ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.171
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.171.1
एकचक्रां गतास्ते तु कुन्तीपुत्रा महारथाः ।
अत ऊर्ध्वं द्विजश्रेष्ठ किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ १.१७१.१ ॥
ଏକଚକ୍ରାକୁ ଯାଇଥିବା ସେହି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ମହାରଥୀମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତା'ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କ'ଣ କଲେ?
1.171.2
एकचक्रां गतास्ते तु कन्तीपुत्रा महारथाः ।
ऊषुर्नातिचिरं कालं ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.१७१.२ ॥
ଏକଚକ୍ରାକୁ ଯାଇଥିବା ସେହି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ମହାରଥୀମାନେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ବହୁକାଳ ରହିଲେ ନାହିଁ।
1.171.3
रमणीयानि पश्यन्तो वनानि विविधानि च ।
पार्थिवानपि चोद्देशान्सरितश्च सरांसि च ॥ १.१७१.३ ॥
ରମଣୀୟ ବିବିଧ ବନ, ପୃଥିବୀର ସ୍ଥାନସମୂହ, ନଦୀ ଓ ସରୋବର ଦେଖି ଦେଖି (ସେମାନେ ଆଗକୁ ଗଲେ)।
1.171.4
चेरुर्भैश्रं तदा ते तु सर्व एव विशांपते ।
युधिष्ठिरं च कुन्तीं च चिन्तयन्त उपासते ॥ १.१७१.४ ॥
ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ବୁଲିଲେ, ହେ ପ୍ରଜାଧିପ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ସେବା କଲେ।
1.171.5
भैक्षं चरन्तस्तु तदा जटिला ब्रह्मचारिणः ।
बभूवुर्नागराणां च गुणैः संप्रियदर्शनाः ॥ १.१७१.५ ॥
ସେତେବେଳେ ଭିକ୍ଷା କରୁଥିବା ଜଟାଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ନଗରବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ହେଲେ।
1.171.6
दर्शनीया द्विजाः शुभ्रा देवगर्भोपमाः शुभाः ।
भैक्षानर्हाश्च राज्यार्हाः सुकुमारास्तपस्विनः ॥ १.१७१.६ ॥
ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦର୍ଶନୀୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦେବଗର୍ଭ ସଦୃଶ ଶୁଭ; ଭିକ୍ଷା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି, ରାଜ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ; ସୁକୁମାର ଓ ତପସ୍ୱୀ।
1.171.7
नैते यथार्थतो विप्राः सुकुमारास्तपस्विनः ।
चरन्ति भूमौ प्रच्छन्नाः कस्माच्चित्कारणादिह ॥ १.१७१.७ ॥
ଏମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହଁନ୍ତି; କୋମଳ ତପସ୍ବୀମାନେ କୌଣସି କାରଣରୁ ଏଠାରେ ଲୁଚି ପୃଥିବୀରେ ବୁଲୁଛନ୍ତି।
1.171.8
सर्वलक्षणसंपन्ना भैक्षं नार्हन्ति नित्यशः ।
कार्यार्थिनश्चरन्तीति तर्कयन्त इति ब्रुवन् ॥ १.१७१.८ ॥
ସର୍ବ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଏମାନେ ନିତ୍ୟ ଭିକ୍ଷାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବୁଲୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଅନୁମାନ କରି ସେମାନେ କହିଲେ।
1.171.9
बन्धूनामागमान्नित्यमुपचारैस्तु नागराः ।
भाजनानि च पूर्णानि भक्ष्यभोज्यैरकारयन् ॥ १.१७१.९ ॥
ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଆଗମନରେ ନଗରବାସୀମାନେ ନିତ୍ୟ ସେବା-ସତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇଥିଲେ।
1.171.10
मौनव्रतेन संयुक्ता भैश्रं गृह्णन्ति पाण्डवाः ।
