มหาภารตะ · อัธยายะ 1.162

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

อ่านพร้อมความหมาย

1.162.1

अथ रात्र्यां व्यतीतायामशेषो नागरो जनः ।
तत्राजगाम त्वरितो दिदृक्षुः पाण्डुनन्दनान् ॥ १.१६२.१ ॥

ครั้นราตรีล่วงไป ชาวเมืองทั้งสิ้นต่างรีบมาที่นั้น ปรารถนาจะเห็นบุตรของปาณฑุ

1.162.2

निर्वापयन्तो ज्वलनं ते जना ददृशुस्ततः ।
जातुषं तद्गृहं दग्धममात्यं च पुरोचनम् ॥ १.१६२.२ ॥

ชาวเมืองเหล่านั้นดับเปลวไฟแล้ว จึงเห็นเรือนชาดที่ถูกเผาไหม้ และเห็นอำมาตย์ปุโรจนะก็ถูกเผาไหม้ด้วย

1.162.3

नूनं दुर्योधनेनेदं विहितं पापकर्मणा ।
पाण्डवानां विनाशायेत्येवं ते चुक्रुशुर्जनाः ॥ १.१६२.३ ॥

"แน่นอนว่านี่คือการที่ทุรโยธน์ผู้กระทำบาปกรรมวางแผนไว้เพื่อทำลายปาณฑพ" ชาวเมืองเหล่านั้นจึงคร่ำครวญกันอย่างนี้

1.162.4

विदिते धृतराष्ट्रस्य धार्तराष्ट्रो न संशयः ।
दग्धवान्पाण्डुदायादान्न ह्येतत्प्रतिषिद्धवान् ॥ १.१६२.४ ॥

เมื่อธฤตราษฎร์ทราบเรื่องแล้ว บุตรของธฤตราษฎร์ได้เผาทายาทของปาณฑุ ไม่ต้องสงสัยเลย และเขาก็มิได้ห้ามเรื่องนี้

1.162.5

नूनं शान्तनवोऽपीह न धर्मनुवर्तते ।
द्रोणश्च विदुरश्चैव कृपश्चान्ये च कौरवाः ॥ १.१६२.५ ॥

แน่นอนว่าแม้บุตรของศานตนุในที่นี้ก็มิได้ดำเนินตามธรรม โทรณะ วิทุระ กฤปะ และเการพอื่น ๆ ก็เช่นกัน

1.162.6

नावेक्षन्ते ह तं धर्मं धर्मात्मानोऽप्यहो विधेः ।
श्रुतवन्तोऽपि विद्वांसो धनवद्वशगा अहो ॥ १.१६२.६ ॥

ว่าแล้วโอ ธรรมนั้นแม้แต่ผู้มีใจยึดธรรมก็มิได้เห็นแก่ธรรม เพราะโชคชะตา โอ แม้แต่ปราชญ์ผู้รอบรู้ก็ตกอยู่ใต้อำนาจของทรัพย์สมบัติ

1.162.7

साधूननाथान्धर्मिष्ठात्सत्यव्रतपरायणान् ।
नावेक्षन्ते महान्तोऽपि दैवं तेषां परायणम् ॥ १.१६२.७ ॥

แม้ผู้ยิ่งใหญ่ก็มิได้เหลียวแลคนดี คนที่ไร้ที่พึ่ง ผู้ยึดมั่นในธรรม ผู้ตั้งใจในสัตยวรต ที่พึ่งของคนเหล่านั้นคือโชคชะตา

1.162.8

ते वयं धृतराष्ट्राय प्रेषयामो दुरात्मने ।
संवृत्तस्ते परः कामः पाण्डवान्दग्धवानसि ॥ १.१६२.८ ॥

เราทั้งหลายจะส่งข่าวนี้ไปยังธฤตราษฎร์ ผู้มีจิตชั่วร้ายนั้นว่า ความปรารถนาสูงสุดของท่านสำเร็จแล้ว ท่านได้เผาปาณฑพเสียแล้ว

1.162.9

ततो व्यपोहमानास्ते पाण्डवार्थे हुताशनम् ।
निषादीं ददृशुर्दग्धां पञ्चपुत्रामनागसम् ॥ १.१६२.९ ॥

จากนั้น เมื่อปัดกวาดกองไฟที่ก่อขึ้นเพื่อปาณฑพออกไป ชาวเมืองก็เห็นหญิงนิษาทที่ถูกเผาพร้อมบุตรห้าคน ผู้ไร้ความผิด

1.162.10

इतः पश्यत कुन्तीयं दग्धा शेते तपस्विनी ।
पुत्रैः सहैव वार्ष्णेयी हन्तेत्याहुः स्म नागराः ॥ १.१६२.१० ॥

