మహాభారతం · అధ్యాయం 1.162
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.162.1
अथ रात्र्यां व्यतीतायामशेषो नागरो जनः ।
तत्राजगाम त्वरितो दिदृक्षुः पाण्डुनन्दनान् ॥ १.१६२.१ ॥
అప్పుడు రాత్రి గడిచిన తర్వాత, నగరంలోని ప్రజలంతా పాండుపుత్రులను చూడాలనే కోరికతో త్వరగా అక్కడికి వచ్చారు.
1.162.2
निर्वापयन्तो ज्वलनं ते जना ददृशुस्ततः ।
जातुषं तद्गृहं दग्धममात्यं च पुरोचनम् ॥ १.१६२.२ ॥
ఆ జనులు మంటలను ఆర్పుతూ, అప్పుడు లక్క గృహం కాలిపోయి ఉండటాన్ని, మంత్రి పురోచనుడు కూడా కాలిపోయి ఉండటాన్ని చూశారు.
1.162.3
नूनं दुर्योधनेनेदं विहितं पापकर्मणा ।
पाण्डवानां विनाशायेत्येवं ते चुक्रुशुर्जनाः ॥ १.१६२.३ ॥
'ఇది నిశ్చయంగా పాపకర్ముడైన దుర్యోధనుడు పాండవుల వినాశం కోసం పన్నిన కుట్ర' అని ఆ జనులు ఇలా గోలపెట్టారు.
1.162.4
विदिते धृतराष्ट्रस्य धार्तराष्ट्रो न संशयः ।
दग्धवान्पाण्डुदायादान्न ह्येतत्प्रतिषिद्धवान् ॥ १.१६२.४ ॥
ధృతరాష్ట్రునికి తెలిసే ధృతరాష్ట్రపుత్రుడు పాండుదాయాదులను దహించాడు, సందేహం లేదు; దీన్ని అతడు నిరోధించలేదు.
1.162.5
नूनं शान्तनवोऽपीह न धर्मनुवर्तते ।
द्रोणश्च विदुरश्चैव कृपश्चान्ये च कौरवाः ॥ १.१६२.५ ॥
నిశ్చయంగా ఇక్కడ శంతనుని కుమారుడు (భీష్ముడు) కూడా ధర్మాన్ని అనుసరించడం లేదు; ద్రోణుడు, విదురుడు, కృపుడు మరియు ఇతర కౌరవులు కూడా (ధర్మాన్ని అనుసరించడం లేదు).
1.162.6
नावेक्षन्ते ह तं धर्मं धर्मात्मानोऽप्यहो विधेः ।
श्रुतवन्तोऽपि विद्वांसो धनवद्वशगा अहो ॥ १.१६२.६ ॥
అయ్యో, విధివశాత్తు ధర్మాత్ములు కూడా ఆ ధర్మాన్ని పట్టించుకోవడం లేదు; అయ్యో, శాస్త్రజ్ఞులైన విద్వాంసులు కూడా ధనానికి వశులయ్యారు.
1.162.7
साधूननाथान्धर्मिष्ठात्सत्यव्रतपरायणान् ।
नावेक्षन्ते महान्तोऽपि दैवं तेषां परायणम् ॥ १.१६२.७ ॥
సాధువులను, ఆశ్రయం లేనివారిని, ధర్మనిష్ఠులను, సత్యవ్రతపరులను మహానుభావులు కూడా పట్టించుకోరు; వారికి ఆశ్రయం దైవమే.
1.162.8
ते वयं धृतराष्ट्राय प्रेषयामो दुरात्मने ।
संवृत्तस्ते परः कामः पाण्डवान्दग्धवानसि ॥ १.१६२.८ ॥
ఆ దుష్టాత్ముడైన ధృతరాష్ట్రునికి మేము ఈ వార్త పంపుతున్నాము: నీ పరమ కోరిక నెరవేరింది; పాండవులను నువ్వు దహించావు.
1.162.9
ततो व्यपोहमानास्ते पाण्डवार्थे हुताशनम् ।
निषादीं ददृशुर्दग्धां पञ्चपुत्रामनागसम् ॥ १.१६२.९ ॥
అప్పుడు పాండవుల కోసం (ఉన్న) ఆ అగ్నిని తొలగిస్తూ, వారు ఐదుగురు కుమారులతో కాలిపోయిన నిర్దోషి నిషాదిని చూశారు.
1.162.10
इतः पश्यत कुन्तीयं दग्धा शेते तपस्विनी ।
पुत्रैः सहैव वार्ष्णेयी हन्तेत्याहुः स्म नागराः ॥ १.१६२.१० ॥
"ఇక్కడ చూడండి! కుంతి కాలి పడి ఉంది; తపస్విని, వృష్ణి వంశపు ఆమె తన కుమారులతో కలిసే పడుకుంది — అయ్యో!" అని నగరవాసులు అన్నారు.
