Mahābhārata · Adhyāya 1.162
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.162.1
अथ रात्र्यां व्यतीतायामशेषो नागरो जनः ।
तत्राजगाम त्वरितो दिदृक्षुः पाण्डुनन्दनान् ॥ १.१६२.१ ॥
Entonces, pasada la noche, todo el pueblo de la ciudad acudió allí con prisa, deseoso de ver a los hijos de Pāṇḍu.
1.162.2
निर्वापयन्तो ज्वलनं ते जना ददृशुस्ततः ।
जातुषं तद्गृहं दग्धममात्यं च पुरोचनम् ॥ १.१६२.२ ॥
Aquellas gentes, apagando el fuego, vieron entonces la casa de laca quemada y al ministro Purocana también quemado.
1.162.3
नूनं दुर्योधनेनेदं विहितं पापकर्मणा ।
पाण्डवानां विनाशायेत्येवं ते चुक्रुशुर्जनाः ॥ १.१६२.३ ॥
«Sin duda esto fue urdido por el malhechor Duryodhana para la destrucción de los Pāṇḍavas», así se lamentaban aquellas gentes.
1.162.4
विदिते धृतराष्ट्रस्य धार्तराष्ट्रो न संशयः ।
दग्धवान्पाण्डुदायादान्न ह्येतत्प्रतिषिद्धवान् ॥ १.१६२.४ ॥
Sin duda, con el conocimiento de Dhṛtarāṣṭra, el hijo de Dhṛtarāṣṭra quemó a los herederos de Pāṇḍu; y no lo prohibió.
1.162.5
नूनं शान्तनवोऽपीह न धर्मनुवर्तते ।
द्रोणश्च विदुरश्चैव कृपश्चान्ये च कौरवाः ॥ १.१६२.५ ॥
Sin duda, aquí ni siquiera el hijo de Śantanu sigue el dharma; tampoco Droṇa, Vidura, Kṛpa y los demás Kauravas.
1.162.6
नावेक्षन्ते ह तं धर्मं धर्मात्मानोऽप्यहो विधेः ।
श्रुतवन्तोऽपि विद्वांसो धनवद्वशगा अहो ॥ १.१६२.६ ॥
¡Ay!, por obra del destino ni los de alma justa atienden a ese dharma; ¡ay!, incluso los sabios instruidos se han rendido a la riqueza.
1.162.7
साधूननाथान्धर्मिष्ठात्सत्यव्रतपरायणान् ।
नावेक्षन्ते महान्तोऽपि दैवं तेषां परायणम् ॥ १.१६२.७ ॥
Ni siquiera los grandes atienden a los virtuosos, a los desamparados, a los devotos del dharma, a los entregados al voto de verdad; su refugio es el destino.
1.162.8
ते वयं धृतराष्ट्राय प्रेषयामो दुरात्मने ।
संवृत्तस्ते परः कामः पाण्डवान्दग्धवानसि ॥ १.१६२.८ ॥
A Dhṛtarāṣṭra, aquel de mente perversa, enviamos este mensaje: tu deseo supremo se ha cumplido; has quemado a los Pāṇḍavas.
1.162.9
ततो व्यपोहमानास्ते पाण्डवार्थे हुताशनम् ।
निषादीं ददृशुर्दग्धां पञ्चपुत्रामनागसम् ॥ १.१६२.९ ॥
Entonces, apartando el fuego que había sido puesto para los Pāṇḍavas, vieron a la mujer niṣāda quemada con sus cinco hijos, inocente.
1.162.10
इतः पश्यत कुन्तीयं दग्धा शेते तपस्विनी ।
पुत्रैः सहैव वार्ष्णेयी हन्तेत्याहुः स्म नागराः ॥ १.१६२.१० ॥
"¡Miren aquí! Kuntī yace quemada; esta asceta del linaje Vṛṣṇi yace junto a sus hijos. ¡Ay!" Así decían los ciudadanos.
