ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.171
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.171.1
एकचक्रां गतास्ते तु कुन्तीपुत्रा महारथाः ।
अत ऊर्ध्वं द्विजश्रेष्ठ किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ १.१७१.१ ॥
ਏਕਚਕ੍ਰਾ ਗਏ ਉਹ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਥੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫਿਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
1.171.2
एकचक्रां गतास्ते तु कन्तीपुत्रा महारथाः ।
ऊषुर्नातिचिरं कालं ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.१७१.२ ॥
ਏਕਚਕ੍ਰਾ ਗਏ ਉਹ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਥੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
1.171.3
रमणीयानि पश्यन्तो वनानि विविधानि च ।
पार्थिवानपि चोद्देशान्सरितश्च सरांसि च ॥ १.१७१.३ ॥
ਰਮਣੀਕ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਜੰਗਲਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਥਾਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ (ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ)।
1.171.4
चेरुर्भैश्रं तदा ते तु सर्व एव विशांपते ।
युधिष्ठिरं च कुन्तीं च चिन्तयन्त उपासते ॥ १.१७१.४ ॥
ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਘੁੰਮੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
1.171.5
भैक्षं चरन्तस्तु तदा जटिला ब्रह्मचारिणः ।
बभूवुर्नागराणां च गुणैः संप्रियदर्शनाः ॥ १.१७१.५ ॥
ਤਦ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਲੱਗੇ।
1.171.6
दर्शनीया द्विजाः शुभ्रा देवगर्भोपमाः शुभाः ।
भैक्षानर्हाश्च राज्यार्हाः सुकुमारास्तपस्विनः ॥ १.१७१.६ ॥
ਇਹ ਦ੍ਵਿਜ ਵੇਖਣ ਯੋਗ, ਚਮਕਦਾਰ, ਦੇਵਗਰਭ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਭਿੱਖਿਆ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਰਾਜ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ; ਸੁਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਹਨ।
1.171.7
नैते यथार्थतो विप्राः सुकुमारास्तपस्विनः ।
चरन्ति भूमौ प्रच्छन्नाः कस्माच्चित्कारणादिह ॥ १.१७१.७ ॥
ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਕੋਮਲ ਤਪਸਵੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਲੁਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਨ।
1.171.8
सर्वलक्षणसंपन्ना भैक्षं नार्हन्ति नित्यशः ।
कार्यार्थिनश्चरन्तीति तर्कयन्त इति ब्रुवन् ॥ १.१७१.८ ॥
ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਇਹ ਨਿੱਤ ਭਿੱਖਿਆ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬੋਲੇ।
1.171.9
बन्धूनामागमान्नित्यमुपचारैस्तु नागराः ।
भाजनानि च पूर्णानि भक्ष्यभोज्यैरकारयन् ॥ १.१७१.९ ॥
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਨਗਰਵਾਸੀ ਰੋਜ਼ ਸੇਵਾ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭਾਂਡੇ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ।
1.171.10
मौनव्रतेन संयुक्ता भैश्रं गृह्णन्ति पाण्डवाः ।
माता चिरगतान्ज्ञात्वा शोचन्ती पाण्डवान्प्रति ॥ १.१७१.१० ॥
ਮੌਨ ਵਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਾਂਡਵ ਭਿੱਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮਾਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਏ ਜਾਣ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
1.171.11
दुःखाश्रुपूर्णनयना लिखन्त्यास्ते महीतलम् ।
भिक्षित्वा द्विजगेहेषु चिन्तयन्तश्च मातरम् ॥ १.१७१.११ ॥
ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਰਚਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
1.171.12
त्वरमाणा निवर्तन्ते मातृगौरवयन्त्रिताः ।
मात्रे निवेदयन्ति स्म कुन्त्यै भैक्षं दिवानिशम् ॥ १.१७१.१२ ॥
ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਮੁੜਦੇ ਹਨ; ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਿੱਖਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
1.171.13
सर्वं संपूर्णभैक्षान्नं मातृदत्तं पृथक्पृथक् ।
विभज्याभुञ्जतेष्टं ते यथाभागं पृथक्पृथक् ॥ १.१७१.१३ ॥
ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸਾਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਭਿੱਖਿਆ-ਅੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੰਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਿਆ, ਹਰੇਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਧਾ।
1.171.14
अर्धं स्म भुञ्जते पञ्च सह मात्रा परन्तपाः ।
अर्धं सर्वस्य भैक्षस्य भीमो भुङ्क्ते महाबलः ॥ १.१७१.१४ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਭਰਾ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਅੱਧਾ ਖਾਂਦੇ ਸਨ; ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮ ਸਾਰੇ ਭਿੱਖਿਆ-ਅੰਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।
1.171.15
स नाशितश्च भवति कल्याणान्नभुजिः पुरा ।
स वैवर्ण्यं च कार्श्यं च जगामातृप्तिकारितम् ॥ १.१७१.१५ ॥
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਪਤਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
1.171.16
आज्यबिन्दुर्यथा वह्नौ महति ज्वलिते भवेत् ।
तथार्धभागं भीमस्य भिक्षान्नस्य नरोत्तम ॥ १.१७१.१६ ॥
ਵੱਡੀ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਓ ਦੀ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਭੀਮ ਲਈ ਭਿੱਖਿਆ-ਅੰਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ।
1.171.17
तथैव वसतां तत्र तेषां राजन्महात्मनाम् ।
अतिचक्राम सुमहान्कालोऽथ भरतर्षभ ॥ १.१७१.१७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ।
1.171.18
भीमोऽपि क्रीडयित्वाथ मिथो ब्राह्मणबन्धुषु ।
कुम्भकारेण संबन्धाल्लेभे पात्रं महत्तरम् ॥ १.१७१.१८ ॥
ਭੀਮ ਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੇ, ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਾਂਡਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
1.171.19
कुम्भकारोऽददात्पात्रं महत्कृत्वातिमात्रकम् ।
प्रहसन्भीमसेनाय विस्मितस्तस्य कर्मणा ॥ १.१७१.१९ ॥
ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭਾਂਡਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ; ਭੀਮਸੇਨ ਵੱਲ ਹੱਸਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ।
1.171.20
तस्याद्भुतं कर्म कुर्वन्मृद्भारं महदाददे ।
मृद्भारैः शतसाहस्रैः कुम्भकारमतोषयत् ॥ १.१७१.२० ॥
ਉਸਦਾ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਵੱਡਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਿਆ; ਲੱਖਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।
1.171.21
चक्रे चक्रे च मृद्भाण्डान्सततं भैक्षमाचरन् ।
तदादायागतं दृष्ट्वा हसन्ति प्रहसन्ति च ॥ १.१७१.२१ ॥
ਹਰ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕ ਕੋਲੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਭਿੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਮੰਗਦਾ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਲੋਕ ਹੱਸਦੇ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸਦੇ।
1.171.22
भक्ष्यभोज्यानि विविधान्यादाय प्रक्षिपन्ति च ।
एवमेव सदा भुक्त्वा मात्रे वदति वै रहः।
न चाशितोऽस्मि भवति कल्याणान्नभृतः पुरा ॥ १.१७१.२२ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਲੋਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਖਾ ਕੇ ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ: "ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਚੰਗਾ ਅੰਨ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਮੈਂ ਰੱਜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।"
1.171.23
ततः कदाचिद्भैक्षाय गतास्ते पुरषर्षभाः ।
संगत्य भीमसेनस्तु तत्रास्ते पृथया सह ॥ १.१७१.२३ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਗਏ; ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।
1.171.24
अथार्तिजं महाशब्दं ब्राह्मणस्य निवेशने ।
भृशमुत्पतितं घोरं कुन्ती शुश्राव भारत ॥ १.१७१.२४ ॥
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ ਬਹੁਤ ਉੱਠਿਆ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸਨੂੰ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ।
1.171.25
रोरुयमाणांस्तान्दृष्ट्वा परिदेवयतश्च सा ।
कारुण्यात्साधुभावाच्च कुन्ती राजन्न चक्षमे ॥ १.१७१.२५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਅਤੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁੰਤੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ।
