महाभारत · अध्याय 1.127
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.127.1
एवमुक्ता महाराज कुन्ती पाण्डुमभाषत ।
कुरूणामृषभं वीरं तदा भूमिपतिं पतिम् ॥ १.१२७.१ ॥
महाराज, असे सांगितले गेल्यावर कुंती पांडूला म्हणाली — कुरूंमधील श्रेष्ठ, वीर, त्या वेळचा भूमिपती, तिचा पती.
1.127.2
न मामर्हसि धर्मज्ञ वक्तुमेवं कथंचन ।
धर्मपत्नीमभिरतां त्वयि राजीवलोचने ॥ १.१२७.२ ॥
हे धर्मज्ञा, तू माझ्याशी कोणत्याही प्रकारे असे बोलणे योग्य नाही — मी तुझ्यावर अनुरक्त धर्मपत्नी आहे, कमलनयना.
1.127.3
त्वमेव तु महाबाहो मय्यपत्यानि भारत ।
वीर वीर्योपपन्नानि धर्मतो जनयिष्यसि ॥ १.१२७.३ ॥
हे महाबाहो, भरतवंशज, वीरा, तूच माझ्यामध्ये धर्मानुसार पराक्रमी संतती निर्माण करशील.
1.127.4
स्वर्गं मनुजशार्दूल गच्छेयं सहिता त्वया ।
अपत्याय च मां गच्छ त्वमेव कुरुनन्दन ॥ १.१२७.४ ॥
हे मनुष्यश्रेष्ठा, मी तुझ्यासह स्वर्गाला जावे; आणि संततीसाठी तूच माझ्याकडे ये, हे कुरुनंदना.
1.127.5
न ह्यहं मनसाप्यन्यं गच्छेयं त्वदृते नरम् ।
त्वत्तः प्रति विशिष्टश्च कोऽन्योऽस्ति भुवि मानवः ॥ १.१२७.५ ॥
तुझ्याशिवाय दुसऱ्या पुरुषाकडे मी मनानेही जाणार नाही; पृथ्वीवर तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ दुसरा कोण मनुष्य आहे?
1.127.6
इमां च तावद्धर्मात्मन्पौराणीं शृणु मे कथाम् ।
परिश्रुतां विशालाक्ष कीर्तयिष्यामि यामहम् ॥ १.१२७.६ ॥
हे धर्मात्मन्, विशालाक्षा, आता माझी ही प्राचीन कथा ऐक; प्रसिद्ध, जी मी सांगणार आहे.
1.127.7
व्युषइताश्व इति ख्यातो बभूव किल पार्थिवः ।
पुरा परमधर्मिष्ठः पूरोर्वंशविवर्धनः ॥ १.१२७.७ ॥
व्युषिताश्व नावाचा प्रसिद्ध राजा होता; पूर्वी तो परम धर्मनिष्ठ आणि पूरुवंशाची वृद्धी करणारा होता.
1.127.8
तस्मिंश्च यजमाने वै धर्मात्मनि महाभुजे ।
उपागमंस्ततो देवाः सेन्द्रा देवर्षिभिः सह ॥ १.१२७.८ ॥
त्या धर्मात्मा, महाबाहू राजाचा यज्ञ चालू असताना इंद्रासह देव देवर्षींसह तेथे आले.
1.127.9
अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः ।
व्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मनः ॥ १.१२७.९ ॥
त्या महात्मा राजर्षी व्युषिताश्वाच्या यज्ञात इंद्र सोमाने आनंदित झाला आणि द्विजांना दक्षिणेने तृप्ती लाभली.
1.127.10
देवा ब्रह्मर्षयश्चैव चक्रुः कर्म स्वयं तदा ।
व्युषिताश्वस्ततो राजन्नति मर्त्यान्व्यरोचत ॥ १.१२७.१० ॥
तेव्हा देव आणि ब्रह्मर्षींनी स्वतः यज्ञकर्म केले; हे राजन्, नंतर व्युषिताश्व सर्व मानवांहून अधिक तेजस्वी झाला.
1.127.11
सर्वभूतान्प्रति यथा तपनः शिशिरात्यये ।
स विजित्य गृहीत्वा च नृपतीन्राजसत्तमः ॥ १.१२७.११ ॥
शिशिर ऋतूच्या अखेरीस सूर्य जसा सर्व प्राण्यांवर तापतो, तसा त्या श्रेष्ठ राजाने जिंकून राजांना बंदी केले.
1.127.12
प्राच्यानुदिच्यान्पाश्चात्यान्दाक्षिणात्यानकालयत् ।
अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान् ॥ १.१२७.१२ ॥
महान अश्वमेध यज्ञात पराक्रमी व्युषिताश्वाने पूर्व, उत्तर, पश्चिम आणि दक्षिणेकडील राजांना वश केले.
1.127.13
बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वितः ।
अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जनाः ॥ १.१२७.१३ ॥
तो दहा हत्तींच्या बलाने युक्त राजेंद्र होता. येथे पुराणे जाणणारे लोक एक गाथाही गातात.