"ดูนี่! กุนตีผู้เป็นนักพรตหญิงถูกเผานอนอยู่ที่นี่ ผู้นี้เป็นสตรีแห่งวงศ์วฤษณี นอนอยู่พร้อมกับบุตรของนาง อนิจจา!" ชาวเมืองจึงกล่าวกันอย่างนั้น

1.162.11

खनकेन तु तेनैव वेश्म शोधयता बिलम् ।
पांसुभिः पिहितं तच्च पुरुषैस्तैर्न लक्षितम् ॥ १.१६२.११ ॥

ด้วยคนขุดผู้เดียวกันนั้นเอง ขณะกำลังเก็บกวาดเรือน อุโมงค์ได้ถูกขุดขึ้น และถูกกลบด้วยฝุ่น บุรุษเหล่านั้นจึงไม่ได้สังเกตเห็น

1.162.12

ततस्ते प्रेषयामासुर्धृतराष्ट्राय नागराः ।
पाण्डवानग्निना दग्धानमात्यं च पुरोचनम् ॥ १.१६२.१२ ॥

จากนั้นชาวเมืองจึงส่งข่าวไปยังธฤตราษฎร์ว่า "ปาณฑพถูกไฟเผาแล้ว และอำมาตย์ปุโรจนะก็ถูกเผาด้วย"

1.162.13

श्रुत्वा तु धृतराष्ट्रस्तद्राजा सुमहदप्रियम् ।
विनाशं पाण्डुपुत्राणां विललाप सुदुःखितः ॥ १.१६२.१३ ॥

เมื่อได้ฟังข่าวอันเป็นที่ไม่น่าพอใจยิ่งนี้ คือความพินาศของบุตรปาณฑุ พระราชาธฤตราษฎร์ผู้ทุกข์ระทมอย่างยิ่งก็คร่ำครวญ

1.162.14

अन्तर्हृष्टमनाश्चासौ बहिर्दुःखसमन्वितः ।
अन्तःशीतो बहिश्चोष्णो ग्रीष्मेऽगाधह्वदोयथा ॥ १.१६२.१४ ॥

ภายในใจของเขายินดี แต่ภายนอกเต็มไปด้วยความโศก ภายในเย็นเฉียบ ภายนอกร้อนรน เหมือนทะเลสาบลึกในฤดูร้อน

1.162.15

अद्य पाण्डुर्मृतो राजा मम भ्राता महायशाः ।
तेषु वीरेषु दग्धेषु मात्रा सह विशेषतः ॥ १.१६२.१५ ॥

วันนี้ท้าวปาณฑุพี่ชายของข้า ผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ สิ้นพระชนม์แล้ว และบรรดาวีรบุรุษเหล่านั้น โดยเฉพาะพร้อมกับมารดาของพวกเขา ได้ถูกเผาแล้ว

1.162.16

गच्छन्तु पुरुषाः शीघ्रं नगरं वारणावतम् ।
सत्कारयन्तु तान्वीरान्कुन्तीं राजसुतां च ताम् ॥ १.१६२.१६ ॥

ขอให้คนไปยังเมืองวารณาวตโดยด่วน และให้เกียรติวีรบุรุษเหล่านั้น และกุนตี พระธิดาของกษัตริย์

1.162.17

ये च तत्र मृतास्तेषां सुहृदः सन्ति तानपि ।
कारयन्तु च कुल्यानि शुभ्राणि च बृहन्ति च ॥ १.१६२.१७ ॥

และขอให้เรียกมิตรสหายของผู้ที่ตายที่นั่นมาด้วย และขอให้ประกอบพิธีวงศ์ตระกูลอันบริสุทธิ์และยิ่งใหญ่

1.162.18

मम दग्धा महात्मानः कुलवंशविवर्धनाः ॥ १.१६२.१८ ॥

บุตรผู้มีจิตใจสูงส่งของข้า ผู้ทำให้วงศ์ตระกูลเจริญรุ่งเรือง ได้ถูกเผาเสียแล้ว

1.162.19

एवं गते मया शक्यं यद्यत्कारयितुं हितम् ।
पाण्डवानां च कुन्त्याश्च तत्सर्वं क्रियतां धनैः ॥ १.१६२.१९ ॥

เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว สิ่งใดที่ข้าพอจะกระทำเพื่อประโยชน์ของปาณฑพและกุนตี ขอให้ทำทั้งหมดนั้นด้วยทรัพย์สมบัติเถิด

1.162.20

समेताश्च ततः सर्वे भीष्मेण सह कौरवाः ।
धृतराष्ट्रः सपुत्रश्च गङ्गामभिमुखा ययुः ॥ १.१६२.२० ॥

จากนั้นเการพทั้งหมดได้มาพร้อมกับภีษมะ และธฤตราษฎร์พร้อมบุตรของเขาก็มุ่งไปยังแม่น้ำคงคา

1.162.21

एकवस्त्रा निरानन्दा निराभरणवेष्टनः ।
उदकं कर्तुकामा वै पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ १.१६२.२१ ॥

