മഹാഭാരതം · അധ്യായം 1.171
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.171.1
एकचक्रां गतास्ते तु कुन्तीपुत्रा महारथाः ।
अत ऊर्ध्वं द्विजश्रेष्ठ किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ १.१७१.१ ॥
ഏകചക്രയിലേക്ക് പോയ ആ കുന്തീപുത്രരായ മഹാരഥന്മാർ, ഓ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, പിന്നീട് പാണ്ഡവർ എന്തു ചെയ്തു?
1.171.2
एकचक्रां गतास्ते तु कन्तीपुत्रा महारथाः ।
ऊषुर्नातिचिरं कालं ब्राह्मणस्य निवेशने ॥ १.१७१.२ ॥
ഏകചക്രയിലേക്ക് പോയ ആ കുന്തീപുത്രരായ മഹാരഥന്മാർ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിൽ അധികകാലം താമസിച്ചില്ല.
1.171.3
रमणीयानि पश्यन्तो वनानि विविधानि च ।
पार्थिवानपि चोद्देशान्सरितश्च सरांसि च ॥ १.१७१.३ ॥
മനോഹരമായ വിവിധ വനങ്ങളും ഭൂമിയിലെ പ്രദേശങ്ങളും നദികളും തടാകങ്ങളും കണ്ടുകൊണ്ട് (അവർ മുന്നോട്ടുപോയി).
1.171.4
चेरुर्भैश्रं तदा ते तु सर्व एव विशांपते ।
युधिष्ठिरं च कुन्तीं च चिन्तयन्त उपासते ॥ १.१७१.४ ॥
അപ്പോൾ അവരെല്ലാം ഭിക്ഷയ്ക്കായി പോയി, ഓ ജനാധിപാ; യുധിഷ്ഠിരനെയും കുന്തിയെയും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അവർ സേവിച്ചു.
1.171.5
भैक्षं चरन्तस्तु तदा जटिला ब्रह्मचारिणः ।
बभूवुर्नागराणां च गुणैः संप्रियदर्शनाः ॥ १.१७१.५ ॥
ഭിക്ഷ യാചിച്ചു നടന്ന ജടാധാരികളായ ബ്രഹ്മചാരികൾ തങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളാൽ നഗരവാസികൾക്ക് അത്യന്തം പ്രിയദർശനരായി.
1.171.6
दर्शनीया द्विजाः शुभ्रा देवगर्भोपमाः शुभाः ।
भैक्षानर्हाश्च राज्यार्हाः सुकुमारास्तपस्विनः ॥ १.१७१.६ ॥
ഈ ദ്വിജന്മാർ കാണാൻ യോഗ്യരാണ്, തേജസ്വികളാണ്, ദേവഗർഭങ്ങൾക്ക് തുല്യരായ ശുഭരാണ്; ഭിക്ഷയ്ക്ക് യോഗ്യരല്ല, രാജ്യത്തിന് യോഗ്യരാണ്; സുകുമാരന്മാരും തപസ്വികളുമാണ്.
1.171.7
नैते यथार्थतो विप्राः सुकुमारास्तपस्विनः ।
चरन्ति भूमौ प्रच्छन्नाः कस्माच्चित्कारणादिह ॥ १.१७१.७ ॥
ഇവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രാഹ്മണരല്ല; മൃദുലരായ തപസ്വികൾ ഇവിടെ എന്തോ കാരണത്താൽ മറഞ്ഞ് ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
1.171.8
सर्वलक्षणसंपन्ना भैक्षं नार्हन्ति नित्यशः ।
कार्यार्थिनश्चरन्तीति तर्कयन्त इति ब्रुवन् ॥ १.१७१.८ ॥
സർവ ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള ഇവർ നിത്യവും ഭിക്ഷയ്ക്ക് അർഹരല്ല; ഏതോ ലക്ഷ്യത്തോടെ അലയുന്നവരാണെന്ന് ഊഹിച്ച് അവർ പറഞ്ഞു.
