മഹാഭാരതം · അധ്യായം 1.162
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.162.1
अथ रात्र्यां व्यतीतायामशेषो नागरो जनः ।
तत्राजगाम त्वरितो दिदृक्षुः पाण्डुनन्दनान् ॥ १.१६२.१ ॥
പിന്നീട് രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ നഗരത്തിലെ എല്ലാ ജനങ്ങളും വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
1.162.2
निर्वापयन्तो ज्वलनं ते जना ददृशुस्ततः ।
जातुषं तद्गृहं दग्धममात्यं च पुरोचनम् ॥ १.१६२.२ ॥
തീ കെടുത്തിക്കൊണ്ടിരുന്ന ജനങ്ങൾ അപ്പോൾ അരക്കുഭവനം കത്തിപ്പോയതും മന്ത്രി പുരോചനനും കത്തിപ്പോയതും കണ്ടു.
1.162.3
नूनं दुर्योधनेनेदं विहितं पापकर्मणा ।
पाण्डवानां विनाशायेत्येवं ते चुक्रुशुर्जनाः ॥ १.१६२.३ ॥
'ഇത് തീർച്ചയായും പാപകർമ്മിയായ ദുര്യോധനൻ പാണ്ഡവരുടെ നാശത്തിനായി ഒരുക്കിയതാണ്' എന്ന് ആ ജനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചു.
1.162.4
विदिते धृतराष्ट्रस्य धार्तराष्ट्रो न संशयः ।
दग्धवान्पाण्डुदायादान्न ह्येतत्प्रतिषिद्धवान् ॥ १.१६२.४ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രന് അറിവോടെയാണ് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ പാണ്ഡുവിന്റെ അവകാശികളെ ദഹിപ്പിച്ചത്, സംശയമില്ല; അവൻ അത് തടയുകയും ചെയ്തില്ല.
1.162.5
नूनं शान्तनवोऽपीह न धर्मनुवर्तते ।
द्रोणश्च विदुरश्चैव कृपश्चान्ये च कौरवाः ॥ १.१६२.५ ॥
തീർച്ചയായും ഇവിടെ ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനും (ഭീഷ്മരും) ധർമ്മം പിന്തുടരുന്നില്ല; ദ്രോണരും വിദുരനും കൃപരും മറ്റ് കൗരവരും (ധർമ്മം പിന്തുടരുന്നില്ല).
1.162.6
नावेक्षन्ते ह तं धर्मं धर्मात्मानोऽप्यहो विधेः ।
श्रुतवन्तोऽपि विद्वांसो धनवद्वशगा अहो ॥ १.१६२.६ ॥
അയ്യോ, വിധിയാൽ ധർമ്മാത്മാക്കളും ആ ധർമ്മത്തെ ഗൗനിക്കുന്നില്ല; അയ്യോ, ശാസ്ത്രജ്ഞരായ പണ്ഡിതന്മാരും ധനത്തിന് വശപ്പെട്ടു.
1.162.7
साधूननाथान्धर्मिष्ठात्सत्यव्रतपरायणान् ।
नावेक्षन्ते महान्तोऽपि दैवं तेषां परायणम् ॥ १.१६२.७ ॥
സാധുക്കളെയും അനാഥരെയും ധർമ്മനിഷ്ഠരെയും സത്യവ്രതപരായണരെയും മഹാന്മാരും ശ്രദ്ധിക്കുന്നില്ല; അവർക്ക് അഭയം ദൈവമാണ്.
1.162.8
ते वयं धृतराष्ट्राय प्रेषयामो दुरात्मने ।
संवृत्तस्ते परः कामः पाण्डवान्दग्धवानसि ॥ १.१६२.८ ॥
ആ ദുരാത്മാവായ ധൃതരാഷ്ട്രന് ഞങ്ങൾ ഈ വിവരം അയയ്ക്കുന്നു: നിന്റെ പരമമായ ആഗ്രഹം സഫലമായി; പാണ്ഡവരെ നീ ദഹിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
1.162.9
ततो व्यपोहमानास्ते पाण्डवार्थे हुताशनम् ।
निषादीं ददृशुर्दग्धां पञ्चपुत्रामनागसम् ॥ १.१६२.९ ॥
പിന്നീട് പാണ്ഡവർക്കായുള്ള ആ തീ നീക്കിക്കൊണ്ട് അവർ അഞ്ചു പുത്രന്മാരോടൊപ്പം കത്തിയമർന്ന, കുറ്റമറ്റ നിഷാദിയെ കണ്ടു.
1.162.10
इतः पश्यत कुन्तीयं दग्धा शेते तपस्विनी ।
पुत्रैः सहैव वार्ष्णेयी हन्तेत्याहुः स्म नागराः ॥ १.१६२.१० ॥
"ഇവിടെ നോക്കൂ! ഈ കുന്തി കത്തിക്കിടക്കുന്നു; തപസ്വിനിയായ വൃഷ്ണിവംശജ തന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം കിടക്കുന്നു — ഹാ!" എന്ന് പൗരന്മാർ പറഞ്ഞു.
