મહાભારત · અધ્યાય 1.169
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.169.1
गते भगवति व्यासे पाण्डवा विगतज्वराः ।
ऊषुस्तत्र च षण्मासान्वटवृक्षे यथासुखम् ॥ १.१६९.१ ॥
ભગવાન વ્યાસ ગયા પછી, દુઃખ રહિત થયેલા પાંડવો ત્યાં તે વડના વૃક્ષ નીચે છ માસ સુખપૂર્વક રહ્યા.
1.169.2
शाकमूलफलाहारास्तपः कुर्वन्ति पाण्डवाः ।
अनुज्ञाता महाराज ततः कमलपालिका ॥ १.१६९.२ ॥
શાક, મૂળ અને ફળ ખાઈને પાંડવો તપ કરતા હતા. હે મહારાજ, ત્યારે અનુમતિ મેળવીને કમલપાલિકા (ત્યાં આવી).
1.169.3
रमयन्ती सदा भीमं तत्रतत्र मनोजवा ।
दिव्याभरणवस्त्रा हि दिव्यस्रगनुलेपना ॥ १.१६९.३ ॥
મનના જેવી વેગવાન તે હંમેશાં ભીમને અહીં-ત્યાં રમાડતી; દિવ્ય આભૂષણો, વસ્ત્રો, માળા અને અંગરાગ ધારણ કરેલાં.
1.169.4
एवं भ्रातॄन्सप्त मासान्हिडिम्बाऽवासयद्वने ।
पाण्डवान्भीमसेनार्थे राक्षसी कामरूपिणी ॥ १.१६९.४ ॥
આ રીતે હિડિંબાએ ભીમસેન માટે પાંડવોને અને ભાઈઓને વનમાં સાત માસ રાખ્યા; તે ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારી રાક્ષસી હતી.
1.169.5
सुखं स विहरन्भीमस्तत्कालं पर्यणामयत् ।
ततोऽलभत सा गर्भं राक्षसी कामरूपिणी ॥ १.१६९.५ ॥
સુખપૂર્વક વિહાર કરતાં ભીમે તે સમય વિતાવ્યો; પછી ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારી તે રાક્ષસીને ગર્ભ રહ્યો.
1.169.6
अतृप्ता भीमसेनेन सप्तमासोपसंगता ।
प्रजज्ञे राक्षसी पुत्रं भीमसेनान्महाबलात् ॥ १.१६९.६ ॥
ભીમસેનથી અતૃપ્ત તે રાક્ષસીએ સાત માસ પૂરા થતાં મહાબલી ભીમસેનથી પુત્રને જન્મ આપ્યો.
1.169.7
विरूपाक्षं महावक्त्रं शङ्कुकर्णं विभीषणम् ।
भीमरूपं सुताम्राक्षं तीक्ष्णदंष्ट्रं महारथम् ॥ १.१६९.७ ॥
વિરૂપાક્ષ, મોટું મુખ, શંકુ જેવા કાન, ભયંકર, ભીષણ રૂપ, ઘેરા લાલ નેત્રો, તીક્ષ્ણ દાઢોવાળો, મહારથી.
1.169.8
महेष्वासं महावीर्यं महासत्वं महाजवम् ।
महाकायं महाकालं महाग्रीवं महाभुजम् ॥ १.१६९.८ ॥
મહાધનુર્ધર, મહાપરાક્રમી, મહાસાહસી, મહાવેગવાન, વિશાળ દેહવાળો, મહાકાલ, મોટી ગરદનવાળો, મોટી ભુજાવાળો.
1.169.9
अमानुषं मानुषजं भीमवेगमरिन्दमम् ।
पिशाचकानतीत्यान्यान्बभूवाति स मानुषान् ॥ १.१६९.९ ॥
તે અમાનુષ હતો, છતાં માણસથી જન્મેલો; ભયંકર વેગવાળો અને શત્રુઓનું દમન કરનારો. તેણે પિશાચો અને બીજાઓને વટાવી દીધા, અને માણસોને પણ પાછળ છોડી દીધા.
1.169.10
बालोऽपि विक्रमं प्राप्तो मानुषेषु विशांपते ।
सर्वास्त्रेषु वरो वीरः प्रकाममभवद्बली ॥ १.१६९.१० ॥
હે પ્રજાપાલક, તે બાળક હોવા છતાં માણસોમાં પરાક્રમ પામ્યો; સર્વ અસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ વીર, ઇચ્છા મુજબ બળવાન બન્યો.
1.169.11
सद्यो हि गर्भं राक्षस्यो लभन्ते प्रसवन्ति च ।
कामरूपधराश्चैव भवन्ति बहुरूपिकाः ॥ १.१६९.११ ॥
રાક્ષસીઓ તત્કાળ ગર્ભ ધારણ કરે છે અને પ્રસવ પણ કરે છે; તેઓ ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારી અને અનેક રૂપવાળી હોય છે.
1.169.12
प्रणम्य विकचः पादावगृह्णात्स पितुस्तदा ।
मातुश्च परमेष्वासस्तौ च नामास्य चक्रतुः ॥ १.१६९.१२ ॥
ત્યારે વિકચે પ્રણામ કરીને પિતાના ચરણ પકડ્યા; તે પરમ ધનુર્ધરે માતાના ચરણ પણ પકડ્યા. તે બંનેએ તેનું નામ રાખ્યું.
