महाभारत · अध्याय 1.148
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.148.1
पाण्डवान्धार्तराष्ट्रांश्च कृतास्त्रान्प्रसमीक्ष्य सः ।
गुर्वर्थं दक्षिणां काले प्राप्तेऽमन्यत वै गुरुः ॥ १.१४८.१ ॥
गुरूंनी पांडव आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र शस्त्रविद्येत निपुण झालेले पाहिले, आणि योग्य वेळ आल्यावर गुरुदक्षिणेचा विचार केला.
1.148.2
अस्त्रशिक्षामनुज्ञातान्रङ्गद्वारमुपागतान् ।
भारद्वाजस्ततस्तांस्तु सर्वानेवाभ्यभाषत ॥ १.१४८.२ ॥
शस्त्रशिक्षण पूर्ण करून अनुमती घेऊन रंगद्वारी आलेल्या त्या सर्वांना भारद्वाजांनी (द्रोणांनी) तेव्हा सांगितले.
1.148.3
इच्छामि दत्तां सहितां मह्यं परमदक्षिणाम् ।
एवमुक्तास्ततः सर्वे शिष्या द्रोणमथाब्रुवन्।
भगवन्किं प्रयच्छाम आज्ञापयतु नो गुरुः ॥ १.१४८.३ ॥
"मला परम दक्षिणा पूर्णपणे मिळावी अशी माझी इच्छा आहे." असे सांगितल्यावर सर्व शिष्य द्रोणांना म्हणाले, "भगवन्, आम्ही काय द्यावे? गुरूंनी आम्हाला आज्ञा करावी."
1.148.4
ततः शिष्यान्समाहूय आचार्योऽर्थमचोदयत् ।
द्रोणः सर्वानशेषेण दक्षिणार्थं महीपते ॥ १.१४८.४ ॥
नंतर आचार्य द्रोणांनी शिष्यांना बोलावून, हे राजा, दक्षिणेसाठी त्या सर्वांना पूर्णपणे प्रेरित केले.
1.148.5
पञ्चालराजं द्रुपदं गृहित्वा रणमूर्धनि ।
पर्यानयत भद्रं वः सा स्यात्परमदक्षिणा ॥ १.१४८.५ ॥
युद्धाच्या आघाडीवर पांचालराज द्रुपदाला धरून आणा. तुमचे कल्याण असो; तीच परम दक्षिणा ठरेल.
1.148.6
तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे रथैस्तूर्णं प्रहारिणः ।
आचार्यधनदानार्थं द्रोणेन सहिता ययुः ॥ १.१४८.६ ॥
"तसेच होवो" असे म्हणून ते सर्व योद्धे लगेच रथांत बसून आचार्यांना धनदानासाठी द्रोणांसह निघाले.
1.148.7
ततोऽभिजग्मुः पञ्चालान्निघ्नन्तस्ते नरर्षभाः ।
ममृदुस्तस्य नगरं द्रुपदस्य महौजसः ॥ १.१४८.७ ॥
मग ते नरश्रेष्ठ राजपुत्र पांचालांवर चालून गेले, प्रहार करीत, आणि महातेजस्वी द्रुपदाचे नगर त्यांनी तुडवले.
1.148.8
दुर्योधनश्च कर्णश्च युयुत्सुश्च महाबलः ।
दुःशासनो विकर्णश्च जलसन्धः सुलोचनः ॥ १.१४८.८ ॥
दुर्योधन, कर्ण, महाबली युयुत्सु, दुःशासन, विकर्ण, जलसंध आणि सुलोचन.
1.148.9
एते चान्ये च बहवः कुमारा बहुविक्रमाः ।
अहं पूर्वमहं पूर्वमित्येवं क्षत्रियर्षभाः ॥ १.१४८.९ ॥
हे आणि इतर अनेक पराक्रमी राजकुमार, क्षत्रियश्रेष्ठ — 'मी आधी, मी आधी' असे म्हणत.
1.148.10
ततो वरराथारूढाः कुमाराः सादिभिः सह ।
प्रविश्य नगरं सर्वे राजमार्गमुपाययुः ॥ १.१४८.१० ॥
मग उत्तम रथांवर आरूढ झालेले राजकुमार घोडेस्वारांसह नगरात प्रवेशून राजमार्गावर पोहोचले.