1.171.9
बन्धूनामागमान्नित्यमुपचारैस्तु नागराः ।
भाजनानि च पूर्णानि भक्ष्यभोज्यैरकारयन् ॥ १.१७१.९ ॥
ബന്ധുക്കളുടെ വരവിനാൽ പൗരന്മാർ നിത്യവും ഉപചാരങ്ങളാൽ സൽക്കരിച്ചു; ഭക്ഷ്യഭോജ്യങ്ങൾ നിറച്ച പാത്രങ്ങൾ ഒരുക്കിച്ചു.
1.171.10
मौनव्रतेन संयुक्ता भैश्रं गृह्णन्ति पाण्डवाः ।
माता चिरगतान्ज्ञात्वा शोचन्ती पाण्डवान्प्रति ॥ १.१७१.१० ॥
മൗനവ്രതത്തോടെ പാണ്ഡവർ ഭിക്ഷ സ്വീകരിക്കുന്നു; അവർ വളരെക്കാലമായി പോയിരിക്കുന്നുവെന്നറിഞ്ഞ് അമ്മ പാണ്ഡവരെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കുന്നു.
1.171.11
दुःखाश्रुपूर्णनयना लिखन्त्यास्ते महीतलम् ।
भिक्षित्वा द्विजगेहेषु चिन्तयन्तश्च मातरम् ॥ १.१७१.११ ॥
ദുഃഖാശ്രുക്കൾ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവൾ നിലം കുത്തിക്കീറുന്നു; ബ്രാഹ്മണ ഗൃഹങ്ങളിൽ ഭിക്ഷ യാചിച്ച് അമ്മയെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്.
1.171.12
त्वरमाणा निवर्तन्ते मातृगौरवयन्त्रिताः ।
मात्रे निवेदयन्ति स्म कुन्त्यै भैक्षं दिवानिशम् ॥ १.१७१.१२ ॥
മാതാവിനോടുള്ള ആദരവിനാൽ നിയന്ത്രിതരായി അവർ വേഗത്തിൽ മടങ്ങുന്നു; പകലും രാത്രിയും ഭിക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരം കുന്തിയെ അറിയിക്കുന്നു.
1.171.13
सर्वं संपूर्णभैक्षान्नं मातृदत्तं पृथक्पृथक् ।
विभज्याभुञ्जतेष्टं ते यथाभागं पृथक्पृथक् ॥ १.१७१.१३ ॥
അമ്മ നൽകിയ പൂർണ്ണമായ ഭിക്ഷാന്നം അവർ ഓരോരുത്തരായി വിഭജിച്ച്, ഇഷ്ടാനുസരണം, അവരവരുടെ ഓഹരിപ്രകാരം വെവ്വേറെ ഭക്ഷിച്ചു.
1.171.14
अर्धं स्म भुञ्जते पञ्च सह मात्रा परन्तपाः ।
अर्धं सर्वस्य भैक्षस्य भीमो भुङ्क्ते महाबलः ॥ १.१७१.१४ ॥
ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഞ്ചുപേർ അമ്മയോടൊപ്പം പകുതി ഭക്ഷിച്ചു; മഹാബലനായ ഭീമൻ ആകെ ഭിക്ഷാന്നത്തിന്റെ പകുതി ഭക്ഷിച്ചു.
1.171.15
स नाशितश्च भवति कल्याणान्नभुजिः पुरा ।
स वैवर्ण्यं च कार्श्यं च जगामातृप्तिकारितम् ॥ १.१७१.१५ ॥
മുമ്പ് നല്ല ഭക്ഷണം കഴിച്ചിരുന്നവനായ അവൻ ക്ഷീണിച്ചു; തൃപ്തിയില്ലായ്മയാൽ അവന്റെ നിറം മങ്ങി ശരീരം മെലിഞ്ഞു.
1.171.16
आज्यबिन्दुर्यथा वह्नौ महति ज्वलिते भवेत् ।
तथार्धभागं भीमस्य भिक्षान्नस्य नरोत्तम ॥ १.१७१.१६ ॥
വലിയ ജ്വലിക്കുന്ന തീയിൽ ഒരു തുള്ളി നെയ്യ് പോലെ, നരോത്തമാ, ഭീമന് ഭിക്ഷാന്നത്തിന്റെ പകുതി അങ്ങനെ ആയിരുന്നു.
