મહાભારત · અધ્યાય 1.177
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.177.1
उपपन्नमिदं मातस्त्वया यद्बुद्धिपूर्वकम् ।
आर्तस्य ब्राह्मणस्यैतदनुक्रोशादिदं कृतम् ॥ १.१७७.१ ॥
હે માતા, તેં વિચારપૂર્વક જે કર્યું તે યોગ્ય છે. દુઃખી બ્રાહ્મણ પરની કરુણાથી જ તેં આ કર્યું છે.
1.177.2
ध्रुवमेष्यति भीमोऽयं निहत्य पुरुषादकम् ।
सर्वथा ब्राह्मणस्यार्थे यदनुक्रोशवत्यसि ॥ १.१७७.२ ॥
ચોક્કસ આ ભીમ તે નરભક્ષક રાક્ષસને મારીને પાછો આવશે. બ્રાહ્મણના હિત માટે તું સર્વથા કરુણામયી છે.
1.177.3
यथा त्विदं न विन्देयुर्नरा नगरवासिनः ।
तथाऽयं ब्राह्मणो वाच्यः परिग्राह्यश्च यत्नतः ॥ १.१७७.३ ॥
નગરવાસીઓ આ જાણી ન શકે તે માટે આ બ્રાહ્મણને તેમ કહેવું જોઈએ અને તેને કાળજીપૂર્વક પોતાની પાસે રાખવો જોઈએ.
1.177.4
युधिष्ठिरेण संमन्त्र्य ब्राह्मणार्थमरिन्दम ।
कुन्ती प्रविश्य तान्सर्वान्मन्त्रयामास भारत ॥ १.१७७.४ ॥
હે શત્રુદમન, યુધિષ્ઠિર સાથે બ્રાહ્મણના હિત માટે મંત્રણા કરીને કુંતી અંદર જઈને તે સર્વ સાથે મંત્રણા કરવા લાગી, હે ભારત.
1.177.5
अथ रात्र्यां व्यतीतायां भीमसेनो महाबलः ।
ब्राह्मणं समुपागम्य वचश्चेदमुवाच ह ॥ १.१७७.५ ॥
પછી રાત્રિ વીત્યા બાદ મહાબલી ભીમસેન બ્રાહ્મણ પાસે જઈને આ વચનો બોલ્યો.
1.177.6
आपदस्त्वां विमोक्ष्येऽहं सपुत्रं ब्राह्मण प्रियम् ।
मा भैषी राक्षसात्तस्मान्मां ददातु बलिं भवान् ॥ १.१७७.६ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તને અને તારા પ્રિય પુત્રને આ આપત્તિમાંથી હું છોડાવીશ. તે રાક્ષસથી ડરીશ નહીં; તેને બલિ તરીકે તું મને આપ.
1.177.7
इद मामशितं कर्तुं प्रयतस्व सकृद्गृहे ।
आथात्मानं प्रादास्यामि तस्मै घोराय रक्षसे ॥ १.१७७.७ ॥
ઘરમાં એકવાર મને ખાવા માટે પ્રયત્ન કરો. પછી હું મારી જાતને તે ભયંકર રાક્ષસને આપીશ.
1.177.8
त्वरध्वं किं विलम्बध्वे मा चिरं कुरुतानघाः ।
व्यवस्येयं मनः प्राणैर्युष्मान्रक्षितुमद्य वै ॥ १.१७७.८ ॥
ઝડપ કરો, કેમ વિલંબ કરો છો? હે નિર્દોષો, લાંબો સમય ન કરો. આજે મારા પ્રાણ આપીનેય તમારું રક્ષણ કરવાનો મેં નિશ્ચય કર્યો છે.
1.177.9
एवमुक्तः स भीमेन ब्राह्मणो भरतर्षभ ।
सुहृदां तत्समाख्याय ददावन्नं सुसंस्कृतम् ॥ १.१७७.९ ॥
ભીમે આમ કહ્યું ત્યારે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે બ્રાહ્મણે મિત્રોને તે જણાવીને સારી રીતે રાંધેલું અન્ન આપ્યું.
1.177.10
पिशितोदनमाजह्रुरथास्मै पुरवासिनः ।
सघृतं सोपदंशं च सूपैर्नानाविधैः सह ॥ १.१७७.१० ॥
પછી નગરવાસીઓ તેમના માટે માંસ સાથેનો ભાત, ઘી, ઉપદંશ અને વિવિધ પ્રકારની કઢી લાવ્યા.
1.177.11
तदाऽशित्वा भीमसेनो मांसानि विविधानि च ।
मोदकानि च मुख्यानि चित्रोदनचयान्बहून् ॥ १.१७७.११ ॥
ત્યારે ભીમસેને વિવિધ પ્રકારનું માંસ, ઉત્તમ મોદક અને વિવિધ સ્વાદના ભાતના ઢગલા ખાધા.