1.162.11
खनकेन तु तेनैव वेश्म शोधयता बिलम् ।
पांसुभिः पिहितं तच्च पुरुषैस्तैर्न लक्षितम् ॥ १.१६२.११ ॥
Por ese mismo excavador, mientras limpiaba la casa, se había cavado el túnel; estaba cubierto de polvo, y aquellos hombres no lo notaron.
1.162.12
ततस्ते प्रेषयामासुर्धृतराष्ट्राय नागराः ।
पाण्डवानग्निना दग्धानमात्यं च पुरोचनम् ॥ १.१६२.१२ ॥
Entonces los ciudadanos enviaron un mensaje a Dhṛtarāṣṭra: "Los Pāṇḍavas han sido quemados por el fuego, y también el ministro Purocana."
1.162.13
श्रुत्वा तु धृतराष्ट्रस्तद्राजा सुमहदप्रियम् ।
विनाशं पाण्डुपुत्राणां विललाप सुदुःखितः ॥ १.१६२.१३ ॥
Al oír esta funestísima noticia de la destrucción de los hijos de Pāṇḍu, el rey Dhṛtarāṣṭra, profundamente afligido, se lamentó.
1.162.14
अन्तर्हृष्टमनाश्चासौ बहिर्दुःखसमन्वितः ।
अन्तःशीतो बहिश्चोष्णो ग्रीष्मेऽगाधह्वदोयथा ॥ १.१६२.१४ ॥
Aunque por dentro tenía el ánimo alegre, por fuera estaba lleno de dolor; frío por dentro y caliente por fuera, como un lago profundo en verano.
1.162.15
अद्य पाण्डुर्मृतो राजा मम भ्राता महायशाः ।
तेषु वीरेषु दग्धेषु मात्रा सह विशेषतः ॥ १.१६२.१५ ॥
Hoy ha muerto mi hermano, el rey Pāṇḍu, de gran fama, y aquellos héroes, sobre todo junto con su madre, han sido quemados.
1.162.16
गच्छन्तु पुरुषाः शीघ्रं नगरं वारणावतम् ।
सत्कारयन्तु तान्वीरान्कुन्तीं राजसुतां च ताम् ॥ १.१६२.१६ ॥
Que los hombres vayan rápidamente a la ciudad de Vāraṇāvata y honren a aquellos héroes y a Kuntī, la hija del rey.
1.162.17
ये च तत्र मृतास्तेषां सुहृदः सन्ति तानपि ।
कारयन्तु च कुल्यानि शुभ्राणि च बृहन्ति च ॥ १.१६२.१७ ॥
Que también se llame a los amigos de quienes murieron allí, y que se realicen los ritos familiares, puros y grandes.
1.162.18
मम दग्धा महात्मानः कुलवंशविवर्धनाः ॥ १.१६२.१८ ॥
Mis magnánimos hijos, que engrandecían el linaje de la familia, han sido quemados.
1.162.19
एवं गते मया शक्यं यद्यत्कारयितुं हितम् ।
पाण्डवानां च कुन्त्याश्च तत्सर्वं क्रियतां धनैः ॥ १.१६२.१९ ॥
Puesto que así ha sucedido, que se haga con riquezas todo lo que yo pueda hacer en beneficio de los Pāṇḍavas y de Kuntī.
1.162.20
समेताश्च ततः सर्वे भीष्मेण सह कौरवाः ।
धृतराष्ट्रः सपुत्रश्च गङ्गामभिमुखा ययुः ॥ १.१६२.२० ॥
Entonces todos los Kauravas se reunieron con Bhīṣma, y Dhṛtarāṣṭra, con sus hijos, se dirigió hacia el Ganges.