1.162.11
खनकेन तु तेनैव वेश्म शोधयता बिलम् ।
पांसुभिः पिहितं तच्च पुरुषैस्तैर्न लक्षितम् ॥ १.१६२.११ ॥
വീട് വൃത്തിയാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ കുഴിക്കുന്നവൻതന്നെ തുരങ്കം കുഴിച്ചു; അത് പൊടിയാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു, ആ മനുഷ്യർ അത് ശ്രദ്ധിച്ചില്ല.
1.162.12
ततस्ते प्रेषयामासुर्धृतराष्ट्राय नागराः ।
पाण्डवानग्निना दग्धानमात्यं च पुरोचनम् ॥ १.१६२.१२ ॥
പിന്നീട് പൗരന്മാർ ധൃതരാഷ്ട്രന് വാർത്ത അയച്ചു: "പാണ്ഡവർ തീയിൽ കത്തിയമർന്നു; മന്ത്രി പുരോചനനും."
1.162.13
श्रुत्वा तु धृतराष्ट्रस्तद्राजा सुमहदप्रियम् ।
विनाशं पाण्डुपुत्राणां विललाप सुदुःखितः ॥ १.१६२.१३ ॥
പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ വിനാശമെന്ന അത്യന്തം അപ്രിയമായ വാർത്ത കേട്ട് ധൃതരാഷ്ട്രരാജാവ് അതീവ ദുഃഖിതനായി വിലപിച്ചു.
1.162.14
अन्तर्हृष्टमनाश्चासौ बहिर्दुःखसमन्वितः ।
अन्तःशीतो बहिश्चोष्णो ग्रीष्मेऽगाधह्वदोयथा ॥ १.१६२.१४ ॥
അകമേ സന്തുഷ്ടമനസ്കനായിരുന്നെങ്കിലും പുറമേ ദുഃഖിതനായി കാണപ്പെട്ടു; വേനലിൽ ആഴമുള്ള കുളം അകത്ത് തണുത്തും പുറത്ത് ചൂടുള്ളതുമായിരിക്കുന്നതുപോലെ.
1.162.15
अद्य पाण्डुर्मृतो राजा मम भ्राता महायशाः ।
तेषु वीरेषु दग्धेषु मात्रा सह विशेषतः ॥ १.१६२.१५ ॥
ഇന്ന് എന്റെ സഹോദരനും മഹായശസ്വിയുമായ പാണ്ഡുരാജാവ് മരിച്ചു; ആ വീരന്മാരും വിശേഷിച്ച് മാതാവിനോടൊപ്പം ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
1.162.16
गच्छन्तु पुरुषाः शीघ्रं नगरं वारणावतम् ।
सत्कारयन्तु तान्वीरान्कुन्तीं राजसुतां च ताम् ॥ १.१६२.१६ ॥
ആളുകൾ വേഗം വാരണാവതനഗരത്തിലേക്കു പോകട്ടെ; ആ വീരന്മാരെയും രാജപുത്രി കുന്തിയെയും ആദരിക്കട്ടെ.
1.162.17
ये च तत्र मृतास्तेषां सुहृदः सन्ति तानपि ।
कारयन्तु च कुल्यानि शुभ्राणि च बृहन्ति च ॥ १.१६२.१७ ॥
അവിടെ മരിച്ചവരുടെ സുഹൃത്തുക്കളെയും വിളിച്ച്, കുലത്തിനുവേണ്ടി ശുഭവും മഹത്തുമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യിക്കട്ടെ.
1.162.18
मम दग्धा महात्मानः कुलवंशविवर्धनाः ॥ १.१६२.१८ ॥
കുലവംശം വളർത്തിയ എന്റെ മഹാത്മാക്കൾ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
1.162.19
एवं गते मया शक्यं यद्यत्कारयितुं हितम् ।
पाण्डवानां च कुन्त्याश्च तत्सर्वं क्रियतां धनैः ॥ १.१६२.१९ ॥
ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചതിനാൽ, പാണ്ഡവർക്കും കുന്തിക്കും ഹിതമായി എനിക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നതെല്ലാം ധനം കൊണ്ട് ചെയ്യട്ടെ.
1.162.20
समेताश्च ततः सर्वे भीष्मेण सह कौरवाः ।
धृतराष्ट्रः सपुत्रश्च गङ्गामभिमुखा ययुः ॥ १.१६२.२० ॥
പിന്നീട് ഭീഷ്മരോടൊപ്പം എല്ലാ കൗരവരും ഒത്തുചേർന്നു; പുത്രന്മാരോടുകൂടിയ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഗംഗയുടെ നേർക്ക് പോയി.
1.162.21
एकवस्त्रा निरानन्दा निराभरणवेष्टनः ।
उदकं कर्तुकामा वै पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ १.१६२.२१ ॥
ഒറ്റവസ്ത്രം ധരിച്ച്, സന്തോഷമില്ലാതെ, ആഭരണങ്ങളും തലപ്പാവും ഇല്ലാതെ, മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർക്ക് ഉദകക്രിയ ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് (അവർ പോയി).
