મહાભારત · અધ્યાય 1.171
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.171.1
एकचक्रां गतास्ते तु कुन्तीपुत्रा महारथाः ।
अत ऊर्ध्वं द्विजश्रेष्ठ किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ १.१७१.१ ॥
એકચક્રા ગયેલા તે કુંતીપુત્ર મહારથીઓ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ત્યાર પછી પાંડવોએ શું કર્યું?
1.171.2
एकचक्रां गतास्ते तु कन्तीपुत्रा महारथाः ।
ऊषुर्नातिचिरं कालं ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.१७१.२ ॥
એકચક્રા ગયેલા તે કુંતીપુત્ર મહારથીઓ બ્રાહ્મણના નિવાસમાં લાંબા સમય સુધી રહ્યા નહોતા.
1.171.3
रमणीयानि पश्यन्तो वनानि विविधानि च ।
पार्थिवानपि चोद्देशान्सरितश्च सरांसि च ॥ १.१७१.३ ॥
રમણીય વિવિધ વનો, ભૂમિના પ્રદેશો, નદીઓ અને સરોવરો જોતા (તેઓ આગળ વધ્યા).
1.171.4
चेरुर्भैश्रं तदा ते तु सर्व एव विशांपते ।
युधिष्ठिरं च कुन्तीं च चिन्तयन्त उपासते ॥ १.१७१.४ ॥
ત્યારે તેઓ બધા ભિક્ષા માટે ફર્યા, હે પ્રજાધિપ; યુધિષ્ઠિર અને કુંતીનું ચિંતન કરતા તેમની સેવામાં રહ્યા.
1.171.5
भैक्षं चरन्तस्तु तदा जटिला ब्रह्मचारिणः ।
बभूवुर्नागराणां च गुणैः संप्रियदर्शनाः ॥ १.१७१.५ ॥
ત્યારે ભિક્ષા માગતા જટાધારી બ્રહ્મચારીઓ પોતાના ગુણોથી નગરવાસીઓને અતિ પ્રિયદર્શન જણાયા.
1.171.6
दर्शनीया द्विजाः शुभ्रा देवगर्भोपमाः शुभाः ।
भैक्षानर्हाश्च राज्यार्हाः सुकुमारास्तपस्विनः ॥ १.१७१.६ ॥
આ દ્વિજો જોવા યોગ્ય, તેજસ્વી, દેવગર્ભ સમાન શુભ છે; ભિક્ષા માટે અયોગ્ય, રાજ્ય માટે યોગ્ય; સુકુમાર અને તપસ્વી છે.
1.171.7
नैते यथार्थतो विप्राः सुकुमारास्तपस्विनः ।
चरन्ति भूमौ प्रच्छन्नाः कस्माच्चित्कारणादिह ॥ १.१७१.७ ॥
આ ખરેખર બ્રાહ્મણો નથી; સુકુમાર તપસ્વીઓ કોઈ કારણસર અહીં છુપાઈને પૃથ્વી પર ફરે છે.
1.171.8
सर्वलक्षणसंपन्ना भैक्षं नार्हन्ति नित्यशः ।
कार्यार्थिनश्चरन्तीति तर्कयन्त इति ब्रुवन् ॥ १.१७१.८ ॥
સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત આ લોકો નિત્ય ભિક્ષાને યોગ્ય નથી; કોઈ કાર્ય માટે ફરે છે એવી ધારણા કરતાં તેઓ બોલ્યા.
1.171.9
बन्धूनामागमान्नित्यमुपचारैस्तु नागराः ।
भाजनानि च पूर्णानि भक्ष्यभोज्यैरकारयन् ॥ १.१७१.९ ॥
સંબંધીઓના આગમનથી નગરજનો નિત્ય આદર-સત્કારથી સેવા કરતા; અને ભક્ષ્ય-ભોજ્યથી ભરેલાં પાત્રો તૈયાર કરાવતા.
1.171.10
मौनव्रतेन संयुक्ता भैश्रं गृह्णन्ति पाण्डवाः ।
माता चिरगतान्ज्ञात्वा शोचन्ती पाण्डवान्प्रति ॥ १.१७१.१० ॥
મૌનવ્રતથી યુક્ત પાંડવો ભિક્ષા ગ્રહણ કરે છે; માતા તેઓ લાંબા સમયથી ગયા છે એમ જાણી પાંડવો માટે શોક કરે છે.