1.177.12
ततोऽपिबद्दधिघटान्सुबहून्द्रोणसंमितान् ।
तस्य भुक्तवतः पौरा यथावत्समुपार्जितान् ॥ १.१७७.१२ ॥
પછી તેણે દ્રોણ માપના ઘણા દહીંના ઘડા પીધા. તેણે ખાધા પછી નગરવાસીઓ યથાવિધિ એકત્ર કરેલા (લાવ્યા).
1.177.13
उपजह्रुर्भृतं भागं समृद्धमनसस्तदा ।
ततो रात्र्यां व्यतीतायां सव्यञ्जनदधिप्लुतम् ॥ १.१७७.१३ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન મનના લોકોએ તેનો ભાગ લાવ્યો. પછી રાત્રિ વીતી ત્યારે વ્યંજન અને દહીંથી ભીંજાયેલું ભોજન લાવવામાં આવ્યું.
1.177.14
समारुह्यान्नसंपूर्णं शकटं स वृकोदरः ।
प्रययौ तूर्यनिर्घोषैः पौरैश्च परिवारितः ॥ १.१७७.१४ ॥
અન્નથી ભરેલા ગાડા પર ચડીને તે વૃકોદર વાદ્યોના ઘોષ સાથે નગરજનોથી ઘેરાયેલો ચાલ્યો.
1.177.15
आत्मानमेषोऽन्नभूतो राक्षसाय प्रदास्यति ।
तरुणोऽप्रतिरूपश्च दृढ औदरिको युवा ॥ १.१७७.१५ ॥
આ અન્નરૂપ બનીને પોતાને જ તે રાક્ષસને અર્પણ કરશે. આ યુવાન, અનુપમ, દૃઢ અને પેટુ છે.
1.177.16
वाग्भिरेवंप्रकाराभिः स्तूयमानो वृकोदरः ।
चुचोद स बलीवर्दौ युक्तौ सर्वाङ्गकालकौ ॥ १.१७७.१६ ॥
આવા શબ્દોથી પ્રશંસા પામતો વૃકોદર સર્વાંગે કાળા તે બે બળદોને હાંકવા લાગ્યો.
1.177.17
वादित्राणां प्रवादेन ततस्तं पुरुषादकम् ।
अभ्यगच्छत्सुसंहृष्टः सर्वत्र मनुजैर्वृतः ॥ १.१७७.१७ ॥
વાદ્યોના અવાજ સાથે તે અત્યંત પ્રસન્ન થઈ તે માનવભક્ષી રાક્ષસ પાસે પહોંચ્યો; ચોતરફ માણસોથી ઘેરાયેલો.
1.177.18
संप्राप्य स च तं देशमेकाकी समुपाययौ ।
पुरुषादभयाद्भीतस्तत्रैवासीज्जनव्रजः ॥ १.१७७.१८ ॥
તે સ્થળે પહોંચીને તે એકલો આગળ વધ્યો; માનવભક્ષીના ભયથી ડરેલો જનસમૂહ ત્યાં જ રહ્યો.
1.177.19
स गत्वा दूरमध्वानं दक्षिणामभितो दिशम् ।
यतोपदिष्टमुद्देशे ददर्श विपुलं द्रुमम् ॥ १.१७७.१९ ॥
તે દક્ષિણ દિશા તરફ ઘણે દૂર ચાલીને, કહેલા સ્થળે એક વિશાળ વૃક્ષ જોયું.
1.177.20
केशमज्जास्थिमेदोभिर्बाहूरुचरणैरपि ।
आर्द्रैः शुष्कैश्च संकीर्णमभितोऽथ वनस्पतिम् ॥ १.१७७.२० ॥
વાળ, મજ્જા, હાડકાં, ચરબી, હાથ, જાંઘ અને પગ વડે, ભીના અને સૂકા અવશેષોથી તે વૃક્ષ ચારેબાજુ ભરેલું હતું.
1.177.21
गृध्रकङ्कबलच्छन्नं गोमायुगणसेवितम् ।
उग्रगन्धमचक्षुष्यं श्मशानमिव दारुणम् ॥ १.१७७.२१ ॥
ગીધ, બગલા અને ચીલથી ઢંકાયેલું, શિયાળોના ટોળાંથી સેવાયેલું, ઉગ્ર ગંધવાળું, આંખોને પીડાકારક, સ્મશાન જેવું ભયાનક.
1.177.22
तं प्रविश्य महावृक्षं चिन्तयामास वीर्यवान् ।
यावन्न पश्यते रक्षो बकाभिख्यं बलोत्तरम् ॥ १.१७७.२२ ॥
તે મહાવૃક્ષમાં પ્રવેશીને પરાક્રમી વીરે વિચાર્યું, બક નામનો અતિબળવાન રાક્ષસ ન દેખાય ત્યાં સુધી.