1.162.22
एवं गत्वा ततश्चक्रे ज्ञातिभिः परिवारितः ।
उदकं पाण्डुपुत्राणां धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ १.१६२.२२ ॥
ഇങ്ങനെ ചെന്ന്, ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അംബികാപുത്രനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ പാണ്ഡുപുത്രന്മാർക്ക് ഉദകക്രിയ ചെയ്തു.
1.162.23
रुरुदुः सहिताः सर्वे भृशं शोकपरायणाः ।
हा युधिष्ठिर कौरव्य हा भीम इति चापरे ॥ १.१६२.२३ ॥
ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് ഏറെ കരഞ്ഞു; മറ്റുള്ളവർ "അയ്യോ യുധിഷ്ഠിരാ! ഓ കൗരവ്യാ! അയ്യോ ഭീമാ!" എന്നു വിലപിച്ചു.
1.162.24
हा फल्गुनेति चाप्यन्ये हा यमाविति चापरे ।
कुन्तीमार्ताश्च शोचन्त उदकं चक्रिरे जनाः ॥ १.१६२.२४ ॥
"അയ്യോ ഫൽഗുനാ!" എന്ന് ചിലരും, "അയ്യോ ഇരട്ടകളേ!" എന്ന് മറ്റുചിലരും വിലപിച്ചു; കുന്തിയുടെ ദുഃഖത്താൽ പീഡിതരായ ജനങ്ങൾ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ഉദകക്രിയ ചെയ്തു.
1.162.25
अन्ये पौरजनाश्चैवमन्वशोचन्त पाण्डवान् ।
विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे शोकं वेद परं हि सः ॥ १.१६२.२५ ॥
മറ്റ് നഗരവാസികളും ഇപ്രകാരം പാണ്ഡവരെ ഓർത്ത് വിലപിച്ചു. എന്നാൽ വിദുരൻ അല്പമേ ശോകിച്ചുള്ളൂ, എന്തെന്നാൽ അദ്ദേഹം പരമതത്ത്വം അറിഞ്ഞിരുന്നു.
1.162.26
विदुरो धृतराष्ट्रस्य जानन्सर्वं मनोगतम् ।
तेनायं विधिना सृष्टः कुटिलः कपटाशयः ॥ १.१६२.२६ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മനസ്സിലുള്ളതെല്ലാം വിദുരൻ അറിഞ്ഞിരുന്നു. അതിനാൽ, വിധിയാൽ ഇവൻ കുടിലനും കപടമനസ്കനുമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവനാണ്.
1.162.27
इत्येवं चिन्तयन्राजन्विदुरो विदुषां वरः ।
लोकानां दर्शयन्दुःखं दुःखितैः सह बान्धवैः ॥ १.१६२.२७ ॥
രാജാവേ, ഇപ്രകാരം ചിന്തിച്ച പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ വിദുരൻ, ദുഃഖിതരായ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ജനങ്ങൾക്ക് തന്റെ ദുഃഖം കാണിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
1.162.28
मनसाऽचिन्तयत्पार्थान्कियद्दूरं गता इति ।
सहिताः पाण्डवाः पुत्रा इति चिन्तापरोऽभवत् ॥ १.१६२.२८ ॥
അദ്ദേഹം മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: 'പാർത്ഥന്മാർ (പാണ്ഡവർ) എത്ര ദൂരം പോയിരിക്കും? പാണ്ഡവപുത്രന്മാർ ഒന്നിച്ചാണുള്ളത്.' ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം ഉത്കണ്ഠയിൽ മുഴുകി.
1.162.29
ततः प्रव्यथितो भीष्मः पाण्डुराजसुतान्मृतान् ।
सह मात्रेति तच्छ्रुत्वा विललाप रुरोद च ॥ १.१६२.२९ ॥
പിന്നീട് അത്യന്തം വ്യസനിതനായ ഭീഷ്മർ, പാണ്ഡുരാജപുത്രന്മാർ മാതാവിനോടൊപ്പം മരിച്ചു എന്ന് കേട്ട് വിലപിക്കുകയും കരയുകയും ചെയ്തു.
1.162.30
हा युधिष्ठिर हा भीम हा धनञ्जय हा यमौ ।
हा पृथे सह पुत्रैस्त्वमेकरात्रेण स्वर्गता ॥ १.१६२.३० ॥
അയ്യോ യുധിഷ്ഠിരാ! അയ്യോ ഭീമാ! അയ്യോ ധനഞ്ജയാ! അയ്യോ ഇരട്ടകളേ! അയ്യോ പൃഥേ! നീ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം ഒരേ രാത്രിയിൽ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചുവല്ലോ!
1.162.31
मात्रा सह कुमारास्ते सर्वे तत्रैव संस्थिताः ।
न हि तौ नोत्सहेयातां भीमसेनधनञ्जयौ ॥ १.१६२.३१ ॥
അമ്മയോടൊപ്പം നിന്റെ എല്ലാ കുമാരന്മാരും അവിടെത്തന്നെ കിടക്കുന്നു. ഭീമസേനനും ധനഞ്ജയനും ഇത് സഹിക്കുമായിരുന്നില്ല.