1.171.17
तथैव वसतां तत्र तेषां राजन्महात्मनाम् ।
अतिचक्राम सुमहान्कालोऽथ भरतर्षभ ॥ १.१७१.१७ ॥
അതുപോലെ അവിടെ വസിച്ചിരുന്ന ആ മഹാത്മാക്കളുടെ വളരെയധികം കാലം കഴിഞ്ഞുപോയി, രാജാവേ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.
1.171.18
भीमोऽपि क्रीडयित्वाथ मिथो ब्राह्मणबन्धुषु ।
कुम्भकारेण संबन्धाल्लेभे पात्रं महत्तरम् ॥ १.१७१.१८ ॥
ഭീമനും ബ്രാഹ്മണബന്ധുക്കൾക്കിടയിൽ കളിച്ചശേഷം, കുശവനുമായുള്ള ബന്ധം വഴി ഒരു വലിയ പാത്രം ലഭിച്ചു.
1.171.19
कुम्भकारोऽददात्पात्रं महत्कृत्वातिमात्रकम् ।
प्रहसन्भीमसेनाय विस्मितस्तस्य कर्मणा ॥ १.१७१.१९ ॥
കുശവൻ വളരെ വലിയ പാത്രം ഉണ്ടാക്കി നൽകി; ഭീമസേനനെ നോക്കി ചിരിച്ചും അവന്റെ കർമ്മത്തിൽ വിസ്മയിച്ചും.
1.171.20
तस्याद्भुतं कर्म कुर्वन्मृद्भारं महदाददे ।
मृद्भारैः शतसाहस्रैः कुम्भकारमतोषयत् ॥ १.१७१.२० ॥
അവന്റെ അദ്ഭുതകർമ്മം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവൻ വലിയ മണ്ണിന്റെ ഭാരം എടുത്തു; ലക്ഷക്കണക്കിന് മണ്ണുഭാരങ്ങൾ കൊണ്ട് കുശവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
1.171.21
चक्रे चक्रे च मृद्भाण्डान्सततं भैक्षमाचरन् ।
तदादायागतं दृष्ट्वा हसन्ति प्रहसन्ति च ॥ १.१७१.२१ ॥
ഓരോ കുശവന്റെയും ചക്രത്തിനരികെ മൺപാത്രങ്ങൾ ഭിക്ഷയായി ചോദിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ നിരന്തരം നടന്നു; അവയെടുത്ത് മടങ്ങിവരുന്നത് കണ്ട് ജനങ്ങൾ ചിരിച്ചു, ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു.
1.171.22
भक्ष्यभोज्यानि विविधान्यादाय प्रक्षिपन्ति च ।
एवमेव सदा भुक्त्वा मात्रे वदति वै रहः।
न चाशितोऽस्मि भवति कल्याणान्नभृतः पुरा ॥ १.१७१.२२ ॥
പലതരം ഭക്ഷണസാധനങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് ജനങ്ങൾ അതിൽ ഇടുന്നു. ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും ഭക്ഷിച്ച് അവൻ അമ്മയോട് രഹസ്യമായി പറഞ്ഞു: "മുൻപ് നല്ല അന്നം കൊണ്ടുവന്നവനാൽ ഞാൻ ഇതുവരെ തൃപ്തനായിട്ടില്ല."
1.171.23
ततः कदाचिद्भैक्षाय गतास्ते पुरषर्षभाः ।
संगत्य भीमसेनस्तु तत्रास्ते पृथया सह ॥ १.१७१.२३ ॥
പിന്നീട് ഒരിക്കൽ ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഭിക്ഷയ്ക്കായി പോയി; ഭീമസേനൻ പൃഥയോടൊപ്പം അവിടെ തങ്ങി.
1.171.24
अथार्तिजं महाशब्दं ब्राह्मणस्य निवेशने ।
भृशमुत्पतितं घोरं कुन्ती शुश्राव भारत ॥ १.१७१.२४ ॥
അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിൽ ദുഃഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മഹത്തും ഭയങ്കരവുമായ നിലവിളി അതിതീവ്രമായി ഉയർന്നു; ഹേ ഭാരത, അത് കുന്തി കേട്ടു.
