महाभारत · अध्याय 1.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.16.1
सौते त्वं कथयस्वेमां विस्तरेण कथां पुनः ।
आस्तीकस्य कवेःसाधोः शुश्रूषा परमा हिनः ॥ १.१६.१ ॥
हे सौते, ही कथा पुन्हा विस्ताराने सांग. कवी आणि साधू आस्तीकाची कथा ऐकणे हीच आमची परम इच्छा आहे.
1.16.2
मधुरं कथ्यते सौम्य श्लक्ष्णाक्षरपदं त्वया ।
प्रीयामहे भृशं तात पितेवेदं प्रभाषसे ॥ १.१६.२ ॥
हे सौम्य, तू मधुर आणि मृदू अक्षरपदांनी बोलत आहेस. हे तात, पित्याप्रमाणे तू बोलतोस, त्यामुळे आम्ही अत्यंत प्रसन्न आहोत.
1.16.3
अस्मच्छुश्रूषणे नित्यं पिता हि निरतस्तव ।
आचष्टैतद्यथाऽऽक्यानं पिता तेत्वं तथा वद ॥ १.१६.३ ॥
आमच्या सेवेत तुझे वडील सदैव रत असत. तुझ्या वडिलांनी ज्याप्रमाणे हे आख्यान सांगितले, तसेच तू सांग.
1.16.4
आयुष्मन्निदमाख्यानमास्तीकं कथयामि ते ।
यथाश्रुतं कथयतः सकाशाद्वै पितुर्मया ॥ १.१६.४ ॥
हे दीर्घायुषी, आस्तीकाचे हे आख्यान मी तुला सांगतो. माझ्या वडिलांकडून जसे ऐकले तसेच सांगतो.
1.16.5
पुरा देवयुगे ब्रह्मन्प्रजापतिसुते शुभे ।
आस्तां भगिन्यौ रूपेण समुपेतेऽद्भुतेऽनघ ॥ १.१६.५ ॥
हे ब्रह्मन्, पूर्वी देवयुगात प्रजापतीच्या दोन शुभ कन्या होत्या. त्या दोन बहिणी होत्या, रूपाने अद्भुत आणि निष्पाप होत्या.
1.16.6
ते भार्ये कश्यपस्यास्तां कद्रूश्च विनता च ह ।
प्रादात्ताभ्यां वरं प्रीतः प्रजापतिसमः पतिः ॥ १.१६.६ ॥
त्या दोघी कश्यपाच्या पत्नी होत्या: कद्रू आणि विनता. प्रजापतीसमान पतीने प्रसन्न होऊन त्या दोघींना वर दिला.
1.16.7
कश्यपो धर्मपत्नीभ्यां मुदा परमया युतः ।
वरातिसर्गं श्रुत्वैवं कश्यपादुत्तमं च ते ॥ १.१६.७ ॥
कश्यप आपल्या दोन्ही धर्मपत्नींसह परम आनंदाने भरलेला होता. वर दिल्याचे ऐकून, कश्यपाकडून तो उत्तम वर त्या दोघींनी प्राप्त केला.
1.16.8
हर्षादप्रतिमां प्रीतिं प्रापतुः स्म वरस्त्रियौ ।
वव्रे कद्रूः सुतान्नागान्सहस्रं तुल्यवर्चसः ॥ १.१६.८ ॥
वर मिळालेल्या त्या दोन स्त्रियांना आनंदाने अतुलनीय प्रीती प्राप्त झाली. कद्रूने समान तेजस्वी असे हजार नागपुत्र मागितले.
1.16.9
द्वौ पुत्रौ विनता वव्रे कद्रूपुत्राधिकौ बले ।
तेजसा वपुषा चैव विक्रमेणाधिकौ च तौ ॥ १.१६.९ ॥
विनतेने कद्रूच्या पुत्रांपेक्षा बलाने अधिक असे दोन पुत्र मागितले. ते तेज, शरीर आणि पराक्रम यांतही अधिक असावेत.
1.16.10
तस्यै भर्ता वरं प्रादादीदृसौ ते भविष्यतः ।
एवमस्त्विति तं चाह कश्यपं विनता तदा ॥ १.१६.१० ॥
त्याचा पती तिला असा वर देता झाला की असेच पुत्र होतील. तेव्हा विनता कश्यपाला म्हणाली, "असेच होवो."
1.16.11
यथावत्प्रार्थितं लब्ध्वा वरं तुष्टाभवत्तदा ।
कृतकृत्या तु विनता लब्ध्वा वीर्याधिकौ सुतौ ॥ १.१६.११ ॥
मागितल्याप्रमाणे वर मिळाल्याने ती तेव्हा संतुष्ट झाली. पराक्रमात अधिक असे दोन पुत्र मिळवून विनता कृतकृत्य झाली.
1.16.12
कद्रूश्च लब्ध्वा पुत्राणां सहस्रं तुल्यवर्चसाम् ।
धार्यौ प्रयत्नतो गर्भावित्युक्त्वा स महातपाः ॥ १.१६.१२ ॥
कद्रूलाही समान तेजस्वी असे हजार पुत्र मिळाले. "हे गर्भ प्रयत्नपूर्वक धारण कर" असे सांगून त्या महातपस्व्याने.
1.16.13
ते भार्ये वरसंतुष्टे कश्यपो वनमाविशत् ।
कालेन महता कद्रूरण्डानां दशतीर्दश ॥ १.१६.१३ ॥
वराने संतुष्ट झालेल्या त्या दोन्ही भार्यांना सोडून कश्यप वनात गेले. बऱ्याच काळानंतर कद्रूने हजार अंडी दिली.