1.148.11
तस्मिन्काले तु पाञ्चालः श्रुत्वा दृष्ट्वा महद्बलम् ।
भ्रातृभिः सहितो राजंस्त्वरया निर्ययौ गृहात् ॥ १.१४८.११ ॥
त्या वेळी पांचाल राजा महासेना ऐकून आणि पाहून, हे राजन्, बंधूंसह घाईने राजवाड्यातून बाहेर पडला.
1.148.12
ततस्तु कृतसन्नाहा यज्ञसेनसहोदराः ।
शरवर्षाणि मुञ्चन्तः प्रणेदुः सर्व एव ते ॥ १.१४८.१२ ॥
मग कवच धारण केलेले यज्ञसेनाचे बंधू बाणांचा वर्षाव करीत सर्वजण गर्जले.
1.148.13
ततो रथेन शुभ्रेण समासाद्य तु कौरवान् ।
यज्ञसेनः शरान्घोरान्ववर्ष युधि दुर्जयः ॥ १.१४८.१३ ॥
मग तेजस्वी रथातून कौरवांजवळ येऊन, युद्धात अजेय असलेल्या यज्ञसेनाने भयंकर बाणांचा वर्षाव केला.
1.148.14
पूर्वमेव तु संमन्त्र्य पार्थो द्रोणमथाऽब्रवीत् ।
दर्पोद्रेकात्कुमाराणामाचार्यं द्विजसत्तमम् ॥ १.१४८.१४ ॥
पूर्वीच विचार करून, राजकुमारांच्या गर्वाच्या अतिरेकामुळे पार्थ द्विजश्रेष्ठ आचार्य द्रोणांना म्हणाला.
1.148.15
एषां पराक्रमस्यान्ते वयं कुर्याम साहसम् ।
एतैरशक्यः पाञ्चालो ग्रहीतुं रणमूर्धनि ॥ १.१४८.१५ ॥
यांच्या पराक्रमाच्या शेवटी आपण धाडस करू; यांच्यामुळे पांचाळाला रणाग्रात पकडणे अशक्य आहे.
1.148.16
एवमुक्त्वा तु कौन्तेयो भ्रातृभिः सहितोऽनघः ।
अर्धक्रोशे तु नगरादतिष्ठद्बहिरेव सः ॥ १.१४८.१६ ॥
असे बोलून कुंतीपुत्र निष्पाप अर्जुन बंधूंसह नगरापासून अर्धा कोस दूर बाहेरच उभा राहिला.
1.148.17
द्रुपदः कौरवान्दृष्ट्वा प्राधावत समन्ततः ।
शरजालेन महता मोहयन्कौरवीं चमूम् ॥ १.१४८.१७ ॥
द्रुपद कौरवांना पाहून सर्व बाजूंनी धावला; मोठ्या बाणजालाने कौरवसेनेला मोहित करत.
1.148.18
तमुद्यतं रथेनैकमाशुकारिणमाहवे ।
अनेकमिव सन्त्रासान्मेनिरे तत्र कौरवाः ॥ १.१४८.१८ ॥
युद्धात रथावर एकटाच पुढे सरसावणाऱ्या आणि वेगाने कार्य करणाऱ्या त्याला, भयामुळे कौरवांनी तेथे अनेक जणांसारखे मानले.
1.148.19
द्रुपदस्य शरा घोरा विचेरुः सर्वतोदिशम् ।
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्च सहस्रशः ॥ १.१४८.१९ ॥
द्रुपदाचे भयंकर बाण सर्व दिशांना पसरले. मग हजारो शंख, भेरी आणि मृदंग वाजू लागले.
1.148.20
प्रावाद्यन्त महाराज पञ्चालानां निवेशने ।
सिंहनादश्च संजज्ञे पञ्चालानां महात्मनाम् ॥ १.१४८.२० ॥
हे महाराजा! पांचालांच्या छावणीत वाद्ये वाजू लागली. महात्मा पांचालांचा सिंहनाद उठला.
