महाभारत · अध्याय 1.164
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.164.1
तत्र तेषु शयानेषु हिडिम्बो नाम राक्षसः ।
अविदूरे वनात्तस्माच्छालवृक्षं समाश्रितः ॥ १.१६४.१ ॥
तेथे ते झोपलेले असताना, हिडिम्ब नावाचा एक राक्षस त्या वनापासून फार दूर नाही अशा एका शाल वृक्षावर आश्रय घेऊन बसला होता.
1.164.2
क्रूरो मानुषमांसादो महावीर्यपराक्रमः ।
प्रावृड्जलधरश्यामः पिङ्गाक्षो दारुणाकृतिः ॥ १.१६४.२ ॥
तो क्रूर होता, मनुष्यमांस खाणारा, महान पराक्रम व शौर्य असलेला; पावसाळ्यातील भरलेल्या मेघासारखा श्याम, पिंगट डोळ्यांचा आणि भयंकर आकृतीचा.
1.164.3
दष्ट्राकरालवदनः करालो भीमदर्शनः ।
लम्बस्फिग्लम्बजठरो रक्तश्मश्रुशिरोरुहः ॥ १.१६४.३ ॥
दातांनी भयंकर मुख असलेला, विकराल, पाहताना भीषण; लोंबते कूल्हे आणि लोंबते पोट असलेला; लाल दाढी व लाल केस असलेला.
1.164.4
महावृक्षगलस्कन्धः शङ्कर्णो विभीषणः ।
यदृच्छया तानपश्यत्पाण्डुपुत्रान्महारथान् ॥ १.१६४.४ ॥
मोठ्या वृक्षासारखी मान व खांदे असलेला, शंखासारखे कान असलेला, भयंकर; योगायोगाने त्याने पांडूचे ते महारथी पुत्र पाहिले.
1.164.5
विरूपरूपः पिङ्गाक्षः करालो घोरदर्शनः ।
पिशितेप्सुः क्षुधार्तश्च जिघ्रन्गन्धं यदृच्छया ॥ १.१६४.५ ॥
विद्रूप रूपाचा, पिंगट डोळ्यांचा, विकराल व भयंकर दिसणारा तो मांसाची इच्छा धरून भुकेने पीडित होता; योगायोगाने गंध हुंगत होता.
1.164.6
ऊर्ध्वाङ्गुलिः स कण्डूयन्धुन्वन्रूक्षाञ्शिरोरुहान् ।
जृम्भमाणो महावक्त्रः पुनःपुनरवेक्ष्य च ॥ १.१६४.६ ॥
वरच्या दिशेने वळलेल्या बोटांनी खाजवत, डोक्यावरचे रुक्ष केस हलवत, मोठ्या तोंडाने जांभई देत, वारंवार त्यांच्याकडे पाहत तो होता.
1.164.7
हृष्टो मानुषमांसस्य महाकायो महाबलः ।
आघ्राय मानुषं गन्धं भगिनीमिदमब्रवीत् ॥ १.१६४.७ ॥
मानवी मांसाने आनंदित झालेला, विशाल देह आणि महान बल असलेला तो मानवी गंध हुंगून आपल्या बहिणीला म्हणाला.
1.164.8
उपपन्नं चिरस्याद्य भक्ष्यं मम मनःप्रियम् ।
जिघ्रतः प्रस्रुता स्नेहाज्जिह्वा पर्येति मे मुखात् ॥ १.१६४.८ ॥
बऱ्याच काळानंतर आज माझ्या मनाला प्रिय असे अन्न मिळाले आहे; त्याचा वास घेताच आसक्तीने माझी जीभ तोंडातून बाहेर येत आहे.
1.164.9
अष्टौ दंष्ट्राः सुतीक्ष्णाग्राश्चिरस्यापातदुःसहाः ।
देहेषु मज्जयिष्यामि स्निग्धेषु पिशितेषु च ॥ १.१६४.९ ॥
अत्यंत तीक्ष्ण टोके असलेले आठ सुळे, दीर्घकाळानंतर आघात करताच असह्य होतील; ते मी कोमल देहांत आणि मांसात रुतवीन.
