મહાભારત · અધ્યાય 1.154
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.154.1
कणिकस्य मतं श्रुत्वा कार्त्स्न्येन भरतर्षभ ।
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः।
दुशासनचतुर्थास्ते मन्त्रयामासुरेकदा ॥ १.१५४.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કણિકનો સંપૂર્ણ મત સાંભળીને દુર્યોધન, કર્ણ અને સૌબલ શકુનિએ પણ, દુઃશાસનને ચોથા રાખીને, એકવાર મંત્રણા કરી.
1.154.2
ते कौरव्यमनुज्ञाप्य धृतराष्ट्रं नराधिपम् ।
दहने तु सपुत्रायाः कुन्त्या बुद्धिमकारयन् ॥ १.१५४.२ ॥
તેમણે કૌરવવંશી નરાધિપ ધૃતરાષ્ટ્રની અનુમતિ લઈને, પુત્રો સહિત કુંતીને બાળી નાખવાની યોજના બનાવી.
1.154.3
तेषामिङ्गितभावज्ञो विदुरस्तत्त्वदर्शिवान् ।
आकारेण च तं मन्त्रं बुबुधे दुष्टचेतसाम् ॥ १.१५४.३ ॥
તેમના ઇશારા અને ભાવ જાણનારા તત્ત્વદર્શી વિદુરે તેમના આકારથી જ દુષ્ટ ચિત્તવાળાઓની તે મંત્રણા ઓળખી લીધી.
1.154.4
ततो विदितवेद्यात्मा पाण्डवानां हिते रतः ।
पलायने मतिं चक्रे कुन्त्याः पुत्रैः सहानघः ॥ १.१५४.४ ॥
ત્યારે આત્મજ્ઞાની, પાંડવોના હિતમાં રત, નિષ્પાપ વિદુરે કુંતીના પુત્રો સાથે નાસી જવાનો નિર્ણય કર્યો.
1.154.5
ततो वातसहां नावं यन्त्रयुक्तां पताकिनीम् ।
ऊर्मिक्षमां दृढां कृत्वा कुन्तीमिदमुवाच ह ॥ १.१५४.५ ॥
પછી પવનને સહન કરનારી, યંત્રોથી યુક્ત, ધ્વજાઓથી સજ્જ, મોજાંને ખમનારી મજબૂત નાવ તૈયાર કરાવીને તેણે કુંતીને આ કહ્યું.
1.154.6
एष जातः कुलस्यास्य कीर्तिवंशप्रणाशनः ।
धृतराष्ट्रः परीतात्मा धर्मं त्यजति शाश्वतम् ॥ १.१५४.६ ॥
આ કુળમાં કીર્તિ અને વંશનો નાશ કરનાર આ જન્મ્યો છે. ધૃતરાષ્ટ્ર, વ્યાકુળ ચિત્તે, શાશ્વત ધર્મનો ત્યાગ કરી રહ્યો છે.
1.154.7
इयं वारिपथे युक्ता तरङ्गपवनक्षमा ।
नौर्यया मृत्युपाशात्त्वं सपुत्रा मोक्ष्यसे शुभे ॥ १.१५४.७ ॥
મોજાં અને પવનને સહન કરવા સમર્થ આ નાવ જળમાર્ગ માટે તૈયાર છે. તેના વડે, હે શુભે, તું પુત્રો સહિત મૃત્યુના પાશમાંથી મુક્ત થઈશ.
1.154.8
तच्छ्रुत्वा व्यथिता कुन्ती पुत्रैः सह यशस्विनी ।
नावमारुह्य गङ्गायां प्रययौ भरतर्षभ ॥ १.१५४.८ ॥
તે સાંભળીને વ્યથિત થયેલી યશસ્વિની કુંતી પુત્રો સાથે નાવ પર ચઢીને ગંગામાં પ્રયાણ કરી, હે ભરતર્ષભ.
1.154.9
ततो विदुरवाक्येन नावं विक्षिप्य पाण्डवाः ।
धनं चादाय तैर्दत्तमरिष्टं प्राविशन्वनम् ॥ १.१५४.९ ॥
પછી વિદુરના વચનથી પાંડવોએ નાવ છોડી દીધી અને તેમણે આપેલું ધન લઈને સુરક્ષિત વનમાં પ્રવેશ કર્યો.