1.148.21
धनुर्ज्यातलशब्दश्च संस्पृश्य गगनं महान् ।
दुर्योधनो विकर्णश्च सुबाहुर्दीर्घलोचनः ॥ १.१४८.२१ ॥
धनुष्याच्या दोरीचा महान ध्वनी आकाशाला भिडला. दुर्योधन, विकर्ण आणि दीर्घनेत्र सुबाहू (पुढे आले).
1.148.22
दुःशाशनश्च संक्रुद्धः शरवर्षैरवाकिरन् ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासः पार्षतो युधि दुर्जयः ॥ १.१४८.२२ ॥
संतप्त दुःशासनाने बाणांच्या वर्षावाने त्याला झाकून टाकले. तो महाधनुर्धर, युद्धात अजिंक्य पार्षत अत्यंत जखमी झाला.
1.148.23
व्यधमत्तान्यनीकानि तत्क्षणादेव भारत ।
दुर्योधनं विकर्णं च कर्णं चापि महाबलम् ॥ १.१४८.२३ ॥
हे भारता! त्याच क्षणी त्याने त्या सेनांना विखरून टाकले. दुर्योधन, विकर्ण आणि महाबली कर्ण यांनाही (हटवले).
1.148.24
नानानृपसुतान्वीरान्सैन्यानि विविधानि च ।
अलातचक्रवत्सर्वं चरन्बाणैरतर्पयत् ॥ १.१४८.२४ ॥
अलातचक्राप्रमाणे सर्वत्र फिरत तो बाणांनी अनेक राजपुत्र, वीर आणि विविध सैन्यांना (आहत करत होता).
1.148.25
ततस्तु नागराः सर्वे मुसलैर्यष्टिभिस्तदा ।
अभ्यवर्षन्त कौरव्यान्वर्षमाणा घा इव ॥ १.१४८.२५ ॥
तेव्हा नगरातील सर्व लोकांनी मुसळे आणि काठ्यांनी कौरवांवर मेघांप्रमाणे वर्षाव केला.
1.148.26
सबालवृद्धाः काम्पिल्याः कौरवानभ्ययुस्तदा ।
श्रुत्वा सुतुमुलं युद्धं कौरवानेव भारत ॥ १.१४८.२६ ॥
बालके व वृद्धांसह काम्पिल्यातील लोक तेव्हा कौरवांवर चालून आले; हे भारता, त्या भयंकर युद्धाचा आवाज ऐकून ते कौरवांकडेच धावले.
1.148.27
द्रवन्तिस्म नदन्तिस्म क्रोशन्तः पाण्डवान्प्रति ।
पाडवास्तु स्वनं श्रुत्वा आर्तानां रोमहर्षणम् ॥ १.१४८.२७ ॥
ते धावत व ओरडत पांडवांच्या दिशेने आक्रोश करत गेले; पांडवांनी पीडितांचा तो रोमांचकारी आक्रोश ऐकला.
1.148.28
अभिवाद्य ततो द्रोणं रथानारुरुहुस्तदा ।
युधिष्ठिरं निवार्याशु मा युध्यस्वेति पाण्डवम् ॥ १.१४८.२८ ॥
नंतर द्रोणाचार्यांना नमस्कार करून ते रथांवर चढले; पांडव युधिष्ठिराला त्वरित थांबवून म्हणाले, "युद्ध करू नकोस."
1.148.29
माद्रेयौ चक्ररक्षौ तु फाल्गुनश्च तदाऽकरोत् ।
सेनाग्रगो भीमसेनस्तदाभूद्गदया सह ॥ १.१४८.२९ ॥
माद्रीचे दोन पुत्र रथचक्रांचे रक्षक झाले; फाल्गुननेही तेव्हा तसेच केले; मग भीमसेन गदा घेऊन सैन्याच्या अग्रभागी उभा राहिला.
1.148.30
तदा शत्रुस्वनं श्रुत्वा भ्रातृभिः सहितोऽनघः ।
आयाज्जवेन कौन्तेयो रथेनानादयन्दिशः ॥ १.१४८.३० ॥
तेव्हा शत्रूचा कोलाहल ऐकून निष्पाप कौंतेय बंधूंसह वेगाने आला; रथाने दिशा दुमदुमवत.
