મહાભારત · અધ્યાય 1.167
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.167.1
सा तानेवापतत्तूर्णं भगिनी तस्य रक्षसः ।
अब्रुवाणा हिडिम्बा तु राक्षसी पाण्डवान्प्रति ॥ १.१६७.१ ॥
તે રાક્ષસની બહેન ઝડપથી તેમની તરફ જ દોડી આવી; રાક્ષસી હિડિંબા પાંડવો પ્રત્યે બોલતી હતી.
1.167.2
अभिवाद्य ततः कुन्तीं धर्मराजं च पाण्डवम् ।
अभिपूज्य ततः सर्वान्भीमसेनमभाषत ॥ १.१६७.२ ॥
પછી કુંતીને, ધર્મરાજને અને પાંડુપુત્રને પ્રણામ કરીને, પછી સૌનું સન્માન કરીને તેણે ભીમસેન સાથે વાત કરી.
1.167.3
अहं ते दर्शादेव मन्मथस्य वशं गता ।
क्रूरं भ्रातृवचो हित्वा सा त्वामेवानिरुन्धती ॥ १.१६७.३ ॥
તને જોતાં જ હું મન્મથને વશ થઈ ગઈ; ભાઈના ક્રૂર વચનો છોડીને, ન રોકી શકાય તેવી હું હવે તારી જ થઈ ગઈ છું.
1.167.4
राक्षसे रौद्रसङ्काशे तवापश्यं विचेष्टितम् ।
अहं शुश्रूषुरिच्छेयं तव गात्रं निषेवितुम् ॥ १.१६७.४ ॥
ભયંકર રાક્ષસ જેવું તારું પરાક્રમ મેં જોયું; હું તારી સેવા કરવા, તારા શરીરની સેવા કરવા ઇચ્છું છું.
1.167.5
स्मरन्ति वैरं रक्षांसि मायामाश्रित्य मोहिनीम् ।
हिडिम्बे व्रज पन्थानं त्वमिमं भ्रातृसेवितम् ॥ १.१६७.५ ॥
રાક્ષસો વેર યાદ રાખે છે; મોહક માયાનો આશ્રય લે છે. હિડિંબે, તારા ભાઈએ ચાલેલા આ માર્ગે તું જા.
1.167.6
क्रुद्धोऽपि पुरुषव्याघ्र भीम मा स्म स्त्रियं वधीः ।
शरीरगुप्त्यभ्यधिकं धर्मं गोपाय पाण्डव ॥ १.१६७.६ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર ભીમ, ક્રોધિત થવા છતાં સ્ત્રીનો વધ ન કરજે. હે પાંડવ, શરીરરક્ષા કરતાં ધર્મનું રક્ષણ કર.
1.167.7
वधाभिप्रायमायान्तमवधीस्त्वं महाबलम् ।
रक्षसस्तस्य भगिनी किं नः क्रुद्धा करिष्यति ॥ १.१६७.७ ॥
વધના ઇરાદે આવતા તે મહાબળવાનને તેં મારી નાખ્યો. તે રાક્ષસની બહેન ક્રોધે ભરાઈને આપણું શું કરશે?
1.167.8
हिडिम्बा तु ततः कुन्तीमभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
युधिष्ठिरं तु कौन्तेयमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.१६७.८ ॥
ત્યારે હિડિંબાએ કુંતીને પ્રણામ કરીને, હાથ જોડીને કૌંતેય યુધિષ્ઠિરને આ વચન કહ્યું.
1.167.9
आर्ये जानासि यद्दुःखमिह स्त्रीणामनङ्गजम् ।
तदिदं मामनुप्राप्तं भीमसेनकृते शुभे ॥ १.१६७.९ ॥
આર્યે, સ્ત્રીઓને કામથી થતું દુઃખ કેવું હોય છે તે તું જાણે છે. હે શુભે, ભીમસેનને કારણે એ જ દુઃખ આજે મારા પર આવ્યું છે.
1.167.10
सोढं तत्परमं दुःखं मया कालप्रतीक्षया ।
सोऽयमभ्यागतः कालो भविता मे सुखोदयः ॥ १.१६७.१० ॥
સમયની રાહ જોતાં મેં એ પરમ દુઃખ સહન કર્યું. તે સમય હવે આવી પહોંચ્યો છે; તે મારા સુખનો ઉદય થશે.