1.162.11
खनकेन तु तेनैव वेश्म शोधयता बिलम् ।
पांसुभिः पिहितं तच्च पुरुषैस्तैर्न लक्षितम् ॥ १.१६२.११ ॥
ఇంటిని శుభ్రం చేస్తున్న ఆ తవ్వేవాడే సొరంగాన్ని తవ్వాడు; అది ధూళితో కప్పబడింది, ఆ మనుషులు దాన్ని గమనించలేదు.
1.162.12
ततस्ते प्रेषयामासुर्धृतराष्ट्राय नागराः ।
पाण्डवानग्निना दग्धानमात्यं च पुरोचनम् ॥ १.१६२.१२ ॥
అప్పుడు నగరవాసులు ధృతరాష్ట్రునికి వార్త పంపారు: "పాండవులు అగ్నిలో కాలిపోయారు; మంత్రి పురోచనుడు కూడా."
1.162.13
श्रुत्वा तु धृतराष्ट्रस्तद्राजा सुमहदप्रियम् ।
विनाशं पाण्डुपुत्राणां विललाप सुदुःखितः ॥ १.१६२.१३ ॥
పాండు పుత్రుల వినాశమనే ఈ అత్యంత అప్రియ వార్తను విని రాజు ధృతరాష్ట్రుడు అత్యంత దుఃఖితుడై విలపించాడు.
1.162.14
अन्तर्हृष्टमनाश्चासौ बहिर्दुःखसमन्वितः ।
अन्तःशीतो बहिश्चोष्णो ग्रीष्मेऽगाधह्वदोयथा ॥ १.१६२.१४ ॥
అతడు లోపల హర్షించిన మనస్కుడైనా బయటికి దుఃఖంతో నిండినవాడిగా కనిపించాడు; వేసవిలో అగాధ సరస్సు లోపల చల్లగా, బయట వేడిగా ఉన్నట్లు.
1.162.15
अद्य पाण्डुर्मृतो राजा मम भ्राता महायशाः ।
तेषु वीरेषु दग्धेषु मात्रा सह विशेषतः ॥ १.१६२.१५ ॥
ఈ రోజు నా సోదరుడు, మహాయశస్వి అయిన రాజు పాండు మరణించాడు; ఆ వీరులు, ముఖ్యంగా తల్లితో కలిసి, దహనమయ్యారు.
1.162.16
गच्छन्तु पुरुषाः शीघ्रं नगरं वारणावतम् ।
सत्कारयन्तु तान्वीरान्कुन्तीं राजसुतां च ताम् ॥ १.१६२.१६ ॥
మనుషులు త్వరగా వారణావత నగరానికి వెళ్ళాలి; ఆ వీరులను, రాజకుమారి కుంతిని గౌరవించాలి.
1.162.17
ये च तत्र मृतास्तेषां सुहृदः सन्ति तानपि ।
कारयन्तु च कुल्यानि शुभ्राणि च बृहन्ति च ॥ १.१६२.१७ ॥
అక్కడ మరణించిన వారి మిత్రులను కూడా పిలిచి, కుల సంబంధమైన శుభకరమైన, గొప్ప కర్మలను చేయించాలి.
1.162.18
मम दग्धा महात्मानः कुलवंशविवर्धनाः ॥ १.१६२.१८ ॥
కుల వంశాన్ని వర్ధిల్లజేసిన నా మహాత్ములు దహనమయ్యారు.
1.162.19
एवं गते मया शक्यं यद्यत्कारयितुं हितम् ।
पाण्डवानां च कुन्त्याश्च तत्सर्वं क्रियतां धनैः ॥ १.१६२.१९ ॥
ఇలా జరిగిన తర్వాత, పాండవులకు మరియు కుంతికి మేలు కలిగించేది ఏదైనా నా చేత చేయగలిగినది, అంతా ధనంతో చేయాలి.
1.162.20
समेताश्च ततः सर्वे भीष्मेण सह कौरवाः ।
धृतराष्ट्रः सपुत्रश्च गङ्गामभिमुखा ययुः ॥ १.१६२.२० ॥
తరువాత భీష్ముడితో కలిసి కౌరవులందరూ సమావేశమై, కొడుకులతో కూడిన ధృతరాష్ట్రుడు గంగ వైపు వెళ్లారు.
