महाभारत · अध्याय 1.133
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.133.1
कुन्तीपुत्रेषु जातेषु धृतराष्ट्रात्मजेषु च ।
मद्रराजसुता पाण्डुं रहो वचनमब्रवीत् ॥ १.१३३.१ ॥
कुंतीचे पुत्र आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र जन्मल्यानंतर, मद्रराजाची कन्या पांडूला एकांतात हे शब्द म्हणाली.
1.133.2
न मेऽस्ति त्वयि सन्तापो विगुणेऽपि परन्तप ।
नावरत्वे वरार्हायाः स्थित्वा चानघ नित्यदा ॥ १.१३३.२ ॥
हे शत्रुतापना, गुणहीन असलास तरी तुझ्याबद्दल माझ्या मनात संताप नाही; हे निष्पाप, श्रेष्ठाची योग्य पत्नी म्हणून सदैव राहिल्याने मला कनिष्ठ स्थितीचेही दुःख नाही.
1.133.3
गान्धार्याश्चैव नृपते जातं पुत्रशतं तथा ।
श्रुत्वा न मे तथा दुःखमभवत्कुरुनन्दन ॥ १.१३३.३ ॥
हे राजा, गांधारीला शंभर पुत्र झाले हे ऐकूनही मला तितके दुःख झाले नाही, हे कुरुनंदना.
1.133.4
इदं तु मे महद्दुःखं तुल्यतायामपुत्रता ।
दिष्ट्या त्विदानीं भर्तुर्मे कुन्त्यामप्यस्ति सन्ततिः ॥ १.१३३.४ ॥
पण माझे मोठे दुःख हेच की, समान स्थितीत असूनही मला पुत्र नाहीत; सुदैवाने आता माझ्या पतीची संतती कुंतीमध्येही आहे.
1.133.5
यदि त्वपत्यसन्तानं कुन्तिराजसुता मयि ।
कुर्यादनुग्रहो मे स्यात्तव चापि हितं भवेत् ॥ १.१३३.५ ॥
कुंतिराजाची कन्या कुंती माझ्यासाठी संतती निर्माण करण्याची कृपा करील, तर ती माझ्यावर कृपा होईल आणि तुझेही हित होईल.
1.133.6
संरम्भो हि सपत्नीत्वाद्वक्तुं कुन्तिसुतां प्रति ।
यदि तु त्वं प्रसन्नो मे स्वयमेनां प्रचोदय ॥ १.१३३.६ ॥
सवत असल्यामुळे कुंतीच्या कन्येला हे सांगण्यास मला संकोच वाटतो; तू माझ्यावर प्रसन्न असशील तर तूच स्वतः तिला प्रेरणा दे.
1.133.7
ममाप्येष सदा माद्रि हृद्यर्थः परिवर्तते ।
न तु त्वां प्रसहे वक्तुमिष्टानिष्टविवक्षया ॥ १.१३३.७ ॥
माद्री, माझ्याही मनात हाच हेतू सतत फिरत असतो. पण इष्ट किंवा अनिष्ट सांगण्याच्या इच्छेने ते तुला सांगण्याचे धाडस मला होत नाही.
1.133.8
तव त्विदं मतं मत्वा प्रयतिष्याम्यतः परम् ।
मन्ये ध्रुवं मयोक्ता सा वचनं प्रतिपत्स्यते ॥ १.१३३.८ ॥
तुझे हे मत मानून मी यापुढे प्रयत्न करीन. माझ्या सांगण्यावरून ती हे वचन नक्कीच स्वीकारेल असे मला वाटते.
1.133.9
ततः कुन्तीं पुनः पाण्डुर्विविक्त इदमब्रवीत् ।
अनुगृह्णीष्व कल्याणि मद्रराजसुतामपि।
कुलस्य मम सन्तानं लोकस्य च कुरु प्रियम् ॥ १.१३३.९ ॥
मग पांडू एकांतात कुंतीला पुन्हा असे म्हणाला: "कल्याणी, मद्रराजाच्या कन्येवरही कृपा कर. माझ्या कुलाचे संतान आणि जगाचे प्रिय कर."