माता चिरगतान्ज्ञात्वा शोचन्ती पाण्डवान्प्रति ॥ १.१७१.१० ॥
ମୌନବ୍ରତରେ ଯୁକ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ମାତା ସେମାନେ ବହୁଦିନ ହେଲା ଗଲେଣି ବୋଲି ଜାଣି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି।
1.171.11
दुःखाश्रुपूर्णनयना लिखन्त्यास्ते महीतलम् ।
भिक्षित्वा द्विजगेहेषु चिन्तयन्तश्च मातरम् ॥ १.१७१.११ ॥
ଦୁଃଖାଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ସେ ଭୂମି ଖୋଳନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜଗୃହରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ମାତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି।
1.171.12
त्वरमाणा निवर्तन्ते मातृगौरवयन्त्रिताः ।
मात्रे निवेदयन्ति स्म कुन्त्यै भैक्षं दिवानिशम् ॥ १.१७१.१२ ॥
ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଫେରନ୍ତି; ଦିନରାତି ଭିକ୍ଷାର ସମାଚାର କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ଜଣାନ୍ତି।
1.171.13
सर्वं संपूर्णभैक्षान्नं मातृदत्तं पृथक्पृथक् ।
विभज्याभुञ्जतेष्टं ते यथाभागं पृथक्पृथक् ॥ १.१७१.१३ ॥
ମାତାଙ୍କ ଦେଇଥିବା ସମସ୍ତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିକ୍ଷାନ୍ନ ସେମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ବାଂଟି, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ନିଜ ନିଜ ଅଂଶ ଅନୁସାରେ ଆଲଗା ଆଲଗା ଭାବେ ଖାଇଲେ।
1.171.14
अर्धं स्म भुञ्जते पञ्च सह मात्रा परन्तपाः ।
अर्धं सर्वस्य भैक्षस्य भीमो भुङ्क्ते महाबलः ॥ १.१७१.१४ ॥
ଶତ୍ରୁତାପନ ପାଞ୍ଚ ଭାଇ ମାତା ସହିତ ଅଧା ଖାଉଥିଲେ; ମହାବଳୀ ଭୀମ ସମଗ୍ର ଭିକ୍ଷାନ୍ନର ଅଧା ଖାଉଥିଲେ।
1.171.15
स नाशितश्च भवति कल्याणान्नभुजिः पुरा ।
स वैवर्ण्यं च कार्श्यं च जगामातृप्तिकारितम् ॥ १.१७१.१५ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଭଲ ଅନ୍ନ ଖାଉଥିବା ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲେ; ଅତୃପ୍ତି ହେତୁ ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗ ମଳିନ ଓ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହେଲା।
1.171.16
आज्यबिन्दुर्यथा वह्नौ महति ज्वलिते भवेत् ।
तथार्धभागं भीमस्य भिक्षान्नस्य नरोत्तम ॥ १.१७१.१६ ॥
ବଡ଼ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ଘିଅର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଭଳି, ହେ ନରୋତ୍ତମ, ଭୀମଙ୍କ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷାନ୍ନର ଅଧାଭାଗ ସେହିପରି ଥିଲା।
1.171.17
तथैव वसतां तत्र तेषां राजन्महात्मनाम् ।
अतिचक्राम सुमहान्कालोऽथ भरतर्षभ ॥ १.१७१.१७ ॥
ଏହିପରି ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ବହୁତ ସମୟ ବିତିଗଲା, ହେ ରାଜନ୍, ହେ ଭରତର୍ଷଭ।
1.171.18
भीमोऽपि क्रीडयित्वाथ मिथो ब्राह्मणबन्धुषु ।
कुम्भकारेण संबन्धाल्लेभे पात्रं महत्तरम् ॥ १.१७१.१८ ॥
ଭୀମ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିବା ପରେ, କୁମ୍ଭାରଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବଡ଼ ପାତ୍ର ପାଇଲେ।
1.171.19
कुम्भकारोऽददात्पात्रं महत्कृत्वातिमात्रकम् ।
प्रहसन्भीमसेनाय विस्मितस्तस्य कर्मणा ॥ १.१७१.१९ ॥