1.171.25
रोरुयमाणांस्तान्दृष्ट्वा परिदेवयतश्च सा ।
कारुण्यात्साधुभावाच्च कुन्ती राजन्न चक्षमे ॥ १.१७१.२५ ॥
അവർ കരഞ്ഞു വിലപിക്കുന്നത് കണ്ട് കുന്തി, രാജാവേ, കാരുണ്യവും നല്ല മനസ്സും കൊണ്ട് അത് സഹിക്കാനായില്ല.
1.171.26
मथ्यमानेव दुःखेन हृदयेन पृथा तदा ।
उवाच भीमं कल्याणी कृपान्वितमिदं वचः ॥ १.१७१.२६ ॥
ദുഃഖത്താൽ ഹൃദയം കടയപ്പെടുന്നതുപോലെ ആയ കല്യാണിയായ പൃഥ അപ്പോൾ കാരുണ്യം നിറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ ഭീമനോട് പറഞ്ഞു.
1.171.27
वसामः सुसुखं पुत्र ब्राह्मणस्य निवेशने ।
अज्ञाता धार्तराष्ट्रस्य सत्कृतां वीतमन्यवः ॥ १.१७१.२७ ॥
മകനേ, നാം ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭവനത്തിൽ വളരെ സുഖമായി വസിക്കുന്നു; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന് അറിയാതെ, ആദരിക്കപ്പെട്ട്, കോപമില്ലാതെ.
1.171.28
सा चिन्तये सदा पुत्र ब्राह्मणस्यास्य किं न्वहम् ।
कदा प्रियं करिष्यामि यत्कुर्युरुषिताः सुखम् ॥ १.१७१.२८ ॥
മകനേ, ഈ ബ്രാഹ്മണന് ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണമെന്ന് ഞാൻ എപ്പോഴും ചിന്തിക്കുന്നു; എപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് പ്രിയമായത് ചെയ്യും, സുഖമായി വസിച്ച നമുക്കുവേണ്ടി അദ്ദേഹവും എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ.
1.171.29
एतावान्पुरुषस्तात कृतं यस्मिन्न नश्यति ।
यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्यादभ्यधिकं ततः ॥ १.१७१.२९ ॥
പ്രിയ മകനേ, ചെയ്ത ഉപകാരം നശിക്കാതിരിക്കുന്ന അളവിലാണ് ഒരു മനുഷ്യന്റെ കടമ; മറ്റൊരാൾ അവനുവേണ്ടി ചെയ്തതിനെക്കാൾ അധികം അവൻ ചെയ്യണം.
1.171.30
तदिदं ब्राह्मणस्यास्य दुःखमापतितं ध्रुवम् ।
न तत्र यदि साहाय्यं कुर्याम सुकृतं भवेत् ॥ १.१७१.३० ॥
അതിനാൽ ഈ ബ്രാഹ്മണന് ഈ ദുഃഖം തീർച്ചയായും വന്നുചേർന്നിരിക്കുന്നു; അതിൽ നാം സഹായിച്ചില്ലെങ്കിൽ അത് പുണ്യകർമ്മമാകില്ല.
1.171.31
ज्ञायतामस्य यद्दुःखं यतश्चैव समुत्थितम् ।
विदित्वा व्यवसिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ १.१७१.३१ ॥
ഇവന്റെ ദുഃഖം എന്താണെന്നും അത് എവിടെനിന്നു ഉണ്ടായതെന്നും അറിയട്ടെ. അറിഞ്ഞശേഷം, അത് എത്ര കഠിനമായാലും ഞാൻ ചെയ്യും.
1.171.32
एवं तौ कथयन्तौ च भूयः सुश्रुवतुः स्वनम् ।
आर्तिजं तस्य विप्रस्य सभार्यस्य विशांपते ॥ १.१७१.३२ ॥
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ആ ഇരുവരും, ഓ ജനാധിപാ, ഭാര്യയോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ ദുഃഖത്തിൽനിന്നുണ്ടായ ശബ്ദം വീണ്ടും കേട്ടു.
1.171.33
अन्तःपुरं ततस्तस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः ।
विवेश त्वरिता कुन्ती बद्धवत्सेव सौरभी ॥ १.१७१.३३ ॥
അപ്പോൾ ആ മഹാത്മാവായ ബ്രാഹ്മണന്റെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് കുന്തി വേഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു, കെട്ടിയിട്ട കിടാവിനെ തേടുന്ന പശുവിനെപ്പോലെ.