1.133.10
मम चापिण्डनाशाय पूर्वेषां च महात्मनाम् ।
मत्प्रियार्थं च कल्याणि कुरु कल्याणमुत्तमम् ॥ १.१३३.१० ॥
कल्याणी, माझ्या आणि पूर्वीच्या महात्म्यांच्या पिंडदानाचा नाश होऊ नये म्हणून आणि माझ्या प्रियासाठी तू उत्तम कल्याणकारी कर्म कर.
1.133.11
यशसोऽर्थाय चैव त्वं कुरु कर्म सुदुष्करम् ।
प्राप्याधिपत्यमिन्द्रेण यज्ञैरिष्टं यशोऽर्थिना ॥ १.१३३.११ ॥
यशासाठीच तू हे अत्यंत कठीण कर्म कर. यशाची इच्छा करणाऱ्या इंद्राने आधिपत्य मिळवून यज्ञांनी पूजन केले तसे.
1.133.12
तथा मन्त्रविदो विप्रास्तपस्तप्त्वा सुदुष्करम् ।
गुरूनभ्युपगच्छन्ति यशसोऽर्थाय भामिनि ॥ १.१३३.१२ ॥
तसेच मंत्रज्ञ ब्राह्मण यशासाठी अत्यंत कठीण तप करून गुरूंकडे जातात, भामिनी.
1.133.13
तथा राजर्षयः सर्वे ब्राह्मणाश्च तपोधनाः ।
चक्रुरुच्चावचं कर्म यशसोऽर्थाय दुष्करम् ॥ १.१३३.१३ ॥
त्याचप्रमाणे सर्व राजर्षी आणि तपोधन ब्राह्मणांनी यशासाठी अनेक प्रकारची कठीण कर्मे केली.
1.133.14
सा त्वं माद्रीं प्लवेनैव तारयैनामनिन्दिते ।
अपत्यसंविधानेन परां कीर्तिमवाप्नुहि ॥ १.१३३.१४ ॥
हे निर्दोष स्त्री, तूच माद्रीलाही नावेसारखे पार करून दे; संतती-व्यवस्थेने परम कीर्ती मिळव.
1.133.15
धर्मं वै धर्मशास्त्रोक्तं यथा वदसि तत्तथा ।
तस्मादनुग्रहं तस्याः करोमि कुरुनन्दन ॥ १.१३३.१५ ॥
धर्मशास्त्रात सांगितलेला धर्म तू जसा सांगतोस तसाच आहे; म्हणून हे कुरुनंदना, मी तिच्यावर अनुग्रह करते.
1.133.16
एवमुक्ताऽब्रवीन्मार्द्रीं सकृच्चिन्तय दैवतम् ।
तस्मात्ते भविताऽपत्यमनुरूपमसंशयम् ॥ १.१३३.१६ ॥
असे सांगितल्यावर तिने माद्रीला म्हटले, "एकदा एका देवतेचे चिंतन कर; त्यामुळे तुला निःसंशय योग्य अपत्य होईल."
1.133.17
ततो मन्त्रे कृते तस्मिन्विधिदृष्टेन कर्मणा ।
ततो राजसुता स्नाता शयने संविवेश ह ॥ १.१३३.१७ ॥
नंतर त्या मंत्राचा उच्चार झाल्यावर विधीनुसार कर्म पूर्ण झाले, आणि राजकन्या स्नान करून शय्येवर निजली.
1.133.18
ततो माद्री विचार्यैका जगाम मनसाऽश्विनौ ।
तावागम्य सुतौ तस्यां जनयामासतुर्यमौ।
नकुलं सहदेवं च रूपेणाप्रतिमौ भुवि ॥ १.१३३.१८ ॥
नंतर माद्रीने विचार करून एकटीच मनाने अश्विनीकुमारांचे ध्यान केले; ते दोघे येऊन तिच्यापासून दोन पुत्र — जुळे नकुल आणि सहदेव, जे पृथ्वीवर रूपात अप्रतिम होते — निर्माण करते झाले.
