ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.173
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.173.1
तयोर्दुःखितयोर्वाक्यमतिमात्रं निशम्य तु ।
ततो दुःखपरीताङ्गी कन्या तावभ्यभाषत ॥ १.१७३.१ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਬੋਲ ਬਹੁਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਮਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।
1.173.2
किमेवं भृशदुःखार्तौ रोरूयेतामनाथवत् ।
ममापि श्रूयतां वाक्यं श्रुत्वा च क्रियतां क्षमम् ॥ १.१७३.२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਅਨਾਥਾਂ ਵਾਂਗ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਸੁਣ ਕੇ ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰੋ।
1.173.3
धर्मतोऽहं परित्याज्या युवयोर्नात्र संशयः ।
त्यक्तव्यां मां परित्यज्य त्राहि सर्वं मयैकया ॥ १.१७३.३ ॥
ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਸਭ ਨੂੰ ਬਚਾਵਾਂ।
1.173.4
इत्यर्थमिष्यतेऽपत्यं तारयिष्यति मामिति ।
अस्मिन्नुपस्थिते काले तरध्वं प्लववन्मया ॥ १.१७३.४ ॥
'ਇਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਔਲਾਦ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤਾਰੇਗਾ' ਇਹ ਆਖ ਕੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਕੇ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਓ।
1.173.5
इह वा तारयेद्दुर्गादुत वा प्रेत्य भारत ।
सर्वथा तारयेत्पुत्रः पुत्र इत्युच्यते बुधैः ॥ १.१७३.५ ॥
ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਤਾਰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਤਾਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.173.6
आकाङ्क्षन्ते च दौहित्रान्मयि नित्यं पितामहाः ।
तत्स्वयं वै परित्रास्ये रक्षन्ती जीवितं पितुः ॥ १.१७३.६ ॥
ਪਿਤਾਮਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਦੌਹਿਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਬਚਾਵਾਂਗੀ।
1.173.7
भ्राता च मम बालोऽयं गते लोकममुं त्वयि ।
अचिरेणैव कालेन विनश्येत न संशयः ॥ १.१७३.७ ॥
ਤੂੰ ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਕਾਲ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
1.173.8
तातेपि हि गते स्वर्गं विनष्टे च ममानुजे ।
पिण्डः पितॄणां व्युच्छिद्येत्तत्तेषां विप्रियं भवेत् ॥ १.१७३.८ ॥
ਪਿਤਾ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇਗਾ।
1.173.9
पित्रा त्यक्ता तथा मात्रा भ्रात्रा चाहमसंशयम् ।
दुःखाद्दुःखतरं प्राप्य म्रियेयमतथोचिताम् ॥ १.१७३.९ ॥
ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਤੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਹੋਈ ਮੈਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਪਾ ਕੇ, ਬੇਢੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਮਰਾਂਗੀ।
1.173.10
त्वयि त्वरोगे निर्मुक्तो माता भ्राता च मे शिशुः ।
सन्तानश्चैव पिण्डश्च प्रतिष्ठास्यत्यसंशयम् ॥ १.१७३.१० ॥
ਤੂੰ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਰਹੇਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਮੁਕਤ ਰਹਿਣਗੇ; ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਜ਼ਰੂਰ ਟਿਕਣਗੇ।
1.173.11
आत्मा पुत्रः सखी भार्या कृच्छ्रं तु दुहिता किल ।
स कृच्छ्रान्मोचयात्मानं मां च धर्मे नियोजया ॥ १.१७३.११ ॥
ਆਪਣਾ ਆਪ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਪਤਨੀ—ਇਹ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਪਰ ਧੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਸ਼ਟ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਤੋਂ ਛੁਡਾਏ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਏ।
1.173.12
अनाथा कृपणा बाला यत्र क्वचन गामिनी ।
भविष्यामि त्वया तात विहीना कृपणा सदा ॥ १.१७३.१२ ॥
ਹੇ ਤਾਤ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਦੀਨ, ਬਾਲੜੀ ਬਣ ਕੇ ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਭਟਕਾਂਗੀ; ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਾਂਗੀ।
1.173.13
अथवाहं करिष्यामि कुलस्यास्य विमोचनम् ।
फलसंस्था भविष्यामि कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १.१७३.१३ ॥
ਜਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਕੁਲ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰਾਂਗੀ; ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਫਲ ਪਾਵਾਂਗੀ।
1.173.14
अथवा यास्यसे तत्र त्यक्त्वा मां द्विजसत्तम ।
पीडिताऽहं भविष्यामि तदवेक्षस्व मामपि ॥ १.१७३.१४ ॥
ਜਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋਵਾਂਗੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਵੀ ਸਾਰ ਲੈ।
1.173.15
तदस्मदर्थं धर्मार्थं प्रसवार्थं च सत्तम ।
आत्मानं परिरक्षस्व त्यक्तव्यां मां च संत्यज ॥ १.१७३.१५ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੱਤਮ, ਸਾਡੇ ਲਈ, ਧਰਮ ਲਈ, ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।
1.173.16
अवश्यकरणीये च मा त्वां कालोत्यगादयम् ।
किं त्वतः परमं दुःखं यद्वयं स्वर्गते त्वयि ॥ १.१७३.१६ ॥
ਜੋ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਾਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਲੰਘੇ। ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਗਿਆ ਤੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਕੀ?