1.162.21
एकवस्त्रा निरानन्दा निराभरणवेष्टनः ।
उदकं कर्तुकामा वै पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ १.१६२.२१ ॥
Vistiendo una sola prenda, sin alegría, sin adornos ni turbantes, iban con deseo de ofrecer el libamento de agua a los magnánimos Pāṇḍavas.
1.162.22
एवं गत्वा ततश्चक्रे ज्ञातिभिः परिवारितः ।
उदकं पाण्डुपुत्राणां धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ १.१६२.२२ ॥
Habiendo ido así, rodeado de sus parientes, Dhṛtarāṣṭra, hijo de Ambikā, hizo el libamento de agua para los hijos de Pāṇḍu.
1.162.23
रुरुदुः सहिताः सर्वे भृशं शोकपरायणाः ।
हा युधिष्ठिर कौरव्य हा भीम इति चापरे ॥ १.१६२.२३ ॥
Todos, sumidos en el dolor, lloraron juntos con gran intensidad; y otros decían: "¡Ay, Yudhiṣṭhira! ¡Oh descendiente de Kuru! ¡Ay, Bhīma!"
1.162.24
हा फल्गुनेति चाप्यन्ये हा यमाविति चापरे ।
कुन्तीमार्ताश्च शोचन्त उदकं चक्रिरे जनाः ॥ १.१६२.२४ ॥
Unos lloraban: "¡Ay, Phālguna!", y otros: "¡Ay, gemelos!"; los afligidos por el dolor de Kuntī, lamentándose, hicieron el libamento de agua.
1.162.25
अन्ये पौरजनाश्चैवमन्वशोचन्त पाण्डवान् ।
विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे शोकं वेद परं हि सः ॥ १.१६२.२५ ॥
Otros habitantes de la ciudad también lamentaron así a los Pāṇḍavas; pero Vidura lloró solo un poco, pues conocía la verdad suprema.
1.162.26
विदुरो धृतराष्ट्रस्य जानन्सर्वं मनोगतम् ।
तेनायं विधिना सृष्टः कुटिलः कपटाशयः ॥ १.१६२.२६ ॥
Vidura, conociendo todo lo que había en la mente de Dhṛtarāṣṭra, sabía que por tal destino este hombre había sido creado tortuoso, de intención engañosa.
1.162.27
इत्येवं चिन्तयन्राजन्विदुरो विदुषां वरः ।
लोकानां दर्शयन्दुःखं दुःखितैः सह बान्धवैः ॥ १.१६२.२७ ॥
Así pensando, oh rey, Vidura, el mejor de los sabios, mostraba su dolor a la gente junto con sus parientes afligidos.
1.162.28
मनसाऽचिन्तयत्पार्थान्कियद्दूरं गता इति ।
सहिताः पाण्डवाः पुत्रा इति चिन्तापरोऽभवत् ॥ १.१६२.२८ ॥
Pensó en su mente: '¿A qué distancia habrán ido los Pārthas? Los hijos de Pāṇḍu están juntos.' Así quedó absorto en la preocupación.
1.162.29
ततः प्रव्यथितो भीष्मः पाण्डुराजसुतान्मृतान् ।
सह मात्रेति तच्छ्रुत्वा विललाप रुरोद च ॥ १.१६२.२९ ॥
Entonces Bhīṣma, profundamente afligido, al oír que los hijos del rey Pāṇḍu habían muerto junto con su madre, se lamentó y lloró.
1.162.30
हा युधिष्ठिर हा भीम हा धनञ्जय हा यमौ ।
हा पृथे सह पुत्रैस्त्वमेकरात्रेण स्वर्गता ॥ १.१६२.३० ॥
¡Ay, Yudhiṣṭhira! ¡Ay, Bhīma! ¡Ay, Dhanañjaya! ¡Ay, gemelos! ¡Ay, Pṛthā! ¡Con tus hijos te has ido al cielo en una sola noche!