1.148.31
पञ्चालानां ततः सेनामुद्धूतार्णवनिःस्वनाम् ।
भीमसेनो महाबाहुर्दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ १.१४८.३१ ॥
तेव्हा उसळलेल्या समुद्राच्या गर्जनेसारख्या पांचाल सेनेवर, दंडधारी यमाप्रमाणे महाबाहू भीमसेन (तुटून पडला).
1.148.32
प्रविवेश महासेनां मकरः सागरं यथा ।
चतुरङ्गबलाकीर्णे ततस्तस्मिन्रणोत्सवे ॥ १.१४८.३२ ॥
समुद्रात मकर शिरावा तसा तो चतुरंगदलांनी भरलेल्या त्या महासेनेत, त्या रणोत्सवात शिरला.
1.148.33
स्वयमभ्यद्रवद्भीमो नागानीकं गदाधरः ॥ १.१४८.३३ ॥
गदाधारी भीम स्वतः हत्तींच्या सेनेवर तुटून पडला.
1.148.34
स युद्धकुशलः पार्थो बाहुवीर्येण चातुलः ।
अहनत्कुञ्जरानीकं गदया कालरूपधृक् ॥ १.१४८.३४ ॥
युद्धकुशल, बाहुबलात अतुल्य असा तो पार्थ, कालरूप धारण करून गदेने हत्तींच्या सेनेला ठार करू लागला.
1.148.35
ते गजा गिरिसङ्काशाः क्षरन्तो रुधिरं बहु ।
भीमसेनस्य गदया भिन्नमस्तकपिण्डकाः ॥ १.१४८.३५ ॥
पर्वतासारखे ते हत्ती खूप रक्त गाळत, भीमसेनाच्या गदेने मस्तकपिंड फुटून (कोसळले).
1.148.36
पतन्ति द्विरदा भूमौ वज्रघातादिवाचलाः ।
गजानश्वान्रथांश्चैव पातयामास पाण्डवः ॥ १.१४८.३६ ॥
वज्राघाताने कोसळणाऱ्या पर्वतांप्रमाणे हत्ती भूमीवर पडू लागले; पांडुपुत्राने हत्ती, घोडे आणि रथही पाडले.
1.148.37
पदातींश्च रथांश्चैव न्यवधीदर्जुनाग्रजः ।
गोपाल इव दण्डेन यथा पशुगणान्वने ॥ १.१४८.३७ ॥
रानात गुराखी काठीने गुरांचे कळप हाकतो, तसे अर्जुनाच्या थोरल्या बंधूने पायदळ आणि रथ यांना ठार केले.
1.148.38
चालयन्रथनागांश्च संचचाल वृकोदरः ।
भारद्वाजप्रियं कर्तुमुद्यतः फाल्गुनस्तदा ॥ १.१४८.३८ ॥
रथ आणि हत्ती हलवत वृकोदर पुढे सरसावला; तेव्हा फाल्गुन द्रोणाचे प्रिय करण्यास उद्युक्त झाला.
1.148.39
पार्षतं शरजालेन क्षिपन्नागात्स पाण्डवः ।
हयौघांश्च रथौघांश्च गजौघांश्च समन्ततः ॥ १.१४८.३९ ॥
बाणांच्या जाळ्याने पार्षताला हत्तींवरून दूर फेकत त्या पाण्डवाने चहूकडून घोड्यांचे, रथांचे आणि हत्तींचे समूह पाडले.
1.148.40
पातयन्समरे राजन्युगान्ताग्रिरिव ज्वलन् ।
ततस्ते हन्यमाना वै पञ्चालाः सृञ्जयास्तथा ॥ १.१४८.४० ॥
हे राजा, युद्धात पाडत तो युगांताच्या अग्नीसारखा प्रज्वलित होता; तेव्हा मारले जात असलेले पांचाल आणि सृंजय असेच झाले.
1.148.41
शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पार्थं संछाद्य सर्वशः ।
सिंहनादं मुखैः कृत्वा समयुध्वन्त पाण्डवम् ॥ १.१४८.४१ ॥
नाना प्रकारच्या बाणांनी पार्थाला सर्वत्र झाकून, मुखांनी सिंहनाद करीत त्यांनी त्या पाण्डवाशी युद्ध केले.