1.162.21
एकवस्त्रा निरानन्दा निराभरणवेष्टनः ।
उदकं कर्तुकामा वै पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ १.१६२.२१ ॥
ఒకే వస్త్రం ధరించి, ఆనందం లేక, ఆభరణాలు, తలపాగా లేకుండా, మహాత్ములైన పాండవులకు ఉదకక్రియ చేయాలనే కోరికతో (వారు వెళ్లారు).
1.162.22
एवं गत्वा ततश्चक्रे ज्ञातिभिः परिवारितः ।
उदकं पाण्डुपुत्राणां धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ १.१६२.२२ ॥
ఇలా వెళ్లి, బంధువులతో చుట్టుముట్టబడిన అంబికా పుత్రుడు ధృతరాష్ట్రుడు పాండు పుత్రులకు ఉదకక్రియ చేశాడు.
1.162.23
रुरुदुः सहिताः सर्वे भृशं शोकपरायणाः ।
हा युधिष्ठिर कौरव्य हा भीम इति चापरे ॥ १.१६२.२३ ॥
శోకంలో మునిగిన వారందరూ కలిసి తీవ్రంగా ఏడ్చారు; ఇతరులు "అయ్యో యుధిష్ఠిరా! ఓ కౌరవ్యా! అయ్యో భీమా!" అని అన్నారు.
1.162.24
हा फल्गुनेति चाप्यन्ये हा यमाविति चापरे ।
कुन्तीमार्ताश्च शोचन्त उदकं चक्रिरे जनाः ॥ १.१६२.२४ ॥
"అయ్యో ఫల్గునా!" అని కొందరు, "అయ్యో యమలా!" అని మరికొందరు ఏడ్చారు; కుంతి దుఃఖంతో పీడితులైన జనులు శోకిస్తూ ఉదకక్రియ చేశారు.
1.162.25
अन्ये पौरजनाश्चैवमन्वशोचन्त पाण्डवान् ।
विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे शोकं वेद परं हि सः ॥ १.१६२.२५ ॥
ఇతర పౌరజనులు కూడా ఈ విధంగా పాండవుల కోసం శోకించారు. కానీ విదురుడు కొంచెమే శోకించాడు, ఎందుకంటే అతడు పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడు.
1.162.26
विदुरो धृतराष्ट्रस्य जानन्सर्वं मनोगतम् ।
तेनायं विधिना सृष्टः कुटिलः कपटाशयः ॥ १.१६२.२६ ॥
విదురుడు ధృతరాష్ట్రుని మనసులోని సమస్తాన్నీ తెలిసినవాడు. ఆ విధి చేతనే ఇతడు కుటిలుడుగా, కపటాశయుడుగా సృష్టించబడ్డాడు.
1.162.27
इत्येवं चिन्तयन्राजन्विदुरो विदुषां वरः ।
लोकानां दर्शयन्दुःखं दुःखितैः सह बान्धवैः ॥ १.१६२.२७ ॥
ఓ రాజా, ఇలా ఆలోచిస్తూ పండితులలో శ్రేష్ఠుడైన విదురుడు, దుఃఖితులైన బంధువులతో కలిసి ప్రజలకు తన దుఃఖాన్ని చూపుతూ ఉన్నాడు.
1.162.28
मनसाऽचिन्तयत्पार्थान्कियद्दूरं गता इति ।
सहिताः पाण्डवाः पुत्रा इति चिन्तापरोऽभवत् ॥ १.१६२.२८ ॥
అతడు మనసులో ఆలోచించాడు: 'పార్థులు (పాండవులు) ఎంత దూరం వెళ్ళారో? పాండవ పుత్రులు కలిసే ఉన్నారు.' ఇలా అతడు చింతలో మునిగిపోయాడు.
1.162.29
ततः प्रव्यथितो भीष्मः पाण्डुराजसुतान्मृतान् ।
सह मात्रेति तच्छ्रुत्वा विललाप रुरोद च ॥ १.१६२.२९ ॥
అప్పుడు అత్యంత వ్యథితుడైన భీష్ముడు, పాండురాజ కుమారులు తల్లితో కలిసి మరణించారని విని విలపించాడు, ఏడ్చాడు.
1.162.30
हा युधिष्ठिर हा भीम हा धनञ्जय हा यमौ ।
हा पृथे सह पुत्रैस्त्वमेकरात्रेण स्वर्गता ॥ १.१६२.३० ॥
అయ్యో యుధిష్ఠిరా! అయ్యో భీమా! అయ్యో ధనంజయా! అయ్యో యమలులారా! అయ్యో పృథా! నీవు పుత్రులతో కలిసి ఒకే రాత్రిలో స్వర్గానికి వెళ్ళావు!