1.171.11
दुःखाश्रुपूर्णनयना लिखन्त्यास्ते महीतलम् ।
भिक्षित्वा द्विजगेहेषु चिन्तयन्तश्च मातरम् ॥ १.१७१.११ ॥
દુઃખનાં આંસુથી ભરેલી આંખોવાળા તેઓ ભૂમિને ખોતરતા રહે છે; બ્રાહ્મણોના ઘરે ભિક્ષા માગીને માતાનું ચિંતન કરતા.
1.171.12
त्वरमाणा निवर्तन्ते मातृगौरवयन्त्रिताः ।
मात्रे निवेदयन्ति स्म कुन्त्यै भैक्षं दिवानिशम् ॥ १.१७१.१२ ॥
માતાના સન્માનથી બંધાયેલા તેઓ ત્વરાથી પાછા ફરે છે; દિવસ-રાત ભિક્ષાની વાત કુંતીને જણાવે છે.
1.171.13
सर्वं संपूर्णभैक्षान्नं मातृदत्तं पृथक्पृथक् ।
विभज्याभुञ्जतेष्टं ते यथाभागं पृथक्पृथक् ॥ १.१७१.१३ ॥
માતાએ આપેલું સંપૂર્ણ ભિક્ષાન્ન તેમણે અલગ-અલગ વહેંચીને, ઇચ્છા મુજબ, દરેકના ભાગ પ્રમાણે જુદા જુદા ખાધું.
1.171.14
अर्धं स्म भुञ्जते पञ्च सह मात्रा परन्तपाः ।
अर्धं सर्वस्य भैक्षस्य भीमो भुङ्क्ते महाबलः ॥ १.१७१.१४ ॥
શત્રુઓને તપાવનારા પાંચ ભાઈઓ માતા સાથે અડધું ખાતા; મહાબલી ભીમ સંપૂર્ણ ભિક્ષાન્નનો અડધો ભાગ ખાતો.
1.171.15
स नाशितश्च भवति कल्याणान्नभुजिः पुरा ।
स वैवर्ण्यं च कार्श्यं च जगामातृप्तिकारितम् ॥ १.१७१.१५ ॥
પહેલાં સારું અન્ન ખાનારો તે હવે ક્ષીણ થઈ ગયો; અતૃપ્તિને કારણે તેનો રંગ ફિક્કો અને શરીર દુર્બળ થયું.
1.171.16
आज्यबिन्दुर्यथा वह्नौ महति ज्वलिते भवेत् ।
तथार्धभागं भीमस्य भिक्षान्नस्य नरोत्तम ॥ १.१७१.१६ ॥
મોટી સળગતી આગમાં ઘીના એક ટીપા જેવો, હે નરોત્તમ, ભીમનો ભિક્ષાન્નનો અડધો ભાગ હતો.
1.171.17
तथैव वसतां तत्र तेषां राजन्महात्मनाम् ।
अतिचक्राम सुमहान्कालोऽथ भरतर्षभ ॥ १.१७१.१७ ॥
એ રીતે ત્યાં રહેતા તે મહાત્માઓનો ઘણો સમય વીતી ગયો, હે રાજન, હે ભરતર્ષભ.
1.171.18
भीमोऽपि क्रीडयित्वाथ मिथो ब्राह्मणबन्धुषु ।
कुम्भकारेण संबन्धाल्लेभे पात्रं महत्तरम् ॥ १.१७१.१८ ॥
ભીમે પણ બ્રાહ્મણ સંબંધીઓ વચ્ચે રમીને, કુંભાર સાથેના સંબંધથી એક મોટું પાત્ર મેળવ્યું.
1.171.19
कुम्भकारोऽददात्पात्रं महत्कृत्वातिमात्रकम् ।
प्रहसन्भीमसेनाय विस्मितस्तस्य कर्मणा ॥ १.१७१.१९ ॥
કુંભારે અતિશય મોટું પાત્ર બનાવીને આપ્યું; ભીમસેન તરફ હસતાં અને તેના કર્મથી આશ્ચર્યચકિત થઈને.