1.177.23
आचितं विविधैर्भोज्यैरन्नैरुच्चावचैरिदम् ।
शकटं सूपसंपूर्णं यावद्द्रक्ष्यति राक्षसः ॥ १.१७७.२३ ॥
વિવિધ ભોજ્ય પદાર્થો, નાનાં-મોટાં અન્નો અને શાકથી ભરેલું આ ગાડું, રાક્ષસ જોશે ત્યાં સુધી.
1.177.24
तावदेवेह भोक्ष्येऽहं दुर्लभं हि पुनर्भवेत् ।
विप्रकीर्येत सर्वं हि प्रयुद्धे मयि रक्षसा ॥ १.१७७.२४ ॥
ત્યાં સુધી હું અહીં જ ભોજન કરીશ, કારણ કે આવી તક ફરી દુર્લભ છે. મારી સાથે રાક્ષસ યુદ્ધ કરશે ત્યારે આ બધું વિખેરાઈ જશે.
1.177.25
अभोज्यं हि शवस्पर्शे निगृहीते बके भवेत् ।
स त्वेवं भीमकर्मा तु भीमसेनोऽभिलक्ष्य च ॥ १.१७७.२५ ॥
શબના સ્પર્શથી બક પકડાયો હોત તો એ અન્ન અભોજ્ય થાત. પરંતુ ભયંકર કર્મ કરનાર ભીમસેને નિરીક્ષણ કરીને (આ જાણ્યું).
1.177.26
उपविश्य विविक्तेऽन्नं भुङ्क्ते स्म परमं परः ।
तं ततः सर्वतोऽपश्यन्द्रुमानारुह्य नागराः ॥ १.१७७.२६ ॥
એકાંતમાં બેસીને તે પરમ પુરુષ ભોજન કરતો હતો. ત્યારે નગરજનોએ વૃક્ષો પર ચઢીને ચારેય બાજુથી તેને જોયો.
1.177.27
नारक्षो बलिमश्नीयादेवं बहु च मानवाः ।
भुङ्क्ते ब्राह्मणरूपेण बकोऽयमिति चाब्रुवन् ॥ १.१७७.२७ ॥
રાક્ષસે બલિ ખાવો ન જોઈએ, એમ મનુષ્યો ઘણું કહેતા હતા. આ બ્રાહ્મણના રૂપમાં ભોજન કરે છે, આ બક છે, એમ તેઓ કહેવા લાગ્યા.
1.177.28
स तं हसति तेजस्वी तदन्नमुपभुज्य च ।
आसाद्य तु वनं तस्य रक्षसः पाण्डवो बली।
आजुहाव ततो नाम्ना तदन्नमुपपादयन् ॥ १.१७७.२८ ॥
તે તેજસ્વી તેમની સામે હસ્યો. તે અન્ન ખાઈને, તે રાક્ષસના વનમાં પહોંચીને, બળવાન પાંડવે નામ લઈને બોલાવ્યો, તે અન્ન મોકલાવતા.
1.177.29
ततः स राक्षसः क्रुद्धो भीमस्य वचनात्तदा ।
आजगाम सुसंक्रुद्धो यत्र भीमो व्यवस्थितः ॥ १.१७७.२९ ॥
ત્યારે તે રાક્ષસ ક્રોધિત થઈ, ભીમના વચનથી, અતિ ક્રોધે ભરાઈને જ્યાં ભીમ ઊભો હતો ત્યાં આવ્યો.
1.177.30
महाकायो महावेगो दारयन्निव मेदिनीम् ।
लोहिताक्षः करालश्च लोहितश्मश्रुमूर्धजः ॥ १.१७७.३० ॥
વિશાળ શરીરવાળો, મહાવેગવાળો, જાણે પૃથ્વીને ચીરતો, લાલ નેત્રોવાળો અને ભયંકર, લાલ દાઢી અને વાળવાળો.
1.177.31
आकर्णाद्भिन्नवक्त्रश्च शङ्कुकर्णो विभीषणः ।
त्रिशिखां भ्रुकुटिं कृत्वा संदश्य दशनच्छदम् ॥ १.१७७.३१ ॥
કાન સુધી ફાટેલા મોઢાવાળો, સોય જેવા કાનવાળો તે ભયંકર રાક્ષસ, ત્રણ શિખર જેવી ભ્રમર ચડાવીને, હોઠને દાંતથી દબાવવા લાગ્યો.
1.177.32
भुञ्जानमन्नं तं दृष्ट्वा भीमसेनं स राक्षसः ।
विवृत्य नयने क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ १.१७७.३२ ॥
ભીમસેનને ભોજન કરતા જોઈને તે રાક્ષસ ક્રોધે ભરાઈને આંખો પહોળી કરી આ વચન બોલ્યો.