1.148.42
तद्युद्धमभवद्धोरं समुहाद्भुतदर्शनम् ।
सिंहनादस्वनं श्रुत्वा नामृष्यत्पाकशासनिः ॥ १.१४८.४२ ॥
ते युद्ध भयंकर आणि पाहण्यास अद्भुत झाले. सिंहनादाचा ध्वनी ऐकून इंद्रपुत्र (अर्जुन) सहन करू शकले नाहीत.
1.148.43
ततः किरीटी सहसा पञ्चालान्समरेऽद्रवत् ।
छादयन्निषुजालेन महता मोहयन्निव ॥ १.१४८.४३ ॥
तेव्हा किरीटी अर्जुनाने अचानक युद्धात पांचालांवर धाव घेतली; मोठ्या बाणजालाने त्यांना झाकून, जणू मोहात पाडत.
1.148.44
शीघ्रमभ्यस्यतो बाणान्संदधानस्य चानिशम् ।
नान्तरं ददृशे किंचित्कौन्तेयस्य यशस्विनः ॥ १.१४८.४४ ॥
वेगाने बाण सोडत आणि सतत धनुष्यावर बाण चढवत असलेल्या यशस्वी कौन्तेयामध्ये काही क्षणाचाही विराम दिसला नाही.
1.148.45
न दिशो नान्तरिक्षं च तदा नैव च मेदिनी ।
अदृश्यत महाराज तत्र किंचिन्न सङ्गरे ॥ १.१४८.४५ ॥
हे महाराज! तेव्हा दिशा नाही, आकाश नाही, आणि पृथ्वीही दिसत नव्हती; त्या युद्धात तिथे काहीच दिसले नाही.
1.148.46
पाञ्चालानां कुरूणां च साधुसाध्विति निस्वनः ।
तत्र तूर्यनिनादश्च शङ्खानां च महास्वनः ॥ १.१४८.४६ ॥
पांचाल आणि कुरूंचा "साधु! साधु!" असा घोष झाला; तेथे रणवाद्यांचा नाद आणि शंखांचा महाध्वनी झाला.
1.148.47
सिंहनादश्च संजज्ञे साधुशब्देन मिश्रितः ।
ततः पाञ्चालराजस्तु तथा सत्यजिता सह ॥ १.१४८.४७ ॥
"साधु" शब्दांत मिसळलेला सिंहनाद उठला; मग पांचालराजाने सत्यजिताच्या साथीने (पुढे धाव घेतली).
1.148.48
त्वरमाणोऽभिदुद्राव महेन्द्रं शम्बरो यथा ।
महता शरवर्षेण पार्थः पाञ्चालमावृणोत् ॥ १.१४८.४८ ॥
शंबर जसा वेगाने महेंद्रावर तुटून पडला, तसा (पांचालराजा) त्वरेने धावला; पार्थ (अर्जुन) मोठ्या बाणवर्षावाने पांचालाला झाकून गेला.
1.148.49
ततो हलहलाशब्द आसीत्पाञ्चालके बले ।
जिवृक्षति महासिंहे गजानामिव यूथपम् ॥ १.१४८.४९ ॥
तेव्हा पांचाल सैन्यात हलहल असा कोलाहल उठला, जसा महासिंह गजयूथपतीला पकडू इच्छितो.
1.148.50
दृष्ट्वा पार्थं तदायान्तं सत्यजित्सत्यविक्रमः ।
पाञ्चालं वै परिप्रेप्सुर्धनञ्जयमदुद्रुवत् ॥ १.१४८.५० ॥
पार्थ येत आहे हे पाहून सत्यविक्रम सत्यजित् पांचालाचे रक्षण करण्यासाठी धनंजयावर धावून गेला.
1.148.51
ततस्त्वर्जुनपाञ्चालौ युद्धाय समुपागतौ ।
व्यक्षोभयेतां तौ सैन्यमिन्द्रवैरोचनाविव ॥ १.१४८.५१ ॥
मग अर्जुन आणि पांचाल युद्धासाठी समोरासमोर आले; ते दोघे इंद्र आणि विरोचनासारखे सैन्य क्षुब्ध करते झाले.