1.162.31
मात्रा सह कुमारास्ते सर्वे तत्रैव संस्थिताः ।
न हि तौ नोत्सहेयातां भीमसेनधनञ्जयौ ॥ १.१६२.३१ ॥
తల్లితో పాటు నీ కుమారులందరూ అక్కడే పడి ఉన్నారు. భీమసేనుడు, ధనంజయుడు ఇది సహించి ఉండలేరు.
1.162.32
तरसा वेगितात्मानौ निर्भेत्तुमपि मन्दरम् ।
परासुत्वं न पश्यामि पृथायाः सह पाण्डवैः ॥ १.१६२.३२ ॥
వేగమైన మనస్సుగల వారిద్దరూ మందర పర్వతాన్ని కూడా చీల్చగలరు. పృథ, పాండవులతో కలిసి మరణించడాన్ని నేను చూడలేదు.
1.162.33
सर्वथा विकृतं तत्तु यदि ते निधनं गताः ।
धर्मराजः स निर्दिष्टो ननु विप्रैर्युधिष्ठिरः ॥ १.१६२.३३ ॥
వారు నిజంగా మరణించి ఉంటే, అది అన్ని విధాలుగా విపరీతమే. ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు బ్రాహ్మణులచే నియమింపబడినవాడు.
1.162.34
पृथिव्यां च रथिश्रेष्ठो भविता स धनञ्जयः ।
सत्यव्रतो धर्मदत्तः सत्यवाक्छुभलक्षणः ॥ १.१६२.३४ ॥
భూమిపై ఆ ధనంజయుడు రథికులలో శ్రేష్ఠుడుగా ఉంటాడు. సత్యవ్రతుడు, ధర్మదత్తుడు, సత్యవాక్కు, శుభలక్షణుడు.
1.162.35
कथं कालवशं प्राप्तः पाण्डवेयो युधिष्ठिरः ।
आत्मानमुपमां कृत्वा परेषां वर्तते तु यः ॥ १.१६२.३५ ॥
ఇతరులను తనలాగే చూసుకుంటూ ప్రవర్తించే పాండవుడు యుధిష్ఠిరుడు కాలవశంలోకి ఎలా చేరాడు?
1.162.36
मात्रा सहैव कौरव्यः कथं कालवशं गतः ।
पालितः सुचिरं कालं फलकाले यथा द्रुमः ॥ १.१६२.३६ ॥
తల్లితో పాటు కౌరవుడు ఎలా కాలవశమయ్యాడు? చాలాకాలం పోషించిన చెట్టు ఫలించే సమయంలో (పడిపోయినట్లు).
1.162.37
भग्नः स्याद्वायुवेगेन तथा राजा युधिष्ठिरः ।
यौवराज्येऽभिषिक्तेन पितुर्येनाहृतं यशः ॥ १.१६२.३७ ॥
గాలివేగానికి విరిగిపోయినట్లు, రాజు యుధిష్ఠిరుడూ విరిగిపోయి ఉంటాడు; యౌవరాజ్యంలో అభిషిక్తుడై తండ్రి కీర్తిని తెచ్చినవాడు అతడు.
1.162.38
आत्मनश्च पितुश्चैव सत्यधर्मप्रवृत्तिभिः ।
यच्च सा वनवासेन तन्माता दुःखभागिनी ॥ १.१६२.३८ ॥
తనవీ తండ్రివీ సత్యధర్మ ప్రవృత్తుల వల్ల, వనవాసం వల్ల, ఆ తల్లి దుఃఖభాగిని అయింది.
1.162.39
कालेन सह संमग्नो धिक्कृतान्तमनर्थकम् ।
यच्च सा वनवासेन तन्माता दुःखभागिनी ॥ १.१६२.३९ ॥
కాలంతో కలిసి మునిగిపోయినవాడు; ఫలితం లేని యమునికి ధిక్కారం! వనవాసం వల్ల ఆ తల్లి దుఃఖభాగిని అయింది.
1.162.40
पुत्रगृध्नुतया कुन्ती न भर्तारं मृतात्वनु ।
अल्पकालं कुले जाता भर्तुः प्रीतिमवाप या ॥ १.१६२.४० ॥
పుత్రకాంక్షతో కుంతి మరణించిన భర్తను అనుసరించలేదు; కులంలో అల్పకాలం జన్మించి భర్త ప్రేమను పొందినది ఆమె.
1.162.41
दग्धाऽद्य सह पुत्रैः सा असंपूर्णमनोरा ।
मृतो भीम इति श्रुत्वा मनो न श्रद्दधाति मे ॥ १.१६२.४१ ॥
ఈ రోజు ఆమె కొడుకులతో పాటు దహించబడి ఉంటుంది; కోరికలు తీరనిది. భీముడు మరణించాడని విని నా మనసు నమ్మడం లేదు.