1.133.19
तथैव तावपि यमौ वागुवाचाशरीरिणी ।
धर्मतो भक्तितश्चैव शीलतो विनयैस्तथा ॥ १.१३३.१९ ॥
त्याच प्रकारे त्या जुळ्या पुत्रांबद्दलही एक अशरीरी वाणी म्हणाली — धर्म, भक्ती, शील आणि विनय यांमुळे.
1.133.20
सत्वरूपगुणोपेतौ भवतोऽत्यश्विनाविति ।
मासते तेजसाऽत्यर्थं रूपद्रविणसंपदा ॥ १.१३३.२० ॥
"तुम्ही दोघे सत्त्व, रूप आणि गुणांनी युक्त अश्विनीकुमार आहात" — असे; ते अत्यंत तेजाने, रूप-धन-संपत्तीने युक्त होऊन राहिले.
1.133.21
नामानि चक्रिरे तेषां शतशृङ्गनिवासिनः ।
भक्त्या च कर्मणा चैव तथाऽऽशीर्भिर्विशांपते ॥ १.१३३.२१ ॥
हे राजा! शतशृंगावर राहणाऱ्या ऋषींनी त्यांची नावे ठेवली — भक्ती, कर्म आणि आशीर्वादांमुळे.
1.133.22
ज्येष्ठं युधिष्ठिरेत्येवं भीमसेनेति मध्यमम् ।
अर्जुनेति तृतीयं च कुन्तीपुत्रानकल्पयन् ॥ १.१३३.२२ ॥
सर्वात मोठ्याचे नाव युधिष्ठिर, मधल्याचे भीमसेन, तिसऱ्याचे अर्जुन — अशा प्रकारे कुंतीच्या पुत्रांची नावे ठेवली.
1.133.23
पूर्वजं नकुलेत्येवं सहदेवेति चापरम् ।
माद्रीपुत्रावकथयंस्ते विप्राः प्रीतमानसाः ॥ १.१३३.२३ ॥
आधी जन्मलेल्याचे नाव नकुल, दुसऱ्याचे सहदेव — अशा प्रकारे प्रसन्न मनाच्या त्या ब्राह्मणांनी माद्रीच्या पुत्रांची नावे सांगितली.
1.133.24
अनुसंवत्सरं जाता अपि ते कुरुसत्तमाः ।
पाण्डुपुत्रा व्यराजन्त पञ्चसंवत्सरा इव ॥ १.१३३.२४ ॥
वर्षागणिक जन्मलेले असूनही, कुरुश्रेष्ठ ते पांडुपुत्र पाच वर्षांच्या बालकांसारखे शोभू लागले.
1.133.25
महासत्त्वा महावीर्या महाबलपराक्रमाः ।
पाण्डुर्दृष्ट्वा सुतांस्तांस्तु देवरूपान्महौजसः ॥ १.१३३.२५ ॥
महासत्त्व, महावीर्य, महाबल व पराक्रम असलेल्या, देवरूप व महातेजस्वी त्या पुत्रांना पाहून पाण्डू (हर्षित झाला).
1.133.26
मुदं परमिकां लेभे ननन्द च नराधिपः ।
ऋषीणामपि सर्वेषां शतशृङ्गनिवासिनाम् ॥ १.१३३.२६ ॥
राजा (पाण्डू) परम आनंद पावून हर्षित झाला; शतशृंगावर वास करणाऱ्या सर्व ऋषींनाही तो आनंद झाला.
1.133.27
प्रिया बभूवुस्तासां च तथैव मुनियोषिताम् ।
कुन्तीमथ पुनः पाण्डुर्माद्र्यर्थे समचोदयत् ॥ १.१३३.२७ ॥
त्यांना आणि मुनिपत्नींनाही तसेच प्रिय झाले. मग पाण्डू मादरीसाठी कुंतीला पुन्हा प्रवृत्त करता झाला.
1.133.28
तमुवाच पृथा राजन् रहस्युक्ता तदा सती ।
उक्ता सक्वद्द्वन्द्वमेषा लेभे तेनास्मि वञ्चिता ॥ १.१३३.२८ ॥
हे राजा! तेव्हा एकांतात विनंती केलेली सती पृथा (कुंती) त्याला म्हणाली — "एकदा हे युगल मी मिळवले होते; त्यानेच मी फसवली गेले."