1.127.14
व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम ।
व्युषिताश्वः समुद्रान्तां विजित्येमां वसुन्धराम् ॥ १.१२७.१४ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, मनुष्येंद्र व्युषिताश्वाचे यश वाढले. व्युषिताश्वाने समुद्रापर्यंत पसरलेली ही पृथ्वी जिंकली.
1.127.15
अपालयत्सर्ववर्णान्पिता पुत्रानिवौरसान् ।
यजमानो महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ ॥ १.१२७.१५ ॥
पिता जसे आपल्या औरस पुत्रांचे रक्षण करतो, तसे त्याने सर्व वर्णांचे रक्षण केले. महायज्ञ करीत त्याने ब्राह्मणांना धन दिले.
1.127.16
अनन्तरत्नान्यादाय स जहार महाक्रतून् ।
सुषाव च बहून्सोमान्सोमसंस्थास्ततान च ॥ १.१२७.१६ ॥
अनंत रत्ने घेऊन त्याने महायज्ञ केले. त्याने अनेक सोमरस काढले आणि सोमयज्ञांचा विस्तार केला.
1.127.17
आसीत्काक्षीवती चास्य भार्या परमसंमता ।
भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि ॥ १.१२७.१७ ॥
त्याची पत्नी काक्षीवती होती, जी अत्यंत सन्मानित होती. हे मनुष्येंद्रा, तिचे नाव भद्रा होते, जिच्यासारखी रूपाने पृथ्वीवर दुसरी नव्हती.
1.127.18
कामयामासतुस्तौ च परस्परमिति श्रुतम् ।
स तस्यां कामसंपन्नो यक्ष्मणा समपद्यत ॥ १.१२७.१८ ॥
ते दोघे एकमेकांची इच्छा करीत होते, असे ऐकिले आहे. तो तिच्या कामनेने भरलेला क्षयरोगाने पीडित झाला.
1.127.19
तेनाचिरेण कालेन जगामास्तमिवांशुमान् ।
तस्मिन्प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्याऽस्य भृशदुःखिता ॥ १.१२७.१९ ॥
थोड्याच काळात मनुष्येंद्र सूर्य अस्त व्हावा तसा निघून गेला. त्या मनुष्येंद्राच्या मृत्यूनंतर त्याची भार्या अत्यंत दुःखी झाली.
1.127.20
अपुत्रा पुरुषव्याघ्र विललापेति नः श्रुतम् ।
भद्रा परमदुःखार्ता तन्निबोध जनाधिप ॥ १.१२७.२० ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, अपुत्री असलेली भद्रा अत्यंत दुःखाने विलाप करू लागली असे आम्ही ऐकले आहे. हे जनाधिपा, ते ऐका.
1.127.21
नारी परमधर्मज्ञ सर्वा भर्तृविनाकृता ।
पतिं विना जीवति या न सा जीवति दुःखिता ॥ १.१२७.२१ ॥
हे परमधर्मज्ञा, पतीविना सर्व स्त्रिया दुःखी असतात. पतीशिवाय जी स्त्री जगते ती दुःखातच जगते, खरे तर ती जगतच नाही.
1.127.22
पतिं विना मृतं श्रेयो नार्याः क्षत्रियपुंगव ।
त्वद्गतिं गन्तुमिच्छामि प्रसीदस्वनयस्वमाम् ॥ १.१२७.२२ ॥
हे क्षत्रियपुंगवा, पतीविना जगण्यापेक्षा स्त्रीसाठी मरण श्रेयस्कर आहे. तुझ्याच गतीने जाण्याची माझी इच्छा आहे; कृपा करून मला घेऊन चल.
1.127.23
त्वया हीना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे ।
प्रसादं कुरु मे राजन्नितस्तूर्णं नयस्व माम् ॥ १.१२७.२३ ॥
तुझ्याविना मला क्षणभरही जगण्याची हिंमत नाही. हे राजा, कृपा कर आणि लवकर येथून मला घेऊन चल.
1.127.24
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि समेषु विषमेषु च ।
त्वामहं नरशार्दूल गच्छन्तमनिवर्तितुम् ॥ १.१२७.२४ ॥
हे नरशार्दूला, तू जाशील तेव्हा सम आणि विषम मार्गांवरही मी तुझ्या मागून जाईन; तुला परत फिरवण्यासाठी नव्हे.
1.127.25
छायेवानुगता राजन्सततं वशवर्तिनी ।
भविष्यामि नरव्याघ्र नित्यं प्रियहिते रता ॥ १.१२७.२५ ॥
हे राजा, सावलीप्रमाणे सदैव तुमच्या मागे चालणारी आणि तुमच्या वशात राहणारी मी असेन. हे नरव्याघ्रा, नित्य तुमच्या प्रिय व हितात मी रत राहीन.