1.162.42
एतच्च चिन्तयानस्य व्यथितं बहुधा मनः ।
अवधूय च मे देहं हृदयेन विदीर्यते ॥ १.१६२.४२ ॥
ఇది ఆలోచిస్తుండగా నా మనసు అనేక విధాలుగా బాధపడుతోంది; నా దేహం కంపించి, హృదయం చీలిపోతోంది.
1.162.43
पीनस्कन्धश्चारुबाहुर्मेरुकूटसमो युवा ।
मृतो भीम इति श्रुत्वा मनो न श्रद्दधाति मे ॥ १.१६२.४३ ॥
విశాల భుజాలు, అందమైన బాహువులు కలిగి, మేరు శిఖరంలా ఉన్న యువకుడు భీముడు మరణించాడని విన్నా, నా మనసు దానిని నమ్మడం లేదు.
1.162.44
अतित्यागी च योधी च क्षिप्रहस्तो दृढायुधः ।
प्रपत्तिमाँल्लब्धलक्षो रथयानविशारदः ॥ १.१६२.४४ ॥
అత్యంత దాత, యోధుడు, వేగమైన చేతులు కలవాడు, దృఢమైన ఆయుధాలు కలవాడు, స్థిర సంకల్పుడు, లక్ష్యం తప్పనివాడు, రథ నడపడంలో నిపుణుడు.
1.162.45
दूरपाती त्वसंभ्रान्तो महावीर्यो महास्त्रवान् ।
अदीनात्मा नरश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ १.१६२.४५ ॥
దూరంగా బాణాలు వేయువాడు, చలించనివాడు, మహా పరాక్రమి, గొప్ప అస్త్రాలు కలవాడు, నిర్భయ హృదయుడు, మనుషులలో శ్రేష్ఠుడు, ధనుర్ధారులందరిలో ఉత్తముడు.
1.162.46
येन प्राच्याश्च सौवीरा दाक्षिणात्याश्च निर्जिताः ।
ख्यापितं येन शूरेण त्रिषु लोकेषु पौरुषम् ॥ १.१६२.४६ ॥
ఏ వీరుడు తూర్పు దేశస్థులను, సౌవీరులను, దక్షిణ దేశస్థులను జయించాడో, ఏ శూరుడు మూడు లోకాలలో తన పౌరుషాన్ని ప్రసిద్ధం చేశాడో.
1.162.47
यस्मिञ्जाते विशोकाऽभूत्कुन्ती पाण्डुश्च वीर्यवान् ।
पुरन्दरसमो जिष्णुः कथं कालवशं गतः ॥ १.१६२.४७ ॥
ఎవరి జననంతో కుంతి, వీర్యవంతుడైన పాండు శోకరహితులయ్యారో, ఇంద్రునితో సమానుడైన ఆ జిష్ణువు కాలవశమై ఎలా వెళ్లిపోయాడు?
1.162.48
कथं तावृषभष्कन्धौ सिंहविक्रान्तगामिनौ ।
मर्त्यधर्ममनुप्राप्तौ यमावरिनिवर्हणौ ॥ १.१६२.४८ ॥
ఆ ఇద్దరు, వృషభ స్కంధులు, సింహ విక్రమ గమనులు, శత్రువులను నిర్మూలించే యమళులు, మానవ ధర్మమైన మరణాన్ని ఎలా పొందారు?
1.162.49
वत्सा गताः क्व मां वृद्धं विहाय भृशमातुरम् ।
हा स्नुषे मम वार्ष्णेयि निधाय हृदि मे शुचम् ॥ १.१६२.४९ ॥
బిడ్డలారా, అత్యంత వ్యథ చెందిన నన్ను, ముసలివాడిని, విడిచి ఎక్కడికి వెళ్లారు? అయ్యో కోడలా, వార్ష్ణేయీ! నా హృదయంలో శోకాన్ని ఉంచి.
1.162.50
वारणावतयात्रायां के स्युर्वै शकुनाः पथि ।
एवमल्पायुषो लोके भविष्यन्ति पृथासुताः ॥ १.१६२.५० ॥
వారణావతానికి ప్రయాణంలో దారిలో ఏ శకునాలు కనిపించాయి? ఈ విధంగా పృథ కుమారులు లోకంలో అల్పాయుష్కులవుతారా.
1.162.51
संशप्ता इति कैर्यूयं वत्सान्दर्शय मे पृथे ।
ममैव नाथा मन्नाथा मम नेत्राणि पाण्डवाः ॥ १.१६२.५१ ॥
'ఎవరి శాపానికి గురయ్యారు?' ఓ పృథా! నా బిడ్డలను నాకు చూపించు. నా నాథులు, నన్నే నాథునిగా కలవారు, నా కళ్ళు, ఓ పాండవులారా!