สวมผ้าผืนเดียว ไม่มีความยินดี ไม่สวมเครื่องประดับหรือผ้าโพกศีรษะ ต่างประสงค์จะทำอุทกทานถวายแด่ปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่

1.162.22

एवं गत्वा ततश्चक्रे ज्ञातिभिः परिवारितः ।
उदकं पाण्डुपुत्राणां धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ १.१६२.२२ ॥

ท้าวธฤตราษฎร์ โอรสของอัมพิกา ไปถึงแล้วเช่นนั้น ล้อมรอบด้วยญาติพี่น้อง จึงทำอุทกทานแด่โอรสของท้าวปาณฑุ

1.162.23

रुरुदुः सहिताः सर्वे भृशं शोकपरायणाः ।
हा युधिष्ठिर कौरव्य हा भीम इति चापरे ॥ १.१६२.२३ ॥

ทุกคนรวมกันร่ำไห้ จมอยู่ในความโศกอย่างยิ่ง บ้างร้องว่า "ว้าโอ้ ยุธิษฐิระ โอ้ผู้สืบเชื้อสายกุรุ ว้าโอ้ ภีมะ"

1.162.24

हा फल्गुनेति चाप्यन्ये हा यमाविति चापरे ।
कुन्तीमार्ताश्च शोचन्त उदकं चक्रिरे जनाः ॥ १.१६२.२४ ॥

บ้างร้องว่า "ว้าโอ้ ผู้เกิดในฟัลคุนะ" อีกพวกหนึ่งร้องว่า "ว้าโอ้ คู่แฝดทั้งสอง" ผู้คนที่ทุกข์ทรมานด้วยความโศกของกุนตี คร่ำครวญแล้วทำอุทกทาน

1.162.25

अन्ये पौरजनाश्चैवमन्वशोचन्त पाण्डवान् ।
विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे शोकं वेद परं हि सः ॥ १.१६२.२५ ॥

ชาวเมืองคนอื่น ๆ ก็โศกเศร้าเช่นกันต่อปาณฑพ แต่วิทุระโศกเศร้าเพียงเล็กน้อย เพราะท่านรู้ความจริงอันสูงสุด

1.162.26

विदुरो धृतराष्ट्रस्य जानन्सर्वं मनोगतम् ।
तेनायं विधिना सृष्टः कुटिलः कपटाशयः ॥ १.१६२.२६ ॥

วิทุระรู้ทุกสิ่งในใจของท้าวธฤตราษฎร์ จึงรู้ว่าด้วยชะตานั้น คนผู้นี้ถูกสร้างให้เป็นคนคดโกง มีเจตนาหลอกลวง

1.162.27

इत्येवं चिन्तयन्राजन्विदुरो विदुषां वरः ।
लोकानां दर्शयन्दुःखं दुःखितैः सह बान्धवैः ॥ १.१६२.२७ ॥

ข้าแต่พระราชา วิทุระ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้ ครุ่นคิดดังนี้ แล้วแสดงความทุกข์ของตนแก่ประชาชน พร้อมกับญาติพี่น้องที่โศกเศร้า

1.162.28

मनसाऽचिन्तयत्पार्थान्कियद्दूरं गता इति ।
सहिताः पाण्डवाः पुत्रा इति चिन्तापरोऽभवत् ॥ १.१६२.२८ ॥

ท่านคิดในใจว่า "ปารถะไปได้ไกลเพียงไรแล้วหนอ โอรสของท้าวปาณฑุยังอยู่ด้วยกันหรือไม่" ท่านจึงจมอยู่ในความคิดกังวล

1.162.29

ततः प्रव्यथितो भीष्मः पाण्डुराजसुतान्मृतान् ।
सह मात्रेति तच्छ्रुत्वा विललाप रुरोद च ॥ १.१६२.२९ ॥

ครั้นแล้ว ภีษมะผู้เศร้าโศกอย่างยิ่ง ได้ยินว่าโอรสของพระราชาปาณฑุสิ้นชีพพร้อมกับมารดา จึงคร่ำครวญและร้องไห้

1.162.30

हा युधिष्ठिर हा भीम हा धनञ्जय हा यमौ ।
हा पृथे सह पुत्रैस्त्वमेकरात्रेण स्वर्गता ॥ १.१६२.३० ॥

ว้าโอ้ ยุธิษฐิระ ว้าโอ้ ภีมะ ว้าโอ้ ธนัญชัย ว้าโอ้ คู่แฝดทั้งสอง ว้าโอ้ ปฤถา เจ้าได้ไปสู่สวรรค์พร้อมกับโอรสทั้งหลายในราตรีเดียว

1.162.31

मात्रा सह कुमारास्ते सर्वे तत्रैव संस्थिताः ।
न हि तौ नोत्सहेयातां भीमसेनधनञ्जयौ ॥ १.१६२.३१ ॥