1.162.32
तरसा वेगितात्मानौ निर्भेत्तुमपि मन्दरम् ।
परासुत्वं न पश्यामि पृथायाः सह पाण्डवैः ॥ १.१६२.३२ ॥
വേഗമുള്ള മനസ്സുള്ള ആ ഇരുവർക്കും മന്ദരപർവ്വതത്തെപ്പോലും പിളർക്കാനാകും. പൃഥയും പാണ്ഡവരും മരിച്ചതായി ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
1.162.33
सर्वथा विकृतं तत्तु यदि ते निधनं गताः ।
धर्मराजः स निर्दिष्टो ननु विप्रैर्युधिष्ठिरः ॥ १.१६२.३३ ॥
അവർ മരിച്ചുപോയെങ്കിൽ അത് എല്ലാവിധത്തിലും വിപരീതമാണ്. ധർമ്മരാജനായി യുധിഷ്ഠിരനെ ബ്രാഹ്മണർതന്നെയാണ് നിശ്ചയിച്ചത്.
1.162.34
पृथिव्यां च रथिश्रेष्ठो भविता स धनञ्जयः ।
सत्यव्रतो धर्मदत्तः सत्यवाक्छुभलक्षणः ॥ १.१६२.३४ ॥
ഭൂമിയിൽ ആ ധനഞ്ജയൻ രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനാകും. സത്യവ്രതനും ധർമ്മദത്തനും സത്യവാചാവുമായ ശുഭലക്ഷണനുമായിരിക്കും.
1.162.35
कथं कालवशं प्राप्तः पाण्डवेयो युधिष्ठिरः ।
आत्मानमुपमां कृत्वा परेषां वर्तते तु यः ॥ १.१६२.३५ ॥
മറ്റുള്ളവരെ തന്നെപ്പോലെ കണ്ടു പെരുമാറിയ പാണ്ഡുപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ എങ്ങനെ കാലത്തിന്റെ വശത്തായി?
1.162.36
मात्रा सहैव कौरव्यः कथं कालवशं गतः ।
पालितः सुचिरं कालं फलकाले यथा द्रुमः ॥ १.१६२.३६ ॥
അമ്മയോടൊപ്പം കൗരവൻ എങ്ങനെ കാലത്തിന്റെ വശത്തായി? ദീർഘകാലം പരിപാലിച്ച വൃക്ഷം ഫലകാലത്ത് വീഴുന്നതുപോലെ.
1.162.37
भग्नः स्याद्वायुवेगेन तथा राजा युधिष्ठिरः ।
यौवराज्येऽभिषिक्तेन पितुर्येनाहृतं यशः ॥ १.१६२.३७ ॥
കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ ഒടിഞ്ഞുവീഴുന്നതുപോലെ രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരനും തകർന്നിരിക്കാം; യുവരാജപദവിയിൽ അഭിഷിക്തനായി പിതാവിന്റെ യശസ്സ് നേടിയവനാണ് അവൻ.
1.162.38
आत्मनश्च पितुश्चैव सत्यधर्मप्रवृत्तिभिः ।
यच्च सा वनवासेन तन्माता दुःखभागिनी ॥ १.१६२.३८ ॥
തന്റെയും പിതാവിന്റെയും സത്യധർമ്മ പ്രവൃത്തികളാൽ, വനവാസത്താൽ, ആ മാതാവ് ദുഃഖത്തിന് പങ്കാളിയായി.
1.162.39
कालेन सह संमग्नो धिक्कृतान्तमनर्थकम् ।
यच्च सा वनवासेन तन्माता दुःखभागिनी ॥ १.१६२.३९ ॥
കാലത്തോടൊപ്പം മുങ്ങിപ്പോയവൻ; നിഷ്ഫലനായ മൃത്യുവിന് ധിക്കാരം! വനവാസത്താൽ ആ മാതാവ് ദുഃഖത്തിന് പങ്കാളിയായി.
1.162.40
पुत्रगृध्नुतया कुन्ती न भर्तारं मृतात्वनु ।
अल्पकालं कुले जाता भर्तुः प्रीतिमवाप या ॥ १.१६२.४० ॥
പുത്രാഭിലാഷത്താൽ കുന്തി മരിച്ച ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ചില്ല; കുലത്തിൽ അൽപകാലമേ ജനിച്ചുവെങ്കിലും ഭർത്താവിന്റെ സ്നേഹം നേടിയവളാണ് അവൾ.
1.162.41
दग्धाऽद्य सह पुत्रैः सा असंपूर्णमनोरा ।
मृतो भीम इति श्रुत्वा मनो न श्रद्दधाति मे ॥ १.१६२.४१ ॥
ഇന്ന് അവൾ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം ദഹിച്ചിരിക്കാം; മോഹം നിറവേറാത്തവൾ. ഭീമൻ മരിച്ചു എന്ന് കേട്ടിട്ടും എന്റെ മനസ്സ് വിശ്വസിക്കുന്നില്ല.
