महाभारत · अध्याय 1.146
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.146.1
एतस्मिन्नेव काले तु तस्मिञ्जनसमागमे ।
दत्तेऽवकाशे पुरुषैर्विस्मयोत्फुल्ललोचनः।
विवेश रङ्गं विस्तीर्णं कर्णः परपुरञ्जयः ॥ १.१४६.१ ॥
त्याच त्या काळी, त्या जनसमुदायात, सेवकांनी जागा दिल्यावर, आश्चर्याने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी शत्रुनगरांना जिंकणारा कर्ण विशाल रंगभूमीत प्रवेश करता झाला.
1.146.2
सहजं कवचं बिभ्रत्कुण्डलोद्द्योतिताननः ।
स धनुर्बद्धनिस्त्रिंशः पादचारीव पर्वतः ॥ १.१४६.२ ॥
जन्मसिद्ध कवच धारण केलेला, कुंडलांनी उजळलेल्या मुखाचा तो, धनुष्य आणि तलवार बांधून पायी चालणाऱ्या पर्वतासारखा होता.
1.146.3
कन्यागर्भः पृथुयशाः पृथायाः पृथुलोचनः ।
तीक्ष्णांशोर्भास्करस्यांशः कर्णोऽरिगणसूदनः ॥ १.१४६.३ ॥
कन्येच्या गर्भातून जन्मलेला, महायशस्वी, पृथेचा (कुंतीचा) विशालनेत्र पुत्र, तीक्ष्णकिरण सूर्याचा अंश, शत्रुसमूहांचा संहारक कर्ण.
1.146.4
सिंहर्षभगजेन्द्राणां बलवीर्यपराक्रमः ।
दीप्तिकान्तिद्युतिगुणैः सूर्येन्दुज्वलनोपमः ॥ १.१४६.४ ॥
सिंह, वृषभ आणि श्रेष्ठ हत्ती यांचे बल, वीर्य, पराक्रम असलेला; दीप्ती, कांती, द्युती या गुणांनी सूर्य, चंद्र व अग्नीसारखा.
1.146.5
प्रांशुः कनकतालाभः सिंहसंहननो युवा ।
असङ्ख्येयगुणः श्रीमान्भास्करस्यात्मसंभवः ॥ १.१४६.५ ॥
उंच, सोनेरी ताडाच्या झाडासारख्या कांतीचा, सिंहासारख्या दृढ शरीराचा तरुण, असंख्य गुणांनी युक्त, तेजस्वी, सूर्याचा स्वतःपासून जन्मलेला.
1.146.6
स निरीक्ष्य महाबाहुः सर्वतो रङ्गमण्डलम् ।
प्रणामं द्रोणकृपयोर्नात्यादृतमिवाकरोत् ॥ १.१४६.६ ॥
त्या महाबाहूने चहूकडे रंगभूमी पाहून द्रोण आणि कृप यांना प्रणाम केला, जणू अत्यंत आदराने नव्हे.
1.146.7
स समाजजनः सर्वो निश्चलः स्थिरलोचनः ।
कोऽयमित्यागतक्षोभः कौतूहलपरोऽभवत् ॥ १.१४६.७ ॥
त्या सभेतील सर्व लोक निश्चल होऊन स्थिर नजरेने पाहू लागले. 'हा कोण आहे?' अशा उत्सुकतेने आणि क्षोभाने ते कुतूहलात गुंतले.
1.146.8
सोऽब्रवीन्मेघगम्भीरस्वरेण वदतां वरः ।
भ्राता भ्रातरमज्ञातं सावित्रः पाकशासनिम् ॥ १.१४६.८ ॥
वक्त्यांत श्रेष्ठ असा तो मेघासारख्या गंभीर स्वरात बोलला. अज्ञात भावाला, सावित्र (कर्ण) पाकशासनीला (अर्जुनाला) उद्देशून म्हणाला.