1.171.26
मथ्यमानेव दुःखेन हृदयेन पृथा तदा ।
उवाच भीमं कल्याणी कृपान्वितमिदं वचः ॥ १.१७१.२६ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹਿਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਰਿੜਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਕਲਿਆਣੀ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਉਦੋਂ ਕਿਰਪਾ ਭਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਭੀਮ ਨੂੰ ਕਹੇ।
1.171.27
वसामः सुसुखं पुत्र ब्राह्मणस्य निवेशने ।
अज्ञाता धार्तराष्ट्रस्य सत्कृतां वीतमन्यवः ॥ १.१७१.२७ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਆਦਰ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ।
1.171.28
सा चिन्तये सदा पुत्र ब्राह्मणस्यास्य किं न्वहम् ।
कदा प्रियं करिष्यामि यत्कुर्युरुषिताः सुखम् ॥ १.१७१.२८ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ; ਕਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਹ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕੇ।
1.171.29
एतावान्पुरुषस्तात कृतं यस्मिन्न नश्यति ।
यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्यादभ्यधिकं ततः ॥ १.१७१.२९ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਏਨਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਹ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜਿੰਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸਦੇ ਲਈ ਕਰੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਸਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.171.30
तदिदं ब्राह्मणस्यास्य दुःखमापतितं ध्रुवम् ।
न तत्र यदि साहाय्यं कुर्याम सुकृतं भवेत् ॥ १.१७१.३० ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਆ ਪਿਆ ਹੈ; ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਨੇਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
1.171.31
ज्ञायतामस्य यद्दुःखं यतश्चैव समुत्थितम् ।
विदित्वा व्यवसिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ १.१७१.३१ ॥
ਇਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਉਠਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।
1.171.32
एवं तौ कथयन्तौ च भूयः सुश्रुवतुः स्वनम् ।
आर्तिजं तस्य विप्रस्य सभार्यस्य विशांपते ॥ १.१७१.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ।
1.171.33
अन्तःपुरं ततस्तस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः ।
विवेश त्वरिता कुन्ती बद्धवत्सेव सौरभी ॥ १.१७१.३३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੁੰਤੀ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ, ਬੰਨ੍ਹੇ ਵੱਛੇ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ।
1.171.34
ततस्तं ब्राह्मणं तत्र भार्यया च सुतेन च ।
दुहित्रा चैव सहितं ददर्श विकृताननम् ॥ १.१७१.३४ ॥
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀ ਸਮੇਤ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
1.171.35
धिगिदं जीवितं लोके गतसारमनर्थकम् ।
दुःखमूलं पराधीनं भृशमप्रियभागि च ॥ १.१७१.३५ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ! ਸਾਰਹੀਣ, ਵਿਅਰਥ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਪਰਾਧੀਨ, ਅਤਿ ਅਪ੍ਰਿਯ ਦਾ ਭਾਗੀ।
1.171.36
जीविते परमं दुःखं जीविते परमो ज्वरः ।
जीविते वर्तमानस्य द्वन्द्वानामागमो ध्रुवः ॥ १.१७१.३६ ॥
ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਤਾਪ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਦਵੰਦਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
1.171.37
आत्मा ह्येको हि धर्मार्थौ कामं चैव निषेवते ।
एतैश्च विप्रयोगोऽपि दुःखं परमनन्तकम् ॥ १.१७१.३७ ॥
ਆਤਮਾ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਵੀ ਪਰਮ, ਅਨੰਤ ਦੁੱਖ ਹੈ।
1.171.38
आहुः केचित्परं मोक्षं स च नास्ति कथंचन ।
अर्थप्राप्तौ तु नरकः कृत्स्न एवोपपद्यते ॥ १.१७१.३८ ॥
ਕਈ ਲੋਕ ਪਰਮ ਮੋਕਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਨਰਕ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1.171.39
अर्थेप्सुता परं दुःखमर्थप्राप्तौ ततोऽधिकम् ।
जातस्नेहस्य चार्थेषु विप्रयोगे महत्तरम् ॥ १.१७१.३९ ॥
ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪਰਮ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ; ਧਨਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ।
1.171.40
यावन्तो यस्य संयोगा द्रव्यैरिष्टैर्भवन्त्युत ।
तावन्तोऽस्य निख्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः ॥ १.१७१.४० ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜਿੰਨੇ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨੇ ਹੀ ਸੋਗ ਦੇ ਤੀਰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਗੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1.171.41
तदिदं जीवितं प्राप्य अल्पकालं महाभयम् ।
त्यागो हि न मया प्राप्तो भार्यया सहितेन च ॥ १.१७१.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜੀਵਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ; ਇਹ ਪਾ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੈਂ ਤਿਆਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
1.171.42
न हि योगं प्रपश्यामि येन मुच्येयमापदः ।
पुत्रदारेण वा सार्धं प्राद्रवेयमनामयम् ॥ १.१७१.४२ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਾਂ, ਐਸਾ ਉਪਾਯ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
1.171.43
यतितं वै मया पूर्वं वेत्थ ब्राह्मणि तत्तथा ।
क्षेमं यतस्ततो गन्तुं त्वया तु मम न श्रुतम् ॥ १.१७१.४३ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਇਹ ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ। ਕਲਿਆਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਨਾ ਸੁਣੀ।
1.171.44
इह जाता विवृद्धाऽस्मि पिता माता ममेति वै ।
उक्तवत्यसि दुर्मेधे याच्यमाना मयाऽसकृत् ॥ १.१७१.४४ ॥
ਇੱਥੇ ਜੰਮੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇੱਥੇ ਹਨ, ਇਹ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਮੇਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤਰਲੇ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ।
1.171.45
स्वर्गतोऽपि पिता वृद्धस्तथा माता चिरं तव ।
बन्धवा भूतपूर्वाश्च तत्र वासे तु का रतिः ॥ १.१७१.४५ ॥
ਤੇਰੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ?
1.171.46
न भोजनं विरुद्धं स्यान्न स्त्रीदेशो निबन्धनः ।
सुदूरमपि तं देशं व्रजेद्गरुडहंसवत् ॥ १.१७१.४६ ॥
ਭੋਜਨ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਬੰਧਨ ਹੈ। ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.171.47
सोऽयं ते बन्धुकामाया अशृण्वन्त्या वचो मम ।
बन्धुप्रणाशः संप्राप्तो भृशं दुःखकरो मम ॥ १.१७१.४७ ॥
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਚਾਹਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣੀ, ਇਸ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
1.171.48
अथवा मद्विनाशो यं न हि शक्ष्यामि कंचन ।
परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत् ॥ १.१७१.४८ ॥
ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗਾ। ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਜ਼ਾਲਮ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗਾ।
1.171.49
सहधर्मचरीं दान्तां नित्यं मातृसमां मम ।
सखायं विहितां देवैर्नित्यं परमिकां गतिम् ॥ १.१७१.४९ ॥
ਮੇਰੀ ਧਰਮਸਹਚਾਰਿਣੀ, ਸੰਯਮੀ, ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਤਾ ਵਰਗੀ, ਸਖੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ, ਸਦਾ ਪਰਮ ਗਤੀ।
1.171.50
पित्रा मात्रा च विहितां सदा गार्हस्थ्यभागिनीम् ।
वरयित्वा यथान्यायं मन्त्रवत्परिणीय च ॥ १.१७१.५० ॥
ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ; ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਕੇ ਮੰਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ।
1.171.51
कुलीनां शीलसंपन्नामपत्यजननीमपि ।
त्वामहं जीवितस्यार्थे साध्वीमनपकारिणीम् ॥ १.१७१.५१ ॥
ਕੁਲੀਨ, ਸ਼ੀਲਵਾਨ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤੂੰ; ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖ਼ਾਤਰ ਵੀ, ਸਾਧਵੀ ਅਤੇ ਅਪਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।
1.171.52
परित्यक्तुं न शक्ष्यामि भार्यां नित्यमनुव्रताम् ।
कुत एव परित्यक्तुं सुतां शक्ष्याम्यहं स्वयम् ॥ १.१७१.५२ ॥
ਸਦਾ ਅਨੁਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਾਂਗਾ?