1.162.42
एतच्च चिन्तयानस्य व्यथितं बहुधा मनः ।
अवधूय च मे देहं हृदयेन विदीर्यते ॥ १.१६२.४२ ॥
ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് പലവിധത്തിൽ വേദനിക്കുന്നു; എന്റെ ദേഹം കുലുങ്ങി, ഹൃദയം പിളരുന്നു.
1.162.43
पीनस्कन्धश्चारुबाहुर्मेरुकूटसमो युवा ।
मृतो भीम इति श्रुत्वा मनो न श्रद्दधाति मे ॥ १.१६२.४३ ॥
വിശാലമായ തോളുകളും സുന്ദരമായ കൈകളുമുള്ള, മേരുശിഖരം പോലെയുള്ള യുവാവ് ഭീമൻ മരിച്ചു എന്നു കേട്ടിട്ടും എന്റെ മനസ്സ് അത് വിശ്വസിക്കുന്നില്ല.
1.162.44
अतित्यागी च योधी च क्षिप्रहस्तो दृढायुधः ।
प्रपत्तिमाँल्लब्धलक्षो रथयानविशारदः ॥ १.१६२.४४ ॥
അതിത്യാഗിയും യോദ്ധാവും, വേഗമേറിയ കൈകളുള്ളവനും, ഉറച്ച ആയുധങ്ങളുള്ളവനും, ദൃഢനിശ്ചയിയും, ലക്ഷ്യം തെറ്റാത്തവനും, രഥനിയന്ത്രണത്തിൽ വിദഗ്ധനും.
1.162.45
दूरपाती त्वसंभ्रान्तो महावीर्यो महास्त्रवान् ।
अदीनात्मा नरश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ १.१६२.४५ ॥
ദൂരെ അമ്പെയ്യുന്നവനും, ചഞ്ചലപ്പെടാത്തവനും, മഹാവീര്യനും, മഹാസ്ത്രങ്ങളുള്ളവനും, ഭയമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവനും, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും, എല്ലാ വില്ലാളികളിലും ഉത്തമനും.
1.162.46
येन प्राच्याश्च सौवीरा दाक्षिणात्याश्च निर्जिताः ।
ख्यापितं येन शूरेण त्रिषु लोकेषु पौरुषम् ॥ १.१६२.४६ ॥
ഏത് വീരൻ കിഴക്കുള്ളവരെയും സൗവീരരെയും തെക്കുള്ളവരെയും ജയിച്ചുവോ, ഏത് ശൂരൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും തന്റെ പൗരുഷം പ്രസിദ്ധമാക്കിയുവോ.
1.162.47
यस्मिञ्जाते विशोकाऽभूत्कुन्ती पाण्डुश्च वीर्यवान् ।
पुरन्दरसमो जिष्णुः कथं कालवशं गतः ॥ १.१६२.४७ ॥
ആരുടെ ജനനത്താൽ കുന്തിയും വീര്യവാനായ പാണ്ഡുവും ദുഃഖരഹിതരായോ, ഇന്ദ്രസമനായ ആ ജിഷ്ണു എങ്ങനെ കാലവശനായി പോയി?
1.162.48
कथं तावृषभष्कन्धौ सिंहविक्रान्तगामिनौ ।
मर्त्यधर्ममनुप्राप्तौ यमावरिनिवर्हणौ ॥ १.१६२.४८ ॥
ആ ഇരട്ടകൾ, കാളത്തോളുള്ളവർ, സിംഹവിക്രമത്തോടെ നടക്കുന്നവർ, ശത്രുനാശകർ, മനുഷ്യധർമ്മമായ മരണം എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?
1.162.49
वत्सा गताः क्व मां वृद्धं विहाय भृशमातुरम् ।
हा स्नुषे मम वार्ष्णेयि निधाय हृदि मे शुचम् ॥ १.१६२.४९ ॥
മക്കളേ, അതിദുഃഖിതനായ വൃദ്ധനായ എന്നെ വിട്ട് നിങ്ങൾ എവിടെ പോയി? അയ്യോ മരുമകളേ, വാർഷ്ണേയീ! എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ദുഃഖം വെച്ചിട്ട്.
1.162.50
वारणावतयात्रायां के स्युर्वै शकुनाः पथि ।
एवमल्पायुषो लोके भविष्यन्ति पृथासुताः ॥ १.१६२.५० ॥
വാരണാവത യാത്രയിൽ വഴിയിൽ എന്തെല്ലാം ശകുനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു? ഇങ്ങനെ പൃഥയുടെ പുത്രന്മാർ ലോകത്തിൽ അല്പായുസ്സുകളാകുമോ?