କୁମ୍ଭକାର ଅତି ବଡ଼ ପାତ୍ର ତିଆରି କରି ଦେଲା; ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦେଖି ହସି ହସି, ତାଙ୍କ କର୍ମରେ ଚକିତ ହୋଇ।
1.171.20
तस्याद्भुतं कर्म कुर्वन्मृद्भारं महदाददे ।
मृद्भारैः शतसाहस्रैः कुम्भकारमतोषयत् ॥ १.१७१.२० ॥
ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମ କରି ସେ ବଡ଼ ମାଟି ଭାର ଉଠାଇଲେ; ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ମାଟି ଭାରରେ କୁମ୍ଭକାରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
1.171.21
चक्रे चक्रे च मृद्भाण्डान्सततं भैक्षमाचरन् ।
तदादायागतं दृष्ट्वा हसन्ति प्रहसन्ति च ॥ १.१७१.२१ ॥
ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁମ୍ଭକାରଙ୍କ ଚକ ପାଖରୁ ମାଟି ପାତ୍ର ଭିକ୍ଷା ମାଗି ସେ ସର୍ବଦା ବୁଲୁଥିଲେ; ସେସବୁ ନେଇ ଫେରିବା ଦେଖି ଲୋକେ ହସୁଥିଲେ, ଜୋରରେ ହସୁଥିଲେ।
1.171.22
भक्ष्यभोज्यानि विविधान्यादाय प्रक्षिपन्ति च ।
एवमेव सदा भुक्त्वा मात्रे वदति वै रहः।
न चाशितोऽस्मि भवति कल्याणान्नभृतः पुरा ॥ १.१७१.२२ ॥
ବିବିଧ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଆଣି ଲୋକେ ତାହାରେ ପକାଉଥିଲେ। ଏହିପରି ସଦା ଖାଇ ସେ ଏକାନ୍ତରେ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ପୂର୍ବରୁ ଭଲ ଅନ୍ନ ଆଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ନ ଥିଲି।"
1.171.23
ततः कदाचिद्भैक्षाय गतास्ते पुरषर्षभाः ।
संगत्य भीमसेनस्तु तत्रास्ते पृथया सह ॥ १.१७१.२३ ॥
ତା'ପରେ ଏକଦା ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଲେ; ଏବଂ ଭୀମସେନ ପୃଥାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
1.171.24
अथार्तिजं महाशब्दं ब्राह्मणस्य निवेशने ।
भृशमुत्पतितं घोरं कुन्ती शुश्राव भारत ॥ १.१७१.२४ ॥
ତା'ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ମହା ଓ ଭୟଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଠିଲା; ହେ ଭାରତ, ତାହା କୁନ୍ତୀ ଶୁଣିଲେ।
1.171.25
रोरुयमाणांस्तान्दृष्ट्वा परिदेवयतश्च सा ।
कारुण्यात्साधुभावाच्च कुन्ती राजन्न चक्षमे ॥ १.१७१.२५ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ କାନ୍ଦି ବିଳାପ କରୁଥିବା ଦେଖି କୁନ୍ତୀ, ହେ ରାଜନ, କରୁଣା ଓ ସଦ୍ଭାବ ହେତୁ ତାହା ସହ୍ୟ କରି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
1.171.26
मथ्यमानेव दुःखेन हृदयेन पृथा तदा ।
उवाच भीमं कल्याणी कृपान्वितमिदं वचः ॥ १.१७१.२६ ॥
ଦୁଃଖରେ ହୃଦୟ ଯେପରି ମନ୍ଥନ ହେଉଥିବା କଲ୍ୟାଣୀ ପୃଥା ସେତେବେଳେ କୃପାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ।
1.171.27
वसामः सुसुखं पुत्र ब्राह्मणस्य निवेशने ।
अज्ञाता धार्तराष्ट्रस्य सत्कृतां वीतमन्यवः ॥ १.१७१.२७ ॥
ପୁଅ, ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଅତି ସୁଖରେ ବାସ କରୁଛୁ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାତ, ସତ୍କୃତ ଓ କ୍ରୋଧହୀନ ହୋଇ।
1.171.28
सा चिन्तये सदा पुत्र ब्राह्मणस्यास्य किं न्वहम् ।
कदा प्रियं करिष्यामि यत्कुर्युरुषिताः सुखम् ॥ १.१७१.२८ ॥
ପୁଅ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି ସେହି କଥା ସର୍ବଦା ଭାବେ; କେବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଯାହା ସୁଖରେ ରହୁଥିବା ଆମ ପାଇଁ ସେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ।