1.154.10
निषादी पञ्चपुत्रा तु जातेषु तत्र वेश्मनि ।
कारणाभ्यागता दग्धा सह पुत्रैरनागसा ॥ १.१५४.१० ॥
ત્યાં તે ઘરમાં તેઓ બળતા હતા ત્યારે, પાંચ પુત્રોવાળી નિષાદી કોઈ કારણે આવી હતી અને નિર્દોષ હોવા છતાં પુત્રો સહિત બળી ગઈ.
1.154.11
स च म्लेच्छाधमः पापो दग्धस्तत्र पुरोचनः ।
वञ्चिताश्च दुरात्मानो धार्तराष्ट्राः सहानुगाः ॥ १.१५४.११ ॥
તે મ્લેચ્છોમાં અધમ, પાપી પુરોચન ત્યાં જ બળી ગયો; અને દુરાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો અનુચરો સહિત છેતરાયા.
1.154.12
अविज्ञाता महात्मनो जनानामक्षतास्तथा ।
जनन्या सह कौन्तेया मुक्ता विदुरमन्त्रिताः ॥ १.१५४.१२ ॥
લોકો ન ઓળખે તેવા, મહાત્મા અને અક્ષત કુંતીપુત્રો વિદુરની સલાહથી માતા સહિત મુક્ત થયા.
1.154.13
ततस्तस्मिन्पुरे लोका नगरे वारणावते ।
दृष्ट्वा जतुगृहं दग्धमन्वशोचन्त दुःखिताः ॥ १.१५४.१३ ॥
ત્યારે વારણાવત નગરના લોકો લાક્ષાગૃહ બળેલું જોઈને દુઃખી થઈ શોક કરવા લાગ્યા.
1.154.14
प्रेषयामासू राजानं यथावृत्तं निवेदितुम् ।
संवृतस्ते महान्कामः पाण्डवान्दग्धवानसि ॥ १.१५४.१४ ॥
જે બન્યું તે રાજાને જણાવવા તેમણે દૂતો મોકલ્યા: 'તારી મહાન ઇચ્છા પૂરી થઈ; તેં પાંડવોને બાળી નાખ્યા.'
1.154.15
सकामो भव कौरव्य भुङ्क्ष्व राज्यं सपुत्रकः ।
तच्छ्रुत्वा धृतराष्ट्रस्तु सहपुत्रेण शोचयन् ॥ १.१५४.१५ ॥
'હે કૌરવ્ય, તારી ઇચ્છા પૂરી થઈ; પુત્રો સાથે રાજ્ય ભોગવ.' એ સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્ર પુત્ર સાથે શોક કરવા લાગ્યો.
1.154.16
प्रेतकार्याणि च तथा चकार सह बान्धवैः ।
पाण्डवानां तथा क्षत्ता भीष्मश्च कुरुसत्तमः ॥ १.१५४.१६ ॥
પાંડવો માટે સગાંઓ સાથે પ્રેતકાર્યો પણ એ જ રીતે કરવામાં આવ્યાં; ક્ષત્તા (વિદુર) અને કુરુશ્રેષ્ઠ ભીષ્મે પણ તેમ જ કર્યું.
1.154.17
पुनर्विस्तरशः श्रोतुमिच्छामि द्विजसत्तम ।
दाहं जतुगृहस्यैव पाण्डवानां च मोक्षणम् ॥ १.१५४.१७ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, લાક્ષાગૃહનું દહન અને પાંડવોની મુક્તિ ફરીથી વિસ્તારથી સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
1.154.18
सुनृशंसमिदं कर्म तेषां क्रूरोपसंहितम् ।
कीर्तयस्व यथावृत्तं परं कौतूहलं मम ॥ १.१५४.१८ ॥
તેમનું આ અત્યંત ક્રૂર કૃત્ય, ક્રૂરતાથી ભરેલું — જેમ બન્યું તેમ કહો; મને ઘણું કુતૂહલ છે.
1.154.19
शृणु विस्तरशो राजन्वदतो मे परन्तप ।
दाहं जतुगृहस्यैतत्पाण्डवानां च मोक्षणम् ॥ १.१५४.१९ ॥
હે રાજા, હે શત્રુતાપન, હું કહું છું તે વિસ્તારથી સાંભળો — આ જતુગૃહનું દહન અને પાંડવોનો મોક્ષ છે.
1.154.20
ततो दुर्योधनो राजा धृतराष्ट्रमभाषत ।
पाण्डवेभ्यो भयं नः स्यात्तान्विवासयतां भवान्।
निपुणेनाभ्युपायेन नगरं वारणावतम् ॥ १.१५४.२० ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધને ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું — પાંડવોથી અમને ભય થશે; તમે કુશળ ઉપાયથી તેમને વારણાવત નગરમાં દેશનિકાલ કરો.