1.167.11
मया ह्युत्सृज्य सुहृदः स्वधर्मं स्वजनं तथा ।
वृतोऽयं पुरुषव्याघ्रस्तव पुत्रः पतिः शुभे ॥ १.१६७.११ ॥
હે શુભે, મેં મિત્રો, સ્વધર્મ અને સ્વજનોનો ત્યાગ કરીને આ પુરુષવ્યાઘ્રને વર્યો છે; એ તારો પુત્ર અને મારો પતિ છે.
1.167.12
वीरेणाऽहं तथाऽनेन त्वया चापि यशस्विनी ।
प्रत्याख्याता न जीवामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १.१६७.१२ ॥
આ વીર દ્વારા અને તારા દ્વારા પણ યશસ્વિની એવી હું ઠુકરાવાઈ તો જીવીશ નહીં; આ સત્ય હું તને કહું છું.
1.167.13
यदर्हसि कृपां कर्तुं मयि त्वं वरवर्णिनि ।
मत्वा मूढेति तन्मां त्वं भक्ता वाऽनुगतेति वा ॥ १.१६७.१३ ॥
હે સુંદર વર્ણવાળી, મારા પર કૃપા કરવી તને યોગ્ય છે; મને મૂર્ખ, ભક્ત કે અનુગત માનીને તે કૃપા મારા પર કર.
1.167.14
भर्त्राऽनेन महाभागे संयोजय सुतेन ह ।
समुपादाय गच्छेयं यथेष्टं देवरूपिणम्।
पुनश्चैवानयिष्यामि विस्रम्भं कुरु मे शुभे ॥ १.१६७.१४ ॥
હે મહાભાગે, આ પતિ સાથે તારા પુત્રને પણ જોડ. દેવરૂપીને ઇચ્છા મુજબ લઈ જઈશ; હે શુભે, ફરી તેને પાછો લાવીશ; મારા પર વિશ્વાસ રાખ.
1.167.15
अहं हि समये लप्स्ये प्राग्भ्रातुरपर्वजनात् ।
ततः सोऽभ्यपतद्रात्रौ भीमसेनजिघांसया ॥ १.१६७.१५ ॥
હું યોગ્ય સમયે, ભાઈ પહેલાં, તેમને પ્રાપ્ત કરીશ. પછી તે રાત્રે ભીમસેનને મારવાની ઇચ્છાથી ધસી પડ્યો.
1.167.16
यथायथा विक्रमते यथारिमधितिष्ठति ।
तथातथा समासाद्य पाण्डवं काममोहिता ॥ १.१६७.१६ ॥
તે જેમ પરાક્રમથી આગળ વધીને શત્રુનો સામનો કરે, તેમ પાંડવ પાસે પહોંચીને કામમોહિત થયેલી તે (વધુ નજીક ગઈ).
1.167.17
न यातुधान्यहं त्वार्ये न चास्मि रजनीचरी ।
ईशा रक्षस्स्वसा ह्यस्मि राज्ञि सालकटङ्कटी ॥ १.१६७.१७ ॥
હે આર્યે, હું યાતુધાની નથી, રાત્રે ફરનારી પણ નથી. હે રાણી, હું રાક્ષસની બહેન ઈશા છું; સાલકટંકટી.
1.167.18
पुत्रेण तव संयुक्ता युवतिर्देववर्णिनी ।
सर्वान्वोऽहमुपस्थास्ये पुरस्कृत्य वृकोदरम् ॥ १.१६७.१८ ॥
તારા પુત્ર સાથે જોડાયેલી, દેવવર્ણી યુવતી હું, વૃકોદરને આગળ રાખીને તમ સૌની સેવા કરીશ.
1.167.19
अप्रमत्ता प्रमत्तेषु शुश्रूषुरसकृत्त्वहम् ।
वृजिने तारयिष्यामि दासीवच्च नरर्षभाः ॥ १.१६७.१९ ॥
બેદરકારોની વચ્ચે હું સાવધ રહીને, વારંવાર સેવા કરીને, દાસીની જેમ, હે નરશ્રેષ્ઠો, તમને સંકટમાંથી તારીશ.
1.167.20
पृष्ठेन वो वहिष्यामि विमानं सुकृतानिव ।
यूयं प्रसादं कुरुत भीमसेनो भजेत माम् ॥ १.१६७.२० ॥
પુણ્યવાનોના વિમાનની જેમ હું તમને મારી પીઠ પર વહન કરીશ. તમે કૃપા કરો, ભીમસેન મને સ્વીકારે.
1.167.21
एवं ब्रुवन्ती ह तथा प्रत्याख्याता क्रियां प्रति ।
भूम्यां दुष्कृतिनो लोकान्गमिष्येऽहं न संशयः ॥ १.१६७.२१ ॥
આ પ્રમાણે બોલતાં, કામક્રિયા વિશે આ રીતે તિરસ્કૃત થયેલી તે બોલી: 'નિઃસંદેહ હું પૃથ્વી પરના દુષ્કર્મીઓના લોકમાં જઈશ.'