1.164.10
आक्रम्य मानुषं कण्ठमाच्छिद्य धमनीमपि ।
उष्णं नवं प्रपास्यामि फेनलिं रुधिरं बहु ॥ १.१६४.१० ॥
मानवाचा कंठ दाबून, धमनीही तोडून, उष्ण, ताज्या, फेसाळलेल्या रक्ताचे भरपूर प्राशन करीन.
1.164.11
गच्छ जानीहि के त्वेते शेरते वनमाश्रिताः ।
मानुषो बलवान्गन्धो घ्राणं तर्पयतीव मे ॥ १.१६४.११ ॥
जा, वनात आश्रय घेऊन झोपलेले हे कोण आहेत ते शोधून काढ; मानवी बलवान गंध माझ्या नाकाला तृप्त करत असल्यासारखा आहे.
1.164.12
हत्वैतान्मानुषान्सर्वानानयस्व ममान्तिकम् ।
अस्मद्विषयसुप्तेभ्यो नैतेभ्यो भयमस्ति ते ॥ १.१६४.१२ ॥
या सर्व मानवांना मारून माझ्याजवळ आण; आमच्या प्रदेशात झोपलेल्या यांच्यापासून तुला कोणताही भय नाही.
1.164.13
एषामुत्कृत्य मांसानि मानुषाणां यथेष्टतः ।
भक्षयिष्याव सहितौ कुरु पूर्णं वचो मम ॥ १.१६४.१३ ॥
यांचे मानवांचे मांस हवे तितके कापून आपण दोघे मिळून खाऊ. माझे वचन पूर्ण कर.
1.164.14
भक्षयित्वा च मांसानि मानुषाणां प्रकामतः ।
नृत्याव सहितावावां दत्ततालावनेकशः ॥ १.१६४.१४ ॥
मानवांचे मांस तृप्तीपर्यंत खाऊन आपण दोघे मिळून अनेकदा टाळ्या वाजवत नाचू.
1.164.15
एवमुक्ता हिडिम्बा तु हिडिम्बेन महावने ।
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय त्वरमाणेव राक्षसी ॥ १.१६४.१५ ॥
महावनात हिडिंब असे बोलल्यावर, भावाचे वचन जाणून राक्षसी हिडिंबा त्वरेने निघाली.
1.164.16
आप्लुत्याप्लुत्य च तरूनगच्छत्पाण्डवान्प्रति ।
जगाम तत्र यत्र स्म शेरते पाण्डवा वने ॥ १.१६४.१६ ॥
झाडांवरून उड्या मारत ती पाण्डवांकडे गेली; वनात पाण्डव जिथे झोपले होते तिथे पोहोचली.
1.164.17
ददर्श तत्र सा गत्वा पाण्डवान्पृथया सह ।
शयानान्भीमसेनं च जाग्रतं त्वपराजितम् ॥ १.१६४.१७ ॥
तेथे जाऊन तिने पृथेसह झोपलेले पाण्डव पाहिले, आणि जागृत असलेला अपराजित भीमसेनही पाहिला.
1.164.18
उपास्यमानान्भीमेन रूपयौवनशालिनः ।
सुकुमारांश्च पार्थान्सा व्यायामेन च कर्शितान् ॥ १.१६४.१८ ॥
भीमाकडून सेवा घेत असलेले, रूप आणि यौवनाने शोभणारे, सुकुमार पार्थ, आणि व्यायामाने थकलेले त्यांना तिने पाहिले.
1.164.19
दुःखेन संप्रयुक्तांश्च सहज्येष्ठान्प्रमाथिनः ।
रौद्री सती राजपुत्रं दर्शनीयप्रदर्शनम् ॥ १.१६४.१९ ॥
दुःखाने पीडित झालेल्या मोठ्या भावांसह असलेल्या, पाहण्यासारख्या रूपाच्या त्या राजपुत्राला भयंकर राक्षसीने पाहिले.
1.164.20
दृष्ट्वैव भीमसेनं सा सालस्कन्धमिवोद्यतम् ।
राक्षसी कामयामास रूपेणाप्रतिमं भुवि ॥ १.१६४.२० ॥
सालवृक्षाच्या खोडासारखे उभे खांदे असलेल्या भीमसेनाला पाहताच त्या राक्षसीने पृथ्वीवर अतुलनीय रूप असलेल्या त्याची इच्छा केली.