1.173.17
याचमानाः परादन्नं परिधावेमहि श्ववत् ।
त्वयि त्वरोगे निर्मुक्ते क्लेशादस्मात्सबान्धवे।
अमृतेव सती लोके भविष्यामि सुखान्विता ॥ १.१७३.१७ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਅੰਨ ਮੰਗਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਾਂਗੇ। ਤੂੰ ਇਸ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ, ਸਨੇਹੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸੁਖੀ ਹੋਵਾਂਗੀ।
1.173.18
इतः प्रदाने देवाश्च पितरश्चेति नः श्रुतम् ।
त्वया दत्तेन तोयेन भविष्यति हिताय वै ॥ १.१७३.१८ ॥
ਇੱਥੋਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।
1.173.19
इत्येतदुभयं तात निशाम्य तव यद्धितम् ।
तद्व्यवस्य तथाम्बाया हितं स्वस्य सुतस्य च ॥ १.१७३.१९ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਠਾਨ; ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹਿਤ ਵੀ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
1.173.20
मातापित्रोश्च पुत्रास्तु भवितारो गुणान्विताः ।
न तु पुत्रस्य पितरो पुनर्जातु भविष्यतः ॥ १.१७३.२० ॥
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਣਗੇ; ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਉਹ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।
1.173.21
एवं बहुविधं तस्या निशम्य परिदेवितम् ।
पिता माता च सा चैव कन्या प्ररुरुदुस्त्रयः ॥ १.१७३.२१ ॥
ਉਸਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਿਰਲਾਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਨਿਆ — ਤਿੰਨੋਂ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋ ਪਏ।
1.173.22
ततः प्ररुदितान्सर्वान्निशम्याथ सुतस्तदा ।
उत्फुल्लनयनो बालः कलमव्यक्तमब्रवीत् ॥ १.१७३.२२ ॥
ਸਭ ਨੂੰ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਤਦ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਾਲਕ ਮਿੱਠੀ ਪਰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ।
1.173.23
मा पिता रुद मा मातर्मा स्वसस्त्विति चाब्रवीत् ।
प्रहसन्निव सर्वांस्तानेकैकमनुसर्पति ॥ १.१७३.२३ ॥
"ਪਿਤਾ ਜੀ, ਨਾ ਰੋਵੋ; ਮਾਂ, ਨਾ ਰੋਵੋ; ਭੈਣ, ਨਾ ਰੋਵੋ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਰੀਂਗਦਾ ਗਿਆ।
1.173.24
ततः स तृणमादाय प्रहृष्टः पुनरब्रवीत् ।
अनेनाहं हनिष्यामि राक्षसं पुरुषादकम् ॥ १.१७३.२४ ॥
ਤਦ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਤੀਲਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ — "ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨਰਭੱਖੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ।"
1.173.25
तथापि तेषां दुःखेन परीतानां निशम्य तत् ।
बालस्य वाक्यमव्यक्तं हर्षः समभवन्महान् ॥ १.१७३.२५ ॥
ਫਿਰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
1.173.26
अयं काल इति ज्ञात्वा कुन्ती समुपसृत्य तान् ।
गतासूनमृतेनेव जीवयन्तीदमब्रवीत् ॥ १.१७३.२६ ॥
'ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ' ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕੁੰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜਿਵਾਉਂਦੀ ਵਾਂਗ ਇਹ ਬੋਲੀ।