1.171.29
एतावान्पुरुषस्तात कृतं यस्मिन्न नश्यति ।
यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्यादभ्यधिकं ततः ॥ १.१७१.२९ ॥
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ମଣିଷର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏତିକି ଯେ, ତାର କୃତ ଉପକାର ନଷ୍ଟ ନ ହେଉ; ଅନ୍ୟେ ତା ପାଇଁ ଯେତିକି କରେ ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ତାକୁ କରିବା ଉଚିତ।
1.171.30
तदिदं ब्राह्मणस्यास्य दुःखमापतितं ध्रुवम् ।
न तत्र यदि साहाय्यं कुर्याम सुकृतं भवेत् ॥ १.१७१.३० ॥
ଅତଏବ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚୟ ଆସି ପଡ଼ିଛି; ସେଥିରେ ଯଦି ଆମେ ସାହାଯ୍ୟ ନ କରିବା, ତେବେ ତାହା ସୁକୃତ ହେବ ନାହିଁ।
1.171.31
ज्ञायतामस्य यद्दुःखं यतश्चैव समुत्थितम् ।
विदित्वा व्यवसिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ १.१७१.३१ ॥
ଏହାର ଦୁଃଖ କ'ଣ ଓ ତାହା କେଉଁଠାରୁ ଉଠିଛି, ତାହା ଜଣାଯାଉ। ଜାଣି ସାରି ମୁଁ ତାହା କରିବି, ଯଦିଓ ତାହା ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହୁଏ।
1.171.32
एवं तौ कथयन्तौ च भूयः सुश्रुवतुः स्वनम् ।
आर्तिजं तस्य विप्रस्य सभार्यस्य विशांपते ॥ १.१७१.३२ ॥
ଏହିପରି କଥା ହେଉଥିବା ସେହି ଦୁଇଜଣ, ହେ ପ୍ରଜାପତି, ପତ୍ନୀ ସହ ଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣର ଦୁଃଖଜାତ ସ୍ୱର ପୁଣି ଶୁଣିଲେ।
1.171.33
अन्तःपुरं ततस्तस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः ।
विवेश त्वरिता कुन्ती बद्धवत्सेव सौरभी ॥ १.१७१.३३ ॥
ତାପରେ ସେହି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ କୁନ୍ତୀ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବାନ୍ଧିଥିବା ବାଛୁରି ପାଇଁ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଗାଈ ପରି।
1.171.34
ततस्तं ब्राह्मणं तत्र भार्यया च सुतेन च ।
दुहित्रा चैव सहितं ददर्श विकृताननम् ॥ १.१७१.३४ ॥
ତା'ପରେ ସେଠାରେ ସେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ କନ୍ୟା ସହିତ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଖ ବିକୃତ ଥିଲା।
1.171.35
धिगिदं जीवितं लोके गतसारमनर्थकम् ।
दुःखमूलं पराधीनं भृशमप्रियभागि च ॥ १.१७१.३५ ॥
ଏହି ଜଗତରେ ଏହି ଜୀବନକୁ ଧିକ୍! ସାରହୀନ, ନିରର୍ଥକ, ଦୁଃଖର ମୂଳ, ପରାଧୀନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରିୟର ଅଂଶଭାଗୀ।
1.171.36
जीविते परमं दुःखं जीविते परमो ज्वरः ।
जीविते वर्तमानस्य द्वन्द्वानामागमो ध्रुवः ॥ १.१७१.३६ ॥
ଜୀବନରେ ପରମ ଦୁଃଖ ଅଛି; ଜୀବନରେ ପରମ ଜ୍ୱର ଅଛି। ଜୀବିତ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଆଗମନ ନିଶ୍ଚିତ।
1.171.37
आत्मा ह्येको हि धर्मार्थौ कामं चैव निषेवते ।
एतैश्च विप्रयोगोऽपि दुःखं परमनन्तकम् ॥ १.१७१.३७ ॥
ଆତ୍ମା ଏକାକୀ ହିଁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ସେବନ କରେ; ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛେଦ ମଧ୍ୟ ପରମ, ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖ।
1.171.38
आहुः केचित्परं मोक्षं स च नास्ति कथंचन ।
अर्थप्राप्तौ तु नरकः कृत्स्न एवोपपद्यते ॥ १.१७१.३८ ॥