1.177.33
कोऽयमन्नमिदं भुङ्क्ते मदर्थमुपकल्पितम् ।
पश्यतो मम दुर्बुद्धिर्यियासुर्यमसादनम् ॥ १.१७७.३३ ॥
"મારા માટે તૈયાર કરેલું આ અન્ન મારી આંખ સામે કોણ ખાય છે? ઓ દુર્બુદ્ધિ, શું તારે યમલોક જવું છે?"
1.177.34
भीमसेनस्ततः श्रुत्वा प्रहसन्निव भारत ।
राक्षसं तमनादृत्य भुङ्क्त एव पराङ्मुखः ॥ १.१७७.३४ ॥
હે ભારત! આ સાંભળીને ભીમસેન જાણે હસતા હોય તેમ તે રાક્ષસની અવગણના કરીને મોં ફેરવી ભોજન કરતા જ રહ્યા.
1.177.35
रवं स भैरवं कृत्वा समुद्यम्य करावुभौ ।
अभ्यद्रवद्भीमसेनं जिङांसुः पुरुषादकः ॥ १.१७७.३५ ॥
ભયંકર ગર્જના કરીને, બંને હાથ ઊંચા કરીને, તે નરભક્ષક ભીમસેનને મારવાની ઇચ્છાથી તેમના પર દોડી ગયો.
1.177.36
तथापि परिभूयैनं प्रेक्षमाणो वृकोदरः ।
राक्षसं भुङ्क्त एवान्नं पाण्डवः परवीरहा ॥ १.१७७.३६ ॥
તોપણ, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર પાંડવ વૃકોદર ભીમસેન, તે રાક્ષસની અવગણના કરીને, તેને જોતાં જોતાં જ ભોજન કરતા રહ્યા.
1.177.37
अमर्षेण तु संपूर्णः कुन्तीपुत्रं वृकोदरम् ।
जघान पृष्ठे पाणिभ्यामुभाभ्यां पृष्ठतः स्थितः ॥ १.१७७.३७ ॥
પરંતુ ક્રોધથી ભરાઈને, પાછળ ઊભા રહીને તે રાક્ષસે કુંતીપુત્ર વૃકોદર (ભીમ)ની પીઠ પર બંને હાથે પ્રહાર કર્યો.
1.177.38
तथा बलवता भीमः पाणिभ्यां भृशमाहतः ।
नैवावलोकयामास राक्षसं भुङ्क्त एव सः ॥ १.१७७.३८ ॥
તે બળવાન રાક્ષસના બંને હાથના ભારે પ્રહારોથી ભીમને આકરો માર પડ્યો છતાં તેણે રાક્ષસ તરફ જોયું પણ નહીં; તે ખાતો જ રહ્યો.
1.177.39
ततः स भूयः संक्रुद्धो वृक्षमादाय राक्षसः ।
ताडयिष्यंस्तदा भीमं पुनरभ्यद्रवद्बली ॥ १.१७७.३९ ॥
પછી તે બળવાન રાક્ષસ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને એક વૃક્ષ ઉપાડીને ભીમને મારવા ફરી તેના પર ધસી આવ્યો.
1.177.40
क्षिप्तं क्रुद्धेन तं वृक्षं प्रतिजग्राह वीर्यवान् ।
सव्येन पाणिना भीमो दक्षिणेनाप्यभुङ्क्त ह ॥ १.१७७.४० ॥
ક્રોધિત રાક્ષસે ફેંકેલું તે વૃક્ષ પરાક્રમી ભીમે ડાબા હાથે પકડી લીધું; જમણા હાથે પણ તે ખાતો રહ્યો.
1.177.41
शकटान्नं ततो भुक्त्वा रक्षसः पाणिना सह ।
गृह्णन्नेव तदा वृक्षं निःशेषं पर्वतोपमम् ॥ १.१७७.४१ ॥
પછી ગાડું ભરીને અન્ન ખાઈને, રાક્ષસના હાથ સાથે પર્વત જેવું તે આખું વૃક્ષ પણ તેણે પકડી રાખ્યું.
1.177.42
भीमसेनो हसन्नेव भुक्त्वा त्यक्त्वा च राक्षसम् ।
पीत्वा दधिघटान्पूर्णान्घृतकुम्भाञ्शतं शतम् ॥ १.१७७.४२ ॥
ભીમસેને હસતાં હસતાં જ ખાધું અને રાક્ષસને છોડી દીધો; પછી દહીંના ભરેલા સો ઘડા અને ઘીના સો કુંભ પી ગયો.