1.16.14
जनयामास विप्रेन्द्र द्वे चाण्डे विनता तदा ।
तयोरण्डानि निदधुः प्रहृष्टाः परिचारिकाः ॥ १.१६.१४ ॥
हे विप्रश्रेष्ठा, तेव्हा विनतेने दोन अंडी दिली. आनंदित दासींनी ती ठेवली.
1.16.15
सोपस्वेदेषु भाण्डेषु पञ्चवर्षशतानि च ।
ततः पञ्चशते काले कद्रूपुत्रा विनिःसृताः ॥ १.१६.१५ ॥
उबदार भांड्यांत पाचशे वर्षे ठेवली गेली. मग पाचशे वर्षांनंतर कद्रूचे पुत्र बाहेर पडले.
1.16.16
अण्डाभ्यां विनतायास्तु मिथुनं न व्यदृश्यत ।
ततः पुत्रार्थिनी देवी व्रीडिता च तपस्विनी ॥ १.१६.१६ ॥
परंतु विनतेच्या अंड्यांतून कोणतीही जोडी दिसली नाही. तेव्हा पुत्राची इच्छा करणारी, लज्जित, तपस्विनी देवी...
1.16.17
अण्डं बिभेद विनता तत्र पुत्रमपश्यत ।
पूर्वार्धकायसंपन्नमितरेणाप्रकाशता ॥ १.१६.१७ ॥
विनतेने अंडे फोडले; तेथे वरच्या अंगाने पूर्ण असा एक पुत्र पाहिला; दुसरा भाग अपूर्ण राहिला.
1.16.18
स पुत्रः क्रोधसंरब्धः शशापैनामिति श्रुतिः ।
योऽहमेवं कृतो मातस्त्वया लोभपरीतया ॥ १.१६.१८ ॥
तो पुत्र क्रोधाने संतप्त होऊन तिला शापला असे ऐकिले आहे: 'आई, लोभाने व्यापलेल्या तू मला असे केलेस.'
1.16.19
शरीरेणासमग्रेण तस्माद्दासी भविष्यसि ।
पञ्च वर्षशतान्यस्या यया विस्पर्धसे सह ॥ १.१६.१९ ॥
अपूर्ण शरीरासह ज्या स्पर्धा करतेस तिची पाचशे वर्षे दासी होशील.
1.16.20
एष च त्वां सुतो मातर्दासीत्वान्मोचयिष्यति ।
यद्येनमपि मातस्त्वं मामिवाण्डविभेदनात् ॥ १.१६.२० ॥
माते, हा तुझा पुत्र तुला दास्यातून मुक्त करेल; अंडे फुटल्यामुळे माझ्याप्रमाणे तू याचाही...
1.16.21
न करिष्यस्यनङ्गं वा व्यङ्गं वापि तपस्विनम् ।
प्रतिपालयितव्यस्ते जन्मकालोऽस्य धीरया ॥ १.१६.२१ ॥
तू त्याला अंगहीन किंवा व्यंग असलेला करणार नाहीस; धैर्याने तुला याच्या जन्मकालाची वाट पाहिली पाहिजे.
1.16.22
विशिष्टं बलमीप्सन्त्या पञ्चवर्षशतात्परः ।
एवं शप्त्वा ततः पुत्रो विनतामन्तरिक्षगः ॥ १.१६.२२ ॥
विशिष्ट बलाची इच्छा करणारी तू पाचशे वर्षांनी (मुक्त होशील). असा शाप देऊन आकाशात संचार करणारा तो पुत्र विनतेला...
1.16.23
अरुणोऽदृश्यत ब्रह्मन्प्रभातसमये तदा ।
उद्यन्नथ सहस्रांशुर्दृष्ट्वा तमरुणं प्रभुः ॥ १.१६.२३ ॥
हे ब्राह्मणा, तेव्हा प्रभातसमयी अरुण दिसला. मग उगवणाऱ्या सहस्रांशू प्रभूने त्या अरुणाला पाहिले.
1.16.24
स्वतेजसा प्रज्वलन्तमात्मनः समतेजसम् ।
सारथ्ये कल्पयामास प्रीयमाणस्तमोनुदः ॥ १.१६.२४ ॥
स्वतेजाने प्रज्वलित झालेल्या, आपल्यासारख्याच तेजस्वी त्याला, प्रसन्न झालेल्या तमोनुदाने सारथ्यावर नेमले.
1.16.25
सोऽपि तं रथमारुह्य भानोरमिततेजसः ।
सर्वलोकप्रदीपस्य ह्यमरोऽप्यरुणोऽभवत् ॥ १.१६.२५ ॥
तोही त्या रथावर आरूढ होऊन, अमित तेजस्वी, सर्वलोकांचा दीप अशा भानूचा सारथी झाला; अमर असूनही तो अरुण झाला.
1.16.26
गरुडोऽपि यथाकालं जज्ञे पन्नगभोजनः ।
स जातमात्रो विनतां परित्यज्य खमाविशत् ॥ १.१६.२६ ॥
गरुडही यथाकाळी जन्मला; सर्पभक्षक असा तो जन्मताच विनतेला सोडून आकाशात शिरला.
1.16.27
आदास्यन्नात्मनो भोज्यमन्नं विहितमस्य यत् ।
विधात्रा भृगुशार्दूल क्षुधितः पतगेश्वरः ॥ १.१६.२७ ॥
हे भृगुशार्दूला! विधात्याने त्याच्यासाठी नेमलेले अन्न स्वतःसाठी घेण्यास उद्युक्त झालेला, भुकेलेला पक्ष्यांचा राजा…