1.148.52
ततः सत्यजितं पार्थो दशभिर्मर्मभेदिभिः ।
विव्याध बवलद्गाढं तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १.१४८.५२ ॥
मग पार्थाने सत्यजितास मर्मभेदी दहा बाणांनी वेगाने खोलवर विद्ध केले; ते अद्भुतासारखे झाले.
1.148.53
ततः शरशतैः पार्थं पाञ्चालः शीघ्रमार्दयत् ।
पार्थस्तु शरवर्षेण च्छाद्यमानो महारथः ॥ १.१४८.५३ ॥
मग पांचालाने शीघ्र शेकडो बाणांनी पार्थाला पीडले; परंतु पार्थ, महारथी, बाणांच्या वर्षावाने झाकला जाऊन…
1.148.54
वेगं चक्रे महावेगो धनुर्ज्यामवमृज्य च ।
ततः सत्यजितश्चापं छित्वा राजानमभ्ययात् ॥ १.१४८.५४ ॥
महावेगवान पार्थाने धनुष्याची दोरी आवळून वेग दाखवला; मग सत्यजिताचे धनुष्य तोडून राजाकडे गेला.
1.148.55
अथान्यद्धनुरादाय सत्यजिद्वेगवत्तरम् ।
साश्वं ससूतं सरथं पार्थं विव्याध सत्वरः ॥ १.१४८.५५ ॥
मग सत्यजिताने दुसरे धनुष्य घेऊन अत्यंत वेगाने, घोडे, सारथी व रथासह पार्थाला त्वरेने विद्ध केले.
1.148.56
स तं न ममृषे पार्थः पाञ्चालेनार्दितो युधि ।
ततस्तस्य विनाशार्थं सत्वरं व्यसृजच्छरान् ॥ १.१४८.५६ ॥
युद्धात पांचालाने पीडित केलेल्या पार्थाला ते सहन झाले नाही; तेव्हा त्याचा नाश करण्यासाठी त्याने त्वरेने बाण सोडले.
1.148.57
हयान्ध्वजं धनुर्मुष्टिमुभौ तौ पार्ष्णिसारथी ।
स तथा भिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनः ॥ १.१४८.५७ ॥
घोडे, ध्वज, धनुष्याची मूठ, ते दोन पार्श्व-सारथी—अशा प्रकारे वारंवार धनुष्ये तुटत असताना.
1.148.58
हयेषु विनिकृत्तेषु विमुखोऽभवदाहवे ।
स सत्यजितमालेक्य तथा विमुखमाहवे ॥ १.१४८.५८ ॥
घोडे कापले गेल्यावर तो युद्धातून विमुख झाला. सत्यजिताला सुद्धा तसेच युद्धात विमुख झालेले पाहून.
1.148.59
वेगेन महता राजन्नभ्यधावत पार्षतम् ।
तदा चक्रे महद्युद्धमर्जुनो जयतां वरः ॥ १.१४८.५९ ॥
हे राजा, तो मोठ्या वेगाने पार्षताकडे धावला. तेव्हा विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ अर्जुनाने महायुद्ध केले.
1.148.60
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा ध्वजं चोर्व्यामपातयत् ।
पञ्चभिस्तस्य विव्याध हयान्सूतं च सायकैः ॥ १.१४८.६० ॥
पार्थाने त्याचे धनुष्य तोडून ध्वजही जमिनीवर पाडला; पाच बाणांनी त्याचे घोडे आणि सारथी विद्ध केले.
1.148.61
तत उत्सृज्य तच्चापमाददानः शरावरम् ।
खड्गमुद्धृत्य कौन्तेयः सिंहनादमथाकरोत् ॥ १.१४८.६१ ॥
मग ते धनुष्य टाकून, तलवार उपसून कौन्तेयाने सिंहनाद केला.
1.148.62
पाञ्चालस्य रथस्येषामाप्लुत्य सहसाऽपतत् ।
पाञ्चालरथमास्थाय अवित्रस्तो धनञ्जयः ॥ १.१४८.६२ ॥
पांचालाच्या रथाच्या ईषेवर अचानक उडी मारून, निर्भय धनंजय पांचालरथावर चढला.
