महाभारत · अध्याय 1.169
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.169.1
गते भगवति व्यासे पाण्डवा विगतज्वराः ।
ऊषुस्तत्र च षण्मासान्वटवृक्षे यथासुखम् ॥ १.१६९.१ ॥
भगवान व्यास गेल्यानंतर दुःखरहित झालेले पांडव तेथे त्या वटवृक्षाखाली सहा महिने सुखाने राहिले.
1.169.2
शाकमूलफलाहारास्तपः कुर्वन्ति पाण्डवाः ।
अनुज्ञाता महाराज ततः कमलपालिका ॥ १.१६९.२ ॥
भाजी, मुळे आणि फळे खाऊन पांडव तप करीत होते. हे महाराज, तेव्हा अनुमती मिळवून कमलपालिका (तेथे आली).
1.169.3
रमयन्ती सदा भीमं तत्रतत्र मनोजवा ।
दिव्याभरणवस्त्रा हि दिव्यस्रगनुलेपना ॥ १.१६९.३ ॥
मनासारखी वेगवान ती सदैव भीमाला इकडे-तिकडे रमवीत असे; दिव्य अलंकार, वस्त्रे, माळा आणि अंगलेप धारण करून.
1.169.4
एवं भ्रातॄन्सप्त मासान्हिडिम्बाऽवासयद्वने ।
पाण्डवान्भीमसेनार्थे राक्षसी कामरूपिणी ॥ १.१६९.४ ॥
अशा प्रकारे हिडिंबेने भीमसेनासाठी पांडवांना व बंधूंना अरण्यात सात महिने ठेवले; ती इच्छेनुसार रूप धारण करणारी राक्षसी होती.
1.169.5
सुखं स विहरन्भीमस्तत्कालं पर्यणामयत् ।
ततोऽलभत सा गर्भं राक्षसी कामरूपिणी ॥ १.१६९.५ ॥
सुखाने विहार करीत भीमाने तो काळ घालवला; नंतर इच्छेनुसार रूप धारण करणारी ती राक्षसी गर्भवती झाली.
1.169.6
अतृप्ता भीमसेनेन सप्तमासोपसंगता ।
प्रजज्ञे राक्षसी पुत्रं भीमसेनान्महाबलात् ॥ १.१६९.६ ॥
भीमसेनाने अतृप्त झालेली ती राक्षसी सात महिने पूर्ण झाल्यावर महाबलवान भीमसेनापासून पुत्राला जन्म देती झाली.
1.169.7
विरूपाक्षं महावक्त्रं शङ्कुकर्णं विभीषणम् ।
भीमरूपं सुताम्राक्षं तीक्ष्णदंष्ट्रं महारथम् ॥ १.१६९.७ ॥
विरूपाक्ष, मोठे तोंड, शंकूसारखे कान, भयंकर, भीषण रूप, गडद लाल डोळे, तीक्ष्ण दाढा असलेला, महारथी.
1.169.8
महेष्वासं महावीर्यं महासत्वं महाजवम् ।
महाकायं महाकालं महाग्रीवं महाभुजम् ॥ १.१६९.८ ॥
महाधनुर्धर, महापराक्रमी, महासाहसी, महावेगवान, विशाल देहाचा, महाकाल, मोठ्या मानेचा, विशाल बाहूंचा.
1.169.9
अमानुषं मानुषजं भीमवेगमरिन्दमम् ।
पिशाचकानतीत्यान्यान्बभूवाति स मानुषान् ॥ १.१६९.९ ॥
तो अमानुष होता, तरीही मानवापासून जन्मलेला; भयंकर वेगवान आणि शत्रूंचे दमन करणारा. त्याने पिशाचांना व इतरांना मागे टाकले आणि मानवांनाही ओलांडले.
1.169.10
बालोऽपि विक्रमं प्राप्तो मानुषेषु विशांपते ।
सर्वास्त्रेषु वरो वीरः प्रकाममभवद्बली ॥ १.१६९.१० ॥
हे प्रजापते, बालक असूनही तो मानवांमध्ये पराक्रम पावला; सर्व शस्त्रांत श्रेष्ठ वीर, इच्छेनुसार बलवान झाला.
1.169.11
सद्यो हि गर्भं राक्षस्यो लभन्ते प्रसवन्ति च ।
कामरूपधराश्चैव भवन्ति बहुरूपिकाः ॥ १.१६९.११ ॥
राक्षसी तात्काळ गर्भ धारण करतात आणि प्रसवतात; त्या इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या आणि अनेक रूपांच्या होतात.
1.169.12
प्रणम्य विकचः पादावगृह्णात्स पितुस्तदा ।
मातुश्च परमेष्वासस्तौ च नामास्य चक्रतुः ॥ १.१६९.१२ ॥
तेव्हा विकच नमस्कार करून वडिलांचे पाय धरता झाला; त्या परम धनुर्धराने मातेचे पायही धरले. त्या दोघांनी त्याचे नाव ठेवले.