1.146.9
पार्थ यत्ते कृतं कर्म विशेषवदहं ततः ।
करिष्ये पश्यतां नॄणां माऽऽत्मना विस्मयं गमः ॥ १.१४६.९ ॥
हे पार्था! तू जे कर्म केलेस त्यापेक्षा मी विशेष करीन. पाहणाऱ्या लोकांसमोर तू स्वतः आश्चर्यचकित होऊ नकोस.
1.146.10
असमाप्ते ततस्तस्य वचने वदतां वर ।
यन्त्रोत्क्षिप्त इवोत्तस्थौ क्षिप्रं वै सर्वतो जनः ॥ १.१४६.१० ॥
वक्त्यांत श्रेष्ठ असलेल्याचे बोलणे संपण्यापूर्वीच, यंत्राने फेकल्यासारखे सर्व बाजूंचे लोक त्वरित उठून उभे राहिले.
1.146.11
प्रीतिश्च मनुजव्याघ्र दुर्योधनमुपाविशत् ।
ह्रीश्च क्रोधश्च बीभत्सुं क्षणेनान्वाविवेश ह ॥ १.१४६.११ ॥
हे नरव्याघ्रा! आनंद दुर्योधनात प्रवेशला; लज्जा आणि क्रोध क्षणात बीभत्सु (अर्जुना)मध्ये शिरले.
1.146.12
ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः कर्णः प्रियरणः सदा ।
यत्कृतं तत्र पार्थेन तच्चकार महाबलः ॥ १.१४६.१२ ॥
मग द्रोणांची अनुमती मिळालेल्या, नेहमी युद्धप्रिय असलेल्या कर्णाने, तेथे पार्थाने जे केले होते तेच त्या महाबलाने करून दाखवले.
1.146.13
अथ दुर्योधनस्तत्र भ्रातृभिः सह भारत ।
कर्णं परिष्वज्य मुदा ततो वचनमब्रवीत् ॥ १.१४६.१३ ॥
मग दुर्योधनाने तेथे भावांसह, हे भारता, आनंदाने कर्णाला आलिंगन देऊन हे वचन म्हटले.
1.146.14
स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मानद ।
अहं च कुरुराज्यं च यथेष्टमुपभुज्यताम् ॥ १.१४६.१४ ॥
हे महाबाहो, तुझे स्वागत! हे मानदा, भाग्याने तू आलास. मी आणि कुरुराज्य, तुझ्या इच्छेनुसार उपभोगावे.
1.146.15
कृतं सर्वमहं मन्ये सखित्वं च त्वया वृणे ।
द्वन्द्वयुद्धं च पार्थेन कर्तुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ १.१४६.१५ ॥
सर्व काही पूर्ण झाले असे मला वाटते. मी तुझी मैत्री स्वीकारतो. हे प्रभो, पार्थाशी द्वंद्वयुद्ध करण्याची माझी इच्छा आहे.
1.146.16
एवमुक्तस्तु कर्णेन राजन्दुर्योधनस्तदा ।
कर्णं दीर्घाञ्चितभुजं परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ १.१४६.१६ ॥
कर्णाने असे सांगितल्यावर, हे राजा, तेव्हा दुर्योधनाने लांब बाहू पसरलेल्या कर्णाला आलिंगन देऊन हे म्हटले.
1.146.17
भुङ्क्ष्व भोगान्मया सार्धं बन्धूनां प्रियकृद्भव ।
दुर्हृदां कुरु सर्वेषां मूर्ध्नि पादमरिन्दम ॥ १.१४६.१७ ॥
माझ्यासह भोग भोगा; बंधूंचे प्रिय करणारे व्हा. हे अरिंदमा, सर्व शत्रूंच्या मस्तकावर पाय ठेवा.
1.146.18
ततः क्षिप्तमिवात्मानं मत्वा पार्थोऽभ्यभाषत ।
कर्णं भ्रातृसमूहस्य मध्येऽचलमिव स्थितम् ॥ १.१४६.१८ ॥
तेव्हा पार्थ स्वतःला फेकल्यासारखे मानून, भावांच्या समूहात पर्वताप्रमाणे अचल उभ्या असलेल्या कर्णाशी बोलला.
