महाभारत · अध्याय 1.138
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.138.1
ततस्ते मन्त्रयामासुर्दुर्योधनपुरोगमाः ।
प्राणवान्विक्रमी चापि शौर्ये च महति स्थितः ॥ १.१३८.१ ॥
तेव्हा दुर्योधनाला पुढे ठेवून त्यांनी मसलत केली. तो प्राणवान, पराक्रमी आणि महान शौर्यात स्थित होता.
1.138.2
स्पर्धते चापि सततमस्मानेव वृकोदरः ।
तं तु सुप्तं पुरोद्याने जले शूले क्षिपामहे ॥ १.१३८.२ ॥
वृकोदर नेहमी आमच्याशीच स्पर्धा करतो. त्याला झोपलेले असताना, पुढील उद्यानात पाण्यात किंवा शूलावर फेकू.
1.138.3
ततो जलविहारार्थं कारयामास भारत ।
प्रमाणकोट्यामुद्देशे स्थलं किंचिदुपेत्य ह ॥ १.१३८.३ ॥
मग, हे भारता, जलविहारासाठी सीमेजवळच्या एका ठिकाणी जाऊन त्याने काही जागा तयार करवली.
1.138.4
भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च चोष्यं लेह्यमथापि च ।
उपपादितं नरैस्तत्र कुशलैः सूदकर्मणि ॥ १.१३८.४ ॥
तेथे स्वयंपाकात कुशल माणसांनी भक्ष्य, भोज्य, पेय, चोष्य आणि लेह्य पदार्थ तयार केले.
1.138.5
न्यवेदयंस्तत्पुरुषा धार्तराष्ट्राय वै तदा ।
ततो दुर्योधनस्तत्र पाण्डवानाह दुर्मतिः ॥ १.१३८.५ ॥
तेव्हा त्या माणसांनी धृतराष्ट्रपुत्राला कळवले. मग दुष्टबुद्धी दुर्योधन तेथे पांडवांना म्हणाला.
1.138.6
गङ्गां चैवानुयास्याम उद्यानवनशोभिताम् ।
सहिता भ्रातरः सर्वे जलक्रीडामवाप्नुमः ॥ १.१३८.६ ॥
उद्याने आणि वनांनी शोभणाऱ्या गंगेच्या काठी आपण जाऊ. सर्व भाऊ एकत्र जलक्रीडा करू.
1.138.7
एवमस्त्विति तं चापि प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ।
ते रथैर्नगराकारैर्देशजैश्च गजोत्तमैः ॥ १.१३८.७ ॥
युधिष्ठिराने त्यालाही "असेच होवो" असे उत्तर दिले. ते नगरासारख्या रथांनी आणि देशातील उत्तम हत्तींनी निघाले.
1.138.8
निर्ययुर्नगराच्छूराः कौरवाः पाण्डवैः सह ।
उद्यानवनमासाद्य विसृज्य च महाजनम् ॥ १.१३८.८ ॥
नगरातून वीर कौरव पाण्डवांसह निघाले. उद्यानवनात पोहोचून त्यांनी मोठ्या जनसमूहाला निरोप दिला.
1.138.9
विशन्ति स्म तदा वीराः सिंहा इव गिरेर्गुहाम् ।
उद्यानमभिपश्यन्तो भ्रातरः सर्व एव ते ॥ १.१३८.९ ॥
तेव्हा ते वीर बंधू सर्व जण पर्वताच्या गुहेत शिरणाऱ्या सिंहांप्रमाणे उद्यानाकडे पाहत आत शिरले.
1.138.10
उपस्थानगृहैः शुभ्रैर्वलभीभिश्च शोभितम् ।
गवाक्षकैस्तथा जालैर्यन्त्रैः सांचारिकैरपि ॥ १.१३८.१० ॥
ते उद्यान शुभ्र सभागृहे, गच्च्या, खिडक्या, जाळ्या आणि फिरणाऱ्या यंत्रांनी शोभित होते.
1.138.11
संमार्जितं सौधकारैश्चित्रकारैश्च चित्रितम् ।
दीर्घिकाभिश्च पूर्णाभिस्तथा पुष्करिणीषु च ॥ १.१३८.११ ॥
ते उद्यान गवंडी लोकांनी स्वच्छ केलेले आणि चित्रकारांनी रंगवलेले होते; पाण्याने भरलेल्या लांब बारवा आणि कमळांची तळी त्यात होती.