1.162.52
हा पाण्डवा मे हे वत्सा हा सिंहशिशवो मम ।
मातङ्गा हा ममोत्तुङ्गा हा ममानन्दवर्धनाः ॥ १.१६२.५२ ॥
అయ్యో పాండవులారా, ఓ నా బిడ్డలారా! అయ్యో నా సింహ శిశువులారా! అయ్యో నా ఏనుగులారా! అయ్యో నా ఉన్నతులారా! అయ్యో నా ఆనందాన్ని పెంచేవారా!
1.162.53
मम हीनस्य युष्माभिः सर्वलोकास्तमोवृताः ।
कदा द्रष्टाऽस्मि कौन्तेयांस्तरुणादित्यवर्चसः ॥ १.१६२.५३ ॥
మీరు లేని నాకు సర్వలోకాలు చీకటితో కప్పబడ్డాయి. ఉదయ సూర్యునిలా ప్రకాశించే కౌంతేయులను నేను ఎప్పుడు చూస్తాను?
1.162.54
अदृष्ट्वा वो महाबाहून्पुत्रवन्मम नन्दनाः ।
क्व गतिर्मे क्व गच्छामि कुतो द्रक्ष्यामि मे शिशून् ॥ १.१६२.५४ ॥
ఓ నా ఆనందాలారా, మహాబాహులైన మిమ్మల్ని చూడకుండా, కుమారులవంటి నాకు ఇకపై ఆశ్రయం ఎక్కడ? నేను ఎక్కడికి వెళ్తాను? నా బిడ్డలను ఎక్కడి నుండి చూస్తాను?
1.162.55
हा युधिष्ठिर हा भीम हा हा फल्गुन हा यमौ ।
मा गच्छत निवर्तध्वं मयि कोपं विमुञ्चत ॥ १.१६२.५५ ॥
అయ్యో యుధిష్ఠిరా, అయ్యో భీమా, అయ్యో అయ్యో ఫల్గునా, అయ్యో యమళులారా! వెళ్లకండి, తిరిగి రండి; నాపై కోపాన్ని విడిచిపెట్టండి.
1.162.56
श्रुत्वा तत्क्रन्दितं तस्य तिलोदं च प्रसिञ्चतः ।
देशं कालं समाज्ञाय विदुरः प्रत्यभाषत ॥ १.१६२.५६ ॥
అతని ఆ రోదనను విని, తిలోదకాలు చల్లుతుండటం చూసి, స్థలాన్ని కాలాన్ని బాగా గ్రహించి విదురుడు సమాధానమిచ్చాడు.
1.162.57
मा शोचीस्त्वं नरव्याघ्र जहि शोकं महाधृते ।
न तेषां विद्यते मृत्युः प्राप्तकालं कृतं मया ॥ १.१६२.५७ ॥
ఓ నరవ్యాఘ్రా, దుఃఖపడకు; ఓ మహాధృతీ, శోకాన్ని విడువు. వారికి మరణం లేదు; సరైన సమయంలో నేను దానిని చేసాను.
1.162.58
एतच्च तेभ्य उदकं विप्रसिञ्च न भारत ।
क्षत्तेदमब्रवीद्भीष्मं कौरवाणामशृण्वताम् ॥ १.१६२.५८ ॥
ఓ భారతా, వారి కోసం ఈ నీటిని విడువకు. కౌరవులు వింటుండగా విదురుడు భీష్ముడితో ఇలా అన్నాడు.
1.162.59
क्षत्तारमुपसंगम्य बाष्पोत्पीडकलस्वरः ।
मन्दंमन्दमुवाचेदं विदुरं संगमे नृप ॥ १.१६२.५९ ॥
ఓ రాజా, కన్నీటితో గొంతు మూగబోగా, నెమ్మది నెమ్మదిగా విదురుని దగ్గరకు వెళ్లి, సంగమంలో విదురునితో ఇలా అన్నాడు.
1.162.60
कथं ते तात जीवन्ति पाण्डोः पुत्रा महाबलाः ।
कथमस्मत्कृते पक्षः पाण्डोर्न हि निपातितः ॥ १.१६२.६० ॥
ప్రియుడా, పాండుని మహాబలురైన కుమారులు ఎలా బ్రతికి ఉన్నారు? మన కారణంగా పాండు పక్షం ఎందుకు కూలలేదు?
1.162.61
कथं मत्प्रमुखाः सर्वे प्रमुक्ता महतो भयात् ।
जननी गरुडेनेव कुरवस्ते समुद्धृताः ॥ १.१६२.६१ ॥
నన్ను ప్రముఖునిగా కలిగిన కురువులందరూ ఆ మహాభయం నుండి ఎలా విముక్తులయ్యారు? గరుడుడు తల్లిని ఉద్ధరించినట్లు మీరు రక్షింపబడ్డారు.