1.146.19
अनाहूतोपसृष्टानामनाहूतोपजल्पिनाम् ।
ये लोकास्तान्हतः कर्ण मया त्वं प्रतिपत्स्यसे ॥ १.१४६.१९ ॥
जे अनाहूत आक्रमण करणाऱ्यांचे आणि न बोलावता बोलणाऱ्यांचे लोक आहेत, हे कर्णा, माझ्याकडून मारला जाऊन तू तेच लोक प्राप्त करशील.
1.146.20
रङ्गोऽयं सर्वसामान्यः किमत्र तव फाल्गुन ।
वीर्यश्रेष्ठाश्च राजानो बलं धर्मोऽनुवर्तते ॥ १.१४६.२० ॥
हे रंगमंडप सर्वांसाठी समान आहे; हे फाल्गुना, येथे तुझा काय अधिकार? पराक्रमात श्रेष्ठ राजेही येथे आहेत; बल आणि धर्मच अनुसरले जातात.
1.146.21
किं क्षेपैर्दुर्बलायासैः शरैः कथय भारत ।
गुरोः समक्षं यावत्ते हराम्यद्य शिरः शरैः ॥ १.१४६.२१ ॥
निंदा आणि दुर्बल प्रयत्नांनी काय उपयोग? हे भारता, बाणांनीच सांग. गुरूंसमोर, आज मी बाणांनी तुझे मस्तक हरण करीन.
1.146.22
ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः पार्तः परपुरञ्जयः ।
भ्रातृभिस्त्वरयाश्लिष्टो रणायोपजगाम तम् ॥ १.१४६.२२ ॥
नंतर द्रोणाची अनुज्ञा मिळालेला, शत्रुनगरे जिंकणारा पार्थ, बंधूंनी त्वरेने आलिंगन दिलेला, युद्धासाठी त्याच्याकडे गेला.
1.146.23
ततो दुर्योधनेनापि स भ्रात्रा समरोद्यतः ।
परिष्वक्तः स्थितः कर्णः प्रगृह्य सशरं धनुः ॥ १.१४६.२३ ॥
नंतर दुर्योधनानेही युद्धाला तयार झालेल्या त्या बंधूला आलिंगन दिले; कर्ण बाणासह धनुष्य घेऊन उभा राहिला.
1.146.24
ततः सविद्युत्स्तनितैः सेन्द्रायुधपुरोगमैः ।
आवृतं गगनं मेघैर्बलाकापङ्क्तिहासिभिः ॥ १.१४६.२४ ॥
तेव्हा वीजा आणि गडगडाटासह, इंद्रधनुष्य पुढे ठेवून, बगळ्यांच्या रांगांची थट्टा करणाऱ्या मेघांनी आकाश झाकले गेले.
1.146.25
ततः स्नेहाद्धरिहयं दृष्ट्वा रङ्गावलोकिनम् ।
भास्करोऽप्यनयन्नाशं समीपोपगतान्घनान् ॥ १.१४६.२५ ॥
तेव्हा स्नेहाने रंगभूमी पाहणाऱ्या हरिहयाला (अर्जुनाला) पाहून सूर्यानेही जवळ आलेले मेघ नाहीसे केले.
1.146.26
मेघच्छायोपगूढस्तु ततोऽदृश्यत फाल्गुनः ।
सूर्यातपपरिक्षिप्तः कर्णोऽपि समदृश्यत ॥ १.१४६.२६ ॥
तेव्हा मेघछायेने झाकलेला फाल्गुन (अर्जुन) दिसला; सूर्यतापाने वेढलेला कर्णही स्पष्ट दिसला.
1.146.27
धार्तराष्ट्रा यतः कर्णस्तस्मिन्देशे व्यवस्थिताः ।
भारद्वाजः कृपो भीष्मो यतः पार्थस्ततोऽभवन् ॥ १.१४६.२७ ॥
कर्णासह धृतराष्ट्राचे पुत्र ज्या ठिकाणी उभे होते, तिथे भारद्वाज (द्रोण), कृप आणि भीष्म होते; आणि पार्थ (अर्जुन) जिथे होता, तिथेही ते होते.