1.177.43
वार्युपस्पृश्य संहृष्टस्तस्थौ गिरिरिवापरः ।
भ्रामयन्तं महावृक्षमायान्तं भीमदर्शनम् ॥ १.१७७.४३ ॥
પાણીથી આચમન કરીને આનંદિત થઈને તે બીજા પર્વતની જેમ ઊભો રહ્યો; મહાવૃક્ષ ફેરવતો ભયાનક રૂપે આવતા તેને તે સામે ગયો.
1.177.44
दृष्ट्वोत्थायाहवे वीरः सिंहनादं व्यनादयत् ।
भुजवेगं तथाऽऽस्फोटं क्ष्वेलितं च महास्वनम् ॥ १.१७७.४४ ॥
તેને જોઈને વીર ઊઠ્યો અને યુદ્ધમાં સિંહનાદ કર્યો; ભુજાઓનો વેગ, તાળી અને ગર્જના વડે મહાધ્વનિ કર્યો.
1.177.45
कृत्वाऽऽह्वयत संक्रुद्धो भीमसेनोऽथ राक्षसम् ।
उवाचाशनिशब्देन ध्वनिना भीषयन्निव ॥ १.१७७.४५ ॥
ક્રોધિત ભીમસેને તે રાક્ષસને પડકાર્યો અને વીજળી જેવા અવાજથી તેને ડરાવતા આમ કહ્યું.
1.177.46
बहुकालं सुपुष्टं ते शरीरं राक्षसाधम ।
द्विपच्चतुष्पन्मांसैश्च बहुभिश्चौदनैरपि ॥ १.१७७.४६ ॥
હે અધમ રાક્ષસ! લાંબા સમયથી તારું શરીર દ્વિપદ અને ચતુષ્પદ પ્રાણીઓના માંસ અને ઘણા ભાતથી સારી રીતે પોષાયું છે.
1.177.47
मद्बाहुबलमाश्रित्य न त्वं भूयस्त्वशिष्यसि ।
अद्य मद्बाहुनिष्पिष्टो गमिष्यसि यमालयम् ॥ १.१७७.४७ ॥
મારા ભુજબળ પર આધાર રાખીને તું હવે બચશે નહીં. આજે મારા ભુજાઓથી ચૂરેચૂરો થઈને તું યમલોકે જઈશ.
1.177.48
अद्यप्रभृति स्वप्स्यन्ति वेत्रकीयनिवासिनः ।
निरुद्विग्नाः पुरस्यास्य कण्टके सूद्धृते मया ॥ १.१७७.४८ ॥
આજથી વેત્રકીય નગરના રહેવાસીઓ નિશ્ચિંત થઈને સૂશે, કારણ કે આ નગરનો કાંટો મેં ઉખેડી નાખ્યો છે.
1.177.49
अद्य युद्धे शरीरं ते कङ्कगोमायुवायसाः ।
मया हतस्य खादन्तु विकर्षन्तु च भूतले ॥ १.१७७.४९ ॥
આજે યુદ્ધમાં તારું શરીર બગલાં, શિયાળો અને કાગડા ખાય; મારા હાથે મરાયેલું તે શરીર ભૂમિ પર ઘસડાય.
1.177.50
एवमुक्त्वा सुसंक्रुद्धः पार्थो बकजिघांसया ।
उपाधावद्बकश्चापि पार्थं पार्थिवसत्तम ॥ १.१७७.५० ॥
આમ કહીને અતિ ક્રોધિત પાર્થ બકને મારવાની ઇચ્છાથી તેના પર દોડ્યો; હે શ્રેષ્ઠ રાજા, બક પણ પાર્થ તરફ દોડ્યો.
1.177.51
महाकायो महावेगो दारयन्निव मेदिनीम् ।
पिशङ्गरूपः पिङ्गाक्षो भीमसेनमभिद्रवत् ॥ १.१७७.५१ ॥
વિશાળ શરીર અને મહાવેગવાળો તે, જાણે પૃથ્વીને ફાડતો હોય તેમ, પીળા રૂપ અને પીળી આંખો સાથે ભીમસેન પર ધસી આવ્યો.
1.177.52
त्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा संदश्य दशनच्छदम् ।
भृशं स भूयः संक्रुद्धो वृक्षमादाय राक्षसः ॥ १.१७७.५२ ॥
ત્રણ શિખર જેવી ભ્રમરો ચઢાવી, હોઠ કરડતો, અતિ ક્રોધિત તે રાક્ષસ ફરી એક વૃક્ષ ઉપાડી લીધો.
1.177.53
ताडयिष्यंस्तदा भीमं तरसाऽभ्यद्रवद्बली ।
क्रुद्धेनाभिहतं वृक्षं प्रतिजग्राह लीलया ॥ १.१७७.५३ ॥
ત્યારે બળવાન તે ભીમને પ્રહાર કરવા વેગથી તેના પર ધસ્યો; ક્રોધિત રાક્ષસે ફેંકેલા વૃક્ષને ભીમે લીલાથી ઝીલી લીધો.