1.162.51
संशप्ता इति कैर्यूयं वत्सान्दर्शय मे पृथे ।
ममैव नाथा मन्नाथा मम नेत्राणि पाण्डवाः ॥ १.१६२.५१ ॥
'ആരാൽ ശപിക്കപ്പെട്ടു?' ഹേ പൃഥേ! എന്റെ മക്കളെ എനിക്ക് കാണിക്കൂ. എന്റെ നാഥന്മാരേ, എന്നെ നാഥനാക്കിയവരേ, എന്റെ കണ്ണുകളേ, പാണ്ഡവരേ!
1.162.52
हा पाण्डवा मे हे वत्सा हा सिंहशिशवो मम ।
मातङ्गा हा ममोत्तुङ्गा हा ममानन्दवर्धनाः ॥ १.१६२.५२ ॥
അയ്യോ പാണ്ഡവരേ, എന്റെ മക്കളേ! അയ്യോ എന്റെ സിംഹക്കുട്ടികളേ! അയ്യോ എന്റെ ആനകളേ! അയ്യോ എന്റെ ഉന്നതരേ! അയ്യോ എന്റെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്നവരേ!
1.162.53
मम हीनस्य युष्माभिः सर्वलोकास्तमोवृताः ।
कदा द्रष्टाऽस्मि कौन्तेयांस्तरुणादित्यवर्चसः ॥ १.१६२.५३ ॥
നിങ്ങളില്ലാത്ത എനിക്ക് സർവലോകങ്ങളും ഇരുട്ടിൽ മൂടിയിരിക്കുന്നു. ഉദിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ തേജസ്സുള്ള കൗന്തേയന്മാരെ ഞാൻ എപ്പോൾ കാണും?
1.162.54
अदृष्ट्वा वो महाबाहून्पुत्रवन्मम नन्दनाः ।
क्व गतिर्मे क्व गच्छामि कुतो द्रक्ष्यामि मे शिशून् ॥ १.१६२.५४ ॥
ഓ എന്റെ ആനന്ദങ്ങളേ, മഹാബാഹുക്കളായ നിങ്ങളെ കാണാതെ, മക്കളെപ്പോലെയുള്ള എനിക്ക് ഇനി അഭയം എവിടെ? ഞാൻ എവിടേക്ക് പോകും? എന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ എവിടെ നിന്ന് കാണും?
1.162.55
हा युधिष्ठिर हा भीम हा हा फल्गुन हा यमौ ।
मा गच्छत निवर्तध्वं मयि कोपं विमुञ्चत ॥ १.१६२.५५ ॥
അയ്യോ യുധിഷ്ഠിരാ, അയ്യോ ഭീമാ, അയ്യോ അയ്യോ ഫൽഗുനാ, അയ്യോ ഇരട്ടകളേ! പോകരുത്, മടങ്ങിവരൂ; എന്നോടുള്ള കോപം ഉപേക്ഷിക്കൂ.
1.162.56
श्रुत्वा तत्क्रन्दितं तस्य तिलोदं च प्रसिञ्चतः ।
देशं कालं समाज्ञाय विदुरः प्रत्यभाषत ॥ १.१६२.५६ ॥
അവന്റെ ആ വിലാപം കേട്ടും എള്ളുവെള്ളം തളിക്കുന്നത് കണ്ടും, സ്ഥലവും കാലവും നന്നായി മനസ്സിലാക്കി വിദുരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
1.162.57
मा शोचीस्त्वं नरव्याघ्र जहि शोकं महाधृते ।
न तेषां विद्यते मृत्युः प्राप्तकालं कृतं मया ॥ १.१६२.५७ ॥
ഓ നരവ്യാഘ്രാ, വിഷമിക്കരുത്; ഓ മഹാധൃതിമാനേ, ശോകം ഉപേക്ഷിക്കൂ. അവർക്ക് മരണമില്ല; യഥാസമയം ഞാൻ അത് ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
1.162.58
एतच्च तेभ्य उदकं विप्रसिञ्च न भारत ।
क्षत्तेदमब्रवीद्भीष्मं कौरवाणामशृण्वताम् ॥ १.१६२.५८ ॥
ഓ ഭാരതാ, അവർക്കായി ഈ വെള്ളം ഒഴിക്കരുത്. കൗരവർ കേൾക്കെ വിദുരൻ ഭീഷ്മരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
1.162.59
क्षत्तारमुपसंगम्य बाष्पोत्पीडकलस्वरः ।
मन्दंमन्दमुवाचेदं विदुरं संगमे नृप ॥ १.१६२.५९ ॥
ഓ രാജാവേ, കണ്ണീരാൽ ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ, പതുക്കെപ്പതുക്കെ വിദുരന്റെ അടുത്തെത്തി സംഗമത്തിൽ വിദുരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
1.162.60
कथं ते तात जीवन्ति पाण्डोः पुत्रा महाबलाः ।
कथमस्मत्कृते पक्षः पाण्डोर्न हि निपातितः ॥ १.१६२.६० ॥
പ്രിയനേ, പാണ്ഡുവിന്റെ മഹാബലരായ പുത്രന്മാർ എങ്ങനെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു? നമ്മുടെ കാരണത്താൽ പാണ്ഡുവിന്റെ പക്ഷം എന്തുകൊണ്ട് വീഴ്ത്തപ്പെട്ടില്ല?
