महाभारत · अध्याय 1.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.173.1
तयोर्दुःखितयोर्वाक्यमतिमात्रं निशम्य तु ।
ततो दुःखपरीताङ्गी कन्या तावभ्यभाषत ॥ १.१७३.१ ॥
त्या दोघांची अत्यंत दुःखी वाणी ऐकून, दुःखाने व्यापलेल्या अंगांची ती कन्या त्या दोघांशी बोलली.
1.173.2
किमेवं भृशदुःखार्तौ रोरूयेतामनाथवत् ।
ममापि श्रूयतां वाक्यं श्रुत्वा च क्रियतां क्षमम् ॥ १.१७३.२ ॥
असे अत्यंत दुःखाने व्याकुळ होऊन अनाथांप्रमाणे तुम्ही का रडता? माझेही बोलणे ऐका, ऐकून जे योग्य असेल ते करा.
1.173.3
धर्मतोऽहं परित्याज्या युवयोर्नात्र संशयः ।
त्यक्तव्यां मां परित्यज्य त्राहि सर्वं मयैकया ॥ १.१७३.३ ॥
धर्मानुसार तुम्ही दोघांनी मला सोडून द्यावे, यात शंका नाही. मला सोडून, माझ्याद्वारे एकटीने सर्वांचे रक्षण करा.
1.173.4
इत्यर्थमिष्यतेऽपत्यं तारयिष्यति मामिति ।
अस्मिन्नुपस्थिते काले तरध्वं प्लववन्मया ॥ १.१७३.४ ॥
'याच हेतूने अपत्याची इच्छा केली जाते; तो मला तारील' असे म्हणून. या वेळी आल्यावर माझ्या साहाय्याने नावेसारखे तरून जा.
1.173.5
इह वा तारयेद्दुर्गादुत वा प्रेत्य भारत ।
सर्वथा तारयेत्पुत्रः पुत्र इत्युच्यते बुधैः ॥ १.१७३.५ ॥
हे भरतकुलजा, या लोकी किंवा परलोकी संकटातून पुत्रच तारतो; सर्व प्रकारे पुत्रच तारतो—असे ज्ञानी म्हणतात.
1.173.6
आकाङ्क्षन्ते च दौहित्रान्मयि नित्यं पितामहाः ।
तत्स्वयं वै परित्रास्ये रक्षन्ती जीवितं पितुः ॥ १.१७३.६ ॥
पितामह नेहमी माझ्यापासून दौहित्रांची इच्छा करतात; म्हणून मीच पित्याचे जीवन रक्षित, त्यांना खरोखर तारीन.
1.173.7
भ्राता च मम बालोऽयं गते लोकममुं त्वयि ।
अचिरेणैव कालेन विनश्येत न संशयः ॥ १.१७३.७ ॥
तू त्या लोकाला गेलास तर माझा हा लहान भाऊही लवकरच कालाने नष्ट होईल, यात संशय नाही.
1.173.8
तातेपि हि गते स्वर्गं विनष्टे च ममानुजे ।
पिण्डः पितॄणां व्युच्छिद्येत्तत्तेषां विप्रियं भवेत् ॥ १.१७३.८ ॥
वडील स्वर्गाला गेले आणि माझा धाकटा भाऊ नष्ट झाला, तर पितरांचा पिंड खंडित होईल; ते त्यांना अप्रिय होईल.
1.173.9
पित्रा त्यक्ता तथा मात्रा भ्रात्रा चाहमसंशयम् ।
दुःखाद्दुःखतरं प्राप्य म्रियेयमतथोचिताम् ॥ १.१७३.९ ॥
वडील, आई आणि भाऊ यांनी त्यागलेली मी, दुःखातून अधिक दुःख पावून, अयोग्य रीतीने निश्चित मरेन.
1.173.10
त्वयि त्वरोगे निर्मुक्तो माता भ्राता च मे शिशुः ।
सन्तानश्चैव पिण्डश्च प्रतिष्ठास्यत्यसंशयम् ॥ १.१७३.१० ॥
तू रोगमुक्त राहिलास तर माझी आई, माझा भाऊ आणि बालक मुक्त राहतील; वंश आणि पिंड निश्चितपणे टिकतील.
1.173.11
आत्मा पुत्रः सखी भार्या कृच्छ्रं तु दुहिता किल ।
स कृच्छ्रान्मोचयात्मानं मां च धर्मे नियोजया ॥ १.१७३.११ ॥
आत्मा, पुत्र, सखा, पत्नी—हे प्रिय आहेत; पण कन्या खरोखर कष्टदायक आहे. त्याने स्वतःला कष्टातून मुक्त करावे आणि मलाही धर्मात योजावे.
1.173.12
अनाथा कृपणा बाला यत्र क्वचन गामिनी ।
भविष्यामि त्वया तात विहीना कृपणा सदा ॥ १.१७३.१२ ॥
हे तात! तुझ्याविना मी अनाथ, दीन, बालिका होऊन जिथे-तिथे भटकेन; सदैव दीन राहीन.
1.173.13
अथवाहं करिष्यामि कुलस्यास्य विमोचनम् ।
फलसंस्था भविष्यामि कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १.१७३.१३ ॥
अथवा मी या कुलाची मुक्ती करीन; अत्यंत दुष्कर कर्म करून फळ मिळवीन.