1.171.53
बालामप्राप्तवयसमजातव्यञ्जनाकृतिम् ।
भर्तुरर्थाय निक्षिप्तां न्यासं धात्रा महात्मना ॥ १.१७१.५३ ॥
ਬਾਲਿਕਾ, ਅਜੇ ਜਵਾਨ ਨਾ ਹੋਈ, ਇਸਤਰੀ ਲੱਛਣ ਰਹਿਤ; ਪਤੀ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਧਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਅਮਾਨਤ।
1.171.54
यया दौहित्रजाँल्लोकानाशंसे पितृभिः सह ।
स्वयमुत्पाद्य तां बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे ॥ १.१७१.५४ ॥
ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਦੌਹਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਬਾਲਿਕਾ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰਾਂ?
1.171.55
मन्यन्ते केचिदधिकं स्नेहं पुत्रे पितुर्नराः ।
कन्यायां केचिदपरे मम तुल्यावुभौ स्मृतौ ॥ १.१७१.५५ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਨੇਹ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਧੀ ਉੱਤੇ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
1.171.56
यस्यां लोकाः प्रसूतिश्च स्थिता नित्यमथो सुखम् ।
अपापां तामहं बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे ॥ १.१७१.५६ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਸੁਖ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬਾਲੜੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
1.171.57
कुत एव परित्यक्तुं सुतं शक्ष्याम्यहं स्वयम् ।
प्रार्थयेयं परां प्रीतिं यस्मिन्स्वर्गफलानि च ॥ १.१७१.५७ ॥
ਮੈਂ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰਗ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਹਨ।
1.171.58
यस्य जातस्य पितरो मुखं दृष्ट्वा दिवं गताः ।
अहं मुक्तः पितृऋणाद्यस्य जातस्य तेजसा ॥ १.१७१.५८ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਤਰ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਿਤਰ-ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ।
1.171.59
दयितं मे कथं बालमहं त्यक्तुमिहोत्सहे ।
तमहं ज्येष्ठपुत्रं मे कुलनिर्हारकं विभुम् ॥ १.१७१.५९ ॥
ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਇਥੇ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੇਰੇ ਉਸ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਉਬਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਰੱਥ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ.
1.171.60
मम पिण्डोदकनिधिं कथं त्यक्ष्यामि पुत्रकम् ।
त्यागोऽयं मम संप्राप्तो ममन्वा मे सुतस्य वा ॥ १.१७१.६० ॥
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ-ਉਦਕ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਾਂ? ਇਹ ਤਿਆਗ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ।
1.171.61
तव वा तव पुत्र्या वा अत्र वासस्य तत्फलम् ।
न शृणोषि वचो मह्यं तत्फलं भुङ्क्ष्व भामिनि ॥ १.१७१.६१ ॥
ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫਲ ਤੇਰਾ ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ।
1.171.62
अथवाहं न शक्ष्यामि स्वयं मर्तुं सुतं मम ।
एकं त्यक्तुं न शक्नोति भवतीं च सुतामपि ॥ १.१७१.६२ ॥
ਜਾਂ, ਮੈਂ ਆਪ ਮਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ—ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ।
1.171.63
अथ मद्रक्षणार्थं वा न हि शक्ष्यामि कंचन ।
परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत् ॥ १.१७१.६३ ॥
ਜਾਂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ। ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਬੇਰਹਿਮ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ।
1.171.64
आत्मानमपि चोत्सृज्य गते प्रेतवशं मयि ।
त्यक्ता ह्येते मया व्यक्तं नेह शक्ष्यन्ति जीवितुम् ॥ १.१७१.६४ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਆਗੇ ਗਏ ਹੋਣਗੇ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਜਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ।
1.171.65
एषां चान्यतमत्यागो नृशंसो गर्हितो बुधैः ।
आत्मत्यागे कृते चेमे मरिष्यन्ति मया विना ॥ १.१७१.६५ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਤਿਆਗ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮਰ ਜਾਣਗੇ।
1.171.66
स कृच्छ्रामहमापन्नो न शक्तस्तर्तुमापदम् ।
अहो धिक्कां गतिं त्वद्य गमिष्यामि सबान्धवः।
सर्वैः सह मृतं श्रेयो न च मे जीवितुं क्षमम् ॥ १.१७१.६६ ॥
ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇਸ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹਾਏ, ਧਿੱਕਾਰ! ਅੱਜ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਪਾਵਾਂਗਾ! ਸਭ ਨਾਲ ਮਰਨਾ ਹੀ ਭਲਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਜੀਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।