โอรสทั้งหลายของเจ้านอนอยู่ที่นั่นพร้อมกับมารดา ภีมเสนะและธนัญชัยคงทนต่อเรื่องนี้ไม่ได้แน่

1.162.32

तरसा वेगितात्मानौ निर्भेत्तुमपि मन्दरम् ।
परासुत्वं न पश्यामि पृथायाः सह पाण्डवैः ॥ १.१६२.३२ ॥

ทั้งสองผู้มีใจเร็วนั้นแม้จะผ่ากลางเขามันทระก็ทำได้ ข้าไม่เห็นว่าปฤถาพร้อมด้วยปาณฑพจะถึงความตาย

1.162.33

सर्वथा विकृतं तत्तु यदि ते निधनं गताः ।
धर्मराजः स निर्दिष्टो ननु विप्रैर्युधिष्ठिरः ॥ १.१६२.३३ ॥

หากเขาเหล่านั้นถึงความสิ้นชีวิตจริง เรื่องนั้นก็วิปริตอย่างยิ่ง ยุธิษฐิระ พระราชาแห่งธรรม ซึ่งพราหมณ์ทั้งหลายได้ประกาศไว้แล้ว

1.162.34

पृथिव्यां च रथिश्रेष्ठो भविता स धनञ्जयः ।
सत्यव्रतो धर्मदत्तः सत्यवाक्छुभलक्षणः ॥ १.१६२.३४ ॥

ธนัญชัยนั้นจะเป็นยอดแห่งนักรบรถศึกบนแผ่นดิน ผู้รักษาคำสัตย์ ได้รับการประทานมาโดยธรรม วาจาสัตย์ และมีลักษณะอันเป็นมงคล

1.162.35

कथं कालवशं प्राप्तः पाण्डवेयो युधिष्ठिरः ।
आत्मानमुपमां कृत्वा परेषां वर्तते तु यः ॥ १.१६२.३५ ॥

โอรสของท้าวปาณฑุ ยุธิษฐิระ ผู้ปฏิบัติต่อผู้อื่นเสมือนปฏิบัติต่อตนเอง เหตุใดจึงต้องตกอยู่ในอำนาจของกาลเวลาเล่า

1.162.36

मात्रा सहैव कौरव्यः कथं कालवशं गतः ।
पालितः सुचिरं कालं फलकाले यथा द्रुमः ॥ १.१६२.३६ ॥

เหตุใดกษัตริย์แห่งกุรุวงศ์พร้อมกับมารดาจึงตกอยู่ในอำนาจของกาลเวลา เหมือนต้นไม้ที่ถูกเลี้ยงดูมาอย่างยาวนานแล้วล้มลงเมื่อถึงคราวออกผล

1.162.37

भग्नः स्याद्वायुवेगेन तथा राजा युधिष्ठिरः ।
यौवराज्येऽभिषिक्तेन पितुर्येनाहृतं यशः ॥ १.१६२.३७ ॥

พระราชายุธิษฐิระคงแตกหักไป เหมือนต้นไม้ที่ถูกแรงลมพัดหัก ผู้ซึ่งได้รับการอภิเษกเป็นรัชทายาท และนำเกียรติยศมาสู่บิดา

1.162.38

आत्मनश्च पितुश्चैव सत्यधर्मप्रवृत्तिभिः ।
यच्च सा वनवासेन तन्माता दुःखभागिनी ॥ १.१६२.३८ ॥

ด้วยการประพฤติตามสัจจะและธรรมของตนเองและของบิดา และด้วยการถูกเนรเทศไปป่า มารดาของเขาจึงต้องรับส่วนแห่งความทุกข์

1.162.39

कालेन सह संमग्नो धिक्कृतान्तमनर्थकम् ।
यच्च सा वनवासेन तन्माता दुःखभागिनी ॥ १.१६२.३९ ॥

จมอยู่กับกาลเวลา ช่างน่าละอายต่อยมที่ไร้ประโยชน์ และด้วยการถูกเนรเทศไปป่า มารดาของเขาจึงต้องรับส่วนแห่งความทุกข์

1.162.40

पुत्रगृध्नुतया कुन्ती न भर्तारं मृतात्वनु ।
अल्पकालं कुले जाता भर्तुः प्रीतिमवाप या ॥ १.१६२.४० ॥

ด้วยความปรารถนาจะมีบุตร กุนตีมิได้ตามสามีผู้สิ้นชีพไป นางเกิดในตระกูลนี้เพียงช่วงเวลาสั้น ๆ แต่ได้รับความรักใคร่จากสามี

1.162.41

दग्धाऽद्य सह पुत्रैः सा असंपूर्णमनोरा ।
मृतो भीम इति श्रुत्वा मनो न श्रद्दधाति मे ॥ १.१६२.४१ ॥