1.169.13
घटोहास्योत्कच इति माता तं प्रत्यभाषत ।
अभवत्तेन नामास्य घटोत्कच इति स्म ह ॥ १.१६९.१३ ॥
માતાએ તેને કહ્યું, 'ઘટોહાસ્ય, ઉત્કચ' — તેથી તેનું નામ ઘટોત્કચ પડ્યું.
1.169.14
अनुरक्तश्च तानासीत्पाण्डवान्स घटोत्कचः ।
तेषां च दयितो नित्यमात्मनित्यो बभूव ह ॥ १.१६९.१४ ॥
ઘટોત્કચ પાંડવો પ્રત્યે અનુરક્ત હતો. તે તેમને સદા પ્રિય અને સદા પોતાનો જ રહ્યો.
1.169.15
घटोत्कचो महाकायः पाण्डवान्पृथया सह ।
अभिवाद्य यथान्यायमब्रवीच्च प्रभाष्य तान् ॥ १.१६९.१५ ॥
મહાકાય ઘટોત્કચે પૃથા સહિત પાંડવોને યથાવિધિ પ્રણામ કરીને, તેમની સાથે વાત કરીને કહ્યું.
1.169.16
किं करोम्यहमार्याणां निःशङ्कं वदतानघाः ।
तं ब्रुवन्तं भैमसेनिं कुन्ती वचनमब्रवीत् ॥ १.१६९.१६ ॥
'હે નિષ્પાપો, હું આર્યો માટે શું કરું? નિઃશંકપણે કહો.' એમ બોલતા ભૈમસેનિને કુંતીએ આ વચન કહ્યું.
1.169.17
त्वं कुरूणां कुले जातः साक्षाद्भीमसमो ह्यसि ।
ज्येष्ठः पुत्रोसि पञ्चानां साहाय्यं कुरु पुत्रक ॥ १.१६९.१७ ॥
'તું કુરુકુળમાં જન્મ્યો છે, સાક્ષાત ભીમ સમાન છે. પાંચમાં તું જ્યેષ્ઠ પુત્ર છે; હે પુત્ર, સહાય કર.'
1.169.18
पृथयाप्येवमुक्तस्तु प्रणम्यैव वचोऽब्रवीत् ।
यथा हि रावणो लोके इन्द्रजिच्च महाबलः।
वर्ष्मवीर्यसमो लोके विशिष्टश्चाभवं नृषु ॥ १.१६९.१८ ॥
કુંતીએ એમ કહ્યું ત્યારે ઘટોત્કચે પ્રણામ કરીને આ વચન કહ્યું: 'જગતમાં જેમ રાવણ અને મહાબલી ઇન્દ્રજિત થયા, તેમ હું શારીરિક બળમાં સમાન થઈને મનુષ્યોમાં વિશિષ્ટ થઈશ.'
1.169.19
कृत्यकाल उपस्थास्ये पितॄनिति घटोत्कचः ।
आमन्त्र्य रक्षसां श्रेष्ठः प्रतस्थे चोत्तरां दिशम् ॥ १.१६९.१९ ॥
"યોગ્ય સમયે હું પિતૃઓની સેવા કરીશ" એમ કહીને રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ ઘટોત્કચ વિદાય લઈ ઉત્તર દિશા તરફ ચાલ્યો.
1.169.20
स हि सृष्टो भगवता शक्तिहेतोर्महात्मना ।
वर्णस्याप्रतिवीर्यस्य प्रतियोद्धा महारथः ॥ १.१६९.२० ॥
મહાત્મા ભગવાને શક્તિના હેતુથી તેને સર્જ્યો હતો; અપ્રતિમ પરાક્રમી વર્ણનો પ્રતિયોદ્ધા એ મહારથી હતો.
1.169.21
सह वासो मया जीर्णस्त्वया कमलपालिके ।
पुनर्द्रक्ष्यसि राज्यस्थानित्यभाषत तां तदा ॥ १.१६९.२१ ॥
"મારી સાથે તું લાંબો સમય રહી, હે કમલમાળા ધારણ કરનારી! રાજ્યમાં રહેલા મને તું ફરી જોઈશ," એમ ભીમે ત્યારે તેને કહ્યું.
1.169.22
पदा मां संस्मरेः कान्त रिरंसू रहसि प्रभो ।
तदा तव वशं भूय आगन्तास्म्याशु भारत ॥ १.१६९.२२ ॥
"હે પ્રિય, હે પ્રભુ! એકાંતમાં રમણની ઇચ્છા થાય ત્યારે પગથી મને યાદ કરજો; હે ભારત, ત્યારે હું તરત ફરી તમારા વશમાં આવીશ."
1.169.23
इत्युक्त्वा सा जगामाशु भावमासज्य पाण्डवे ।
हिडिम्बा समयं स्मृत्वा स्वां गतिं प्रत्यपद्यत ॥ १.१६९.२३ ॥
એમ કહીને તે તરત ચાલી ગઈ; પાંડવ પર સ્નેહ સ્થિર કરી, હિડિંબા કરારનું સ્મરણ કરી પોતાના માર્ગે ચાલી.