1.171.20
तस्याद्भुतं कर्म कुर्वन्मृद्भारं महदाददे ।
मृद्भारैः शतसाहस्रैः कुम्भकारमतोषयत् ॥ १.१७१.२० ॥
તેનું અદ્ભુત કર્મ કરતાં તેણે મોટો માટીનો ભાર ઉપાડ્યો; લાખો માટીના ભારથી કુંભારને સંતુષ્ટ કર્યો.
1.171.21
चक्रे चक्रे च मृद्भाण्डान्सततं भैक्षमाचरन् ।
तदादायागतं दृष्ट्वा हसन्ति प्रहसन्ति च ॥ १.१७१.२१ ॥
દરેક કુંભારના ચાક પાસે માટીનાં વાસણો ભિક્ષામાં માગતો તે સતત ફરતો; તેને તે લઈને પાછો આવતો જોઈ લોકો હસતા, જોરથી હસતા.
1.171.22
भक्ष्यभोज्यानि विविधान्यादाय प्रक्षिपन्ति च ।
एवमेव सदा भुक्त्वा मात्रे वदति वै रहः।
न चाशितोऽस्मि भवति कल्याणान्नभृतः पुरा ॥ १.१७१.२२ ॥
વિવિધ ખાદ્ય-ભોજ્ય પદાર્થો લાવીને લોકો તેમાં નાખતા. આ રીતે સદા ખાઈને તે એકાંતમાં માતાને કહેતો: "પહેલાં સારું અન્ન લાવનાર વ્યક્તિથી પણ મને તૃપ્તિ થઈ નહોતી."
1.171.23
ततः कदाचिद्भैक्षाय गतास्ते पुरषर्षभाः ।
संगत्य भीमसेनस्तु तत्रास्ते पृथया सह ॥ १.१७१.२३ ॥
પછી એક વાર તે પુરુષશ્રેષ્ઠો ભિક્ષા માટે ગયા; અને ભીમસેન પૃથા સાથે ત્યાં રહ્યો.
1.171.24
अथार्तिजं महाशब्दं ब्राह्मणस्य निवेशने ।
भृशमुत्पतितं घोरं कुन्ती शुश्राव भारत ॥ १.१७१.२४ ॥
પછી બ્રાહ્મણના ઘરમાં પીડાથી ઉત્પન્ન થયેલો મોટો અને ભયંકર આક્રંદ અતિશય ઊઠ્યો; હે ભારત, તે કુંતીએ સાંભળ્યો.
1.171.25
रोरुयमाणांस्तान्दृष्ट्वा परिदेवयतश्च सा ।
कारुण्यात्साधुभावाच्च कुन्ती राजन्न चक्षमे ॥ १.१७१.२५ ॥
તેમને રડતા અને વિલાપ કરતા જોઈને કુંતી, હે રાજન, કરુણા અને સદ્ભાવને કારણે તે સહન કરી શકી નહીં.
1.171.26
मथ्यमानेव दुःखेन हृदयेन पृथा तदा ।
उवाच भीमं कल्याणी कृपान्वितमिदं वचः ॥ १.१७१.२६ ॥
દુઃખથી હૃદય જાણે મથાઈ રહ્યું હોય એવી કલ્યાણી પૃથાએ ત્યારે કૃપાથી ભરેલા આ શબ્દો ભીમને કહ્યા.
1.171.27
वसामः सुसुखं पुत्र ब्राह्मणस्य निवेशने ।
अज्ञाता धार्तराष्ट्रस्य सत्कृतां वीतमन्यवः ॥ १.१७१.२७ ॥
પુત્ર, આપણે બ્રાહ્મણના ઘરમાં અતિ સુખે રહીએ છીએ; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને અજાણ્યા, સત્કારાયેલા અને ક્રોધ વગરના.
1.171.28
सा चिन्तये सदा पुत्र ब्राह्मणस्यास्य किं न्वहम् ।
कदा प्रियं करिष्यामि यत्कुर्युरुषिताः सुखम् ॥ १.१७१.२८ ॥
પુત્ર, આ બ્રાહ્મણ માટે હું શું કરું એ હું સદા વિચારું છું; ક્યારે તેનું પ્રિય કરું, જેથી સુખે રહેલા અમારા માટે તે પણ કંઈ કરે.