କେହି କେହି ପରମ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନାହିଁ; ଧନ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନରକ ହିଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
1.171.39
अर्थेप्सुता परं दुःखमर्थप्राप्तौ ततोऽधिकम् ।
जातस्नेहस्य चार्थेषु विप्रयोगे महत्तरम् ॥ १.१७१.३९ ॥
ଧନ ଇଚ୍ଛା ପରମ ଦୁଃଖ; ଧନ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ; ଧନରେ ସ୍ନେହ ଜାତ ହୋଇଥିବା ଲୋକର ଏମାନଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦରେ ଆହୁରି ମହାନ ଦୁଃଖ।
1.171.40
यावन्तो यस्य संयोगा द्रव्यैरिष्टैर्भवन्त्युत ।
तावन्तोऽस्य निख्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः ॥ १.१७१.४० ॥
ଯାହାର ପ୍ରିୟ ଧନ ସହିତ ଯେତିକି ସଂଯୋଗ ଥାଏ, ସେତିକି ଶୋକର ବାଣ ତାହାର ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ ହୁଏ।
1.171.41
तदिदं जीवितं प्राप्य अल्पकालं महाभयम् ।
त्यागो हि न मया प्राप्तो भार्यया सहितेन च ॥ १.१७१.४१ ॥
ତେଣୁ ଏହି ଜୀବନ ଅଳ୍ପକାଳ ପାଇଁ ମିଳିଥିବା ମହାଭୟ; ଏହାକୁ ପାଇ, ପତ୍ନୀ ସହିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ ପାଇ ନାହିଁ।
1.171.42
न हि योगं प्रपश्यामि येन मुच्येयमापदः ।
पुत्रदारेण वा सार्धं प्राद्रवेयमनामयम् ॥ १.१७१.४२ ॥
ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିବି ଏପରି ଉପାୟ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ରୋଗରହିତ ହୋଇ ପଳାଇ ପାରିବି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ।
1.171.43
यतितं वै मया पूर्वं वेत्थ ब्राह्मणि तत्तथा ।
क्षेमं यतस्ततो गन्तुं त्वया तु मम न श्रुतम् ॥ १.१७१.४३ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି; ତାହା ତୁମେ ଜାଣ। କଲ୍ୟାଣର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ପାଇଁ ମୋର କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଲ ନାହିଁ।
1.171.44
इह जाता विवृद्धाऽस्मि पिता माता ममेति वै ।
उक्तवत्यसि दुर्मेधे याच्यमाना मयाऽसकृत् ॥ १.१७१.४४ ॥
ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ବଡ ହୋଇଛି, ମୋ ପିତା ମାତା ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ତୁମେ କହିଥିଲ। ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ ବି।
1.171.45
स्वर्गतोऽपि पिता वृद्धस्तथा माता चिरं तव ।
बन्धवा भूतपूर्वाश्च तत्र वासे तु का रतिः ॥ १.१७१.४५ ॥
ତୁମ ବୃଦ୍ଧ ପିତା ମାତା ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ବାସ କରିବାରେ କେଉଁ ଆନନ୍ଦ?
1.171.46
न भोजनं विरुद्धं स्यान्न स्त्रीदेशो निबन्धनः ।
सुदूरमपि तं देशं व्रजेद्गरुडहंसवत् ॥ १.१७१.४६ ॥
ଭୋଜନ ବିରୁଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ସ୍ତ୍ରୀର ଦେଶ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନ ନୁହେଁ। ଗରୁଡ ଓ ହଂସ ପରି ବହୁ ଦୂରର ସେ ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ।
1.171.47
सोऽयं ते बन्धुकामाया अशृण्वन्त्या वचो मम ।
बन्धुप्रणाशः संप्राप्तो भृशं दुःखकरो मम ॥ १.१७१.४७ ॥
ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ତୁମେ ମୋ କଥା ନ ଶୁଣିବାରୁ ବନ୍ଧୁନାଶ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି; ତାହା ମୋତେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଦିଏ।
1.171.48
अथवा मद्विनाशो यं न हि शक्ष्यामि कंचन ।
परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत् ॥ १.१७१.४८ ॥
ଅଥବା ମୋର ବିନାଶ ହେଲେ ବି, ମୁଁ କୌଣସି ବନ୍ଧୁକୁ ଛାଡ଼ି ପାରିବି ନାହିଁ। ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ କ୍ରୂର ଲୋକ ପରି ମୁଁ ନିଜେ କୌଣସି ବନ୍ଧୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
1.171.49
सहधर्मचरीं दान्तां नित्यं मातृसमां मम ।
सखायं विहितां देवैर्नित्यं परमिकां गतिम् ॥ १.१७१.४९ ॥
ମୋର ଧର୍ମସହଚାରିଣୀ, ସଂଯମୀ, ସର୍ବଦା ମୋ ପାଇଁ ମାତୃସମା, ସଖୀ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ, ସଦା ପରମ ଗତି।
1.171.50
पित्रा मात्रा च विहितां सदा गार्हस्थ्यभागिनीम् ।
वरयित्वा यथान्यायं मन्त्रवत्परिणीय च ॥ १.१७१.५० ॥
ପିତା ଓ ମାତା ଦ୍ୱାରା ସଦା ପ୍ରଦତ୍ତା, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଭାଗିନୀ; ଯଥାନ୍ୟାୟ ବରଣ କରି ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ବିବାହିତା।
1.171.51
कुलीनां शीलसंपन्नामपत्यजननीमपि ।
त्वामहं जीवितस्यार्थे साध्वीमनपकारिणीम् ॥ १.१७१.५१ ॥
କୁଳୀନା, ଶୀଳସମ୍ପନ୍ନା, ସନ୍ତାନର ଜନନୀ ତୁମେ; ମୋ ଜୀବନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସାଧ୍ୱୀ ଓ ଅପକାରୀ ନୁହଁ ଯେ ତୁମେ।
1.171.52
परित्यक्तुं न शक्ष्यामि भार्यां नित्यमनुव्रताम् ।
कुत एव परित्यक्तुं सुतां शक्ष्याम्यहं स्वयम् ॥ १.१७१.५२ ॥
ସଦା ଅନୁବ୍ରତା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ତେବେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବି?
1.171.53
बालामप्राप्तवयसमजातव्यञ्जनाकृतिम् ।
भर्तुरर्थाय निक्षिप्तां न्यासं धात्रा महात्मना ॥ १.१७१.५३ ॥
ବାଳିକା, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କା ନୁହେଁ, ସ୍ତ୍ରୀଲକ୍ଷଣରହିତା; ସ୍ୱାମୀ ନିମନ୍ତେ ମହାତ୍ମା ବିଧାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ପିତ ନ୍ୟାସ।
1.171.54
यया दौहित्रजाँल्लोकानाशंसे पितृभिः सह ।
स्वयमुत्पाद्य तां बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे ॥ १.१७१.५४ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସହିତ ଦୌହିତ୍ରଜାତ ଲୋକସବୁ ଆଶା କରେ, ସେହି ବାଳିକାକୁ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ନିଜେ ଉତ୍ପାଦନ କରିଛି, ମୁଁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ସାହସ କରିବି?
1.171.55
मन्यन्ते केचिदधिकं स्नेहं पुत्रे पितुर्नराः ।
कन्यायां केचिदपरे मम तुल्यावुभौ स्मृतौ ॥ १.१७१.५५ ॥
କେତେକ ମନୁଷ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ପୁତ୍ରରେ ଅଧିକ ମାନନ୍ତି, ଆଉ କେତେକ କନ୍ୟାରେ; ମୋ ପାଇଁ ଉଭୟ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
1.171.56
यस्यां लोकाः प्रसूतिश्च स्थिता नित्यमथो सुखम् ।
अपापां तामहं बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे ॥ १.१७१.५६ ॥
ଯାହାଠାରେ ଲୋକ, ସନ୍ତାନପରମ୍ପରା ଓ ସୁଖ ସଦା ଅବସ୍ଥାନ କରେ, ସେହି ନିଷ୍ପାପ ବାଳିକାକୁ ମୁଁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବି?
