष्यति ॥ १.१०७.९८ ॥
ข้าจะทำตามที่ท่านกล่าวทุกประการ บุตรที่เกิดจากนางนั้นจะได้เป็นกษัตริย์ของเรา
1.107.99
इत्युक्तः पुनरेव स्म तं दाशः प्रत्यभाषत ।
चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म राज्यार्थे भरतर्षभ ॥ १.१०७.९९ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ชาวประมงก็ตอบเขาอีกครั้ง ด้วยปรารถนาจะทำกิจอันยากยิ่งเพื่อประโยชน์แห่งราชอาณาจักร ข้าแต่ภรตรรษภะ
1.107.100
त्वमेव नाथः संप्राप्तः शान्तनोरमितद्युते ।
कन्यायाश्चैव धर्मात्मन्प्रभुर्दानाय चेश्वरः ॥ १.१०७.१०० ॥
ข้าแต่ผู้มีแสงรุ่งโรจน์อันหาที่สุดมิได้ บุตรของศานตนุ ท่านมาที่นี่ในฐานะผู้เป็นเจ้า ข้าแต่ผู้มีใจชอบธรรม อำนาจที่จะประทานบุตรีนี้ก็อยู่กับท่านผู้เดียวเท่านั้น
1.107.101
इदं तु वचनं सौम्य कार्यं चैव निबोध मे ।
कौमारिकाणां शीलेन वक्ष्याम्यहमरिन्दम ॥ १.१०७.१०१ ॥
ขอฟังถ้อยคำของเราเถิด ผู้อ่อนโยน และจงทำตามนั้น ข้าจะกล่าวตามธรรมชาติของหญิงสาวที่ยังไม่ได้แต่งงาน โอ้ผู้ปราบศัตรู
1.107.102
यत्त्वया सत्यवत्यर्थे सत्यधर्मपरायण ।
राजमध्ये प्रतिज्ञातमनुरूपं तवैव तत् ॥ १.१०७.१०२ ॥
คำปฏิญาณที่ท่านให้ไว้ต่อหน้าเหล่ากษัตริย์เพื่อประโยชน์ของสัตยวดี โอ้ผู้ยึดมั่นในสัจจะและธรรม เหมาะสมแก่ท่านเพียงผู้เดียว
1.107.103
नान्यथा तन्महाबाहो संशयोऽत्र न कश्चन ।
तवापत्यं भवेद्यत्तु तत्र नः संशयो महान् ॥ १.१०७.१०३ ॥
โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง จะเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้ ไม่มีความสงสัยใดในเรื่องนี้ แต่ถ้าท่านมีบุตรหลาน เราก็มีความสงสัยใหญ่หลวงในเรื่องนั้น
1.107.104
तस्यैतन्मतमाज्ञाय सत्यधर्मपरायणः ।
प्रत्यजानात्तदा राजन्पितुः प्रियचिकीर्षया ॥ १.१०७.१०४ ॥
เมื่อทรงรู้ความเห็นของบิดา ท่านผู้ยึดมั่นในสัจจะและธรรม จึงให้คำปฏิญาณในเวลานั้น โอ้กษัตริย์ เพราะปรารถนาจะให้บิดาพอใจ
1.107.105
उच्चैश्श्रवः समाधत्स्व प्रतिज्ञां जनसंसदि ।
ऋषयो वाथ वा देवा भूतान्यन्तर्हितानि च ॥ १.१०७.१०५ ॥
โอ้อุจไจศรวัส จงยืนยันคำปฏิญาณนี้ไว้ในที่ประชุมของผู้คน ไม่ว่าจะเป็นฤๅษี เทพเจ้า หรือสิ่งมีชีวิตที่ซ่อนเร้นอยู่ก็ตาม
1.107.106
यानि यानीह शृण्वन्तु नास्ति वक्तास्य मत्समः ।
दाशराज निबोधेदं वचनं मे नृपोत्तम ॥ १.१०७.१०६ ॥
ผู้ใดที่อยู่ที่นี่ จงฟังให้ทั่วถึง ไม่มีผู้พูดใดเสมอเหมือนเรา โอ้กษัตริย์แห่งทาศ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ จงเข้าใจถ้อยคำของเรานี้
1.107.107
शृण्वतां भूमिपालानां यद्ब्रवीमि पितुः कृते ।
राज्यं तावत्पूर्वमेव मया त्यक्तं नराधिपाः ॥ १.१०७.१०७ ॥
เหล่าภูมิบาลผู้กำลังฟังอยู่ สิ่งที่เรากล่าวเพื่อประโยชน์ของบิดาคือ เราได้สละราชสมบัติไปก่อนหน้านี้แล้ว โอ้เหล่าเจ้าแห่งมนุษย์
1.107.108
अपत्यहेतोरपि च करिष्येऽद्य विनिश्चयम् ।
अद्यप्रभृति मे दाश ब्रह्मचर्यं भविष्यति ॥ १.१०७.१०८ ॥
แม้เพื่อเหตุแห่งการมีบุตร บัดนี้เราจะตั้งความมั่นคงใจ โอ้ทาศ นับตั้งแต่วันนี้ไป ชีวิตของเราจะเป็นพรหมจรรย์
1.107.109
अपुत्रस्यापि मे लोका भविष्यन्त्यक्षया दिवि ।
न हि जन्मप्रभृत्युक्तं मया किंचिदिहानृतम् ॥ १.१०७.१०९ ॥