1.177.54
सव्येन पाणिना भीमः प्रहसन्निव भारत ।
ततः स पुनरुद्यम्य वृक्षान्बहुविधान्बली ॥ १.१७७.५४ ॥
હે ભારત, ભીમે ડાબા હાથે હસતાં હસતાં તે ઝીલી લીધું. પછી તે બળવાન રાક્ષસ ફરી અનેક પ્રકારના વૃક્ષો ઉપાડવા લાગ્યો.
1.177.55
प्राहिणोद्भीमसेनाय बकोऽपि बलवान्रणे ।
सर्वानपोहयद्वृक्षान्स्वस्य हस्तस्य शाखया ॥ १.१७७.५५ ॥
બળવાન બકે પણ યુદ્ધમાં ભીમસેન તરફ વૃક્ષો ફેંક્યા; પોતાના હાથની ડાળીથી બધાં વૃક્ષોને હટાવી દીધાં.
1.177.56
तद्वृक्षयुद्धमभवद्वृक्षषण्डविनाशनम् ।
महत्सुघोरं राजेन्द्र बकपाण्डवयोस्तदा ॥ १.१७७.५६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ત્યારે બક અને પાંડવ વચ્ચે એ વૃક્ષયુદ્ધ થયું, જે વૃક્ષસમૂહોનો નાશ કરનારું અને અત્યંત ભયંકર હતું.
1.177.57
नाम विश्राव्य स बकः समभिद्रुत्य पाण्डवम् ।
समयुध्यत तीव्रेण वेगेन पुरुषादकः ॥ १.१७७.५७ ॥
પોતાનું નામ જાહેર કરીને, તે બક પાંડવ પર ધસી ગયો અને તીવ્ર વેગથી લડ્યો; તે નરભક્ષક હતો.
1.177.58
तयोर्वेगेन महता पृथिवी समकम्पत ।
पादपांश्च महामात्रांश्चूर्णयामासतुः क्षणात् ॥ १.१७७.५८ ॥
તે બંનેના મહાન વેગથી પૃથ્વી કંપી ઊઠી; ક્ષણભરમાં તેમણે વૃક્ષો અને મોટા થડનો ભુક્કો કરી નાખ્યો.
1.177.59
द्रुतमागत्य पाणिभ्यां गृहीत्वा चैनमाक्षिपत् ।
आक्षिप्तो भीमसेनश्च पुनरेवोत्थितो हसन् ॥ १.१७७.५९ ॥
ઝડપથી આવીને બંને હાથે તેને પકડી ફેંક્યો; ફેંકાયેલો ભીમસેન હસતાં હસતાં ફરી ઊભો થયો.
1.177.60
आलिङ्ग्यापि बकं भीमो न्यहनद्वसुधातले ।
भीमो विसर्जयित्वैनं समाश्वसिहि राक्षस ॥ १.१७७.६० ॥
ભીમે બકને આલિંગન આપીને પણ ધરતી પર પછાડ્યો; પછી ભીમે તેને છોડીને કહ્યું, 'હે રાક્ષસ, ધીરજ રાખ.'
1.177.61
इत्युक्त्वा पुनरास्फोट्य उत्तिष्ठेति च सोऽब्रवीत् ।
समुत्पत्य ततः क्रुद्धो रूपं कृत्वा महत्तरम् ॥ १.१७७.६१ ॥
આમ કહીને ફરી હાથ પછાડીને "ઊઠ!" એમ તે બોલ્યો. પછી ક્રોધે ભરાઈ કૂદીને ઊભો થયો અને પોતાનું રૂપ વધુ વિશાળ બનાવ્યું.
1.177.62
विरूपः सहसा तस्थौ तर्जयित्वा वृकोदरम् ।
अहसद्भीमसेनोऽपि राक्षसं भीमदर्शनम् ॥ १.१७७.६२ ॥
તે વિરૂપ રાક્ષસ અચાનક ઊભો થઈ ગયો અને વૃકોદરને ધમકાવવા લાગ્યો. ભયાનક દેખાવવાળા એ રાક્ષસને જોઈ ભીમસેન પણ હસ્યો.
1.177.63
असौ गृहीत्वा पाणिभ्यां पृष्ठतश्च व्यवस्थितः ।
जानुभ्यां पीडयित्वाथ पातयामास भूतले ॥ १.१७७.६३ ॥
તેણે બંને હાથે તેને પકડીને પાછળથી ઊભો રહ્યો; પછી ઘૂંટણોથી દબાવીને તેને ભોંય પર પાડી દીધો.
1.177.64
पुनः क्रुद्धो विसृज्यैनं राक्षसं क्रोधजीवितम् ।
स्वां कटीमीषदुन्नम्य बाहू तस्य परामृशत् ॥ १.१७७.६४ ॥
ફરી ક્રોધે ભરાઈને, ક્રોધ જ જેનું જીવન હતું એવા એ રાક્ષસને તેણે છોડી દીધો. પોતાની કમર થોડી ઊંચી કરીને તેના બાહુઓ પકડ્યા.