1.154.21
धृतराष्ट्रस्तु पुत्रेण श्रुत्वा वचनमीरितम् ।
मुहूर्तमिव संचिन्त्य दुर्योधनमथाब्रवीत् ॥ १.१५४.२१ ॥
પરંતુ ધૃતરાષ્ટ્રે પુત્રનાં કહેલાં વચન સાંભળીને, જાણે એક ક્ષણ વિચારીને દુર્યોધનને કહ્યું.
1.154.22
धर्मनित्यः सदा पाण्डुस्तथा धर्मपरायणः ।
सर्वेषु ज्ञातिषु तथा मयि त्वासीद्विशेषतः ॥ १.१५४.२२ ॥
પાંડુ હંમેશાં ધર્મમાં સ્થિર અને ધર્મપરાયણ હતા; બધા સ્વજનો પ્રત્યે, ખાસ કરીને મારા પ્રત્યે તેમનો સ્નેહ હતો.
1.154.23
नासौ किंचिद्विजानाति भोजनादिचिकीर्षितम् ।
निवेदयति नित्यं हि मम राज्यं धृतव्रतः ॥ १.१५४.२३ ॥
વ્રતનિષ્ઠ એવા તે ભોજન વગેરેમાં શું કરવાનું છે તે કંઈ જાણતા નથી; તેઓ હંમેશાં મારા રાજ્યની જ વાત મને નિવેદન કરે છે.
1.154.24
तस्य पुत्रो यथा पाण्डुस्तथा धर्मपरायणः ।
गुणवान्लोकविख्यातः पौरवाणां सुसंमतः ॥ १.१५४.२४ ॥
તેમના પુત્ર પણ પાંડુની જેમ ધર્મપરાયણ છે; તે ગુણવાન, જગવિખ્યાત અને પૌરવોમાં અતિ સન્માનિત છે.
1.154.25
स कथं शक्यतेऽस्माभिरपाकर्तुं बलादितः ।
पितृपैतामाहाद्राज्यात्ससहायो विशेषतः ॥ १.१५४.२५ ॥
તેમને આપણે બળપૂર્વક અહીંથી, પિતૃ-પિતામહના રાજ્યમાંથી, ખાસ કરીને તેમના સહાયકો સાથે, કેવી રીતે હટાવી શકીએ?
1.154.26
भृता हि पाण्डुनाऽमात्या बलं च सततं भृतम् ।
भृताः पुत्राश्च पौत्राश्च तेषामपि विशेषतः ॥ १.१५४.२६ ॥
પાંડુએ અમાત્યોનું પોષણ કર્યું, સૈન્ય પણ સતત પોષાયું; તેમના પુત્રો અને પૌત્રો, ખાસ કરીને તેમનું પણ, પોષાયા.
1.154.27
ते पुरा सत्कृतास्तात पाण्डुना नागरा जनाः ।
कथं युधिष्ठिरस्यार्थे न नो हन्युः सबान्धवान् ॥ १.१५४.२७ ॥
હે તાત, પહેલાં પાંડુએ સત્કારેલા તે નગરજનો યુધિષ્ઠિર માટે આપણને અને આપણા સગાંઓને કેમ ન મારે?
1.154.28
एवमेतन्मया तात भावितं दोषमात्मनि ।
दृष्ट्वा प्रकृतयः सर्वा अर्थमानेन पूजिताः ॥ १.१५४.२८ ॥
હે તાત, આ મેં પણ વિચાર્યું; મારામાં તે દોષ જોયો, કારણ કે સર્વ પ્રજા ધન અને માનથી પૂજાઈ હતી.
1.154.29
ध्रुवमस्मत्सहायास्ते भविष्यन्ति प्रधानतः ।
अर्थवर्गः सहामात्यो मत्संस्थोऽद्य महीपते ॥ १.१५४.२९ ॥
ચોક્કસ તેઓ મુખ્યત્વે આપણા સહાયક થશે; ધનવર્ગ અમાત્યો સહિત, આજે મારામાં સ્થિર છે, હે મહીપતિ.
1.154.30
स भवान्पाण्डवानाशु विवासयितुमर्हति ।
मृदुनैवाभ्युपायेन नगरं वारणावतम् ॥ १.१५४.३० ॥
આપ પાંડવોને ઝડપથી મૃદુ ઉપાયથી વારણાવત નગરમાં દેશવટો આપવા યોગ્ય છો.