1.162.61
कथं मत्प्रमुखाः सर्वे प्रमुक्ता महतो भयात् ।
जननी गरुडेनेव कुरवस्ते समुद्धृताः ॥ १.१६२.६१ ॥
എന്നെ മുൻനിർത്തിയ എല്ലാ കുരുക്കളും ആ മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ മോചിതരായി? ഗരുഡൻ മാതാവിനെ ഉദ്ധരിച്ചതുപോലെ നിങ്ങൾ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
1.162.62
एवमुक्तस्तु कौरव्य कौरवाणामशृण्वताम् ।
आचचक्षे स धर्मात्मा भीष्मायाद्भुतकर्मणे ॥ १.१६२.६२ ॥
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഹേ കൗരവ്യാ, കൗരവർ കേൾക്കെ, ആ ധർമ്മാത്മാവ് അദ്ഭുതകർമ്മിയായ ഭീഷ്മരോട് പറഞ്ഞു.
1.162.63
धृतराष्ट्रस्य शकुने राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
विनाशे पाण्डुपुत्राणां कृतो मतिविनिश्चयः ॥ १.१६२.६३ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെയും രാജാവായ ദുര്യോധനന്റെയും പാണ്ഡുപുത്രരുടെ നാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തീരുമാനം ഉറച്ചുപോയിരുന്നു.
1.162.64
तत्राहमपि च ज्ञात्वा तस्य पापस्य निश्चयम् ।
तं जिघांसुरहं चापि तेषामनुमते स्थितः ॥ १.१६२.६४ ॥
അവിടെ ഞാനും ആ പാപിയുടെ നിശ്ചയം അറിഞ്ഞിട്ടും, അവനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, അവരുടെ അനുമതിയോടെ നിന്നു.
1.162.65
ततो जतुगृहं गत्वा दहनेऽस्मिन्नियोजिते ।
पृथायाश्च सपुत्राया धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.१६२.६५ ॥
പിന്നെ അരക്കുമാളികയിൽ ചെന്ന്, ഈ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ കല്പനയാൽ, പൃഥയും മക്കളും ഉള്ളിടത്ത്.
1.162.66
ततः खनकमाहूय सुरङ्गं वै बिलं तदा ।
सुगूढं कारयित्वा ते कुन्त्या पाण्डुसुतास्तदा ॥ १.१६२.६६ ॥
പിന്നെ കുഴിക്കുന്നവനെ വിളിച്ച്, അപ്പോൾ അതീവ രഹസ്യമായ ഒരു തുരങ്കം ഉണ്ടാക്കിച്ച്, അപ്പോൾ പാണ്ഡുപുത്രർ കുന്തിയോടൊപ്പം (അതുവഴി രക്ഷപ്പെട്ടു).
1.162.67
निष्क्रामिता मया पूर्वं मा स्म शोके मनः कृथाः ।
ततस्तु नावमारोप्य सहपुत्रां पृथामहम् ॥ १.१६२.६७ ॥
ഞാൻ നേരത്തെതന്നെ അവരെ പുറത്തേക്കയച്ചു. ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സു വയ്ക്കരുത്. പിന്നെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം പൃഥയെ തോണിയിൽ കയറ്റി ഞാൻതന്നെ അവരെ കൊണ്ടുപോയി.
1.162.68
दत्त्वाऽभयं सपुत्रायै कुन्त्यै गृहमदाहयम् ।
तस्मात्ते मा स्म भूद्दुःखं मुक्ताः पापात्तु पाण्डवाः ॥ १.१६२.६८ ॥
പുത്രന്മാരോടുകൂടിയ കുന്തിക്ക് അഭയം നൽകി ഞാൻ വീടു കത്തിച്ചു. അതിനാൽ നിനക്ക് ദുഃഖം വേണ്ട; പാണ്ഡവർ ആ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായി.
1.162.69
निर्गताः पाण्डवा राजन्मात्रा सह परन्तपाः ।
अग्निहादान्महाघोरान्मया तस्मादुपायतः ॥ १.१६२.६९ ॥
ഓ രാജാവേ! അമ്മയോടൊപ്പം ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന പാണ്ഡവർ ആ മഹാഭയങ്കരമായ അഗ്നിബാധയിൽ നിന്ന് എന്റെ ഉപായത്താൽ പുറത്തുകടന്നു.
1.162.70
मा स्म शोकमिमं कार्षीर्जीवन्त्येव च पाण्डवाः ।
प्रच्छन्ना विचिरिष्यन्ति यावत्कालस्य पर्ययः ॥ १.१६२.७० ॥
ഈ ശോകം വേണ്ട; പാണ്ഡവർ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. കാലചക്രം പൂർത്തിയാകുംവരെ അവർ ഒളിച്ചിരുന്ന് സഞ്ചരിക്കും.