1.177.65
तस्य बाहू समादाय त्वरमाणो वृकोदरः ।
उत्क्षिप्य चावधूयैनं पातयन्बलवान्भुवि ॥ १.१७७.६५ ॥
તેના બાહુઓ પકડીને ઝડપથી વૃકોદરે તેને ઊંચક્યો, હલાવ્યો અને બળવાન ભીમે તેને ભૂમિ પર પછાડ્યો.
1.177.66
तं तु वामेन पादेन क्रुद्धो भीमपराक्रमः ।
उरस्येनं समाजघ्ने भीमस्तु पतितं भुवि ॥ १.१७७.६६ ॥
ભયંકર પરાક્રમી ભીમે ક્રોધે ભરાઈ ડાબા પગથી ભોંય પર પડેલા તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
1.177.67
व्यात्ताननेन घोरेण लम्बजिह्वेन रक्षसा ।
तेनाभिद्रुत्य भीमेन भीमो मूर्ध्नि समाहतः ॥ १.१७७.६७ ॥
ખુલ્લા ભયંકર મુખવાળા અને લાંબી જીભવાળા તે રાક્ષસે દોડીને ભીમના માથા પર પ્રહાર કર્યો.
1.177.68
एवं निहन्यमानः स राक्षसेन बलीयसा ।
रोषेण महताऽऽविष्टो भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.१७७.६८ ॥
આ રીતે બળવાન રાક્ષસથી ઘાયલ થયેલા ભયંકર પરાક્રમી ભીમ મહાન ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.
1.177.69
गृहीत्वा मध्यमुत्क्षिप्य बली जग्राह राक्षसम् ।
तावन्योन्यं पीडयन्तौ पुरुषादवृकोदरौ ॥ १.१७७.६९ ॥
બળવાન ભીમે રાક્ષસની કમર પકડીને તેને ઊંચકી લીધો. નરભક્ષી, વરુના પેટવાળા તે બંને એકબીજાને પીડવા લાગ્યા.
1.177.70
मत्ताविव महानागावन्योन्यं विचकर्षतुः ॥ १.१७७.७० ॥
મદમસ્ત બે મહાન હાથીઓની જેમ તે બંને એકબીજાને ખેંચવા લાગ્યા.
1.177.71
बाहुविक्षेपशब्दैश्च भीमराक्षसयोस्तदा ।
वेत्रकीयपुरी सर्वा वित्रस्ता समपद्यत ॥ १.१७७.७१ ॥
ભીમ અને રાક્ષસના બાહુ ઉછાળવાના અવાજથી ત્યારે વેત્રકીય નગરી આખી ભયભીત થઈ ગઈ.
1.177.72
तयोर्वेगेन महता तत्र भूमिरकम्पत ।
पादपान्वीरुधश्चैव चूर्णयामासतू रयात् ॥ १.१७७.७२ ॥
તે બંનેના મહાન વેગથી ત્યાં ધરતી ધ્રૂજી ઊઠી. તેમણે ઝડપથી વૃક્ષો અને વેલાઓ ભાંગી નાખ્યાં.
1.177.73
समागतौ च तौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ ।
गिरिभिर्गिरिशृह्गैश्च पाषाणैः पर्वतच्युतैः ॥ १.१७७.७३ ॥
એકબીજાનો વધ ઇચ્છતા તે બે વીરો સામસામે આવ્યા; પર્વતો, પર્વતશિખરો અને પર્વતો પરથી પડેલા પથ્થરોથી.
1.177.74
अन्योन्यं ताडयन्तौ तौ चूर्णयामासतुस्तदा ।
आयामविस्तराभ्यां च परितो योजनद्वयम् ॥ १.१७७.७४ ॥
એકબીજા પર પ્રહાર કરતા તે બંનેએ ત્યારે લંબાઈ-પહોળાઈમાં ચોતરફ બે યોજન સુધીની ભૂમિ ચૂરેચૂરી કરી નાખી.
1.177.75
निर्महीरुहपाषाणतृणकुञ्जलतावलिम् ।
चक्रतुर्युद्धदुर्मत्तौ कूर्मपृष्ठोपमां महीम् ॥ १.१७७.७५ ॥
યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત બનેલા તે બંનેએ વૃક્ષો, પથ્થરો, ઘાસ, ઝાડીઓ અને વેલાઓ ઉખેડીને ભૂમિને કાચબાની પીઠ જેવી બનાવી દીધી.