1.154.31
यदा प्रतिष्ठितं राज्यं मयि राजन्भविष्यति ।
तदा कुन्ती सहापत्या पुनरेष्यति भारत ॥ १.१५४.३१ ॥
હે રાજન, મારા દ્વારા રાજ્ય સ્થાપિત થશે ત્યારે, હે ભારત, કુંતી પોતાના પુત્રો સાથે પાછી આવશે.
1.154.32
दुर्योधन ममाप्येतद्धृदि संपरिवर्तते ।
अभिप्रायस्य पापत्वान्नैवं तु विवृणोम्यहम् ॥ १.१५४.३२ ॥
હે દુર્યોધન, મારા હૃદયમાં પણ આ જ ઘૂમી રહ્યું છે; પણ તેના પાપીપણાને કારણે હું આ રીતે પ્રગટ કરતો નથી.
1.154.33
न च भीष्मो न च द्रोणो न च क्षत्ता न गौतमः ।
विवास्यमानान्कौन्तेयाननुमंस्यन्ति कर्हिचित् ॥ १.१५४.३३ ॥
ભીષ્મ નહીં, દ્રોણ નહીં, ક્ષત્તા (વિદુર) નહીં, ગૌતમ (કૃપ) પણ નહીં — દેશનિકાલ થતા કૌન્તેયોને કદી સંમતિ આપશે નહીં.
1.154.34
समा हि कौरवेयाणां वयं ते चैव पुत्रक ।
नैते विषममिच्छेयुर्धर्मयुक्ता मनस्विनः ॥ १.१५४.३४ ॥
હે પુત્ર, અમે અને તેઓ કૌરવોના સમાન છીએ; ધર્મયુક્ત અને ઉદારમનના તેઓ અન્યાય ઇચ્છશે નહીં.
1.154.35
ते वयं कौरवेयाणामेतेषां च महात्मनाम् ।
कथं न वध्यतां तात गच्छाम जगतस्तथा ॥ १.१५४.३५ ॥
હે તાત, અમે, કૌરવો અને આ મહાત્માઓ કેવી રીતે નષ્ટ ન થઈએ? એમ થશે તો અમે જગત માટે નષ્ટ થઈને જઈશું.
1.154.36
मध्यस्थः सततं भीष्मो द्रोणपुत्रो मयि स्थितः ।
यतः पुत्रस्ततो द्रोणो भविता नात्र संशयः ॥ १.१५४.३६ ॥
ભીષ્મ હંમેશા મધ્યસ્થ છે; દ્રોણપુત્ર મારી પાસે ઊભો છે; તે મારો જેવો છે માટે દ્રોણ પણ ચોક્કસ અમારી સાથે રહેશે, એમાં સંશય નથી.
1.154.37
कृपः शारद्वतश्चैव यत एतौ ततो भवेत् ।
द्रोणं च भागिनेयं च न स त्यक्ष्यति कर्हिचित् ॥ १.१५४.३७ ॥
શારદ્વત કૃપ પણ, આ બંને જેનાથી થયા તેનાથી જ; તે દ્રોણ અને ભાણેજને ક્યારેય છોડશે નહીં.
1.154.38
क्षत्ताऽर्थबद्धस्त्वस्माकं प्रच्छन्नं संयतः परैः ।
न चैकः स समर्थोऽस्मान्पाम्डवार्थेऽधिबाधितुम् ॥ १.१५४.३८ ॥
ક્ષત્તા આપણા માટે ધનથી બંધાયેલો છે; પણ શત્રુઓ વડે ગુપ્ત રીતે નિયંત્રિત છે. પાંડવોને માટે આપણને રોકવા તે એકલો સમર્થ નથી.
1.154.39
सुविस्रब्धः पाण्डुपुत्रान्सह मात्रा प्रवासय ।
वारणावतमद्यैव यथा यान्ति यथा कुरु ॥ १.१५४.३९ ॥
સંપૂર્ણ વિશ્વાસથી પાંડુપુત્રોને માતા સહિત પ્રવાસે મોકલી દો; આજે જ તેમને વારણાવત જવા દો, જેમ બને તેમ કરો.
1.154.40
विनिद्रकरणं घोरं हृदि शल्यमिवार्पितम् ।
शोकपावकमुद्भूतं कर्मणैतेन नाशय ॥ १.१५४.४० ॥
ઊંઘ છીનવી લેનાર, ભયાનક, હૃદયમાં ખૂંચેલા કાંટા જેવો શોકાગ્નિ પ્રજ્વલ્યો છે — આ કાર્ય વડે તેનો નાશ કરો.