1.173.14
अथवा यास्यसे तत्र त्यक्त्वा मां द्विजसत्तम ।
पीडिताऽहं भविष्यामि तदवेक्षस्व मामपि ॥ १.१७३.१४ ॥
अथवा, हे द्विजश्रेष्ठा, तू मला सोडून तिकडे गेलास तर मी पीडित होईन; म्हणून माझ्याकडेही लक्ष दे.
1.173.15
तदस्मदर्थं धर्मार्थं प्रसवार्थं च सत्तम ।
आत्मानं परिरक्षस्व त्यक्तव्यां मां च संत्यज ॥ १.१७३.१५ ॥
म्हणून, हे सत्तमा, आमच्यासाठी, धर्मासाठी, संततीसाठी स्वतःचे रक्षण कर; त्यागण्यायोग्य अशा मला सोडून दे.
1.173.16
अवश्यकरणीये च मा त्वां कालोत्यगादयम् ।
किं त्वतः परमं दुःखं यद्वयं स्वर्गते त्वयि ॥ १.१७३.१६ ॥
अवश्य करणीय कार्यात हा काळ तुला ओलांडून जाऊ नये. तू स्वर्गात गेलास आणि आम्ही इथे राहिलो, यापेक्षा मोठे दुःख कोणते?
1.173.17
याचमानाः परादन्नं परिधावेमहि श्ववत् ।
त्वयि त्वरोगे निर्मुक्ते क्लेशादस्मात्सबान्धवे।
अमृतेव सती लोके भविष्यामि सुखान्विता ॥ १.१७३.१७ ॥
इतरांकडे अन्न मागत आम्ही कुत्र्यांसारखे फिरू. तू या क्लेशातून, नातेवाइकांसह, रोगरहित होऊन मुक्त झालास तर मी जगात अमृतासारखी सुखी होईन.
1.173.18
इतः प्रदाने देवाश्च पितरश्चेति नः श्रुतम् ।
त्वया दत्तेन तोयेन भविष्यति हिताय वै ॥ १.१७३.१८ ॥
येथून दान दिल्याने देव आणि पितर तृप्त होतात असे आम्ही ऐकले आहे; तू दिलेल्या पाण्याने ते आमच्या हितासाठी होईल.
1.173.19
इत्येतदुभयं तात निशाम्य तव यद्धितम् ।
तद्व्यवस्य तथाम्बाया हितं स्वस्य सुतस्य च ॥ १.१७३.१९ ॥
हे तात, या दोन्ही गोष्टी ऐकून तुला जे हितकर वाटेल तेच ठरव; मातेच्या आणि तुझ्या स्वतःच्या पुत्राच्या हिताचेही तेच आहे.
1.173.20
मातापित्रोश्च पुत्रास्तु भवितारो गुणान्विताः ।
न तु पुत्रस्य पितरो पुनर्जातु भविष्यतः ॥ १.१७३.२० ॥
माता-पित्यांना पुत्र गुणवान होतील; परंतु पुत्राला ते माता-पिता पुन्हा कधीच होणार नाहीत.
1.173.21
एवं बहुविधं तस्या निशम्य परिदेवितम् ।
पिता माता च सा चैव कन्या प्ररुरुदुस्त्रयः ॥ १.१७३.२१ ॥
तिचे असे अनेक प्रकारचे विलाप ऐकून पिता, माता आणि ती कन्या — तिघेही मोठ्याने रडू लागले.
1.173.22
ततः प्ररुदितान्सर्वान्निशम्याथ सुतस्तदा ।
उत्फुल्लनयनो बालः कलमव्यक्तमब्रवीत् ॥ १.१७३.२२ ॥
सर्वजण मोठ्याने रडत आहेत हे पाहून तेव्हा विस्फारित डोळ्यांचा तो बालक गोड पण अस्पष्ट स्वरात बोलला.
1.173.23
मा पिता रुद मा मातर्मा स्वसस्त्विति चाब्रवीत् ।
प्रहसन्निव सर्वांस्तानेकैकमनुसर्पति ॥ १.१७३.२३ ॥
"बाबा, रडू नकोस; आई, रडू नकोस; बहिणी, रडू नकोस" असे म्हणत, जणू हसत, तो त्या सर्वांकडे एकेकाजवळ रांगत गेला.
1.173.24
ततः स तृणमादाय प्रहृष्टः पुनरब्रवीत् ।
अनेनाहं हनिष्यामि राक्षसं पुरुषादकम् ॥ १.१७३.२४ ॥
तेव्हा तो आनंदाने एक गवताची काडी उचलून पुन्हा म्हणाला — "याने मी त्या नरभक्षक राक्षसाला मारीन."
1.173.25
तथापि तेषां दुःखेन परीतानां निशम्य तत् ।
बालस्य वाक्यमव्यक्तं हर्षः समभवन्महान् ॥ १.१७३.२५ ॥
तरीही दुःखाने वेढलेल्या त्यांनी त्या बालकाचे अस्पष्ट वचन ऐकून मोठा हर्ष अनुभवला.
1.173.26
अयं काल इति ज्ञात्वा कुन्ती समुपसृत्य तान् ।
गतासूनमृतेनेव जीवयन्तीदमब्रवीत् ॥ १.१७३.२६ ॥
'हीच वेळ' हे जाणून कुंती त्यांच्याजवळ जाऊन, मृतांना अमृताने जिवंत करीत असल्यासारखी हे बोलली.