1.177.76
मुहूर्तमेवं संयुध्य समं रक्षःकुरूद्वहौ ।
ततो रक्षोविनाशाय मतिं कृत्वा कुरूत्तमः ॥ १.१७७.७६ ॥
આ રીતે ક્ષણભર સમાન રીતે લડ્યા પછી, રાક્ષસ અને કુરુવંશના તે બંને; ત્યારે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠે રાક્ષસના નાશનો નિશ્ચય કર્યો.
1.177.77
दन्तान्कटकटीकृत्य दष्ट्वा च दशनच्छदम् ।
नेत्रे संवृत्य विकटं तिर्यक्प्रैक्षत राक्षसम् ॥ १.१७७.७७ ॥
દાંત કચકચાવીને, હોઠ કરડીને, આંખો વિકરાળ રીતે સંકોચીને તેણે રાક્ષસ તરફ વાંકી નજરે જોયું.
1.177.78
अथ तं लोलयित्वा तु भीमसेनो महाबलः ।
अगृह्णात्परिरभ्यैनं बाहुभ्यां परिरभ्य च ॥ १.१७७.७८ ॥
ત્યારે મહાબલી ભીમસેને તેને હલાવીને બંને બાહુઓથી કસીને આલિંગન આપી પકડી લીધો.
1.177.79
जानुभ्यां पार्श्वयोः कुक्षौ पृष्ठे वक्षसि जघ्निवान् ।
भग्नोरुबाहुहृच्चैव विस्रंसद्देहबन्धनः ॥ १.१७७.७९ ॥
ઘૂંટણોથી તેની બાજુઓ, કૂખ, પીઠ, છાતી પર પ્રહાર કર્યો; સાથળ, બાહુ અને હૃદય ભાંગ્યાં, દેહનાં બંધન ઢીલાં પડ્યાં.
1.177.80
प्रस्वेददीर्घनिश्वासो निर्यञ्जीवाक्षितारकः ।
अजाण्डास्फोटनं कुर्वन्नाक्रोशंश्च श्वसञ्छनैः ॥ १.१७७.८० ॥
પરસેવાથી ભીંજાયેલો, લાંબા નિસાસા નાખતો, પ્રાણ નીકળતાં આંખની કીકીઓ બહાર આવતી, ઈંડું ફૂટે તેમ ચીસો પાડતો અને ધીમે શ્વાસ લેતો.
1.177.81
भूमौ निपत्य विलुठन्दण्डाहत इवोरगः ।
विस्फुरन्तं महाकायं परितो विचकर्ष ह ॥ १.१७७.८१ ॥
ભૂમિ પર પડીને, લાકડીથી માર ખાધેલા સાપની જેમ આળોટતા, તરફડતા તે મહાકાય શરીરને તેણે ચારે તરફ ખેંચ્યું.
1.177.82
विकृष्यमाणो वेगेन पाण्डवेन बलीयसा ।
समयुज्यत तीव्रेण श्रमेण पुरुषादकः ॥ १.१७७.८२ ॥
બળવાન પાંડવ દ્વારા વેગથી ખેંચાતો તે નરભક્ષક તીવ્ર શ્રમ સાથે સંઘર્ષમાં જોડાયો.
1.177.83
हीयमानबलं रक्षः समीक्ष्य पुरुषर्षभः ।
निष्पिष्य भूमौ जानुभ्यां समाजघ्ने वृकोदरः ॥ १.१७७.८३ ॥
રાક્ષસનું બળ ઘટતું જોઈ, પુરુષશ્રેષ્ઠ વૃકોદરે તેને ભૂમિ પર દબાવી ઘૂંટણોથી પ્રહાર કર્યો.
1.177.84
ततो।ञस्य जानुना पृष्ठमवपीड्य बलादिव ।
बाहुना परिजग्राह दक्षिणेन शिरोधराम् ॥ १.१७७.८४ ॥
પછી તેની પીઠને ઘૂંટણથી બળપૂર્વક દબાવી, જમણા હાથે તેની ડોક પકડી લીધી.
1.177.85
सव्येन च कटीदेशे गृह्य वाससि पाण्डवः ।
जानुन्यारोप्य तत्पृष्ठं महाशब्दं बभञ्ज ह ॥ १.१७७.८५ ॥
અને ડાબા હાથે કમર પાસે વસ્ત્ર પકડીને પાંડુપુત્ર (ભીમે) તેને ઘૂંટણ પર ઉપાડી મોટા અવાજ સાથે તેની પીઠ ભાંગી નાખી.
1.177.86
ततोऽस्य रुधिरं वक्त्रात्प्रादुरासीद्विशांपते ।
भज्यमानस्य भीमेन तस्य घोरस्य रक्षसः ॥ १.१७७.८६ ॥
ત્યારે, હે વિશાંપતિ, ભીમ વડે ભાંગી રહેલા તે ભયંકર રાક્ષસના મુખમાંથી લોહી નીકળ્યું.