महाभारत · अध्याय 1.15

1.15.1

मात्रा हि भुजगाः शप्ताः पूर्वं ब्रह्मविदां वर ।
जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथिः ॥ १.१५.१ ॥

हे ब्रह्मवेत्त्यांमध्ये श्रेष्ठ! पूर्वी मातेने सर्पांना शाप दिला होता; जनमेजयाच्या यज्ञात वायू ज्याचा सारथी आहे तो अग्नी तुम्हाला दहन करील.

तस्य शापस्य शान्त्यर्थं प्रददौ पन्नगोत्तमः ।
स्वसारमृषये तस्मै सुव्रताय महात्मने ॥ १.१५.२ ॥

त्या शापाचे शमन करण्यासाठी श्रेष्ठ नागाने आपली बहीण त्या सुव्रती महात्म्या ऋषीला दिली.

स च तां प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ।
आस्तीको नाम पुत्रश्च तस्यां जज्ञे महामनाः ॥ १.१५.३ ॥

त्याने विधिपूर्वक कर्माने तिचा स्वीकार केला; तिच्यापासून आस्तीक नावाचा महामनस्वी पुत्र जन्मला.

तपस्वी च महात्मा च वेदवेदाङ्गपारगः ।
समः सर्वस्य लोकस्य पितृमातृभयापहः ॥ १.१५.४ ॥

ते तपस्वी व महात्मा होते, वेद व वेदांगांत पारंगत; सर्व लोकांशी समभाव ठेवणारे आणि माता-पित्यांचे भय दूर करणारे.

अथ दीर्घस्य कालस्य पाण्डवेयो नराधिपः ।
आजहार महायज्ञं सर्पसत्रमिति श्रुतिः ॥ १.१५.५ ॥

नंतर दीर्घ काळानंतर पांडववंशीय नराधिपाने महायज्ञ आरंभला; तो सर्पसत्र म्हणून ऐकला जातो.

तस्मिन्प्रवृत्ते सत्रे तु सर्पाणामन्तकाय वै ।
मोचयामास ताञ्शापादास्तीकः सुमहातपाः ॥ १.१५.६ ॥

त्या सर्पसत्राचा आरंभ झाल्यावर, सर्पांच्या नाशासाठी, अत्यंत महातपस्वी आस्तीकाने त्यांना शापातून मुक्त केले.

भ्रातॄंश्च मातुलांश्चैव तथैवान्यान्स पन्नगान् ।
पितॄंश्च तारयामास संतत्या तपसा तथा ॥ १.१५.७ ॥

त्यांनी भाऊ, मामा आणि इतर नागांना, तसेच पितरांनाही संतती आणि तपश्चर्येद्वारे तारले.

व्रतैश्च विविधैर्ब्रह्मन्स्वाध्यायैश्चानृणोऽभवत् ।
देवांश्च तर्पयामास यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ॥ १.१५.८ ॥

हे ब्राह्मणा, विविध व्रतांनी आणि स्वाध्यायाने ते ऋणमुक्त झाले; विविध दक्षिणा असलेल्या यज्ञांनी त्यांनी देवांना तृप्त केले.

ऋषींश्च ब्रह्मचर्येम सन्तत्या च पितामहान् ।
अपहृत्य गुरं भारं पितॄणां संशितव्रतः ॥ १.१५.९ ॥

ब्रह्मचर्याने ऋषींना आणि संततीने पितामहांना (ऋणमुक्त केले); दृढव्रती त्यांनी पितरांचा गुरु भार उतरवला.

जरत्कारुर्गतः स्वर्गं सहितः स्वैः पितामहैः ।
आस्तीकं च सुतं प्राप्य धर्मं चानुत्तमं मुनिः ॥ १.१५.१० ॥

जरत्कारु आपल्या पितामहांसह स्वर्गाला गेले; आस्तीक नावाचा पुत्र मिळवून आणि सर्वोत्तम धर्म प्राप्त करून मुनी.

जरत्कारुः सुमहता कालेन स्वर्गमेयिवान् ।
एतदाख्यानमास्तीकं यथावत्कथितं मया।
प्रब्रूहि भृगुशार्दूल किमन्यत्कथयामि ते ॥ १.१५.११ ॥

जरत्कारु बऱ्याच काळानंतर स्वर्गाला गेले. आस्तीकाची ही कथा मी यथावत् सांगितली. हे भृगुश्रेष्ठा, सांगा; आणखी काय सांगू तुम्हाला?