1.171.29
एतावान्पुरुषस्तात कृतं यस्मिन्न नश्यति ।
यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्यादभ्यधिकं ततः ॥ १.१७१.२९ ॥
હે વત્સ, માણસની ફરજ એટલી જ છે કે તેણે કરેલું ઉપકાર નષ્ટ ન થાય; બીજો તેના માટે જેટલું કરે તેથી પણ વધુ તેણે કરવું.
1.171.30
तदिदं ब्राह्मणस्यास्य दुःखमापतितं ध्रुवम् ।
न तत्र यदि साहाय्यं कुर्याम सुकृतं भवेत् ॥ १.१७१.३० ॥
તેથી આ બ્રાહ્મણ પર આ દુઃખ ચોક્કસ આવી પડ્યું છે; તેમાં જો આપણે સહાય ન કરીએ તો તે સત્કર્મ ન થાય.
1.171.31
ज्ञायतामस्य यद्दुःखं यतश्चैव समुत्थितम् ।
विदित्वा व्यवसिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ १.१७१.३१ ॥
આનું દુઃખ શું છે અને તે ક્યાંથી ઉત્પન્ન થયું છે, તે જાણવામાં આવે. જાણ્યા પછી, ભલે તે અત્યંત કઠિન હોય, હું તે કરીશ.
1.171.32
एवं तौ कथयन्तौ च भूयः सुश्रुवतुः स्वनम् ।
आर्तिजं तस्य विप्रस्य सभार्यस्य विशांपते ॥ १.१७१.३२ ॥
આ રીતે વાત કરતા એ બંનેએ ફરી, હે પ્રજાપતિ, પત્ની સાથેના તે બ્રાહ્મણનો દુઃખથી ઉત્પન્ન થયેલો અવાજ સાંભળ્યો.
1.171.33
अन्तःपुरं ततस्तस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः ।
विवेश त्वरिता कुन्ती बद्धवत्सेव सौरभी ॥ १.१७१.३३ ॥
પછી તે મહાત્મા બ્રાહ્મણના અંતઃપુરમાં કુંતી ઉતાવળે પ્રવેશી, બાંધેલા વાછરડા માટે દોડતી ગાયની જેમ.
1.171.34
ततस्तं ब्राह्मणं तत्र भार्यया च सुतेन च ।
दुहित्रा चैव सहितं ददर्श विकृताननम् ॥ १.१७१.३४ ॥
પછી ત્યાં તેણે તે બ્રાહ્મણને પત્ની, પુત્ર અને પુત્રી સાથે એકસાથે જોયો; તેનું મોઢું વિકૃત હતું.
1.171.35
धिगिदं जीवितं लोके गतसारमनर्थकम् ।
दुःखमूलं पराधीनं भृशमप्रियभागि च ॥ १.१७१.३५ ॥
આ જગતમાં આ જીવનને ધિક્કાર! સારવિહોણું, નિરર્થક, દુઃખનું મૂળ, પરાધીન, અત્યંત અપ્રિયનો ભાગીદાર.
1.171.36
जीविते परमं दुःखं जीविते परमो ज्वरः ।
जीविते वर्तमानस्य द्वन्द्वानामागमो ध्रुवः ॥ १.१७१.३६ ॥
જીવનમાં પરમ દુઃખ છે, જીવનમાં પરમ તાપ છે. જીવનમાં રહેનારને દ્વંદ્વોનું આગમન નિશ્ચિત છે.
1.171.37
आत्मा ह्येको हि धर्मार्थौ कामं चैव निषेवते ।
एतैश्च विप्रयोगोऽपि दुःखं परमनन्तकम् ॥ १.१७१.३७ ॥
આત્મા એકલો જ ધર્મ, અર્થ અને કામનું સેવન કરે છે; એમનાથી વિયોગ પણ પરમ, અનંત દુઃખ છે.
1.171.38
आहुः केचित्परं मोक्षं स च नास्ति कथंचन ।
अर्थप्राप्तौ तु नरकः कृत्स्न एवोपपद्यते ॥ १.१७१.३८ ॥
કેટલાક પરમ મોક્ષની વાત કરે છે, પણ તે કોઈ રીતે નથી; ધનપ્રાપ્તિમાં તો સંપૂર્ણ નરક જ ઉત્પન્ન થાય છે.