วันนี้นางถูกเผาพร้อมกับลูกชายทั้งหลาย ความปรารถนาของนางยังไม่สมหวัง เมื่อได้ยินว่าภีมะสิ้นชีวิตแล้ว ใจของข้าพเจ้าไม่อาจเชื่อได้

1.162.42

एतच्च चिन्तयानस्य व्यथितं बहुधा मनः ।
अवधूय च मे देहं हृदयेन विदीर्यते ॥ १.१६२.४२ ॥

ขณะที่ข้าพเจ้าครุ่นคิดถึงเรื่องนี้ ใจของข้าพเจ้าก็ทุกข์ระทมด้วยประการต่างๆ ร่างกายสั่นสะท้าน หัวใจของข้าพเจ้าแทบแตกสลาย

1.162.43

पीनस्कन्धश्चारुबाहुर्मेरुकूटसमो युवा ।
मृतो भीम इति श्रुत्वा मनो न श्रद्दधाति मे ॥ १.१६२.४३ ॥

ภีมะเป็นหนุ่มไหล่กว้าง แขนงาม เปรียบดั่งยอดเขาเมรุ เมื่อได้ยินว่าภีมะสิ้นชีวิตแล้ว ใจของข้าพเจ้าไม่อาจเชื่อได้

1.162.44

अतित्यागी च योधी च क्षिप्रहस्तो दृढायुधः ।
प्रपत्तिमाँल्लब्धलक्षो रथयानविशारदः ॥ १.१६२.४४ ॥

เป็นผู้เสียสละอย่างยิ่งและเป็นนักรบ มือไวเป็นเลิศ อาวุธแน่นหนา มีความมุ่งมั่น แม่นในการเล็ง และชำนาญในการขับรถศึก

1.162.45

दूरपाती त्वसंभ्रान्तो महावीर्यो महास्त्रवान् ।
अदीनात्मा नरश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ १.१६२.४५ ॥

ยิงไกลและไม่หวั่นไหว มีกำลังอันยิ่งใหญ่และมีอาวุธทิพย์มากมาย มีจิตใจไม่ท้อถอย เป็นยอดแห่งมนุษย์ เป็นเลิศกว่านักธนูทั้งปวง

1.162.46

येन प्राच्याश्च सौवीरा दाक्षिणात्याश्च निर्जिताः ।
ख्यापितं येन शूरेण त्रिषु लोकेषु पौरुषम् ॥ १.१६२.४६ ॥

ผู้ซึ่งพิชิตชาวปราจีน ชาวเสาวีระ และชาวทักษิณได้ ผู้กล้าหาญผู้นั้นได้ทำให้ความกล้าหาญของตนเลื่องลือไปในสามโลก

1.162.47

यस्मिञ्जाते विशोकाऽभूत्कुन्ती पाण्डुश्च वीर्यवान् ।
पुरन्दरसमो जिष्णुः कथं कालवशं गतः ॥ १.१६२.४७ ॥

เมื่อเขาเกิด กุนตีและปาณฑุผู้มีกำลังก็พ้นจากความโศก เหตุใดชิษณุผู้เสมอด้วยปุรันทระจึงต้องตกอยู่ใต้อำนาจของกาลเวลา

1.162.48

कथं तावृषभष्कन्धौ सिंहविक्रान्तगामिनौ ।
मर्त्यधर्ममनुप्राप्तौ यमावरिनिवर्हणौ ॥ १.१६२.४८ ॥

เหตุใดสองพี่น้องผู้มีไหล่ดุจโคถึก ก้าวย่างดุจราชสีห์ ผู้ปราบศัตรูได้ จึงต้องรับกฎแห่งความเป็นมนุษย์

1.162.49

वत्सा गताः क्व मां वृद्धं विहाय भृशमातुरम् ।
हा स्नुषे मम वार्ष्णेयि निधाय हृदि मे शुचम् ॥ १.१६२.४९ ॥

ลูกๆ ของข้าไปไหนเสียแล้ว ทิ้งให้ข้าซึ่งแก่ชราและทุกข์ทรมานยิ่งนัก อนิจจา ลูกสะใภ้วารษเณยี ท่านทิ้งความเศร้าโศกไว้ในใจของข้า

1.162.50

वारणावतयात्रायां के स्युर्वै शकुनाः पथि ।
एवमल्पायुषो लोके भविष्यन्ति पृथासुताः ॥ १.१६२.५० ॥

ระหว่างการเดินทางไปวารณาวตะ มีลางบอกเหตุอะไรบนทางบ้างหรือ เหตุใดบุตรของปฤถาจึงจะมีอายุสั้นในโลกนี้เช่นนั้น

1.162.51

संशप्ता इति कैर्यूयं वत्सान्दर्शय मे पृथे ।
ममैव नाथा मन्नाथा मम नेत्राणि पाण्डवाः ॥ १.१६२.५१ ॥