1.138.12
जलं तच्छुशुभे च्छन्नं फुल्लैर्जलरुहैस्तथा ।
उपच्छन्ना वसुमती तथा पुष्पैर्यथर्तुकैः ॥ १.१३८.१२ ॥
ते पाणी उमललेल्या जलकमळांनी आच्छादलेले शोभत होते, आणि ऋतूनुसार फुललेल्या फुलांनी धरणी झाकलेली होती.
1.138.13
तत्रोपविष्टास्ते सर्वे पाण्डवाः कौरवाश्च ह ।
उपच्छन्नान्बहून्कामांस्ते भुञ्जन्ति ततस्ततः ॥ १.१३८.१३ ॥
तेथे बसलेले ते सर्व पाण्डव आणि कौरव विविध प्रकारचे आवडते पदार्थ इकडेतिकडे जेवत होते.
1.138.14
अथोद्यानवरे तस्मिंस्तथा क्रीडागताश्चते ।
परस्परस्य वक्त्रेषु ददुर्भक्ष्यांस्ततस्ततः ॥ १.१३८.१४ ॥
नंतर त्या उत्तम उद्यानात खेळण्यासाठी गेलेले ते एकमेकांच्या तोंडात इकडेतिकडे खाद्यपदार्थ भरवू लागले.
1.138.15
ततो दुर्योधनः पापस्तद्भक्ष्ये कालकूटकम् ।
विषं प्रक्षेपयामास भीमसेनजिघांसया ॥ १.१३८.१५ ॥
नंतर पापी दुर्योधनाने भीमसेनाला मारण्याच्या इच्छेने त्या खाद्यात कालकूट विष मिसळले.
1.138.16
स्वयमुत्थाय चैवाथ हृदयेन क्षुरोपमः ।
स वाचाऽमृतकल्पश्च भ्रातृवच्च सुहृद्यथा ॥ १.१३८.१६ ॥
स्वतः उठून, हृदयाने वस्तऱ्यासारखा तीक्ष्ण असूनही, वाणीने अमृतासारखा गोड होऊन, भावासारखा व मित्रासारखा तो पुढे आला.
1.138.17
स्वयं प्रक्षिपते भक्ष्यं बहु भीमस्य पाकृत् ।
प्रभक्षितं च भीमेन तं वै दोषमजानता ॥ १.१३८.१७ ॥
तो स्वतः भीमासाठी पुष्कळ खाद्य वाढत होता; त्या दोषाची कल्पना नसलेल्या भीमाने ते सर्व खाल्ले.
1.138.18
ततो दुर्योधनस्तत्र हृदयेन हसन्निव ।
कृतकृत्यमीवात्मानं मन्यते पुरुषाधमः ॥ १.१३८.१८ ॥
तेव्हा अधम पुरुष दुर्योधन मनातल्या मनात हसत आपले कार्य सिद्ध झाले असे मानू लागला.
1.138.19
ततस्ते सहिताः सर्वे जलक्रीडामकुर्वत ।
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च तदा मुदितमानसाः ॥ १.१३८.१९ ॥
नंतर ते सर्वजण एकत्र जलक्रीडा करू लागले. पांडव आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र, त्या वेळी आनंदित मनाने होते.
1.138.20
विहारावसथेष्वेव वीरा वासमरोचयन् ।
भीमस्तु बलवान्भुक्त्वा व्यायामाभ्यधिकं जले ॥ १.१३८.२० ॥
वीरांनी विहारगृहांतच वास्तव्य करणे पसंत केले. परंतु बलवान भीमाने पाण्यात अति व्यायाम केल्यानंतर भोजन केले.
1.138.21
वाहयित्वा कुमारांस्ताञ्जलक्रीडागतांस्तदा ।
प्रमाणकोट्यां वासार्थी सुष्वापावाप्य तत्स्थलम् ॥ १.१३८.२१ ॥
जलक्रीडेसाठी गेलेल्या त्या कुमारांना घेऊन, विश्रांतीची इच्छा धरून त्या स्थळी पोहोचून तो झोपला.
1.138.22
शीतं वातं समासाद्य श्रान्तो मदविमोहितः ।
विषेण च परीताङ्गो निश्चेष्टः पाण्डुनन्दनः ॥ १.१३८.२२ ॥
शीत वारा लाभून, थकलेला आणि मदाने मोहित झालेला, विषाने शरीर व्यापलेला, निश्चल असा पांडुपुत्र.