1.162.31
मात्रा सह कुमारास्ते सर्वे तत्रैव संस्थिताः ।
न हि तौ नोत्सहेयातां भीमसेनधनञ्जयौ ॥ १.१६२.३१ ॥
Junto con su madre, todos tus hijos yacen allí mismo. Bhīmasena y Dhanañjaya ciertamente no lo habrían soportado.
1.162.32
तरसा वेगितात्मानौ निर्भेत्तुमपि मन्दरम् ।
परासुत्वं न पश्यामि पृथायाः सह पाण्डवैः ॥ १.१६२.३२ ॥
Aquellos dos, de mente veloz, podrían hender incluso el Mandara. No veo la muerte de Pṛthā junto con los Pāṇḍavas.
1.162.33
सर्वथा विकृतं तत्तु यदि ते निधनं गताः ।
धर्मराजः स निर्दिष्टो ननु विप्रैर्युधिष्ठिरः ॥ १.१६२.३३ ॥
Si en verdad han hallado la muerte, eso es del todo perverso. Yudhiṣṭhira, el rey del dharma, fue designado por los brahmanes.
1.162.34
पृथिव्यां च रथिश्रेष्ठो भविता स धनञ्जयः ।
सत्यव्रतो धर्मदत्तः सत्यवाक्छुभलक्षणः ॥ १.१६२.३४ ॥
En la tierra, aquel Dhanañjaya será el mejor de los aurigas, observante de votos verdaderos, dado por el dharma, veraz en sus palabras, de signos auspiciosos.
1.162.35
कथं कालवशं प्राप्तः पाण्डवेयो युधिष्ठिरः ।
आत्मानमुपमां कृत्वा परेषां वर्तते तु यः ॥ १.१६२.३५ ॥
¿Cómo ha caído Yudhiṣṭhira, el hijo de Pāṇḍu, quien trata a los demás como a sí mismo, bajo el poder del tiempo?
1.162.36
मात्रा सहैव कौरव्यः कथं कालवशं गतः ।
पालितः सुचिरं कालं फलकाले यथा द्रुमः ॥ १.१६२.३६ ॥
¿Cómo ha caído el Kaurava junto con su madre bajo el poder del tiempo, como un árbol cuidado largo tiempo que cae en el momento de dar fruto?
1.162.37
भग्नः स्याद्वायुवेगेन तथा राजा युधिष्ठिरः ।
यौवराज्येऽभिषिक्तेन पितुर्येनाहृतं यशः ॥ १.१६२.३७ ॥
Como un árbol quebrado por la fuerza del viento, así debió de quebrarse el rey Yudhiṣṭhira, quien, ungido príncipe heredero, trajo la gloria de su padre.
1.162.38
आत्मनश्च पितुश्चैव सत्यधर्मप्रवृत्तिभिः ।
यच्च सा वनवासेन तन्माता दुःखभागिनी ॥ १.१६२.३८ ॥
Por la práctica de la verdad y el dharma de ella misma y de su esposo, y por el exilio en el bosque, aquella madre se volvió partícipe del dolor.
1.162.39
कालेन सह संमग्नो धिक्कृतान्तमनर्थकम् ।
यच्च सा वनवासेन तन्माता दुःखभागिनी ॥ १.१६२.३९ ॥
Hundido junto con el tiempo; ¡maldita sea la muerte inútil! Por el exilio en el bosque aquella madre se volvió partícipe del dolor.
1.162.40
पुत्रगृध्नुतया कुन्ती न भर्तारं मृतात्वनु ।
अल्पकालं कुले जाता भर्तुः प्रीतिमवाप या ॥ १.१६२.४० ॥
Por deseo de hijos, Kuntī no siguió a su esposo muerto; nacida en la familia por un breve tiempo, obtuvo el afecto de su esposo.
1.162.41
दग्धाऽद्य सह पुत्रैः सा असंपूर्णमनोरा ।
मृतो भीम इति श्रुत्वा मनो न श्रद्दधाति मे ॥ १.१६२.४१ ॥
Hoy ella habrá sido quemada junto con sus hijos, con sus deseos incumplidos. Al oír que Bhīma ha muerto, mi mente no lo cree.