ใครสาปพวกเจ้า โอ ปฤถา จงแสดงลูกๆ ให้ข้าเห็นเถิด ปาณฑพเอ๋ย พวกเจ้าเป็นที่พึ่งของข้าเพียงผู้เดียว เป็นดวงตาของข้า

1.162.52

हा पाण्डवा मे हे वत्सा हा सिंहशिशवो मम ।
मातङ्गा हा ममोत्तुङ्गा हा ममानन्दवर्धनाः ॥ १.१६२.५२ ॥

อนิจจา ปาณฑพลูกของข้า อนิจจา ลูกสิงโตของข้า อนิจจา ช้างของข้า อนิจจา ผู้สูงส่งของข้า อนิจจา ผู้เพิ่มพูนความสุขของข้า

1.162.53

मम हीनस्य युष्माभिः सर्वलोकास्तमोवृताः ।
कदा द्रष्टाऽस्मि कौन्तेयांस्तरुणादित्यवर्चसः ॥ १.१६२.५३ ॥

เมื่อขาดพวกเจ้า โลกทั้งปวงของข้าก็มืดมนไปด้วยความมืด เมื่อไรข้าจะได้เห็นบุตรของกุนตี ผู้รุ่งโรจน์ดุจอาทิตย์ยามอรุณ

1.162.54

अदृष्ट्वा वो महाबाहून्पुत्रवन्मम नन्दनाः ।
क्व गतिर्मे क्व गच्छामि कुतो द्रक्ष्यामि मे शिशून् ॥ १.१६२.५४ ॥

ไม่ได้เห็นพวกเจ้า ผู้มีแขนอันทรงพลัง ผู้เป็นที่รักของข้าดุจบุตร ข้าจะไปพึ่งพาที่ไหนได้ ข้าจะไปไหนดี และจะได้เห็นลูกๆ ของข้าจากที่ใด

1.162.55

हा युधिष्ठिर हा भीम हा हा फल्गुन हा यमौ ।
मा गच्छत निवर्तध्वं मयि कोपं विमुञ्चत ॥ १.१६२.५५ ॥

อนิจจา ยุธิษฐิระ อนิจจา ภีมะ อนิจจา ฟัลคุนะ อนิจจา ฝาแฝดทั้งสอง อย่าไปเลย จงหันกลับมาเถิด และอย่าโกรธข้าเลย

1.162.56

श्रुत्वा तत्क्रन्दितं तस्य तिलोदं च प्रसिञ्चतः ।
देशं कालं समाज्ञाय विदुरः प्रत्यभाषत ॥ १.१६२.५६ ॥

เมื่อได้ยินเสียงคร่ำครวญของเขา และเห็นเขาพรมน้ำผสมงา รู้ชัดถึงสถานที่และเวลาแล้ว วิทุระจึงตอบเขา

1.162.57

मा शोचीस्त्वं नरव्याघ्र जहि शोकं महाधृते ।
न तेषां विद्यते मृत्युः प्राप्तकालं कृतं मया ॥ १.१६२.५७ ॥

อย่าโศกเศร้าเลย โอ เสือในหมู่มนุษย์ จงละความโศกเสียเถิด โอ ผู้มั่นคงยิ่ง ความตายไม่มีแก่พวกเขา สิ่งนี้ข้าได้กระทำไปตามกาลอันสมควรแล้ว

1.162.58

एतच्च तेभ्य उदकं विप्रसिञ्च न भारत ।
क्षत्तेदमब्रवीद्भीष्मं कौरवाणामशृण्वताम् ॥ १.१६२.५८ ॥

และอย่าเทน้ำนี้ให้พวกเขาเลย โอ ภารตะ วิทุระได้กล่าวเรื่องนี้แก่ภีษมะ ขณะที่เการพทั้งหลายกำลังฟังอยู่

1.162.59

क्षत्तारमुपसंगम्य बाष्पोत्पीडकलस्वरः ।
मन्दंमन्दमुवाचेदं विदुरं संगमे नृप ॥ १.१६२.५९ ॥

โอ พระราชา ด้วยเสียงที่สั่นเครือเพราะน้ำตา เขาค่อยๆ เข้าไปหาวิทุระและกล่าวเรื่องนี้แก่วิทุระ ในที่ประชุม

1.162.60

कथं ते तात जीवन्ति पाण्डोः पुत्रा महाबलाः ।
कथमस्मत्कृते पक्षः पाण्डोर्न हि निपातितः ॥ १.१६२.६० ॥

ท่านผู้เป็นที่รัก บุตรทั้งหลายของปาณฑุผู้มีกำลังมหาศาลยังมีชีวิตอยู่ได้อย่างไร และเหตุใดฝ่ายของปาณฑุจึงยังไม่ถูกโค่นล้มเพราะเรา

1.162.61

कथं मत्प्रमुखाः सर्वे प्रमुक्ता महतो भयात् ।
जननी गरुडेनेव कुरवस्ते समुद्धृताः ॥ १.१६२.६१ ॥