1.167.22
अहं हि मनसा ध्यात्वा सर्वं वेत्स्यामि सर्वदा ।
आपन्निस्तरणे प्राणान्धारयिष्ये न केनचित् ॥ १.१६७.२२ ॥
હું મનમાં ધ્યાન કરીને સર્વ કંઈ સદા જાણીશ. આપત્તિથી તરવામાં, કોઈના વડે પણ મારા પ્રાણને ગુમાવ્યા વિના હું પ્રાણ ધારણ કરીશ.
1.167.23
सर्वमावृत्य कर्तव्यं धर्मं समनुपश्यता ।
आपत्सु यो धारयति स वै धर्मविदुत्तमः ॥ १.१६७.२३ ॥
ધર્મને જોઈને સર્વ સમાવીને જે કર્તવ્ય કરે છે, અને આપત્તિમાં જે ધર્મને ધારણ કરે છે, તે જ ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
1.167.24
व्यसनं ह्येव धर्मस्य धर्मिणामापदुच्यते ।
पुम्यात्प्राणान्धारयति पुण्यं वै प्राणधारणम् ॥ १.१६७.२४ ॥
આપત્તિ જ ધર્મનું દુઃખ કહેવાય છે, ધર્મિષ્ઠો માટે. પુણ્યથી પ્રાણ ધારણ થાય છે; પ્રાણધારણ જ પુણ્ય છે.
1.167.25
येन केनाचरेद्धर्मं तस्मिन्गर्हा न विद्यते ।
महतोऽत्र स्त्रियं कामाद्वाधितां त्राहि मामपि ॥ १.१६७.२५ ॥
ગમે તે રીતે ધર્મનું આચરણ કરવામાં આવે, તેમાં નિંદા નથી. હે મહાન, કામથી પીડિત સ્ત્રીનું અને મારું પણ રક્ષણ કરો.
1.167.26
धर्मार्थकाममोक्षेषु दयां कुर्वन्ति साधवः ।
तत्तु धर्ममिति प्राहुर्मुनयो धर्मवत्सलाः ॥ १.१६७.२६ ॥
ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષમાં સાધુજનો દયા દાખવે છે. તેને જ ધર્મ કહે છે, એમ ધર્મપ્રેમી મુનિઓ કહે છે.
1.167.27
दिव्यज्ञानेन जानामि व्यतीतानागतानहम् ।
तस्माद्वक्ष्यामि वः श्रेय आसन्नं सर उत्तमम् ॥ १.१६७.२७ ॥
દિવ્ય જ્ઞાનથી હું ભૂત અને ભવિષ્ય જાણું છું. તેથી તમને શ્રેયસ્કર કહું છું — નજીકનું ઉત્તમ સરોવર.
1.167.28
अद्यासाद्य सरः स्नात्वा विश्रम्य च वनस्पतौ ।
श्वः प्रभाते महद्भूतं प्रादुर्भूतं जगत्पतिम् ॥ १.१६७.२८ ॥
આજે સરોવર પર પહોંચી સ્નાન કરો અને વૃક્ષ નીચે વિશ્રામ કરો. આવતીકાલે પ્રભાતે જગત્પતિ, મહાન સત્ત્વ, પ્રગટ થશે.
1.167.29
व्यासं कमलपत्राक्षं दृष्ट्वा शोकं विहास्यथ ।
धार्तराष्ट्राद्विवासं च दहनं वारणावते ॥ १.१६७.२९ ॥
કમલનયન વ્યાસને જોઈને તમે શોક ત્યજશો. ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોથી થયેલો વનવાસ અને વારણાવતમાં દહન (સ્મરણમાં આવશે).
1.167.30
त्राणं च विदुरात्तुभ्यं विदितं ज्ञानचक्षुषा ।
आवासे शालिहोत्रस्य स वो वासं विधास्यति ॥ १.१६७.३० ॥
વિદુર તરફથી તમને રક્ષણ મળશે એ જ્ઞાનચક્ષુથી હું જાણું છું. શાલિહોત્રના આવાસમાં તે તમારા નિવાસની વ્યવસ્થા કરશે.
1.167.31
वर्षवातातपसहो ह्ययं पुण्यो वनस्पतिः ।
पीतमात्रे तु पानीये क्षुत्पिपासे विनश्यतः ॥ १.१६७.३१ ॥
વરસાદ, પવન અને તડકો સહન કરનારું આ પવિત્ર વૃક્ષ છે. પાણી પીતાં જ ભૂખ અને તરસ નાશ પામે છે.