1.162.42
एतच्च चिन्तयानस्य व्यथितं बहुधा मनः ।
अवधूय च मे देहं हृदयेन विदीर्यते ॥ १.१६२.४२ ॥
Mientras pienso en esto, mi mente está turbada de muchas maneras; sacudiendo mi cuerpo, mi corazón se desgarra.
1.162.43
पीनस्कन्धश्चारुबाहुर्मेरुकूटसमो युवा ।
मृतो भीम इति श्रुत्वा मनो न श्रद्दधाति मे ॥ १.१६२.४३ ॥
Ancho de hombros, de hermosos brazos, joven como un pico del Meru: Bhīma ha muerto. Al oírlo, mi mente no lo cree.
1.162.44
अतित्यागी च योधी च क्षिप्रहस्तो दृढायुधः ।
प्रपत्तिमाँल्लब्धलक्षो रथयानविशारदः ॥ १.१६२.४४ ॥
Extremadamente generoso y guerrero, de manos rápidas, firme con las armas, resuelto, certero en el blanco y diestro en conducir carros.
1.162.45
दूरपाती त्वसंभ्रान्तो महावीर्यो महास्त्रवान् ।
अदीनात्मा नरश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ १.१६२.४५ ॥
Certero a larga distancia y sereno, de gran valor y poseedor de grandes armas, de ánimo intrépido, el mejor de los hombres, el primero entre todos los arqueros.
1.162.46
येन प्राच्याश्च सौवीरा दाक्षिणात्याश्च निर्जिताः ।
ख्यापितं येन शूरेण त्रिषु लोकेषु पौरुषम् ॥ १.१६२.४६ ॥
Por quien fueron vencidos los pueblos del este, los Sauvīras y los pueblos del sur, y por el cual el héroe dio a conocer su valor viril en los tres mundos.
1.162.47
यस्मिञ्जाते विशोकाऽभूत्कुन्ती पाण्डुश्च वीर्यवान् ।
पुरन्दरसमो जिष्णुः कथं कालवशं गतः ॥ १.१६२.४७ ॥
¿Cómo ha caído bajo el poder del tiempo aquel Jiṣṇu, igual a Purandara, en cuyo nacimiento Kuntī y el poderoso Pāṇḍu quedaron libres de pena?
1.162.48
कथं तावृषभष्कन्धौ सिंहविक्रान्तगामिनौ ।
मर्त्यधर्ममनुप्राप्तौ यमावरिनिवर्हणौ ॥ १.१६२.४८ ॥
¿Cómo han llegado aquellos dos, de hombros de toro y paso de león, los gemelos destructores de enemigos, a alcanzar la ley de los mortales?
1.162.49
वत्सा गताः क्व मां वृद्धं विहाय भृशमातुरम् ।
हा स्नुषे मम वार्ष्णेयि निधाय हृदि मे शुचम् ॥ १.१६२.४९ ॥
Hijos, ¿adónde habéis ido, dejándome a mí, un anciano muy afligido? ¡Ay, nuera, Vārṣṇeyī, habiendo puesto dolor en mi corazón!
1.162.50
वारणावतयात्रायां के स्युर्वै शकुनाः पथि ।
एवमल्पायुषो लोके भविष्यन्ति पृथासुताः ॥ १.१६२.५० ॥
En el viaje a Vāraṇāvata, ¿qué presagios hubo en el camino? ¿Así serán los hijos de Pṛthā de vida corta en el mundo?
1.162.51
संशप्ता इति कैर्यूयं वत्सान्दर्शय मे पृथे ।
ममैव नाथा मन्नाथा मम नेत्राणि पाण्डवाः ॥ १.१६२.५१ ॥
'¿Por quién fuisteis malditos?' ¡Oh Pṛthā, muéstrame a mis hijos! Mis protectores, los que me tenéis a mí como protector, mis ojos, ¡oh Pāṇḍavas!