1.146.28
द्विधा रङ्गः समभवत्स्त्रीणां द्वैधमजायत ।
कुन्तिभोजसुता मोहं विज्ञातार्था जगाम ह ॥ १.१४६.२८ ॥
रंगभूमी दोन भागात विभागली; स्त्रियांमध्येही द्वैत निर्माण झाले. कुंतिभोजाची कन्या (कुंती) परिस्थिती समजून मोहात पडली.
1.146.29
तां तथा मोहमापन्नां विदुरः सर्वधर्मवित् ।
कुन्तीमाश्वासयामास प्रेष्याभिश्चन्दनोदकैः ॥ १.१४६.२९ ॥
मोहात पडलेल्या कुंतीला सर्वधर्मज्ञ विदुराने सेविकांकडून चंदनमिश्रित पाण्याने शांत केले.
1.146.30
ततः प्रत्यागतप्राणा तावुभौ परिदंशितौ ।
पुत्रौ दृष्ट्वा सुसंभ्रान्ता नान्वपद्यत किंचन ॥ १.१४६.३० ॥
तेव्हा प्राण परतलेली, कवच घातलेल्या त्या दोन्ही मुलांना पाहून अत्यंत गोंधळून ती काहीच समजू शकली नाही.
1.146.31
तावुद्यतमहाचापौ कृपः शारद्वतोऽब्रवीत् ।
द्वन्द्वयुद्धसमाचारे कुशलः सर्वधर्मवित् ॥ १.१४६.३१ ॥
उगारलेली महाधनुष्ये धरलेल्या त्या दोघांना, द्वंद्वयुद्धाच्या आचारात कुशल आणि सर्व धर्मांचा जाणकार असलेला शारद्वत कृप म्हणाला.
1.146.32
अयं पृथायास्तनयः कनीयान्पाण्डुनन्दनः ।
कौरवो भवता सार्धं द्वन्द्वयुद्धं करिष्यति ॥ १.१४६.३२ ॥
हा पृथेचा धाकटा पुत्र, पांडूचा आनंद आहे; कौरव असलेला हा तुझ्याशी द्वंद्वयुद्ध करेल.
1.146.33
त्वमप्येवं महाबाहो मातरं पितरं कुलम् ।
कथयस्व नरेन्द्राणां येषां त्वं कुलभूषणम् ॥ १.१४६.३३ ॥
हे महाबाहो, तूही तसेच आपली माता, पिता आणि कुल सांग — ज्या नरेंद्रांच्या कुलाचा तू अलंकार आहेस त्यांचे.
1.146.34
ततो विदित्वा पार्थस्त्वां प्रतियोत्स्यति वा न वा ।
वृथाकुलसमाचारैर्न युध्यन्ते नृपात्मजाः ॥ १.१४६.३४ ॥
मग तुला ओळखून पार्थ तुझ्याशी लढेल की नाही; राजपुत्र व्यर्थ आणि गोंधळलेल्या आचाराने युद्ध करीत नाहीत.
1.146.35
एवमुक्तस्य कर्णस्य व्रीडावनतमाननम् ।
बभौ वर्षाम्बुविक्लिन्नं पद्ममागलितं यथा ॥ १.१४६.३५ ॥
असे सांगितल्यावर कर्णाचे मुख लाजेने खाली झुकले; पावसाच्या पाण्याने भिजलेल्या गळून पडलेल्या कमळासारखे ते शोभले.
1.146.36
आचार्य त्रिविधा योनी राज्ञां शास्त्रविनिश्चये ।
सत्कुलीनश्च शूरश्च यश्च सेनां प्रकर्षति ॥ १.१४६.३६ ॥
आचार्या, शास्त्रनिश्चयात राजांच्या योनी तीन प्रकारच्या आहेत — सत्कुलीन, शूर, आणि जो सेनेला पुढे नेतो.