1.171.34
ततस्तं ब्राह्मणं तत्र भार्यया च सुतेन च ।
दुहित्रा चैव सहितं ददर्श विकृताननम् ॥ १.१७१.३४ ॥
അപ്പോൾ അവിടെ അവൾ ആ ബ്രാഹ്മണനെ ഭാര്യയോടും പുത്രനോടും പുത്രിയോടും ഒപ്പം കണ്ടു; അവന്റെ മുഖം വികൃതമായിരുന്നു.
1.171.35
धिगिदं जीवितं लोके गतसारमनर्थकम् ।
दुःखमूलं पराधीनं भृशमप्रियभागि च ॥ १.१७१.३५ ॥
ലോകത്തിൽ ഈ ജീവിതത്തിന് ധിക്കാരം! സാരമില്ലാത്തത്, വ്യർത്ഥമായത്, ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലം, പരാധീനമായത്, അത്യന്തം അപ്രിയം പങ്കിടുന്നത്.
1.171.36
जीविते परमं दुःखं जीविते परमो ज्वरः ।
जीविते वर्तमानस्य द्वन्द्वानामागमो ध्रुवः ॥ १.१७१.३६ ॥
ജീവിതത്തിൽ പരമമായ ദുഃഖമുണ്ട്; ജീവിതത്തിൽ പരമമായ ജ്വരമുണ്ട്. ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവന് ദ്വന്ദ്വങ്ങളുടെ വരവ് തീർച്ചയാണ്.
1.171.37
आत्मा ह्येको हि धर्मार्थौ कामं चैव निषेवते ।
एतैश्च विप्रयोगोऽपि दुःखं परमनन्तकम् ॥ १.१७१.३७ ॥
ആത്മാവ് ഒന്നുതന്നെ ധർമ്മാർത്ഥകാമങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നു; ഇവയിൽനിന്നുള്ള വിയോഗവും വലിയ, അനന്തമായ ദുഃഖമാണ്.
1.171.38
आहुः केचित्परं मोक्षं स च नास्ति कथंचन ।
अर्थप्राप्तौ तु नरकः कृत्स्न एवोपपद्यते ॥ १.१७१.३८ ॥
ചിലർ പരമമായ മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; പക്ഷേ അത് ഒരു വിധത്തിലും ഇല്ല; ധനം ലഭിക്കുമ്പോൾ സമ്പൂർണ നരകമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
1.171.39
अर्थेप्सुता परं दुःखमर्थप्राप्तौ ततोऽधिकम् ।
जातस्नेहस्य चार्थेषु विप्रयोगे महत्तरम् ॥ १.१७१.३९ ॥
ധനമോഹം പരമ ദുഃഖമാണ്; ധനം ലഭിച്ചാൽ അതിലും കൂടുതൽ; ധനങ്ങളിൽ സ്നേഹം ജനിച്ചവന് അവയിൽനിന്നുള്ള വിയോഗത്തിൽ അതിലും വലിയ ദുഃഖം.
1.171.40
यावन्तो यस्य संयोगा द्रव्यैरिष्टैर्भवन्त्युत ।
तावन्तोऽस्य निख्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः ॥ १.१७१.४० ॥
ഒരുവന് പ്രിയമായ ധനങ്ങളുമായി എത്ര ബന്ധങ്ങളുണ്ടോ, അത്രയും ശോകത്തിന്റെ അമ്പുകൾ അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ തറയ്ക്കുന്നു.
1.171.41
तदिदं जीवितं प्राप्य अल्पकालं महाभयम् ।
त्यागो हि न मया प्राप्तो भार्यया सहितेन च ॥ १.१७१.४१ ॥
അതിനാൽ ഈ ജീവിതം അല്പകാലത്തേക്ക് ലഭിച്ച മഹാഭയമാണ്; ഇത് ലഭിച്ചിട്ടും, ഭാര്യയോടൊപ്പമിരുന്നിട്ടും ഞാൻ ത്യാഗം നേടിയിട്ടില്ല.