1.133.29
बिभेम्यस्याः परिभवात्कुस्त्रीणां गतिरिदृशी ।
नाज्ञासिषमहं मूढा द्वन्द्वाह्वाने फलद्वयम् ॥ १.१३३.२९ ॥
"तिच्या अपमानाची मला भीती वाटते; दुष्ट स्त्रियांची गती अशीच असते. त्या युगलाला बोलावताना दोन फलांची मला माहिती नव्हती, मी मूढ होते."
1.133.30
तस्मान्नाहं नियोक्तव्या त्वयैषोऽस्तु वरो मम ।
एवं पाण्डोः सुताः पञ्च देवदत्ता महाबलाः ॥ १.१३३.३० ॥
"म्हणून मला (पुन्हा) नियुक्त करू नये; हाच माझा वर असो." अशा प्रकारे पाण्डूचे पाच पुत्र, देवांनी दिलेले, महाबल झाले.
1.133.31
संभूताः कीर्तिमन्तश्च कुरुवंशविवर्धनाः ।
शुभलक्षणसंपन्नाः सोमवत्प्रियदर्शनाः ॥ १.१३३.३१ ॥
ते कीर्तिमान, कुरुवंशाची वृद्धी करणारे, शुभ लक्षणांनी युक्त आणि चंद्रासारखे प्रिय दिसणारे जन्मले.
1.133.32
सिंहदर्पा महेष्वासाः सिंहविक्रान्तगामिनः ।
सिंहग्रीवा मनुष्येन्द्रा ववृधुर्देवविक्रमाः ॥ १.१३३.३२ ॥
सिंहासारखा अभिमान असलेले, महान धनुर्धर, सिंहासारखी चाल असलेले, सिंहासारखी मान असलेले, नरेंद्र, देवांसारखा पराक्रम असलेले ते वाढले.
1.133.33
विवर्धमानास्ते तत्र पुण्ये हैमवते गिरौ ।
विस्मयं जनयामासुर्महर्षीणां समेयुषाम् ॥ १.१३३.३३ ॥
ते तेथे, त्या पवित्र हिमालय पर्वतावर वाढत जाऊन, एकत्र झालेल्या महर्षींमध्ये आश्चर्य निर्माण करू लागले.
1.133.34
जातमात्रानुपादाय शतशृङ्गनिवासिनः ।
पाण्डोः पुत्रानमन्यन्त तापसाः स्वानिवात्मजान् ॥ १.१३३.३४ ॥
शतशृंगावर राहणाऱ्या तापसांनी जन्मलेल्या बालकांना उचलून पांडूच्या पुत्रांना स्वतःच्या पुत्रांप्रमाणे मानले.
1.133.35
ततस्तु वृष्णयः सर्वे वसुदेवपुरोगमाः ॥ १.१३३.३५ ॥
नंतर वसुदेवाच्या नेतृत्वाखाली सर्व वृष्णी (आले).
1.133.36
पाण्डुः शापभयाद्भीतः शतशृङ्गमुपेयिवान् ।
तत्रैव मुनिभिः सार्धं तापसोऽभूत्तपस्विभिः ॥ १.१३३.३६ ॥
शापाच्या भीतीने घाबरलेला पांडू शतशृंगावर गेला; तेथेच मुनी आणि तपस्वींसह तो तापस झाला.
1.133.37
शाकमूलफलाहारस्तपस्वी नियतेन्द्रियः ।
योगध्यानपरो राजा बभूवेति च वादकाः ॥ १.१३३.३७ ॥
भाजी, मुळे, फळे खाणारा तपस्वी झाला, इंद्रिये संयमित ठेवून योग-ध्यानात रत राजा झाला, असे म्हणणारे होते.