1.169.13
घटोहास्योत्कच इति माता तं प्रत्यभाषत ।
अभवत्तेन नामास्य घटोत्कच इति स्म ह ॥ १.१६९.१३ ॥
माता त्याला म्हणाली, 'घटोहास्य, उत्कच' — त्यामुळे त्याचे नाव घटोत्कच झाले.
1.169.14
अनुरक्तश्च तानासीत्पाण्डवान्स घटोत्कचः ।
तेषां च दयितो नित्यमात्मनित्यो बभूव ह ॥ १.१६९.१४ ॥
घटोत्कच पांडवांवर अनुरक्त होता. तो त्यांना सदैव प्रिय आणि सदैव आपलाच राहिला.
1.169.15
घटोत्कचो महाकायः पाण्डवान्पृथया सह ।
अभिवाद्य यथान्यायमब्रवीच्च प्रभाष्य तान् ॥ १.१६९.१५ ॥
महाकाय घटोत्कच पृथेसह पांडवांना यथाविधी वंदन करून, त्यांच्याशी बोलून म्हणाला.
1.169.16
किं करोम्यहमार्याणां निःशङ्कं वदतानघाः ।
तं ब्रुवन्तं भैमसेनिं कुन्ती वचनमब्रवीत् ॥ १.१६९.१६ ॥
'हे निष्पापांनो, मी आर्यांसाठी काय करू? निःशंकपणे सांगा.' असे बोलणाऱ्या भैमसेनीला कुंती हे वचन म्हणाली.
1.169.17
त्वं कुरूणां कुले जातः साक्षाद्भीमसमो ह्यसि ।
ज्येष्ठः पुत्रोसि पञ्चानां साहाय्यं कुरु पुत्रक ॥ १.१६९.१७ ॥
'तू कुरुकुलात जन्मलास, साक्षात भीमासारखा आहेस. पाचांमध्ये तू ज्येष्ठ पुत्र आहेस; पुत्रा, साहाय्य कर.'
1.169.18
पृथयाप्येवमुक्तस्तु प्रणम्यैव वचोऽब्रवीत् ।
यथा हि रावणो लोके इन्द्रजिच्च महाबलः।
वर्ष्मवीर्यसमो लोके विशिष्टश्चाभवं नृषु ॥ १.१६९.१८ ॥
कुंतीने असे म्हटल्यावर घटोत्कचाने नमस्कार करून हे वचन म्हटले: 'जगात जसे रावण आणि महाबली इंद्रजित होते, तसाच मी शारीरिक बलात समान होऊन माणसांमध्ये श्रेष्ठ होईन.'
1.169.19
कृत्यकाल उपस्थास्ये पितॄनिति घटोत्कचः ।
आमन्त्र्य रक्षसां श्रेष्ठः प्रतस्थे चोत्तरां दिशम् ॥ १.१६९.१९ ॥
"योग्य वेळी मी पितरांची सेवा करीन" असे म्हणून राक्षसश्रेष्ठ घटोत्कच निरोप घेऊन उत्तर दिशेकडे निघाला.
1.169.20
स हि सृष्टो भगवता शक्तिहेतोर्महात्मना ।
वर्णस्याप्रतिवीर्यस्य प्रतियोद्धा महारथः ॥ १.१६९.२० ॥
महात्म्या भगवंतांनी शक्तीसाठी त्याला निर्माण केले होते; अप्रतिम पराक्रमी वर्णाचा प्रतिस्पर्धी असलेला तो महारथी होता.
1.169.21
सह वासो मया जीर्णस्त्वया कमलपालिके ।
पुनर्द्रक्ष्यसि राज्यस्थानित्यभाषत तां तदा ॥ १.१६९.२१ ॥
"माझ्यासोबत तू दीर्घकाल राहिलीस, हे कमलमाला धारण करणारी! राज्यात राहणाऱ्या मला तू पुन्हा पाहशील," असे भीम तिला तेव्हा म्हणाला.
1.169.22
पदा मां संस्मरेः कान्त रिरंसू रहसि प्रभो ।
तदा तव वशं भूय आगन्तास्म्याशु भारत ॥ १.१६९.२२ ॥
"हे प्रिया, हे प्रभो! एकांतात रमण्याची इच्छा झाली तेव्हा पायाने माझे स्मरण कर; हे भारता, तेव्हा मी लवकरच पुन्हा तुझ्या वशात येईन."
1.169.23
इत्युक्त्वा सा जगामाशु भावमासज्य पाण्डवे ।
हिडिम्बा समयं स्मृत्वा स्वां गतिं प्रत्यपद्यत ॥ १.१६९.२३ ॥
असे बोलून ती लगेच निघून गेली; पांडवावर प्रेम स्थिर ठेवून, करार आठवून हिडिंबा आपल्या मार्गाला लागली.