1.148.63
विक्षोभ्याम्भोनिधिंतार्क्ष्यस्तंनागमिव सोऽग्रहीत् ।
ततस्तु सर्वपाञ्चाला विद्रवन्ति दिशो दश ॥ १.१४८.६३ ॥
गरुड जसा समुद्र ढवळून नागाला धरतो, तसे त्याने त्याला धरले; तेव्हा सर्व पांचाल दहा दिशांना पळाले.
1.148.64
दर्शयन्सर्वसैन्यानां स बाह्वोर्बलमात्मनः ।
सिंहनादस्वनं कृत्वा निर्जगाम धनञ्जयः ॥ १.१४८.६४ ॥
सर्व सैन्याला आपले बाहुबल दाखवत, सिंहनाद करून धनंजय बाहेर पडला.
1.148.65
आयान्तमर्जुनं दृष्ट्वा कुमाराः सहितास्तदा ।
ममृदुस्तस्य नगरं द्रुपदस्य महात्मनः ॥ १.१४८.६५ ॥
अर्जुनाला येताना पाहून, तेव्हा सर्व राजकुमार एकत्र होऊन महात्मा द्रुपदाचे नगर चिरडू लागले.
1.148.66
संबन्धी कुरुवीराणां द्रुपदो राजसत्तमः ।
मा वधीस्तद्बलं भीम गुरुदानं प्रदीयताम् ॥ १.१४८.६६ ॥
द्रुपद कुरुवीरांचा संबंधी आहे, राजांमध्ये श्रेष्ठ आहे. हे भीमा, त्याच्या सैन्याचा वध करू नकोस; गुरुदक्षिणा दिली जावो.
1.148.67
भीमसेनस्तदा राजन्नर्जुनेन निवारितः ।
अतृप्तो युद्धधर्मेषु न्यवर्तत महाबलः ॥ १.१४८.६७ ॥
हे राजन, तेव्हा अर्जुनाने अडवल्यावर महाबली भीमसेन युद्धधर्मात अतृप्त असूनही माघारी फिरला.
1.148.68
ते यज्ञसेनं द्रुपदं गृहीत्वा रणमूर्धनि ।
उपाजग्मुः सहामात्यं द्रोणाय भरतर्षभ ॥ १.१४८.६८ ॥
त्यांनी युद्धाच्या अग्रभागी यज्ञसेन द्रुपदाला पकडून, अमात्यांसह, हे भरतश्रेष्ठा, द्रोणाजवळ आणले.
1.148.69
भग्नदर्पं हृतधनं तं तथा वशमागतम् ।
स वैरं मनसा ध्यात्वा द्रोणो द्रुपदमब्रवीत् ॥ १.१४८.६९ ॥
गर्व भंगलेल्या, धन हरण केलेल्या आणि अशा रीतीने वश झालेल्या त्याला पाहून, द्रोणाने मनात वैराचे चिंतन करून द्रुपदाला म्हटले.
1.148.70
विमृज्य तरसा राष्ट्रं पुरं ते मृदितं मया ।
प्राप्य जीवन्रिपुवशं सखिपूर्वं किमिष्यते ॥ १.१४८.७० ॥
तुझे राष्ट्र आणि नगर मी बळाने पुसून चिरडले आहे. शत्रूच्या वशात जगत, पूर्वीचा मित्र असलेला तू आता काय इच्छितोस?
1.148.71
एवमुक्त्वा प्रहस्यैनं किंचित्स पुनरब्रवीत् ।
मा भैः प्राणभयाद्वीर क्षमिणो ब्राह्मणा वयम् ॥ १.१४८.७१ ॥
असे म्हणून हसत तो त्याला पुन्हा काहीतरी म्हणाला: हे वीरा, प्राणभयाने भिऊ नकोस; आम्ही क्षमाशील ब्राह्मण आहोत.
1.148.72
आश्रमे क्रीडितं यत्तु त्वया बाल्ये मया सह ।
तेन संवर्धितः स्नेहः प्रीतिश्च क्षत्रियर्षभ ॥ १.१४८.७२ ॥
आश्रमात बालपणी तू माझ्यासोबत जे खेळ खेळलास, त्यामुळे स्नेह आणि प्रेम वाढले, हे क्षत्रियश्रेष्ठा.