1.167.32
तपसा शालिहोत्रेण सरो वृक्षश्च निर्मितः ।
कादम्बाः सारसा हंसाः कुरर्यः कुररैः सह ॥ १.१६७.३२ ॥
શાલિહોત્રે તપના બળથી એક સરોવર અને એક વૃક્ષ બનાવ્યાં. કાદંબ, સારસ, હંસ અને કુરરી પક્ષીઓ કુરરો સાથે છે.
1.167.33
रुवन्ति मधुरं गीतं गान्धर्वस्वनमिश्रितम् ।
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कुन्ती वचनमब्रवीत् ॥ १.१६७.३३ ॥
તેઓ ગાંધર્વ સ્વરો સાથે ભળેલું મધુર ગીત ગાય છે. તેનાં એ વચનો સાંભળીને કુંતીએ કહ્યું.
1.167.34
युधिष्ठिरं महाप्राज्ञं सर्वधर्मविशारदम् ।
त्वं हि धर्मभृतां श्रेष्ठो मयोक्तं शृणु भारत ॥ १.१६७.३४ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વધર્મનિપુણ યુધિષ્ઠિર! તું ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે. હે ભારત, મારું કહેલું સાંભળ.
1.167.35
राक्षस्येषा हि वाक्येन धर्मं वदति साधु वै ।
भावेन दुष्टा भीमं वै किं करिष्यति राक्षसी ॥ १.१६७.३५ ॥
આ રાક્ષસી વચનથી ધર્મની સારી વાત કહે છે, પણ ભાવથી દુષ્ટ છે. એ રાક્ષસી ભીમનું શું કરશે?
1.167.36
भजतां पाण्डवं वीरमपत्यार्थं यदीच्छसि ।
एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वं हिडिम्बे नात्र संशयः ॥ १.१६७.३६ ॥
જો તું સંતાનની ઇચ્છા રાખે છે, તો આ વીર પાંડવ (ભીમ)ની સેવા કર. હે હિડિંબે, તું કહે છે તેમ જ છે, એમાં શંકા નથી.
1.167.37
स्थातव्यं तु त्वया धर्मे यथा ब्रूयां सुमध्यमे ।
नित्यं कृताह्निका स्नाता कृतशौचा सुरूपिणी ॥ १.१६७.३७ ॥
હે સુમધ્યમે, હું કહું છું તેમ તારે ધર્મમાં સ્થિર રહેવું જોઈએ. હંમેશાં નિત્યકર્મ કરીને, સ્નાન કરીને, શુદ્ધ થઈને, સુંદર રૂપ ધારણ કરીને રહેવું.
1.167.38
स्नातं कृताह्निकं भद्रे कृतकौतुकमङ्गलम् ।
भीमसेनं भजेथास्त्वमुदिते वै दिवाकरे ॥ १.१६७.३८ ॥
હે ભદ્રે, સ્નાન કરીને, નિત્યકર્મ પતાવીને, મંગળ શણગાર ધારણ કરીને, સૂર્યોદય થતાં તું ભીમસેનની સેવા કરજે.
1.167.39
अहस्सु विहरानेन यथाकामं मनोजवा ।
अयं त्वानयितव्यस्ते भीमसेनः सदा निशि ॥ १.१६७.३९ ॥
હે મનોજવા, દિવસે આની સાથે તારી ઇચ્છા મુજબ વિહાર કરજે. આ ભીમસેનને હંમેશાં રાત્રે તારી પાસે લાવવામાં આવશે.
1.167.40
प्राक्सन्ध्यातो विमोक्तव्यो रक्षितव्यश्च नित्यशः ।
एवं रमस्व भीमेन यावद्गर्भस्य वेदनम् ॥ १.१६७.४० ॥
સંધ્યા પહેલાં તેને મુક્ત કરવો અને હંમેશાં તેનું રક્ષણ કરવું. આ રીતે ભીમ સાથે રમણ કરજે, ગર્ભની પ્રસવવેદના આવે ત્યાં સુધી.
1.167.41
एष ते समयो भद्रे शुश्रूषा चाप्रमत्तया ।
नित्यानुकूलया भूत्वा कर्तव्यं शोभनं त्वया ॥ १.१६७.४१ ॥
હે ભદ્રે, આ જ તારી શરત છે: સાવધાનીથી સેવા કરીને, હંમેશાં અનુકૂળ રહીને, તારે શુભ કાર્ય કરવું.