1.138.23
ततो बद्ध्वा लतापाशैर्भीमं दुर्योधनः स्वयम् ।
शूलान्यप्सु निखायाशु प्रादेशाभ्यन्तराणि च ॥ १.१३८.२३ ॥
मग दुर्योधनाने स्वतः भीमाला वेलीच्या पाशांनी बांधले, आणि पाण्यात एका वितीत भाले पटकन रोवले.
1.138.24
लतापाशैर्दृढं बद्धं स्थलाज्जलमपातयत् ।
सशेषत्वान्न संप्राप्तो जले शूलिनि पाण्डवः ॥ १.१३८.२४ ॥
वेलीच्या पाशांनी घट्ट बांधलेल्या भीमाला त्याने जमिनीवरून पाण्यात फेकले. परंतु जीव शिल्लक असल्यामुळे पांडव भाल्यांनी भरलेल्या पाण्यात पोहोचला नाही.
1.138.25
पपात यत्र तत्रास्य शूलं नासीद्यदृच्छया ।
स निःसंज्ञो जलस्यान्तमवाग्वै पाण्डवोऽविशत्।
आक्रामन्नागभवने तदा नागकुमारकान् ॥ १.१३८.२५ ॥
तो इकडेतिकडे पडला; त्या वेळी दैवयोगाने त्याच्याजवळ शूल नव्हता. निश्चेष्ट झालेला पांडुपुत्र उलटा होऊन पाण्याच्या तळाशी शिरला, नागभवनात नागकुमारांना तुडवत.
1.138.26
ततः समेत्य बहुभिस्तदा नागैर्महाविषैः ।
अदश्यत भृशं भीमो महादंष्ट्रैर्विपोल्बणैः ॥ १.१३८.२६ ॥
मग अनेक महाविषारी नागांनी एकत्र येऊन भीमाला तीव्रपणे दंश केला; ते मोठ्या दाढांचे आणि विषाने भयंकर होते.
1.138.27
ततोऽस्य दश्यमानस्य तद्विषं कालकूटकम् ।
हतं सर्पविषेणैव स्थावरं जङ्गमेन तु ॥ १.१३८.२७ ॥
मग त्याला दंश होत असताना, कालकूट विष सर्पविषानेच नष्ट झाले — स्थावर विष जंगम (सर्प) विषाने.
1.138.28
दंष्ट्राश्च दंष्ट्रिणां तेषां मर्मस्वपि निपातिताः ।
त्वचं नैवास्य बिभिदुः सारत्वात्पृथुवक्षसः ॥ १.१३८.२८ ॥
त्या दाढांच्या नागांचे दात त्याच्या मर्मस्थानांवरही पडले; पण विशाल छातीच्या भीमाच्या शरीराच्या दृढतेमुळे ते त्याची त्वचा भेदू शकले नाहीत.
1.138.29
ततः प्रबुद्धः कौन्तेयः सर्वं संछिद्य बन्धनम् ।
पोथयामास तान्सर्पान्केचिद्भीताः प्रदुद्रुवुः ॥ १.१३८.२९ ॥
मग जागा झालेल्या कौंतेयाने सर्व बंधने तोडून त्या सर्पांना चिरडले; काही भयभीत होऊन पळून गेले.
1.138.30
हतावशेषा भीमेन सर्वे वासुकिमभ्ययुः ।
ऊचुश्च सर्पराजानं वासुकिं वासवोपमम् ॥ १.१३८.३० ॥
भीमाने मारले न गेलेले सर्व वासुकीकडे गेले; इंद्रासमान सर्पराज वासुकीला ते म्हणाले.
1.138.31
अयं नरो वै नागरेन्द्र ह्यप्सु बद्ध्वा प्रवेशितः ।
यथा च नो मतिर्वीर विषपीतो भविष्यति ॥ १.१३८.३१ ॥
हे नागराज, या माणसाला पाण्यात बांधून आणले गेले आहे; हे वीरा, आमच्या मते हा विष प्यायलेला असेल.