1.171.42
न हि योगं प्रपश्यामि येन मुच्येयमापदः ।
पुत्रदारेण वा सार्धं प्राद्रवेयमनामयम् ॥ १.१७१.४२ ॥
ഈ ആപത്തുകളിൽനിന്ന് മോചനം നേടാനുള്ള മാർഗം ഞാൻ കാണുന്നില്ല; മകനും ഭാര്യയുമായി ചേർന്ന് രോഗരഹിതനായി ഓടിപ്പോകാമെന്നും കാണുന്നില്ല.
1.171.43
यतितं वै मया पूर्वं वेत्थ ब्राह्मणि तत्तथा ।
क्षेमं यतस्ततो गन्तुं त्वया तु मम न श्रुतम् ॥ १.१७१.४३ ॥
ബ്രാഹ്മണീ, ഞാൻ മുമ്പേ ശ്രമിച്ചിരുന്നു; അത് നിനക്കറിയാം. ക്ഷേമമുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് പോകണമെന്ന എന്റെ വാക്ക് നീ കേട്ടില്ല.
1.171.44
इह जाता विवृद्धाऽस्मि पिता माता ममेति वै ।
उक्तवत्यसि दुर्मेधे याच्यमाना मयाऽसकृत् ॥ १.१७१.४४ ॥
ഇവിടെ ജനിച്ചു വളർന്നു, എന്റെ അച്ഛനും അമ്മയും ഇവിടെയുണ്ട് എന്ന് നീ പലവട്ടം പറഞ്ഞു. ദുർബുദ്ധീ, ഞാൻ ആവർത്തിച്ച് യാചിച്ചിട്ടും.
1.171.45
स्वर्गतोऽपि पिता वृद्धस्तथा माता चिरं तव ।
बन्धवा भूतपूर्वाश्च तत्र वासे तु का रतिः ॥ १.१७१.४५ ॥
നിന്റെ വൃദ്ധനായ അച്ഛനും അമ്മയും ഏറെക്കാലം മുമ്പേ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; നിന്റെ ബന്ധുക്കളും മുമ്പേ പോയി. അവിടെ താമസിക്കുന്നതിൽ എന്ത് സന്തോഷം?
1.171.46
न भोजनं विरुद्धं स्यान्न स्त्रीदेशो निबन्धनः ।
सुदूरमपि तं देशं व्रजेद्गरुडहंसवत् ॥ १.१७१.४६ ॥
ഭക്ഷണം പ്രതികൂലമാവുകയില്ല; ഭാര്യയുടെ ദേശവും ബന്ധനമല്ല. ഗരുഡനെയും ഹംസത്തെയും പോലെ വളരെ ദൂരെയുള്ള ആ ദേശത്തേക്കും പോകണം.
1.171.47
सोऽयं ते बन्धुकामाया अशृण्वन्त्या वचो मम ।
बन्धुप्रणाशः संप्राप्तो भृशं दुःखकरो मम ॥ १.१७१.४७ ॥
ബന്ധുക്കളെ ആഗ്രഹിച്ച നീ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കാതിരുന്നതിനാൽ, ബന്ധുനാശം വന്നെത്തി; അത് എനിക്ക് അത്യധികം ദുഃഖമാണ്.
1.171.48
अथवा मद्विनाशो यं न हि शक्ष्यामि कंचन ।
परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत् ॥ १.१७१.४८ ॥
അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ നാശമായാലും, ഒരു ബന്ധുവിനെയും എനിക്ക് ഉപേക്ഷിക്കാനാവില്ല. ജീവിച്ചിരിക്കെ ക്രൂരനെപ്പോലെ ഞാൻ തന്നെ ഒരു ബന്ധുവിനെ ഉപേക്ഷിക്കില്ല.
1.171.49
सहधर्मचरीं दान्तां नित्यं मातृसमां मम ।
सखायं विहितां देवैर्नित्यं परमिकां गतिम् ॥ १.१७१.४९ ॥
എന്റെ ധർമ്മസഹചാരിണി, സംയമിനി, എപ്പോഴും എനിക്ക് മാതാവിനു തുല്യയായവൾ, സഖി, ദേവന്മാർ നിശ്ചയിച്ചവൾ, എന്നും പരമമായ ഗതി.