1.127.26
अद्यप्रभृति मां राजन्कष्टा हृदयशोषणाः ।
आधयोऽभिभविष्यन्ति त्वामृते पुष्करेक्षण ॥ १.१२७.२६ ॥
हे राजा, आजपासून तुमच्याविना हृदय सुकवून टाकणाऱ्या कष्टदायक मानसिक वेदना मला घेरतील, हे कमलनयना.
1.127.27
अभाग्यया मया नूनं वियुक्ताः सहचारिणः ।
तेन मे विप्रयोगोऽयमुपपन्नस्त्वया सह ॥ १.१२७.२७ ॥
माझ्या दुर्दैवामुळे निश्चितच माझे सहचारी माझ्यापासून दूर झाले; म्हणूनच तुमच्यापासूनचा हा वियोग मला प्राप्त झाला आहे.
1.127.28
विप्रयुक्ता तु या पत्या मुहूर्तमपि जीवति ।
दुःखं जीवति सा पापा नरकस्थेव पार्थिव ॥ १.१२७.२८ ॥
पतीपासून वियुक्त झालेली स्त्री क्षणभरही जिवंत राहिली तर ती पापिणी नरकात राहणाऱ्याप्रमाणे दुःखातच जगते, हे पार्थिवा.
1.127.29
संयुक्ता विप्रयुक्ताश्च पूर्वदेहे कृता मया ।
तदिदं कर्मभिः पापैः पूर्वदेहेषु संचितम् ॥ १.१२७.२९ ॥
पूर्वदेहात मी काहींना संयुक्त केले व काहींना वियुक्त केले; त्या पापकर्मांमुळेच पूर्वदेहांत हे संचित झाले आहे.
1.127.30
दुःखं मामनुसंप्राप्तं राजंस्त्वद्विप्रयोगजम् ।
अद्यप्रभृत्यहं राजन्कुशसंस्तरशायिनी।
भविष्याम्यसुखाविष्टा त्वद्दर्शनपरायणा ॥ १.१२७.३० ॥
तुमच्या वियोगामुळे उद्भवलेले दुःख माझ्यावर कोसळले आहे. हे राजा, आजपासून मी कुशांच्या शय्येवर निजणारी, दुःखाने वेढलेली, केवळ तुमच्या दर्शनात तत्पर राहीन.
1.127.31
दर्शयस्व नरव्याघ्र शाधि मामसुखान्विताम् ।
कृपणां चाथ करुणं विलपत्नीं नरेश्वर ॥ १.१२७.३१ ॥
हे नरव्याघ्रा, दर्शन दे आणि दुःखी अशा मला आज्ञा दे. हे नरेश्वरा, मी दीन होऊन करुणपणे विलाप करत आहे.
1.127.32
एवं बहुविधं तस्यां विलपन्त्यां पुनःपुनः ।
तं शवं संपरिष्वज्य वाक्किलाऽन्तर्हिताऽब्रवीत् ॥ १.१२७.३२ ॥
अशा प्रकारे ती अनेक प्रकारे वारंवार विलाप करत असताना, त्या शवाला घट्ट आलिंगन देऊन एक अदृश्य वाणी बोलली.
1.127.33
उत्तिष्ठ भद्रे गच्छ त्वं ददानीह वरं तव ।
जनयिष्याम्यपत्यानि त्वय्यहं चारुहासिनि ॥ १.१२७.३३ ॥
उठ भद्रे, तू जा. येथे मी तुला वर देतो. हे सुहास्यवदने, मी तुझ्यामध्ये संतती निर्माण करीन.
1.127.34
आत्मकीये वरारोहे शयनीये चतुर्दशीम् ।
अष्टमीं वा ऋतुस्नाता संविशेथा मया सह ॥ १.१२७.३४ ॥
हे सुंदर कटिप्रदेशाच्या, तुझ्या स्वतःच्या शय्येवर चतुर्दशी किंवा अष्टमीला, ऋतुस्नानानंतर माझ्याबरोबर निजावे.
1.127.35
एवमुक्ता तु सा देवी तथा चक्रे पतिव्रता ।
यथोक्तमेव तद्वाक्यं भद्रा पुत्रार्थिनी तदा ॥ १.१२७.३५ ॥
असे सांगितल्यावर, पतिव्रता ती देवी, पुत्राची इच्छा करणारी भद्रा, तेव्हा त्या वचनात सांगितल्याप्रमाणेच वागली.
1.127.36
सा तेन सुषुवे देवी शवेन भरतर्षभ ।
त्रीञ्शाल्वांश्चतुरो मद्रान्सुतान्भरतसत्तम ॥ १.१२७.३६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्या देवीने त्या शवापासून प्रसूती केली; तीन शाल्व आणि चार मद्र पुत्र म्हणून.
1.127.37
तथा त्वमपि मय्येवं मनसा भरतर्षभ ।
शक्तो जनयितुं पुत्रांस्तपोयोगबलान्वितः ॥ १.१२७.३७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्याचप्रमाणे तूसुद्धा मनाने माझ्या ठायी पुत्रांना जन्म देण्यास समर्थ आहेस, कारण तू तपश्चर्या आणि योगबलाने युक्त आहेस.