1.171.39
अर्थेप्सुता परं दुःखमर्थप्राप्तौ ततोऽधिकम् ।
जातस्नेहस्य चार्थेषु विप्रयोगे महत्तरम् ॥ १.१७१.३९ ॥
ધનની ઇચ્છા પરમ દુઃખ છે; ધનપ્રાપ્તિ પછી તેનાથી પણ વધુ; અને ધનો પ્રત્યે સ્નેહ જાગ્યો હોય તેને તેમના વિયોગમાં વધુ મોટું દુઃખ.
1.171.40
यावन्तो यस्य संयोगा द्रव्यैरिष्टैर्भवन्त्युत ।
तावन्तोऽस्य निख्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः ॥ १.१७१.४० ॥
જેના પ્રિય ધનો સાથે જેટલા સંબંધો હોય, તેટલા જ શોકના બાણ તેના હૃદયમાં ખૂંપી જાય છે.
1.171.41
तदिदं जीवितं प्राप्य अल्पकालं महाभयम् ।
त्यागो हि न मया प्राप्तो भार्यया सहितेन च ॥ १.१७१.४१ ॥
તેથી આ જીવન અલ્પકાલ માટે મળેલું મહાભય છે; આ મેળવીને, પત્ની સાથે રહીને પણ મેં ત્યાગ પ્રાપ્ત કર્યો નથી.
1.171.42
न हि योगं प्रपश्यामि येन मुच्येयमापदः ।
पुत्रदारेण वा सार्धं प्राद्रवेयमनामयम् ॥ १.१७१.४२ ॥
જેનાથી હું આ આપત્તિઓથી મુક્ત થઈ શકું એવો ઉપાય હું જોતો નથી; પુત્ર અને પત્ની સાથે રોગરહિત થઈને ભાગી શકાય એવું પણ જોતો નથી.
1.171.43
यतितं वै मया पूर्वं वेत्थ ब्राह्मणि तत्तथा ।
क्षेमं यतस्ततो गन्तुं त्वया तु मम न श्रुतम् ॥ १.१७१.४३ ॥
હે બ્રાહ્મણી, મેં પહેલાં પ્રયત્ન કર્યો હતો; એ તું જાણે છે. ક્ષેમના સ્થળે જવાનું મારું વચન તેં સાંભળ્યું નહીં.
1.171.44
इह जाता विवृद्धाऽस्मि पिता माता ममेति वै ।
उक्तवत्यसि दुर्मेधे याच्यमाना मयाऽसकृत् ॥ १.१७१.४४ ॥
અહીં જન્મીને મોટી થઈ, મારાં માતા-પિતા અહીં છે, એમ તેં કહ્યું હતું. હે દુર્બુદ્ધિ, હું વારંવાર વિનંતી કરતો રહ્યો છતાં.
1.171.45
स्वर्गतोऽपि पिता वृद्धस्तथा माता चिरं तव ।
बन्धवा भूतपूर्वाश्च तत्र वासे तु का रतिः ॥ १.१७१.४५ ॥
તારાં વૃદ્ધ પિતા અને માતા ઘણા સમય પહેલાં સ્વર્ગે ગયાં છે; તારા સગાં-સંબંધીઓ પણ પહેલાં ગયાં છે. ત્યાં રહેવામાં શો આનંદ?
1.171.46
न भोजनं विरुद्धं स्यान्न स्त्रीदेशो निबन्धनः ।
सुदूरमपि तं देशं व्रजेद्गरुडहंसवत् ॥ १.१७१.४६ ॥
ભોજન વિરુદ્ધ નથી, અને સ્ત્રીનો દેશ પણ બંધન નથી. ગરુડ અને હંસની જેમ અતિ દૂરના તે દેશે પણ જવું જોઈએ.
1.171.47
सोऽयं ते बन्धुकामाया अशृण्वन्त्या वचो मम ।
बन्धुप्रणाशः संप्राप्तो भृशं दुःखकरो मम ॥ १.१७१.४७ ॥
બંધુઓની ઇચ્છા રાખનારી તેં મારું વચન ન સાંભળ્યું, તેથી બંધુઓનો વિનાશ આવી પડ્યો છે; તે મને અતિશય દુઃખ આપે છે.