1.171.50
पित्रा मात्रा च विहितां सदा गार्हस्थ्यभागिनीम् ।
वरयित्वा यथान्यायं मन्त्रवत्परिणीय च ॥ १.१७१.५० ॥
അച്ഛനും അമ്മയും നൽകിയ, ഗാർഹസ്ഥ്യജീവിതത്തിലെ പങ്കാളി; ന്യായപ്രകാരം വരിച്ച് മന്ത്രപൂർവ്വം വിവാഹം ചെയ്തവൾ.
1.171.51
कुलीनां शीलसंपन्नामपत्यजननीमपि ।
त्वामहं जीवितस्यार्थे साध्वीमनपकारिणीम् ॥ १.१७१.५१ ॥
കുലീനയും ശീലസമ്പന്നയും സന്താനങ്ങളെ പ്രസവിച്ചവളുമായ നിന്നെ, എന്റെ ജീവനുവേണ്ടിപ്പോലും, സാധ്വിയും അപകാരം ചെയ്യാത്തവളുമായ നിന്നെ.
1.171.52
परित्यक्तुं न शक्ष्यामि भार्यां नित्यमनुव्रताम् ।
कुत एव परित्यक्तुं सुतां शक्ष्याम्यहं स्वयम् ॥ १.१७१.५२ ॥
എപ്പോഴും അനുവ്രതയായ ഭാര്യയെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കില്ല; പിന്നെ എന്റെ മകളെ ഞാൻ തന്നെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?
1.171.53
बालामप्राप्तवयसमजातव्यञ्जनाकृतिम् ।
भर्तुरर्थाय निक्षिप्तां न्यासं धात्रा महात्मना ॥ १.१७१.५३ ॥
ബാലികയായ, പ്രായമെത്താത്ത, സ്ത്രീലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാകാത്ത; ഭർത്താവിനായി മഹാത്മാവായ ധാതാവ് ഏൽപ്പിച്ച നിക്ഷേപം.
1.171.54
यया दौहित्रजाँल्लोकानाशंसे पितृभिः सह ।
स्वयमुत्पाद्य तां बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे ॥ १.१७१.५४ ॥
അവളിലൂടെ പിതൃക്കളോടൊപ്പം ദൗഹിത്രന്മാരാൽ ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു; ഞാൻ തന്നെ ജനിപ്പിച്ച ആ ബാലികയെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ ധൈര്യപ്പെടും?
1.171.55
मन्यन्ते केचिदधिकं स्नेहं पुत्रे पितुर्नराः ।
कन्यायां केचिदपरे मम तुल्यावुभौ स्मृतौ ॥ १.१७१.५५ ॥
ചിലർ പിതാവിന്റെ സ്നേഹം പുത്രനിൽ കൂടുതലാണെന്ന് കരുതുന്നു; മറ്റു ചിലർ മകളിൽ എന്നു കരുതുന്നു; എനിക്ക് ഇരുവരും തുല്യരെന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
1.171.56
यस्यां लोकाः प्रसूतिश्च स्थिता नित्यमथो सुखम् ।
अपापां तामहं बालां कथमुत्स्रष्टुमुत्सहे ॥ १.१७१.५६ ॥
ആരിൽ ലോകങ്ങളും സന്താനപരമ്പരയും എപ്പോഴും സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നുവോ, സുഖവും ഉണ്ടോ, ആ നിഷ്പാപയായ ബാലികയെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?
1.171.57
कुत एव परित्यक्तुं सुतं शक्ष्याम्यहं स्वयम् ।
प्रार्थयेयं परां प्रीतिं यस्मिन्स्वर्गफलानि च ॥ १.१७१.५७ ॥
ഞാൻ സ്വയം എന്റെ പുത്രനെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും? ആരിൽ ഞാൻ ഉത്കൃഷ്ടമായ സ്നേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, സ്വർഗഫലങ്ങളും ആരിലുണ്ടോ, അവനെ.
1.171.58
यस्य जातस्य पितरो मुखं दृष्ट्वा दिवं गताः ।
अहं मुक्तः पितृऋणाद्यस्य जातस्य तेजसा ॥ १.१७१.५८ ॥
ജനിച്ച അവന്റെ മുഖം കണ്ട് പിതൃക്കൾ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; അവന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ പിതൃഋണത്തിൽനിന്ന് മുക്തനായി.