1.164.21
अन्तर्गतेन मनसा चिन्तयामास राक्षसी ।
अयं श्यामो महाबाहुः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः ॥ १.१६४.२१ ॥
राक्षसी मनात विचार करू लागली: 'हा श्यामवर्णी, महाबाहू, सिंहासारख्या खांद्यांचा आणि महातेजस्वी आहे.'
1.164.22
कम्बुग्रीवः पुष्कराक्षो भर्ता युक्तो भवेन्मम ।
नाहं भ्रातृवचो जातु कुर्यां क्रूरमसांप्रतम् ॥ १.१६४.२२ ॥
शंखासारखी मान आणि कमळासारखे डोळे असलेला हाच माझा योग्य पती होऊ शकतो. भावाचे बोल मी कधीच क्रूर आणि अयोग्य रीतीने करणार नाही.
1.164.23
पतिस्नेहोऽतिबलवान्न तथा भ्रातृसौहृदम् ।
मुहूर्तमिव तृप्तिश्च भवेद्धातुर्ममैव च ॥ १.१६४.२३ ॥
पतीवरील प्रेम अत्यंत बलवान आहे; भावाबद्दलचा स्नेह तसा नाही. माझी आणि त्या पोषकाचीही तृप्ती क्षणभरासारखीच होईल.
1.164.24
हतैरेतैरहत्वा तु मोदिष्ये शाश्वतीः समाः ।
निश्चित्येत्थं हिडिम्बा सा भीमं दृष्ट्वा महाभुजं ॥ १.१६४.२४ ॥
यांना मारल्याशिवाय मी अनंत वर्षे कशी आनंद घेईन?' असा निश्चय करून हिडिंबा महाबाहू भीमाकडे पाहू लागली.
1.164.25
उत्सृज्य राक्षसं रूपं मानुषं रूपमास्थिता ।
सा कामरूपिणी रूपं कृत्वा मदनमोहिता ॥ १.१६४.२५ ॥
राक्षसी रूप सोडून, मानवी रूप धारण करून, इच्छेनुसार रूप घेऊ शकणारी ती, मदनाने मोहित होऊन (सुंदर रूप निर्माण केले).
1.164.26
उपतस्थे महात्मानं भीमसेनमनिन्दिता ।
इङ्गिताकारकुशला सोपासर्पच्छनैः शनैः ॥ १.१६४.२६ ॥
निर्दोष ती महात्मा भीमसेनाजवळ आली; इशारे व हावभावांत निपुण असलेली ती हळूहळू जवळ सरकली.
1.164.27
विनम्यमानेव लता दिव्याभरणभूषिता ।
शनैः शनैश्च तां भीमः समीपमुपसर्पतीम् ॥ १.१६४.२७ ॥
वाकणाऱ्या वेलीप्रमाणे, दिव्य अलंकारांनी सजलेली ती हळूहळू; आणि भीमाने तिला हळूहळू जवळ येताना पाहिले.
1.164.28
हर्षमाणां तदा पश्यत्तन्वीं पीनपयोधराम् ।
चन्द्राननां पद्मनेत्रां नीलकुञ्चितमूर्धजाम् ॥ १.१६४.२८ ॥
तेव्हा आनंदित असलेली ती त्याने पाहिली — बारीक कमरेची, भरदार स्तनांची, चंद्रमुखी, कमलनयनी, काळ्या कुरळ्या केसांची.
1.164.29
कृष्णां सुपाण्डुरैर्दन्तैर्बिम्बोष्ठीं चारुदर्शनाम् ।
दृष्ट्वा तां रूपसंपन्नां भीमो विस्मयमागतः ॥ १.१६४.२९ ॥
सावळ्या वर्णाची, अतिशय शुभ्र दातांची, बिंबफळासारख्या ओठांची, सुंदर दिसणाऱ्या त्या रूपवतीला पाहून भीम आश्चर्यचकित झाला.