1.138.32
निश्चेष्टोऽस्माननुप्राप्तः स च दष्टोऽन्वबुध्यत ।
ससंज्ञश्चापि संवृत्तश्छित्त्वा बन्धनमाशु नः ॥ १.१३८.३२ ॥
तो निश्चेष्ट होऊन आमच्याजवळ आला; दंश झाल्यावरही त्याला शुद्ध आली, आणि त्याने लवकरच आमची बंधने तोडून स्वतःला सोडवले.
1.138.33
पोथयन्तं महाबाहुं त्वं वै तं ज्ञातुमर्हसि ।
ततो वासुकिरभ्येत्य नागैनुगतस्तदा ॥ १.१३८.३३ ॥
महाबाहूला चिरडणाऱ्याला तू ओळखायला हवेस; तेव्हा वासुकी नागांसह येऊन त्याच्या मागोमाग आला.
1.138.34
पश्यति स्म महाबाहुं भीमं भीमपराक्रमम् ।
आर्यकेण च दृष्टः स पृथाया आर्यकेण च ॥ १.१३८.३४ ॥
भयंकर पराक्रमी महाबाहू भीमाला त्याने पाहिले; पृथेच्या आजोबांनीही त्याला पाहिले.
1.138.35
तदा दौहित्रदौहित्रः परिष्वक्तः सुपीडितम् ।
सुप्रीतश्चाभवत्तस्य वासुकिः स महायशाः ॥ १.१३८.३५ ॥
तेव्हा कन्येच्या मुलाच्या मुलाला (भीमाला) त्याने घट्ट आलिंगन दिले; महायशस्वी वासुकी त्याच्यावर अत्यंत प्रसन्न झाला.
1.138.36
अब्रवीत्तं च नागेन्द्रः किमस्य क्रियतां प्रियम् ।
धनौघो रत्ननिचयो वसु चास्य प्रदीयताम् ॥ १.१३८.३६ ॥
नागेंद्र त्याला म्हणाला, "याच्यासाठी कोणते प्रिय कार्य करावे? धनाचा ओघ, रत्नांचा ढीग आणि संपत्ती याला द्यावी."
1.138.37
एवमुक्तस्तदा नागो वासुकिं प्रत्यभाषत ।
यदि नागेन्द्र तुष्टोऽसि किमस्य धनसंचयैः ॥ १.१३८.३७ ॥
असे सांगितल्यावर त्या नागाने वासुकीला उत्तर दिले, "हे नागेंद्रा, तू प्रसन्न असशील तर याला धनाच्या राशींनी काय उपयोग?"
1.138.38
रसं पिबेत्कुमारोऽयं त्वयि प्रीते महाबलः ।
बलं नागसहस्रस्य यस्मिन्कुण्डे प्रतिष्ठितम् ॥ १.१३८.३८ ॥
तू प्रसन्न असशील तर ज्या कुंडात हजार नागांचे बल स्थित आहे, ते रस हा महाबली कुमार प्राशन करो.
1.138.39
यावत्पिबति बालोऽयं तावदस्मै प्रदीयताम् ।
एवमस्त्विति तं नागं वासुकिः प्रत्यभाषत ॥ १.१३८.३९ ॥
हा बालक जोपर्यंत प्राशन करील तोपर्यंत याला ते दिले जावो." "असेच होवो" असे म्हणून वासुकीने त्या नागाला उत्तर दिले.
1.138.40
ततो भीमस्तदा नागैः कृतस्वस्त्ययनः शुचिः ।
प्राङ्मुखश्चोपविष्टश्च रसं पिबति पाण्डवः ॥ १.१३८.४० ॥
मग नागांनी स्वस्त्ययन करवून घेतलेला शुचिर्भूत पांडुपुत्र भीम पूर्वाभिमुख बसून ते रस प्राशन करू लागला.
1.138.41
एकोच्छ्वासात्ततः कुण्डं पिबति स्म महाबलः ।
एवमष्टौ स कुण्डानि ह्यपिबत्पाण्डुनन्दनः ॥ १.१३८.४१ ॥
मग त्या महाबलाने एकाच श्वासात एक कुंड प्राशन केले. याप्रमाणे पांडुनंदनाने आठही कुंडे प्राशन केली.
1.138.42
ततस्तु शयने दिव्ये नागदत्ते महाभुजः ।
अशेत भीमसेनस्तु यथासुखमरिंदमः ॥ १.१३८.४२ ॥
मग नागांनी दिलेल्या दिव्य शय्येवर महाबाहू, शत्रुदमन भीमसेन सुखाने निजला.