1.133.38
प्रबुवन्ति स्म बहवस्तच्छ्रुत्वा शोककर्शिताः ।
पाण्डोः प्रीतिसमायुक्ताः कदा श्रोष्याम संकथाः ॥ १.१३३.३८ ॥
हे ऐकून शोकाने कृश झालेले अनेकजण पांडूवरील प्रेमाने भरून म्हणाले, त्यांच्या गोष्टी आम्ही कधी ऐकू?
1.133.39
इत्येवं कथयन्तस्ते वृष्णयः सह बान्धवैः ।
पाण्डोः पुत्रागमं श्रुत्वा सर्वे हर्षसमन्विताः ॥ १.१३३.३९ ॥
असे बोलत असताना वृष्णी लोक नातेवाइकांसह पांडुपुत्रांचे आगमन ऐकून सर्वजण हर्षाने भरून गेले.
1.133.40
सभाजयन्तस्तेऽन्योन्यं वसुदेवं वचोऽब्रुवन् ।
न भवेरन्क्रियाहीनाः पाण्डुपुत्रा महाबलाः ॥ १.१३३.४० ॥
एकमेकांचा सन्मान करीत ते वसुदेवाला म्हणाले, महाबली पांडुपुत्र कर्मविहीन राहणार नाहीत.
1.133.41
पाण्डोः प्रियहितान्वेषी प्रेषय त्वं पुरोहितम् ।
वसुदेवस्तथेत्युक्त्वा विससर्ज पुरोहितम् ॥ १.१३३.४१ ॥
पांडूचे हित व प्रिय इच्छिणारा तू पुरोहिताला पाठव. वसुदेव 'तसेच होवो' म्हणून पुरोहिताला रवाना केले.
1.133.42
युक्तानि च कुमाराणां पारबर्हाण्यनेकशः ।
कुन्तीं माद्रीं च संदिश्य दासीदासपरिच्छदम् ॥ १.१३३.४२ ॥
राजकुमारांसाठी योग्य अनेक प्रकारच्या भेटी, कुंती व माद्रीला निरोप देऊन, दासदासी व परिवारासह.
1.133.43
गावो हिरण्यं रौप्यं च प्रेषयामास भारत ।
तानि सर्वाणि संगृह्य प्रययौ स पुरोहितः ॥ १.१३३.४३ ॥
हे भारता, त्याने गायी, सोने आणि चांदी पाठवली. तो पुरोहित ते सर्व गोळा करून निघाला.
1.133.44
तमागतं द्विजश्रेष्ठं काश्यपं वै पुरोहितम् ।
पूजयामास विधिवत्पाण्डुः परपुरञ्जयः ॥ १.१३३.४४ ॥
आलेल्या त्या द्विजश्रेष्ठ कश्यपगोत्री पुरोहिताचा शत्रुनगरे जिंकणाऱ्या पाण्डूने यथाविधी सत्कार केला.
1.133.45
पृथा माद्री च संहृष्टे वसुदेवं प्रशंसताम् ।
ततः पाण्डुः क्रियाः सर्वाः पाण्डवानामकारयत् ॥ १.१३३.४५ ॥
पृथा आणि माद्री आनंदाने वसुदेवाची स्तुती करत होत्या. मग पाण्डूने पाण्डवांचे सर्व संस्कार करवले.
1.133.46
गर्भाधानादिकृत्यानि चौलोपनयनानि च ।
काश्यपः कृतवान्सर्वमुपाकर्म च भारत ॥ १.१३३.४६ ॥
हे भारता, गर्भाधानादि कर्मे आणि चौल-उपनयने, कश्यपाने उपाकर्मासह सर्व पार पाडले.
1.133.47
चौलोपनयनादूर्ध्वमृषभाक्षा यशस्विनः ।
वैदिकाध्ययने सर्वे समपद्यन्त पारगाः ॥ १.१३३.४७ ॥
चौल आणि उपनयनानंतर ते सर्व ऋषभाक्ष यशस्वी वैदिक अध्ययनात पारंगत झाले.
1.133.48
शर्यातेः प्रथमः पुत्रः शुक्रो नाम परन्तपः ।
येन सागरपर्यन्ता धुषा निर्जिता मही ॥ १.१३३.४८ ॥
शर्यातीचा पहिला पुत्र शुक्र नावाचा शत्रुतापक होता; ज्याने समुद्रापर्यंतची पृथ्वी जिंकली.