1.164.30
उपचारगुणैर्युक्तां ललितैर्हाससंमितैः ।
समीपमुपसंप्राप्य भीमं साथ वरानता ॥ १.१६४.३० ॥
आदरातिथ्याच्या गुणांनी युक्त, मनोहर हास्याने भरलेली — जवळ येऊन ती श्रेष्ठ नम्र स्त्री भीमासमोर उभी राहिली.
1.164.31
वचो वचनवेलायां भीमं प्रोवाच भामिनी ।
लज्जया नम्यमानेव सर्वाभरणभूषिता ॥ १.१६४.३१ ॥
बोलण्याच्या क्षणी ती सुंदरी भीमाला म्हणाली; लज्जेने नमल्यासारखी, सर्व अलंकारांनी सजलेली.
1.164.32
स्मितपूर्वमिदं वाक्यं भीमसेनमथाब्रवीत् ।
कुतस्त्वमसि संप्राप्तः कश्चासि पुरुषर्षभ ॥ १.१६४.३२ ॥
हसत तिने भीमसेनाला म्हटले: 'हे पुरुषश्रेष्ठा, तू कुठून आलास आणि तू कोण आहेस?'
1.164.33
क इमे शेरते चेह पुरुषा देवरूपिणः ।
केयं वै बृहती श्यामा सुकुमारी तवानघ ॥ १.१६४.३३ ॥
येथे देवरूप धारण केलेले हे पुरुष कोण निजले आहेत? हे निष्पाप, तुझी ही उंच, सावळी, सुकुमार स्त्री कोण आहे?
1.164.34
शेते वनमिदं प्राप्य विश्वस्ता स्वगृहे यथा ।
नेदं जानीथ गहनं वनं राक्षससेवितम् ॥ १.१६४.३४ ॥
या अरण्यात येऊन ती स्वतःच्या घरात असल्याप्रमाणे निश्चिंत झोपली आहे. हे घनदाट अरण्य राक्षसांनी वसलेले आहे हे तुम्हाला माहीत नाही.
1.164.35
वसति ह्यत्र पापात्मा हिडिम्बो नाम राक्षसः ॥ १.१६४.३५ ॥
येथे पापी स्वभावाचा हिडिंब नावाचा राक्षस राहतो.
1.164.36
तेनाहं प्रेषिता भ्रात्रा दुष्टभावेन रक्षसा ।
बिभक्षयिषता मांसं युष्माकममरोपमाः ॥ १.१६४.३६ ॥
दुष्ट भावनेच्या त्या राक्षस भावाने मला पाठवले आहे; देवतुल्य तुमचे मांस खाण्याच्या इच्छेने.
1.164.37
साऽहं त्वमभिसंप्रेक्ष्य देवगर्भसमप्रभम् ।
नान्यं भर्तारमिच्छामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १.१६४.३७ ॥
देवगर्भासारख्या तेजस्वी तुला पाहिल्यानंतर मी दुसऱ्या पतीची इच्छा करत नाही; हे मी तुला खरे सांगते.
1.164.38
एतद्विज्ञाय धर्मज्ञ युक्तं मयि समाचर ।
कामोपहतचित्तां हि भजमानां भजस्व माम् ॥ १.१६४.३८ ॥
हे धर्मज्ञा, हे जाणून माझ्याशी योग्य वर्तन कर; कामाने विकल झालेल्या, तुझी सेवा करणाऱ्या मला स्वीकार.
1.164.39
त्रास्यामि त्वां महाबाहो राक्षसात्पुरुषादकात् ।
वत्स्यावो गिरिदुर्गेषु भर्ता भव ममानघ ॥ १.१६४.३९ ॥
हे महाबाहो, त्या नरभक्षक राक्षसापासून मी तुझे रक्षण करीन; आपण पर्वतदुर्गांत राहू; हे निष्पाप, तू माझा पती हो.
1.164.40
इच्छामि वीर भद्रं ते मा मे प्राणान्विहासिषः ।
त्वया ह्यहं परित्यक्ता न जीवेयमरिन्दम ॥ १.१६४.४० ॥
हे वीरा, तुझे कल्याण होवो; माझे प्राण सोडू नकोस. हे शत्रुदमना, तू मला सोडलेस तर मी जगणार नाही.