ท่านทั้งหลายผู้มีข้าพเจ้าเป็นหัวหน้า และพวกกุรุทั้งปวง รอดพ้นจากภัยใหญ่นั้นได้อย่างไร ท่านถูกยกขึ้นเหมือนที่ครุฑยกมารดาขึ้น

1.162.62

एवमुक्तस्तु कौरव्य कौरवाणामशृण्वताम् ।
आचचक्षे स धर्मात्मा भीष्मायाद्भुतकर्मणे ॥ १.१६२.६२ ॥

เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายกุรุ ขณะที่พวกเการพทั้งหลายกำลังฟังอยู่ ผู้มีจิตใจชอบธรรมนั้นได้กล่าวแก่ภีษมะ ผู้กระทำกิจอันน่าอัศจรรย์

1.162.63

धृतराष्ट्रस्य शकुने राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
विनाशे पाण्डुपुत्राणां कृतो मतिविनिश्चयः ॥ १.१६२.६३ ॥

ในการทำลายบุตรของปาณฑุ ท้าวธฤตราษฎร์และพระราชาทุรโยธน์ได้ตัดสินใจอย่างแน่วแน่

1.162.64

तत्राहमपि च ज्ञात्वा तस्य पापस्य निश्चयम् ।
तं जिघांसुरहं चापि तेषामनुमते स्थितः ॥ १.१६२.६४ ॥

แม้ข้าพเจ้าก็รู้ความตั้งใจแน่วแน่ของคนบาปนั้น และแม้ข้าพเจ้าปรารถนาจะฆ่าเขา ข้าพเจ้าก็ยังอยู่ที่นั่นด้วยความยินยอมของพวกเขา

1.162.65

ततो जतुगृहं गत्वा दहनेऽस्मिन्नियोजिते ।
पृथायाश्च सपुत्राया धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.१६२.६५ ॥

จากนั้นจึงไปยังเรือนชาด เมื่อไฟนี้ถูกจุดขึ้น ตามคำสั่งของโอรสธฤตราษฎร์ เพื่อพระปฤถาและบุตรทั้งหลายของนาง

1.162.66

ततः खनकमाहूय सुरङ्गं वै बिलं तदा ।
सुगूढं कारयित्वा ते कुन्त्या पाण्डुसुतास्तदा ॥ १.१६२.६६ ॥

จากนั้น ได้เรียกช่างขุดมา และให้ขุดอุโมงค์ลับมาก บรรดาบุตรของปาณฑุพร้อมด้วยกุนตีจึงหนีออกไปทางนั้น

1.162.67

निष्क्रामिता मया पूर्वं मा स्म शोके मनः कृथाः ।
ततस्तु नावमारोप्य सहपुत्रां पृथामहम् ॥ १.१६२.६७ ॥

ข้าพเจ้านำพวกเขาออกไปก่อนแล้ว ขออย่าให้จิตใจของท่านจมอยู่กับความเศร้าโศกเลย จากนั้นข้าพเจ้าจึงให้พระปฤถาพร้อมบุตรขึ้นเรือ แล้วพาพวกเขาไปเอง

1.162.68

दत्त्वाऽभयं सपुत्रायै कुन्त्यै गृहमदाहयम् ।
तस्मात्ते मा स्म भूद्दुःखं मुक्ताः पापात्तु पाण्डवाः ॥ १.१६२.६८ ॥

ข้าพเจ้าให้ความปลอดภัยแก่กุนตีพร้อมบุตรทั้งหลาย แล้วจึงให้เผาเรือนนั้น เพราะฉะนั้นขออย่าให้เกิดความทุกข์แก่ท่านเลย ปาณฑพทั้งหลายพ้นจากบาปนั้นแล้ว

1.162.69

निर्गताः पाण्डवा राजन्मात्रा सह परन्तपाः ।
अग्निहादान्महाघोरान्मया तस्मादुपायतः ॥ १.१६२.६९ ॥

ข้าแต่พระราชา ปาณฑพผู้ทำลายศัตรูทั้งหลายได้ออกมาพร้อมมารดาจากไฟอันน่ากลัวยิ่งนั้น ด้วยอุบายที่ข้าพเจ้าคิดขึ้น

1.162.70

मा स्म शोकमिमं कार्षीर्जीवन्त्येव च पाण्डवाः ।
प्रच्छन्ना विचिरिष्यन्ति यावत्कालस्य पर्ययः ॥ १.१६२.७० ॥

อย่าโศกเศร้าเลย ปาณฑพทั้งหลายยังมีชีวิตอยู่แน่นอน พวกเขาจะซ่อนตัวและพเนจรไป จนกว่าวงจรแห่งกาลเวลาจะหมุนไป

1.162.71

तस्मिन्युधिष्ठिरं काले द्रक्ष्यन्ति भुवि मानवाः ।
विमलं कृष्णपक्षान्ते जगच्चन्द्रमिवोदितम् ॥ १.१६२.७१ ॥