1.162.71
तस्मिन्युधिष्ठिरं काले द्रक्ष्यन्ति भुवि मानवाः ।
विमलं कृष्णपक्षान्ते जगच्चन्द्रमिवोदितम् ॥ १.१६२.७१ ॥
ആ കാലത്ത് ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യർ യുധിഷ്ഠിരനെ കാണും; കൃഷ്ണപക്ഷാന്ത്യത്തിൽ ഉദിച്ച നിർമ്മല ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
1.162.72
न तस्य नाशं पश्यामि यस्य भ्राता धनञ्जयः ।
भीमसेनश्च दुर्धर्षौ माद्रीपुत्रौ च तौ यमौ ॥ १.१६२.७२ ॥
ആരുടെ സഹോദരൻ ധനഞ്ജയനോ, അജയ്യനായ ഭീമസേനനോ, മാദ്രിയുടെ ആ ഇരട്ടപുത്രന്മാരോ ഉണ്ടോ, അവന് നാശം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
1.162.73
ततः संहृष्टसर्वाङ्गो भीष्मो विदुरमब्रवीत् ।
दिष्ट्यादिष्ट्येति संहृष्टः पूजयानो महामतिम् ॥ १.१६२.७३ ॥
അപ്പോൾ സന്തോഷത്താൽ സർവാംഗം പുളകിതനായ ഭീഷ്മൻ വിദുരനോട് പറഞ്ഞു. 'ഭാഗ്യം, ഭാഗ്യം!' എന്ന് സന്തോഷിച്ച്, ആ മഹാമതിയെ ബഹുമാനിച്ചുകൊണ്ട്.
1.162.74
युक्तं चैवानुरूपं च कृतं तात शुभं त्वया ।
वयं विमोक्षिता दुःखात्पाण्डुपक्षो न नाशितः ॥ १.१६२.७४ ॥
'പ്രിയനേ, നീ ചെയ്തത് യുക്തവും അനുരൂപവും ശുഭവുമാണ്. ഞങ്ങൾ ദുഃഖത്തിൽനിന്ന് മോചിതരായി, പാണ്ഡുവിന്റെ പക്ഷം നശിച്ചില്ല.'
1.162.75
एवमुक्त्वा विवेशाथ पुरं जनशताकुलम् ।
कुरुभिः सहितो राजन्नागरैश्च पितामहः ॥ १.१६२.७५ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, രാജാവേ, പിതാമഹൻ ഭീഷ്മൻ കൗരവരോടും പൗരന്മാരോടുമൊപ്പം നൂറുകണക്കിന് ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
1.162.76
अथाम्बिकेयः सामात्यः सकर्णः सहसौबलः ।
सात्मजः पार्थनाशस्य स्मरंस्तथ्यं जर्ष च ॥ १.१६२.७६ ॥
അപ്പോൾ അംബികയുടെ പുത്രൻ (ധൃതരാഷ്ട്രൻ), അമാത്യന്മാരോടും കർണനോടും സൗബലനോടും തന്റെ പുത്രനോടും കൂടി, പാർഥരുടെ നാശത്തിന്റെ സത്യം ഓർത്ത് സന്തോഷിച്ചു.
1.162.77
भीष्मश्च राजन्दुर्धर्षो विदुरश्च महामतिः ।
जहृषाते स्मरन्तौ तौ जातुषाग्नेर्विमोचनम् ॥ १.१६२.७७ ॥
രാജാവേ, ദുർധർഷനായ ഭീഷ്മനും മഹാമതിയായ വിദുരനും, അരക്കുമാളികയിലെ അഗ്നിയിൽനിന്നുള്ള മോചനം ഓർത്ത് ഇരുവരും സന്തോഷിച്ചു.
1.162.78
सत्यशीलगुणाचारै रागैर्जानपदोद्भवैः ।
द्रोणादयश्च धर्मैस्तु तेषां तान्मोचितान्विदुः ॥ १.१६२.७८ ॥
സത്യശീലം, ഗുണം, ആചാരം, നാട്ടുകാരുടെ അനുരാഗം, ദ്രോണാദികളുടെ ധർമം എന്നിവയാൽ, അവർ (പാണ്ഡവർ) മോചിതരായെന്ന് അവർ അറിഞ്ഞു.
1.162.79
शौर्यलावण्यमाहात्म्यै रूपैः प्राणबलैरपि ।
स्वस्थान्पार्थानमन्यन्त पौरजानपदास्तथा ॥ १.१६२.७९ ॥
ശൗര്യം, ലാവണ്യം, മഹത്ത്വം, രൂപം, പ്രാണബലം എന്നിവയാലും നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും പാർത്ഥന്മാരെ സുരക്ഷിതരായി കരുതി.
1.162.80
अन्ये जनाः प्राकृताश्च स्त्रियश्च बहुलास्तदा ।
शङ्कमाना वदन्ति स्म दग्धा जीवन्ति वा न वा ॥ १.१६२.८० ॥
മറ്റ് സാധാരണ ജനങ്ങളും പല സ്ത്രീകളും അപ്പോൾ സംശയിച്ച് "അവർ വെന്തുപോയോ, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവോ ഇല്ലയോ?" എന്ന് പറഞ്ഞു.