1.148.73
प्रार्थयेयं त्वया सख्यं पुनरेव जनाधिप ।
वरं ददामि ते राजन्राज्यस्यार्धमवाप्नुहि ॥ १.१४८.७३ ॥
राजा, मी तुझ्याकडे पुन्हा मैत्री मागणार होतो. हे जनाधिपा, मी तुला वर देतो — हे राजा, राज्याचा अर्धा भाग प्राप्त कर.
1.148.74
अराजा किल नो राज्ञः सखा भवितुमर्हति ।
अतः प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन मया तव ॥ १.१४८.७४ ॥
जो राजा नाही तो राजाचा मित्र होण्यास योग्य नसतो. म्हणून, हे यज्ञसेना, मी तुझ्या राज्यासाठी प्रयत्न केला आहे.
1.148.75
राजासि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहमुत्तरे ।
सखायं मां विजानीहि पाञ्चाल यदि मन्यसे ॥ १.१४८.७५ ॥
तू गंगेच्या दक्षिण तीरावरचा राजा आहेस; मी उत्तर तीरावर आहे. हे पांचाला, तुला तसे वाटत असेल तर मला तुझा मित्र समज.
1.148.76
अनाश्चर्यमिदं ब्रह्मन्विक्रान्तेषु महात्मसु ।
प्रीये त्वयाऽहं त्वत्तश्च प्रीतिमिच्छामि शाश्वतीम् ॥ १.१४८.७६ ॥
हे ब्राह्मणा, पराक्रमी महात्म्यांमध्ये हे आश्चर्य नाही. मी तुझ्यामुळे प्रसन्न आहे; तुझ्याकडून शाश्वत प्रेम इच्छितो.
1.148.77
एवमुक्तः स तं द्रोणो मोक्षयामास भारत ।
सत्कृत्य चैनं प्रीतात्मा राज्यार्धं प्रत्यपादयत् ॥ १.१४८.७७ ॥
हे भरता, असे सांगितल्यावर द्रोणाने त्याला सोडले. प्रसन्न मनाने त्याचा सत्कार करून त्याला राज्याचा अर्धा भाग परत दिला.
1.148.78
माकन्दीमथ गङ्गायास्तीरे जनपदायुताम् ।
सोऽध्यावसद्दीनमनाः काम्पिल्यं च पुरोत्तमम् ॥ १.१४८.७८ ॥
नंतर गंगेच्या तीरावर, असंख्य जनपदांनी भरलेल्या माकन्दीत तो खिन्न मनाने राहिला; उत्तम नगर काम्पिल्यातही राहिला.
1.148.79
दक्षिणांश्चापि पञ्चालान्यावच्चर्मण्वती नदी ।
द्रोणेन चैवं द्रुपदः परिभूयाथ पालितः ॥ १.१४८.७९ ॥
चर्मण्वती नदीपर्यंतचे दक्षिण पांचाल देखील, द्रोणाने अशा प्रकारे अपमानित झालेल्या द्रुपदाने नंतर राज्य केले.
1.148.80
क्षात्रेण च बलेनास्य नापश्यत्स पराजयम् ।
हीनं विदित्वा चात्मानं ब्राह्मेण स बलेनतु ॥ १.१४८.८० ॥
क्षात्र बलाने त्याने आपला पराजय पाहिला नाही; परंतु ब्राह्मण बलात स्वतःला हीन जाणून तो...
1.148.81
पुत्रजन्म परीप्सन्वै पृथिवीमन्वसंचरत् ।
अहिच्छत्रं च विषयं द्रोणः समभिपद्यत ॥ १.१४८.८१ ॥
पुत्रजन्म इच्छिणारा तो पृथ्वीवर फिरला; द्रोण अहिच्छत्र प्रदेशात पोहोचला.
1.148.82
एवं राजन्नहिच्छत्रा पुरीजनपदायुता ।
युधि निर्जित्य पार्थेन द्रोणाय प्रतिपादिता ॥ १.१४८.८२ ॥
हे राजा, अशा प्रकारे अहिच्छत्रा नगरी तिच्या जनपदासह पार्थाने युद्धात जिंकून द्रोणाला दिली गेली.