1.162.52
हा पाण्डवा मे हे वत्सा हा सिंहशिशवो मम ।
मातङ्गा हा ममोत्तुङ्गा हा ममानन्दवर्धनाः ॥ १.१६२.५२ ॥
¡Ay, Pāṇḍavas, hijos míos! ¡Ay, mis cachorros de león! ¡Ay, mis elefantes! ¡Ay, mis altivos! ¡Ay, vosotros que aumentáis mi alegría!
1.162.53
मम हीनस्य युष्माभिः सर्वलोकास्तमोवृताः ।
कदा द्रष्टाऽस्मि कौन्तेयांस्तरुणादित्यवर्चसः ॥ १.१६२.५३ ॥
Para mí, privado de vosotros, todos los mundos están envueltos en tinieblas. ¿Cuándo veré a los hijos de Kuntī, resplandecientes como el sol naciente?
1.162.54
अदृष्ट्वा वो महाबाहून्पुत्रवन्मम नन्दनाः ।
क्व गतिर्मे क्व गच्छामि कुतो द्रक्ष्यामि मे शिशून् ॥ १.१६२.५४ ॥
Sin veros, oh brazos poderosos, mis delicias, que sois como hijos para mí, ¿dónde está mi refugio? ¿A dónde iré? ¿De dónde veré a mis hijos?
1.162.55
हा युधिष्ठिर हा भीम हा हा फल्गुन हा यमौ ।
मा गच्छत निवर्तध्वं मयि कोपं विमुञ्चत ॥ १.१६२.५५ ॥
¡Ay, Yudhiṣṭhira! ¡Ay, Bhīma! ¡Ay, ay, Phalguna! ¡Ay, gemelos! No os vayáis; volved y dejad vuestra ira contra mí.
1.162.56
श्रुत्वा तत्क्रन्दितं तस्य तिलोदं च प्रसिञ्चतः ।
देशं कालं समाज्ञाय विदुरः प्रत्यभाषत ॥ १.१६२.५६ ॥
Habiendo oído su lamento y viéndolo rociar agua mezclada con sésamo, y comprendiendo bien el lugar y el momento, Vidura respondió.
1.162.57
मा शोचीस्त्वं नरव्याघ्र जहि शोकं महाधृते ।
न तेषां विद्यते मृत्युः प्राप्तकालं कृतं मया ॥ १.१६२.५७ ॥
No te aflijas, oh tigre entre los hombres; abandona tu pesar, oh gran firme. Para ellos no hay muerte; lo hice yo en el tiempo señalado.
1.162.58
एतच्च तेभ्य उदकं विप्रसिञ्च न भारत ।
क्षत्तेदमब्रवीद्भीष्मं कौरवाणामशृण्वताम् ॥ १.१६२.५८ ॥
Y no viertas esta agua por ellos, oh Bhārata. Vidura dijo esto a Bhīṣma mientras los Kauravas escuchaban.
1.162.59
क्षत्तारमुपसंगम्य बाष्पोत्पीडकलस्वरः ।
मन्दंमन्दमुवाचेदं विदुरं संगमे नृप ॥ १.१६२.५९ ॥
Oh rey, con la voz quebrada por las lágrimas, se acercó lentamente a Vidura y le dijo esto en la reunión.
1.162.60
कथं ते तात जीवन्ति पाण्डोः पुत्रा महाबलाः ।
कथमस्मत्कृते पक्षः पाण्डोर्न हि निपातितः ॥ १.१६२.६० ॥
Querido, ¿cómo siguen vivos los poderosos hijos de Pāṇḍu? ¿Y cómo no ha sido derribado el bando de Pāṇḍu por nuestra causa?