1.162.62
एवमुक्तस्तु कौरव्य कौरवाणामशृण्वताम् ।
आचचक्षे स धर्मात्मा भीष्मायाद्भुतकर्मणे ॥ १.१६२.६२ ॥
ఇలా అడగబడినప్పుడు, ఓ కౌరవ్యా, కౌరవులు వింటుండగా, ఆ ధర్మాత్ముడు అద్భుత కర్మలు చేసే భీష్ముడికి చెప్పాడు.
1.162.63
धृतराष्ट्रस्य शकुने राज्ञो दुर्योधनस्य च ।
विनाशे पाण्डुपुत्राणां कृतो मतिविनिश्चयः ॥ १.१६२.६३ ॥
ధృతరాష్ట్రుని, రాజు దుర్యోధనుని పాండు కుమారుల వినాశంలో వారి దృఢ నిశ్చయం కుదిరింది.
1.162.64
तत्राहमपि च ज्ञात्वा तस्य पापस्य निश्चयम् ।
तं जिघांसुरहं चापि तेषामनुमते स्थितः ॥ १.१६२.६४ ॥
అక్కడ నేను కూడా ఆ పాపాత్ముని నిశ్చయాన్ని తెలిసికొని, వాడిని చంపాలని కోరినప్పటికీ, వారి అనుమతితోనే నిలిచాను.
1.162.65
ततो जतुगृहं गत्वा दहनेऽस्मिन्नियोजिते ।
पृथायाश्च सपुत्राया धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.१६२.६५ ॥
తరువాత లక్కయింటికి వెళ్లి, ఈ అగ్ని రగిలించబడినప్పుడు, ధృతరాష్ట్ర పుత్రుని ఆజ్ఞతో, పృథ, ఆమె కుమారులు ఉన్న చోట.
1.162.66
ततः खनकमाहूय सुरङ्गं वै बिलं तदा ।
सुगूढं कारयित्वा ते कुन्त्या पाण्डुसुतास्तदा ॥ १.१६२.६६ ॥
తరువాత త్రవ్వేవానిని పిలిచి, అప్పుడు అత్యంత రహస్యమైన సొరంగమును తవ్వించి, అప్పుడు పాండు కుమారులు కుంతితో కలిసి (అందులోంచి బయటపడ్డారు).
1.162.67
निष्क्रामिता मया पूर्वं मा स्म शोके मनः कृथाः ।
ततस्तु नावमारोप्य सहपुत्रां पृथामहम् ॥ १.१६२.६७ ॥
నేను ముందుగానే వారిని బయటకు పంపించాను. దుఃఖంలో మనసు పెట్టకు. తరువాత కుమారులతో కూడిన పృథను నావపై ఎక్కించి, నేనే వారిని తీసుకెళ్లాను.
1.162.68
दत्त्वाऽभयं सपुत्रायै कुन्त्यै गृहमदाहयम् ।
तस्मात्ते मा स्म भूद्दुःखं मुक्ताः पापात्तु पाण्डवाः ॥ १.१६२.६८ ॥
కుమారులతో కూడిన కుంతికి అభయమిచ్చి నేను ఇంటిని దహింపజేశాను. కాబట్టి నీకు దుఃఖం కలగవద్దు; పాండవులు ఆ పాపం నుండి విముక్తులయ్యారు.
1.162.69
निर्गताः पाण्डवा राजन्मात्रा सह परन्तपाः ।
अग्निहादान्महाघोरान्मया तस्मादुपायतः ॥ १.१६२.६९ ॥
ఓ రాజా! తల్లితో కూడిన పాండవులు, శత్రువులను తపింపజేసేవారు, ఆ మహా భయంకరమైన అగ్ని దహనం నుండి నా ఉపాయంతో బయటపడ్డారు.
1.162.70
मा स्म शोकमिमं कार्षीर्जीवन्त्येव च पाण्डवाः ।
प्रच्छन्ना विचिरिष्यन्ति यावत्कालस्य पर्ययः ॥ १.१६२.७० ॥
ఈ దుఃఖాన్ని పొందకు; పాండవులు బ్రతికే ఉన్నారు. కాలచక్రం పూర్తయ్యే వరకు వారు మారువేషంలో తిరుగుతారు.