1.171.48
अथवा मद्विनाशो यं न हि शक्ष्यामि कंचन ।
परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत् ॥ १.१७१.४८ ॥
અથવા મારો વિનાશ થાય તો પણ હું કોઈ બંધુને છોડી શકીશ નહીં. જીવતાં ક્રૂરની જેમ હું પોતે જ કોઈ બંધુને ત્યજી શકીશ નહીં.
1.171.49
सहधर्मचरीं दान्तां नित्यं मातृसमां मम ।
सखायं विहितां देवैर्नित्यं परमिकां गतिम् ॥ १.१७१.४९ ॥
મારી ધર્મસહચારિણી, સંયમી, હંમેશાં મારે માટે માતા સમાન, સખી, દેવોએ નિર્ધારિત કરેલી, સદા પરમ ગતિ.
1.171.50
पित्रा मात्रा च विहितां सदा गार्हस्थ्यभागिनीम् ।
वरयित्वा यथान्यायं मन्त्रवत्परिणीय च ॥ १.१७१.५० ॥
પિતા અને માતાએ સદા આપેલી, ગૃહસ્થ જીવનની ભાગીદાર; યથાન્યાય વરણ કરીને મંત્રપૂર્વક પરણેલી.
1.171.51
कुलीनां शीलसंपन्नामपत्यजननीमपि ।
त्वामहं जीवितस्यार्थे साध्वीमनपकारिणीम् ॥ १.१७१.५१ ॥
કુલીન, શીલસંપન્ન, સંતાનોની માતા તું; મારા જીવન માટે પણ, સાધ્વી અને અપકાર ન કરનારી.
1.171.52
परित्यक्तुं न शक्ष्यामि भार्यां नित्यमनुव्रताम् ।
कुत एव परित्यक्तुं सुतां शक्ष्याम्यहं स्वयम् ॥ १.१७१.५२ ॥
સદા અનુવ્રતા ભાર્યાને હું ત્યજી શકું નહીં; તો પછી મારી પુત્રીને હું પોતે કેવી રીતે ત્યજી શકું?
1.171.53
बालामप्राप्तवयसमजातव्यञ्जनाकृतिम् ।
भर्तुरर्थाय निक्षिप्तां न्यासं धात्रा महात्मना ॥ १.१७१.५३ ॥
બાલિકા, હજી પ્રાપ્તવયસ્કા નહીં, સ્ત્રીલક્ષણો વગરની; પતિ માટે મહાત્મા વિધાતાએ સોંપેલી થાપણ.
1.171.54
यया दौहित्रजाँल्लोकानाशंसे पितृभिः सह ।
स्वयमुत्पाद्य तां बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे ॥ १.१७१.५४ ॥
જેના દ્વારા હું પિતૃઓ સાથે દૌહિત્રોથી મળનારા લોકોની આશા રાખું છું; મેં પોતે જન્માવેલી તે બાલિકાને હું કેવી રીતે ત્યજવાનું સાહસ કરું?
1.171.55
मन्यन्ते केचिदधिकं स्नेहं पुत्रे पितुर्नराः ।
कन्यायां केचिदपरे मम तुल्यावुभौ स्मृतौ ॥ १.१७१.५५ ॥
કેટલાક માણસો પિતાનો સ્નેહ પુત્ર પર વધુ માને છે, અને કેટલાક કન્યા પર; મારા માટે બંને સમાન કહેવાયાં છે.
1.171.56
यस्यां लोकाः प्रसूतिश्च स्थिता नित्यमथो सुखम् ।
अपापां तामहं बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे ॥ १.१७१.५६ ॥
જેનામાં લોકો, સંતતિ અને સુખ સદા સ્થિર છે, તે નિષ્પાપ બાળકીને હું કેવી રીતે ત્યજી શકું?
1.171.57
कुत एव परित्यक्तुं सुतं शक्ष्याम्यहं स्वयम् ।
प्रार्थयेयं परां प्रीतिं यस्मिन्स्वर्गफलानि च ॥ १.१७१.५७ ॥
હું પોતે મારા પુત્રને કેવી રીતે ત્યજી શકું? જેના પર હું પરમ પ્રીતિ ઈચ્છું છું અને જેનામાં સ્વર્ગફળો પણ છે.