1.162.61
कथं मत्प्रमुखाः सर्वे प्रमुक्ता महतो भयात् ।
जननी गरुडेनेव कुरवस्ते समुद्धृताः ॥ १.१६२.६१ ॥
¿Cómo fueron todos los kurus, con yo a la cabeza, liberados de aquel gran peligro? Fuisteis levantados como Garuḍa levantó a su madre.
1.162.62
एवमुक्तस्तु कौरव्य कौरवाणामशृण्वताम् ।
आचचक्षे स धर्मात्मा भीष्मायाद्भुतकर्मणे ॥ १.१६२.६२ ॥
Así interpelado, oh descendiente de los kurus, mientras los kauravas escuchaban, aquel de alma justa habló a Bhīṣma, el de hazañas maravillosas.
1.162.63
धृतराष्ट्रस्य शकुने राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
विनाशे पाण्डुपुत्राणां कृतो मतिविनिश्चयः ॥ १.१६२.६३ ॥
En la destrucción de los hijos de Pāṇḍu, Dhṛtarāṣṭra y el rey Duryodhana habían tomado una firme resolución.
1.162.64
तत्राहमपि च ज्ञात्वा तस्य पापस्य निश्चयम् ।
तं जिघांसुरहं चापि तेषामनुमते स्थितः ॥ १.१६२.६४ ॥
Allí también, conociendo la firme intención de aquel malvado, aunque deseaba matarlo, permanecí con su consentimiento.
1.162.65
ततो जतुगृहं गत्वा दहनेऽस्मिन्नियोजिते ।
पृथायाश्च सपुत्राया धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.१६२.६५ ॥
Luego, habiendo ido a la casa de laca, cuando se prendió este fuego, por orden del hijo de Dhṛtarāṣṭra, contra Pṛthā y sus hijos.
1.162.66
ततः खनकमाहूय सुरङ्गं वै बिलं तदा ।
सुगूढं कारयित्वा ते कुन्त्या पाण्डुसुतास्तदा ॥ १.१६२.६६ ॥
Entonces, habiendo llamado a un excavador y haciendo cavar un túnel muy secreto, los hijos de Pāṇḍu, junto con Kuntī, escaparon por él.
1.162.67
निष्क्रामिता मया पूर्वं मा स्म शोके मनः कृथाः ।
ततस्तु नावमारोप्य सहपुत्रां पृथामहम् ॥ १.१६२.६७ ॥
Yo los saqué antes; no pongas tu mente en el dolor. Luego, subiendo a Pṛthā con sus hijos a una barca, yo mismo los llevé.
1.162.68
दत्त्वाऽभयं सपुत्रायै कुन्त्यै गृहमदाहयम् ।
तस्मात्ते मा स्म भूद्दुःखं मुक्ताः पापात्तु पाण्डवाः ॥ १.१६२.६८ ॥
Habiendo dado seguridad a Kuntī con sus hijos, hice quemar la casa. Por eso no tengas pesar; los Pāṇḍavas han sido liberados de aquel mal.
1.162.69
निर्गताः पाण्डवा राजन्मात्रा सह परन्तपाः ।
अग्निहादान्महाघोरान्मया तस्मादुपायतः ॥ १.१६२.६९ ॥
Oh rey, los Pāṇḍavas, abrasadores de sus enemigos, salieron con su madre de aquel terrible incendio, por un medio que yo ideé.
1.162.70
मा स्म शोकमिमं कार्षीर्जीवन्त्येव च पाण्डवाः ।
प्रच्छन्ना विचिरिष्यन्ति यावत्कालस्य पर्ययः ॥ १.१६२.७० ॥
No te aflijas por esto; los Pāṇḍavas están vivos. Ocultos, andarán errantes hasta que se cumpla el ciclo del tiempo.