ในเวลานั้น มนุษย์บนแผ่นดินจะได้เห็นยุธิษฐิระ ดุจพระจันทร์อันบริสุทธิ์ที่ขึ้นในตอนสิ้นปักษ์มืด

1.162.72

न तस्य नाशं पश्यामि यस्य भ्राता धनञ्जयः ।
भीमसेनश्च दुर्धर्षौ माद्रीपुत्रौ च तौ यमौ ॥ १.१६२.७२ ॥

ข้าพเจ้าไม่เห็นความพินาศของผู้ที่มีธนญชัยเป็นพี่น้อง และมีภีมเสนผู้ไม่อาจถูกต่อกรได้ กับบุตรทั้งสองของมาทรี คือฝาแฝดนั้น

1.162.73

ततः संहृष्टसर्वाङ्गो भीष्मो विदुरमब्रवीत् ।
दिष्ट्यादिष्ट्येति संहृष्टः पूजयानो महामतिम् ॥ १.१६२.७३ ॥

จากนั้น ภีษมะมีร่างกายทั้งหมดปีติยินดี ได้กล่าวแก่วิทุระ พลางกล่าวซ้ำแล้วซ้ำอีกว่า "โชคดี โชคดี" ด้วยความยินดี พลางให้เกียรติแก่ผู้มีปัญญายิ่งนั้น

1.162.74

युक्तं चैवानुरूपं च कृतं तात शुभं त्वया ।
वयं विमोक्षिता दुःखात्पाण्डुपक्षो न नाशितः ॥ १.१६२.७४ ॥

"ลูกรัก สิ่งที่ท่านทำนั้นเหมาะสม สอดคล้อง และเป็นมงคลยิ่ง พวกเราได้พ้นจากความทุกข์แล้ว และฝ่ายปาณฑุก็มิได้ถูกทำลาย"

1.162.75

एवमुक्त्वा विवेशाथ पुरं जनशताकुलम् ।
कुरुभिः सहितो राजन्नागरैश्च पितामहः ॥ १.१६२.७५ ॥

ข้าแต่พระราชา เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ปิตามหะภีษมะก็เข้าสู่นครที่เต็มไปด้วยประชาชนนับร้อย พร้อมด้วยพวกกุรุและชาวเมือง

1.162.76

अथाम्बिकेयः सामात्यः सकर्णः सहसौबलः ।
सात्मजः पार्थनाशस्य स्मरंस्तथ्यं जर्ष च ॥ १.१६२.७६ ॥

จากนั้น โอรสของอัมพิกา พร้อมด้วยอำมาตย์ กับกรรณะ กับศกุนีแห่งสุพละ และกับบุตรของตน ได้ปีติยินดี เมื่อระลึกถึงความจริงแห่งการทำลายพระปารถทั้งหลาย

1.162.77

भीष्मश्च राजन्दुर्धर्षो विदुरश्च महामतिः ।
जहृषाते स्मरन्तौ तौ जातुषाग्नेर्विमोचनम् ॥ १.१६२.७७ ॥

ข้าแต่พระราชา ทั้งภีษมะผู้ไม่อาจต้านทานได้ และวิทุระผู้มีปัญญายิ่ง ต่างปีติยินดี เมื่อระลึกถึงการพ้นจากไฟแห่งเรือนชาด

1.162.78

सत्यशीलगुणाचारै रागैर्जानपदोद्भवैः ।
द्रोणादयश्च धर्मैस्तु तेषां तान्मोचितान्विदुः ॥ १.१६२.७८ ॥

ด้วยความสัตย์ ความประพฤติดี คุณธรรม และความรักของประชาชนในแผ่นดิน รวมทั้งด้วยธรรมของโทรณะและคนอื่น ๆ พวกเขาจึงรู้ว่าบุคคลเหล่านั้นได้รับการปลดปล่อยแล้ว

1.162.79

शौर्यलावण्यमाहात्म्यै रूपैः प्राणबलैरपि ।
स्वस्थान्पार्थानमन्यन्त पौरजानपदास्तथा ॥ १.१६२.७९ ॥

ด้วยความกล้าหาญ ความงาม ความยิ่งใหญ่ รูปร่าง และกำลังชีวิต ชาวเมืองและชาวชนบทจึงเห็นว่าโอรสของพระปฤถาปลอดภัยดี

1.162.80

अन्ये जनाः प्राकृताश्च स्त्रियश्च बहुलास्तदा ।
शङ्कमाना वदन्ति स्म दग्धा जीवन्ति वा न वा ॥ १.१६२.८० ॥

ผู้คนสามัญอื่น ๆ และสตรีจำนวนมากในขณะนั้น ต่างสงสัยและกล่าวว่า "พวกเขาถูกเผาแล้วหรือยังมีชีวิตอยู่ หรือไม่"