1.162.71
तस्मिन्युधिष्ठिरं काले द्रक्ष्यन्ति भुवि मानवाः ।
विमलं कृष्णपक्षान्ते जगच्चन्द्रमिवोदितम् ॥ १.१६२.७१ ॥
ఆ సమయంలో భూమిపై మానవులు యుధిష్ఠిరుణ్ణి చూస్తారు; కృష్ణ పక్షాంతంలో ఉదయించిన నిర్మల చంద్రునిలా.
1.162.72
न तस्य नाशं पश्यामि यस्य भ्राता धनञ्जयः ।
भीमसेनश्च दुर्धर्षौ माद्रीपुत्रौ च तौ यमौ ॥ १.१६२.७२ ॥
ఎవరికి సోదరుడు ధనంజయుడో, దుర్ధర్షుడైన భీమసేనుడు, మాద్రి కుమారులైన ఆ ఇద్దరు యములు ఉన్నారో, అతనికి నాశనం నేను చూడను.
1.162.73
ततः संहृष्टसर्वाङ्गो भीष्मो विदुरमब्रवीत् ।
दिष्ट्यादिष्ट्येति संहृष्टः पूजयानो महामतिम् ॥ १.१६२.७३ ॥
అప్పుడు సంతోషంతో సర్వాంగాలు పులకించిన భీష్ముడు విదురునితో ఇలా అన్నాడు. 'అదృష్టం, అదృష్టం!' అని సంతోషించి, ఆ మహామతిని గౌరవిస్తూ.
1.162.74
युक्तं चैवानुरूपं च कृतं तात शुभं त्वया ।
वयं विमोक्षिता दुःखात्पाण्डुपक्षो न नाशितः ॥ १.१६२.७४ ॥
'ప్రియ వత్సా, నీవు చేసినది యుక్తమైనది, తగినది, శుభకరమైనది. మేము దుఃఖం నుండి విముక్తులయ్యాము, పాండువు పక్షం నశించలేదు.'
1.162.75
एवमुक्त्वा विवेशाथ पुरं जनशताकुलम् ।
कुरुभिः सहितो राजन्नागरैश्च पितामहः ॥ १.१६२.७५ ॥
ఇలా చెప్పి, ఓ రాజా, పితామహుడు భీష్ముడు కురువులతో, నగరవాసులతో కలిసి వందలాది జనులతో నిండిన ఆ నగరంలో ప్రవేశించాడు.
1.162.76
अथाम्बिकेयः सामात्यः सकर्णः सहसौबलः ।
सात्मजः पार्थनाशस्य स्मरंस्तथ्यं जर्ष च ॥ १.१६२.७६ ॥
అప్పుడు అంబిక కుమారుడు (ధృతరాష్ట్రుడు), మంత్రులతో, కర్ణునితో, సుబలుని కుమారుడు శకునితో, తన కుమారునితో కలిసి, పార్థుల నాశ వాస్తవాన్ని స్మరిస్తూ సంతోషించాడు.
1.162.77
भीष्मश्च राजन्दुर्धर्षो विदुरश्च महामतिः ।
जहृषाते स्मरन्तौ तौ जातुषाग्नेर्विमोचनम् ॥ १.१६२.७७ ॥
ఓ రాజా, దుర్ధర్షుడైన భీష్ముడు, మహామతి విదురుడు, జతుగృహ అగ్ని నుండి విముక్తిని స్మరిస్తూ ఇద్దరూ సంతోషించారు.
1.162.78
सत्यशीलगुणाचारै रागैर्जानपदोद्भवैः ।
द्रोणादयश्च धर्मैस्तु तेषां तान्मोचितान्विदुः ॥ १.१६२.७८ ॥
సత్యశీలం, గుణాలు, ఆచారాల వల్ల, ప్రజల అనురాగం వల్ల, ద్రోణుడు మొదలైన వారి ధర్మం వల్ల, వారు (పాండవులు) విముక్తులయ్యారని తెలుసుకున్నారు.
1.162.79
शौर्यलावण्यमाहात्म्यै रूपैः प्राणबलैरपि ।
स्वस्थान्पार्थानमन्यन्त पौरजानपदास्तथा ॥ १.१६२.७९ ॥
శౌర్యం, లావణ్యం, మహిమ, రూపం, ప్రాణబలం వల్ల కూడా పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు పార్థులు క్షేమంగా ఉన్నారని భావించారు.
1.162.80
अन्ये जनाः प्राकृताश्च स्त्रियश्च बहुलास्तदा ।
शङ्कमाना वदन्ति स्म दग्धा जीवन्ति वा न वा ॥ १.१६२.८० ॥
ఇతర సామాన్య ప్రజలు, అనేక మంది స్త్రీలు అప్పుడు సందేహిస్తూ "వారు కాలిపోయారా, బ్రతికే ఉన్నారా లేదా?" అని అన్నారు.