1.162.71
तस्मिन्युधिष्ठिरं काले द्रक्ष्यन्ति भुवि मानवाः ।
विमलं कृष्णपक्षान्ते जगच्चन्द्रमिवोदितम् ॥ १.१६२.७१ ॥
En aquel tiempo, los hombres de la tierra verán a Yudhiṣṭhira, como la luna pura que surge al final de la quincena oscura.
1.162.72
न तस्य नाशं पश्यामि यस्य भ्राता धनञ्जयः ।
भीमसेनश्च दुर्धर्षौ माद्रीपुत्रौ च तौ यमौ ॥ १.१६२.७२ ॥
No veo la ruina de aquel cuyo hermano es Dhanañjaya, y que tiene al invencible Bhīmasena y a aquellos dos gemelos hijos de Mādrī.
1.162.73
ततः संहृष्टसर्वाङ्गो भीष्मो विदुरमब्रवीत् ।
दिष्ट्यादिष्ट्येति संहृष्टः पूजयानो महामतिम् ॥ १.१६२.७३ ॥
Entonces Bhīṣma, con todo el cuerpo estremecido de alegría, habló a Vidura, diciendo: '¡Afortunadamente, afortunadamente!', honrando al de gran entendimiento.
1.162.74
युक्तं चैवानुरूपं च कृतं तात शुभं त्वया ।
वयं विमोक्षिता दुःखात्पाण्डुपक्षो न नाशितः ॥ १.१६२.७४ ॥
'Querido, lo que has hecho es justo, adecuado y auspicioso. Hemos sido liberados del sufrimiento, y el bando de Pāṇḍu no ha sido destruido.'
1.162.75
एवमुक्त्वा विवेशाथ पुरं जनशताकुलम् ।
कुरुभिः सहितो राजन्नागरैश्च पितामहः ॥ १.१६२.७५ ॥
Dicho esto, oh rey, el abuelo Bhīṣma entró en la ciudad, llena de cientos de personas, acompañado por los Kurus y los habitantes de la ciudad.
1.162.76
अथाम्बिकेयः सामात्यः सकर्णः सहसौबलः ।
सात्मजः पार्थनाशस्य स्मरंस्तथ्यं जर्ष च ॥ १.१६२.७६ ॥
Entonces el hijo de Ambikā, con sus ministros, con Karṇa, con Śakuni de Subala y con su hijo, se alegró recordando la verdad de la destrucción de los Pārthas.
1.162.77
भीष्मश्च राजन्दुर्धर्षो विदुरश्च महामतिः ।
जहृषाते स्मरन्तौ तौ जातुषाग्नेर्विमोचनम् ॥ १.१६२.७७ ॥
Oh rey, tanto el invencible Bhīṣma como el de gran entendimiento Vidura se regocijaron, recordando su liberación del fuego de la casa de laca.
1.162.78
सत्यशीलगुणाचारै रागैर्जानपदोद्भवैः ।
द्रोणादयश्च धर्मैस्तु तेषां तान्मोचितान्विदुः ॥ १.१६२.७८ ॥
Por su carácter veraz, sus virtudes y conducta, por el afecto de la gente del país, y por el dharma de Droṇa y los demás, supieron que aquellos (los Pāṇḍavas) habían sido liberados.
1.162.79
शौर्यलावण्यमाहात्म्यै रूपैः प्राणबलैरपि ।
स्वस्थान्पार्थानमन्यन्त पौरजानपदास्तथा ॥ १.१६२.७९ ॥
Por su valor, gracia, grandeza, belleza y fuerza vital, también los habitantes de la ciudad y del campo consideraban sanos a los hijos de Pṛthā.
1.162.80
अन्ये जनाः प्राकृताश्च स्त्रियश्च बहुलास्तदा ।
शङ्कमाना वदन्ति स्म दग्धा जीवन्ति वा न वा ॥ १.१६२.८० ॥
Otras gentes comunes y muchas mujeres entonces, llenas de temor, decían: "¿Están quemados, o viven o no?"