1.171.59
दयितं मे कथं बालमहं त्यक्तुमिहोत्सहे ।
तमहं ज्येष्ठपुत्रं मे कुलनिर्हारकं विभुम् ॥ १.१७१.५९ ॥
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ബാലനെ ഇവിടെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും? എന്റെ മൂത്ത പുത്രനെ, കുലത്തെ ഉദ്ധരിക്കുന്ന സമർഥനെ ഞാൻ എങ്ങനെ.
1.171.60
मम पिण्डोदकनिधिं कथं त्यक्ष्यामि पुत्रकम् ।
त्यागोऽयं मम संप्राप्तो ममन्वा मे सुतस्य वा ॥ १.१७१.६० ॥
എന്റെ പിണ്ഡോദകനിധിയായ ഈ കുഞ്ഞുമകനെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും? ഈ ത്യാഗം എനിക്ക് വന്നുചേർന്നിരിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ മകനും.
1.171.61
तव वा तव पुत्र्या वा अत्र वासस्य तत्फलम् ।
न शृणोषि वचो मह्यं तत्फलं भुङ्क्ष्व भामिनि ॥ १.१७१.६१ ॥
ഇവിടെ താമസിച്ചതിന്റെ ഫലം നിനക്കോ നിന്റെ മകൾക്കോ ഉള്ളതാണ്. നീ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ആ ഫലം അനുഭവിക്കുക, ഓ ഭാമിനി.
1.171.62
अथवाहं न शक्ष्यामि स्वयं मर्तुं सुतं मम ।
एकं त्यक्तुं न शक्नोति भवतीं च सुतामपि ॥ १.१७१.६२ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, എനിക്ക് സ്വയം മരിക്കാൻ കഴിയില്ല; എന്റെ മകനും അങ്ങനെതന്നെ. ഒരാളെയും ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല; നിന്നെയും മകളെയും പോലും.
1.171.63
अथ मद्रक्षणार्थं वा न हि शक्ष्यामि कंचन ।
परित्यक्तुमहं बन्धुं स्वयं जीवन्नृशंसवत् ॥ १.१७१.६३ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, എന്നെ രക്ഷിക്കാനായിപ്പോലും ഞാൻ ആരെയും ഉപേക്ഷിക്കില്ല. ജീവിച്ചിരിക്കെ, ക്രൂരനെപ്പോലെ എന്റെ ബന്ധുവിനെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കാനാവില്ല.
1.171.64
आत्मानमपि चोत्सृज्य गते प्रेतवशं मयि ।
त्यक्ता ह्येते मया व्यक्तं नेह शक्ष्यन्ति जीवितुम् ॥ १.१७१.६४ ॥
ഞാൻ എന്നെത്തന്നെയും ഉപേക്ഷിച്ച് മരണത്തിന്റെ അധീനതയിൽ പോയാൽ, ഇവരെല്ലാം എന്നാൽ വ്യക്തമായി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരാകും; ഇവിടെ ഇവർക്ക് ജീവിക്കാനാവില്ല.
1.171.65
एषां चान्यतमत्यागो नृशंसो गर्हितो बुधैः ।
आत्मत्यागे कृते चेमे मरिष्यन्ति मया विना ॥ १.१७१.६५ ॥
ഇവരിൽ ആരെയെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ക്രൂരതയാണ്; അത് ജ്ഞാനികൾ നിന്ദിക്കുന്നു. ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ ത്യജിച്ചാൽ, ഇവർ എന്നില്ലാതെ മരിക്കും.
1.171.66
स कृच्छ्रामहमापन्नो न शक्तस्तर्तुमापदम् ।
अहो धिक्कां गतिं त्वद्य गमिष्यामि सबान्धवः।
सर्वैः सह मृतं श्रेयो न च मे जीवितुं क्षमम् ॥ १.१७१.६६ ॥
ഞാൻ ഈ ദുരിതത്തിൽ വീണിരിക്കുന്നു; ഈ ആപത്ത് കടക്കാൻ എനിക്കാവുന്നില്ല. അയ്യോ, ഛെ! ഇന്ന് ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഞാൻ ഏത് ഗതിയിൽ എത്തുമോ! എല്ലാവരോടുമൊപ്പം മരിക്കുന്നതാണ് ശ്രേയസ്കരം; ജീവിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.