แม้เราไม่มีบุตร โลกของเราในสวรรค์ก็จะคงอยู่ไม่เสื่อมสลาย ตั้งแต่เกิดมา เรายังไม่เคยกล่าวคำเท็จใดในที่นี้เลย
1.107.110
यावत्प्राणा ध्रियन्ते वै मम देहं समाश्रिताः ।
तावन्न जनयिष्यामि पित्रे कन्यां प्रयच्छ मे ॥ १.१०७.११० ॥
ตราบใดที่ลมปราณยังคงอาศัยอยู่ในกายของเรา เราจะไม่ให้กำเนิดบุตร จงให้หญิงสาวแก่เราเพื่อบิดาเถิด
1.107.111
परित्यजाम्यहं राज्यं मैथुनं चापि सर्वशः ।
ऊर्ध्वरेता भविष्यामि दाश सत्यं ब्रवीमि ते ॥ १.१०७.१११ ॥
เราสละทั้งราชสมบัติและการร่วมประเวณีโดยสิ้นเชิง โอ้ชาวประมง เราจะเป็นผู้มีน้ำอสุจิพุ่งขึ้นเบื้องบน นี่คือความจริงที่เรากล่าวแก่ท่าน
1.107.112
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संप्रहृष्टतनूरुहः ।
ददानीत्येव तं दाशो धर्मात्मा प्रत्यभाषत ॥ १.१०७.११२ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของท่านนั้นแล้ว ชาวประมงผู้มีธรรมะ ขนลุกชันด้วยความปีติยินดี จึงตอบท่านว่า "ข้าจะให้นางแก่ท่าน"
1.107.113
ततोन्तरिक्षेऽप्सरसो देवाः सर्षिगणास्तदा ।
तद्दृष्टा दुष्करं कर्म प्रशशंसुश्च पार्थिवाः ॥ १.१०७.११३ ॥
ครั้นแล้ว บนท้องฟ้า เหล่าอัปสรและเทพเจ้าพร้อมด้วยหมู่ฤๅษี ได้เห็นกรรมอันทำได้ยากนั้น และเหล่ากษัตริย์ก็สรรเสริญด้วย
1.107.114
अभ्यवर्षन्त कुसुमैर्भीष्मोऽयमिति चाब्रुवन् ।
ततः स पितुरर्थाय तामुवाच यशस्विनीम् ॥ १.१०७.११४ ॥
พวกเขาโปรยดอกไม้ลงมา และกล่าวว่า "นี่คือภีษมะ" ครั้นแล้ว เพื่อประโยชน์ของบิดา ท่านจึงกล่าวกับหญิงผู้มีชื่อเสียงนั้น
1.107.115
अधिरोह रथं मातर्गच्छावः स्वगृहानिति ।
एवमुक्त्वा तु भीष्मस्तां रथमारोप्य भामिनीं ॥ १.१०७.११५ ॥
"มารดาเอ๋ย จงขึ้นรถเถิด เราจะกลับไปยังบ้านของเรา" ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว ภีษมะจึงยกหญิงผู้รุ่งโรจน์นั้นขึ้นรถ
1.107.116
आगम्य हास्तिनपुरं शान्तनोः संन्यवेदयत् ।
तस्य तद्दुष्करं कर्म प्रशशंसुर्नाराधिपाः ॥ १.१०७.११६ ॥
เมื่อมาถึงหัสตินาปุระ ท่านได้รายงานทุกสิ่งแก่ศานตนุ เหล่าเจ้าแห่งมนุษย์ก็สรรเสริญกรรมอันทำได้ยากของท่าน
1.107.117
समेताश्च पृथक्चैव भीष्मोयमिति चाब्रुवन् ।
तच्छ्रुत्वा दुष्करं कर्म कृतं भीष्मेण शान्तनुः ॥ १.१०७.११७ ॥
ทั้งที่รวมกันและแยกกัน ทุกคนต่างกล่าวว่า "นี่คือภีษมะ" เมื่อได้ยินว่าภีษมะได้กระทำกรรมอันทำได้ยากนี้ พระเจ้าศานตนุ
1.107.118
बभूव दुःखितो राजा चिररात्राय भारत ।
स तेन कर्मणा सूनोः प्रीतस्तस्मै वरं ददौ ॥ १.१०७.११८ ॥
โอ้ภารตะ ทรงเศร้าโศกอยู่นานหลายราตรี ครั้นแล้ว เพราะพอพระทัยในกรรมของพระโอรส จึงประทานพรแก่ท่าน
1.107.119
स्वच्छन्दमरणं तुष्टो ददौ तस्मै महात्मने ।
न ते मृत्युः प्रभविता यावज्जीवितुमिच्छसि ॥ १.१०७.११९ ॥
ทรงพอพระทัย ประทานพรแก่ท่านผู้ยิ่งใหญ่ว่า ท่านจะตายได้ตามความประสงค์ "ความตายจะไม่มีอำนาจเหนือเจ้า ตราบใดที่เจ้ายังปรารถนาจะมีชีวิตอยู่"
1.107.120
त्वत्तो ह्यनुज्ञां संप्राप्य मृत्युः प्रभविताऽनघ ॥ १.१०७.१२० ॥
"โอ้ผู้ปราศจากบาป ความตายจะมีอำนาจเหนือเจ้าก็ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจากเจ้าเท่านั้น"