1.171.57
कुत एव परित्यक्तुं सुतं शक्ष्याम्यहं स्वयम् ।
प्रार्थयेयं परां प्रीतिं यस्मिन्स्वर्गफलानि च ॥ १.१७१.५७ ॥
ମୁଁ ନିଜେ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବି? ଯାହାଠାରେ ମୁଁ ପରମ ପ୍ରୀତି ଇଚ୍ଛା କରେ ଏବଂ ଯାହାଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗଫଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
1.171.58
यस्य जातस्य पितरो मुखं दृष्ट्वा दिवं गताः ।
अहं मुक्तः पितृऋणाद्यस्य जातस्य तेजसा ॥ १.१७१.५८ ॥
ଯାହାର ଜନ୍ମିତ ମୁଖ ଦେଖି ପିତୃଗଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାର ତେଜରେ ମୁଁ ପିତୃଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।
1.171.59
दयितं मे कथं बालमहं त्यक्तुमिहोत्सहे ।
तमहं ज्येष्ठपुत्रं मे कुलनिर्हारकं विभुम् ॥ १.१७१.५९ ॥
ମୋର ପ୍ରିୟ ବାଳକକୁ ଏଠାରେ ମୁଁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବି? ମୋର ସେଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ, କୁଳର ଉଦ୍ଧାରକ ସମର୍ଥଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି.
1.171.60
मम पिण्डोदकनिधिं कथं त्यक्ष्यामि पुत्रकम् ।
त्यागोऽयं मम संप्राप्तो ममन्वा मे सुतस्य वा ॥ १.१७१.६० ॥
ମୋ ପିଣ୍ଡୋଦକର ନିଧି ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ମୁଁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବି? ଏହି ତ୍ୟାଗ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଅଥବା ମୋ ପୁତ୍ର ପାଇଁ।
1.171.61
तव वा तव पुत्र्या वा अत्र वासस्य तत्फलम् ।
न शृणोषि वचो मह्यं तत्फलं भुङ्क्ष्व भामिनि ॥ १.१७१.६१ ॥
ଏଠାରେ ରହିବାର ଫଳ ତୁମର କିମ୍ବା ତୁମ ଝିଅର। ତୁମେ ମୋ କଥା ଶୁଣୁନ; ତେଣୁ ହେ ଭାମିନୀ, ସେହି ଫଳ ଭୋଗ କର।
1.171.62
अथवाहं न शक्ष्यामि स्वयं मर्तुं सुतं मम ।
एकं त्यक्तुं न शक्नोति भवतीं च सुतामपि ॥ १.१७१.६२ ॥
ଅଥବା, ମୁଁ ନିଜେ ମରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବି ସେହିପରି। ଜଣକୁ ବି ଛାଡ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—ତୁମକୁ ଓ ଝିଅକୁ ବି ନୁହେଁ।
1.171.63
अथ मद्रक्षणार्थं वा न हि शक्ष्यामि कंचन ।
परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत् ॥ १.१७१.६३ ॥
ଅଥବା, ମୋ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କାହାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ। ଜୀବିତ ଥାଇ, ନିଷ୍ଠୁର ଲୋକ ପରି ମୋ ବନ୍ଧୁକୁ ମୁଁ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ।
1.171.64
आत्मानमपि चोत्सृज्य गते प्रेतवशं मयि ।
त्यक्ता ह्येते मया व्यक्तं नेह शक्ष्यन्ति जीवितुम् ॥ १.१७१.६४ ॥
ମୁଁ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁର ବଶରେ ଗଲେ, ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେବେ; ସେମାନେ ଏଠାରେ ବଞ୍ଚି ପାରିବେ ନାହିଁ।
1.171.65
एषां चान्यतमत्यागो नृशंसो गर्हितो बुधैः ।
आत्मत्यागे कृते चेमे मरिष्यन्ति मया विना ॥ १.१७१.६५ ॥
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ବି ଛାଡ଼ିବା ନିଷ୍ଠୁରତା; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହା ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି। ମୁଁ ନିଜକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏମାନେ ମୋ ବିନା ମରିବେ।
1.171.66
स कृच्छ्रामहमापन्नो न शक्तस्तर्तुमापदम् ।
अहो धिक्कां गतिं त्वद्य गमिष्यामि सबान्धवः।
सर्वैः सह मृतं श्रेयो न च मे जीवितुं क्षमम् ॥ १.१७१.६६ ॥
ମୁଁ ଏହି ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଛି; ଏହି ବିପଦ ପାର ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ହାୟ, ଧିକ୍! ଆଜି ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ କି ଗତି ପାଇବି! ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମରିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର; ମୋର ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।