1.133.49
अश्वमेधशतैरिष्ट्वा स महात्मा महामखैः ।
आराध्य देवताः सर्वाः पितॄनपि महामतिः ॥ १.१३३.४९ ॥
शंभर अश्वमेध यज्ञ आणि महायज्ञ करून, त्या महात्म्याने व महामतीने सर्व देवता व पितरांचीही आराधना केली.
1.133.50
शतशृह्गे तपस्तेपे शाकमूलफलाशनः ।
तेनोपकरणश्रेष्ठैः शिक्षया चोपबृंहिताः ॥ १.१३३.५० ॥
शतशृंग पर्वतावर भाजी, मुळे व फळे खाऊन त्याने तपश्चर्या केली; त्याच्या उत्तम साधनांनी आणि शिक्षणाने ते सर्व पुष्ट झाले.
1.133.51
तत्प्रसादाद्धनुर्वेदे समपद्यन्त पारगाः ।
गदायां पारगो भीमस्तोमरेषु युधिष्ठिरः ॥ १.१३३.५१ ॥
त्याच्या प्रसादाने ते धनुर्वेदात पारंगत झाले; भीम गदेत आणि युधिष्ठिर तोमरात पारंगत झाला.
1.133.52
असिचर्मणि निष्णातौ यमौ सत्त्ववतां वरौ ।
धनुर्वेदे गतः पारं सव्यसाची परन्तपः ॥ १.१३३.५२ ॥
तलवार आणि ढाल यात निपुण असे दोन यमज, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ; शत्रूंना तापवणारा सव्यसाची धनुर्वेदात पारंगत झाला.
1.133.53
शुक्रेण समनुज्ञातो मत्समोऽयमिति प्रभो ।
अनुज्ञाय ततो राजा शक्तिं खङ्गं ततः शरान् ॥ १.१३३.५३ ॥
हे प्रभो, शुक्राने 'हा माझ्यासारखा आहे' अशी अनुमती दिली; नंतर राजाने अनुमती देऊन शक्ती, खड्ग आणि बाण [दिले].
1.133.54
धनुश्च दमतां श्रेष्ठस्तालमात्रं महाप्रभम् ।
विपाठक्षुरनाराचान्गृध्रपक्षैरलङ्कृतान् ॥ १.१३३.५४ ॥
संयमींमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याने ताडाइतके लांब, महातेजस्वी धनुष्य आणि गिधाडाच्या पंखांनी सजवलेले विपाठ, क्षुर व नाराच बाण [घेतले].
1.133.55
ददौ पार्थाय संहृष्टो महोरगसमप्रभान् ।
अवाप्य सर्वशस्त्राणि मुदितो वासवात्मजः ॥ १.१३३.५५ ॥
वासवाचा पुत्र (अर्जुन) सर्व शस्त्रे मिळवून आनंदित होऊन, महासर्पांसारख्या तेजाची शस्त्रे पार्थाला दिली.
1.133.56
मेने सर्वान्महीपालानपर्याप्तान्स्वतेजसः ॥ १.१३३.५६ ॥
त्याने सर्व राजांना आपल्या तेजापुढे अपुरे मानले.
1.133.57
एकवर्षान्तरास्त्वेवं परस्परमरिन्दमाः ।
अन्ववर्तन्त पार्थाश्च माद्रीपुत्रौ तथैव च ॥ १.१३३.५७ ॥
अशा प्रकारे एका वर्षाच्या अंतराने जन्मलेले शत्रुदमन एकमेकांशी वागत होते; पृथेचे पुत्र आणि माद्रीचे पुत्रही तसेच.
1.133.58
ते च पञ्च शतं चैव कुरुवंशविवर्धनाः ।
सर्वे ववृधिरेऽल्पेन कालेनाप्स्विव पङ्कजाः ॥ १.१३३.५८ ॥
कुरुवंशाची वृद्धी करणारे ते पाचशेही अल्पकाळातच पाण्यातील कमळांप्रमाणे सर्व वाढले.