1.164.41
अन्तरिक्षचरी ह्यस्मि कामतो विचरामि च ।
अतुलामाप्नुहि प्रीतिं तत्र तत्र मया सह ॥ १.१६४.४१ ॥
मी आकाशात संचार करणारी आहे; इच्छेनुसार फिरते. माझ्यासोबत सर्वत्र अतुलनीय आनंद मिळव.
1.164.42
एष ज्येष्ठो मम भ्राता मान्यः परमको गुरुः ।
अनिविष्टो हि तन्नाहं परिविद्यां कथंचन ॥ १.१६४.४२ ॥
हा माझा ज्येष्ठ बंधू आहे, आदरणीय आणि परम गुरु. याचा विवाह होण्यापूर्वी मी कोणत्याही प्रकारे विवाह करणार नाही.
1.164.43
मातरं भ्रातरं ज्येष्ठं कनिष्ठानपरानपि ।
परित्यजेत कोन्वद्य प्रभवन्निह राक्षसि ॥ १.१६४.४३ ॥
आई, ज्येष्ठ बंधू, धाकटे बंधू आणि इतरांनाही—हे राक्षसी, समर्थ असतानाही आज कोण यांचा त्याग करील?
1.164.44
को हि सुप्तानिमान्भ्रातॄन्दत्त्वा राक्षसभोजनम् ।
मातरं च नरो गच्छेत्कामार्त इव मद्विधः ॥ १.१६४.४४ ॥
माझ्यासारखा कोणता माणूस झोपलेल्या या बंधूंना आणि आईला राक्षसाचे भक्ष्य म्हणून देऊन, कामपीडिताप्रमाणे जाईल?
1.164.45
एकं त्वां मोक्षयिष्यामि सह मात्रा परन्तप ।
सोदरानुत्सृजैनांस्त्वमारोह जघनं मम ॥ १.१६४.४५ ॥
हे शत्रुतापना, मी तुला आणि आईला एकटेच मुक्त करीन; या बंधूंना सोडून माझ्या मांडीवर चढ.
1.164.46
नाहं जीवितुमाशंसे भ्रातॄनुत्सृज्य राक्षसि ।
यथाश्रद्धं व्रजैका हि विप्रियं मे प्रभाषसे ॥ १.१६४.४६ ॥
हे राक्षसी, बंधूंना सोडून जगण्याची माझी इच्छा नाही; तुझ्या इच्छेप्रमाणे एकटीच जा, तू मला अप्रिय बोलतेस.
1.164.47
यत्ते प्रियं तत्करिष्ये सर्वानेतान्प्रबोधय ।
मोक्षयिष्याम्यहं कामं राक्षसात्पुरुषादकात् ॥ १.१६४.४७ ॥
तुला जे प्रिय ते मी करीन; या सर्वांना जागे कर. इच्छेप्रमाणे मी त्या नरभक्षक राक्षसापासून तुला मुक्त करीन.
1.164.48
सुखसुप्तान्वने भ्रातॄन्मातरं चैव राक्षसि ।
न भयाद्बोधयिष्यामि भ्रातुस्तव दुरात्मनः ॥ १.१६४.४८ ॥
हे राक्षसी, रानात सुखाने झोपलेल्या बंधूंना आणि आईला भीतीमुळे मी जागे करणार नाही—तुझ्या दुरात्म्या भावाच्या भीतीने.
1.164.49
न हि मे राक्षसा भीरु सोढुं शक्ताः पराक्रमम् ।
न मनुष्या न गन्धर्वा न यक्षाश्चारुलोचने ॥ १.१६४.४९ ॥
हे भित्रे, हे सुंदर नेत्रे, राक्षस मानवही गंधर्व वा यक्ष माझा पराक्रम सहन करू शकत नाहीत.
1.164.50
गच्छ वा तिष्ठ वा भद्रे यद्वा पीच्छसि तत्कुरु ।
तं वा प्रेषय तन्वङ्गि भ्रातरं पुरुषादकम् ॥ १.१६४.५० ॥
हे कल्याणी, जा किंवा थांब, जे तुला हवे ते कर; हे कोमलांगी, त्या नरभक्षक भावाला पाठव.