1.171.58
यस्य जातस्य पितरो मुखं दृष्ट्वा दिवं गताः ।
अहं मुक्तः पितृऋणाद्यस्य जातस्य तेजसा ॥ १.१७१.५८ ॥
જેનું જન્મેલું મુખ જોઈને પિતૃઓ સ્વર્ગે ગયા, અને જેના તેજથી હું પિતૃઋણમાંથી મુક્ત થયો.
1.171.59
दयितं मे कथं बालमहं त्यक्तुमिहोत्सहे ।
तमहं ज्येष्ठपुत्रं मे कुलनिर्हारकं विभुम् ॥ १.१७१.५९ ॥
મારા પ્રિય બાળકને અહીં હું કેવી રીતે ત્યજી શકું? મારા તે જ્યેષ્ઠ પુત્રને, કુળનો ઉદ્ધાર કરનાર સમર્થને હું કેવી રીતે.
1.171.60
मम पिण्डोदकनिधिं कथं त्यक्ष्यामि पुत्रकम् ।
त्यागोऽयं मम संप्राप्तो ममन्वा मे सुतस्य वा ॥ १.१७१.६० ॥
મારા પિંડ-ઉદકના ભંડાર એવા આ નાના પુત્રને હું કેવી રીતે ત્યજી શકું? આ ત્યાગ મારી સામે આવ્યો છે, અથવા મારા પુત્ર માટે.
1.171.61
तव वा तव पुत्र्या वा अत्र वासस्य तत्फलम् ।
न शृणोषि वचो मह्यं तत्फलं भुङ्क्ष्व भामिनि ॥ १.१७१.६१ ॥
અહીં રહેવાનું ફળ તારું કે તારી પુત્રીનું છે. તું મારી વાત સાંભળતી નથી; તેથી હે ભામિની, તેનું ફળ ભોગવ.
1.171.62
अथवाहं न शक्ष्यामि स्वयं मर्तुं सुतं मम ।
एकं त्यक्तुं न शक्नोति भवतीं च सुतामपि ॥ १.१७१.६२ ॥
અથવા, હું પોતે મરવા સમર્થ નથી; મારો પુત્ર પણ એમ જ. એકને પણ છોડવો શક્ય નથી—તને અને પુત્રીને પણ નહીં.
1.171.63
अथ मद्रक्षणार्थं वा न हि शक्ष्यामि कंचन ।
परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत् ॥ १.१७१.६३ ॥
અથવા, મારી રક્ષા માટે પણ હું કોઈને છોડી શકતો નથી. જીવતો હોવા છતાં, ક્રૂર માણસની જેમ મારા બાંધવને હું છોડી શકું નહીં.
1.171.64
आत्मानमपि चोत्सृज्य गते प्रेतवशं मयि ।
त्यक्ता ह्येते मया व्यक्तं नेह शक्ष्यन्ति जीवितुम् ॥ १.१७१.६४ ॥
હું પોતાને પણ છોડીને મૃત્યુના વશમાં ચાલ્યો જાઉં, તો આ બધા મારા દ્વારા સ્પષ્ટપણે ત્યજાયેલા ગણાશે; તેઓ અહીં જીવી શકશે નહીં.
1.171.65
एषां चान्यतमत्यागो नृशंसो गर्हितो बुधैः ।
आत्मत्यागे कृते चेमे मरिष्यन्ति मया विना ॥ १.१७१.६५ ॥
આમાંથી કોઈને પણ છોડવું એ ક્રૂરતા છે; જ્ઞાનીઓ તેની નિંદા કરે છે. હું મારો ત્યાગ કરું તો આ મારા વિના મરી જશે.
1.171.66
स कृच्छ्रामहमापन्नो न शक्तस्तर्तुमापदम् ।
अहो धिक्कां गतिं त्वद्य गमिष्यामि सबान्धवः।
सर्वैः सह मृतं श्रेयो न च मे जीवितुं क्षमम् ॥ १.१७१.६६ ॥
હું આ સંકટમાં પડ્યો છું; આ આપત્તિ પાર કરી શકતો નથી. અરે, ધિક્કાર! આજે બંધુઓ સાથે હું કઈ ગતિ પામીશ! બધાની સાથે મરવું જ શ્રેયસ્કર છે; મારું જીવવું યોગ્ય નથી.