1.146.37
अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।
तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ १.१४६.३७ ॥
पाण्यापासून अग्नी, ब्रह्मापासून क्षत्र, दगडापासून लोखंड उत्पन्न झाले. त्यांचे सर्वव्यापी तेज आपापल्या स्रोतांतच शांत होते.
1.146.38
यद्ययं फाल्गुनो युद्धे नाराज्ञा योद्धुमिच्छति ।
तस्मादेषोऽङ्गविषये मया राज्येऽभिषिच्यते ॥ १.१४६.३८ ॥
हा फाल्गुन राजाविना युद्ध करू इच्छित असेल, तर म्हणून मी याला अंगदेशाच्या राज्यावर अभिषेक करतो.
1.146.39
ततो राजानमामन्त्र्य गाङ्गेयं च पितामहम् ।
अभिषेकस्य संभारान्समानीय द्विजातिभिः ॥ १.१४६.३९ ॥
मग राजाला आणि गाङ्गेय पितामहांना आमंत्रित करून, द्विजांकडून अभिषेकाची सामग्री एकत्र करवून.
1.146.40
गोसहस्रायुतं दत्त्वा युक्तानां पुण्यकर्मणाम् ।
अर्होऽयमङ्गराज्यस्य इति वाच्य द्विजातिभिः ॥ १.१४६.४० ॥
पुण्यकर्मा योग्य व्यक्तींना हजारो व अयुते गायी दान देऊन, 'हा अंगराज्याचा योग्य आहे' असे द्विजांनी घोषित करून.
1.146.41
ततस्तस्मिन्क्षणे कर्णः सलाजकुसुमैर्घटैः ।
काञ्चनैः काञ्चने पीठे मन्त्रविद्भिर्महारथः ॥ १.१४६.४१ ॥
तेव्हा त्याच क्षणी महारथी कर्ण, लाज व फुलांसह सोन्याच्या कलशांनी, मंत्रज्ञांकडून सोन्याच्या आसनावर (अभिषिक्त झाला).
1.146.42
अभिषिक्तोऽङ्गराजे स श्रिया युक्तो महाबलः ।
स मौलिहारकेयूरः सहस्ताभरणाङ्गदः ॥ १.१४६.४२ ॥
अंगराजा म्हणून अभिषिक्त झालेला तो, श्रीने युक्त व महाबली, मुकुट, हार, केयूर आणि हातातील अलंकार व अंगद धारण केलेला.
1.146.43
राजलिङ्गैस्तथाऽन्यैश्च भूषितो भूषणैः शुभैः ।
सच्छत्रवालव्यजनो जयशब्दोत्तरेण च ॥ १.१४६.४३ ॥
राजचिन्हे व इतर शुभ अलंकारांनी विभूषित होऊन, छत्र, चामर व व्यजन यांसह, जयजयकाराच्या ध्वनीत.
1.146.44
उवाच कौरवं राजन्वचनं स वृषस्तदा ।
अस्य राज्यप्रदानस्य सदृशं किं ददानि ते ॥ १.१४६.४४ ॥
तेव्हा वृष (कर्ण) कौरवाला म्हणाला: हे राजा, या राज्यदानाच्या तोडीचे मी तुला काय देऊ?
1.146.45
प्रब्रूहि राजशार्दूल कर्ता ह्यस्मि तथा नृप ।
अत्यन्तं सख्यमिच्छामीत्याह तं स सुयोधनः ॥ १.१४६.४५ ॥
हे राजशार्दूला, सांग; नृपा, मी तसेच करणारा आहे. मला अत्यंत मैत्री हवी आहे, असे सुयोधनाने त्याला सांगितले.
1.146.46
एवमुक्तस्ततः कर्णस्तथेति प्रत्युवाच तम् ।
हर्षाच्चोभौ समाश्लिष्य परां मुदमवापतुः ॥ १.१४६.४६ ॥
असे सांगितल्यावर कर्ण त्याला म्हणाला, "तसेच होवो". हर्षाने दोघेही एकमेकांना आलिंगन देऊन परम आनंद पावले.