महाभारत · अध्याय 1.177
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.177.1
उपपन्नमिदं मातस्त्वया यद्बुद्धिपूर्वकम् ।
आर्तस्य ब्राह्मणस्यैतदनुक्रोशादिदं कृतम् ॥ १.१७७.१ ॥
हे माते, तू विचारपूर्वक जे केलेस ते योग्यच आहे. पीडित ब्राह्मणावरील करुणेनेच तू हे केलेस.
1.177.2
ध्रुवमेष्यति भीमोऽयं निहत्य पुरुषादकम् ।
सर्वथा ब्राह्मणस्यार्थे यदनुक्रोशवत्यसि ॥ १.१७७.२ ॥
निश्चितपणे हा भीम त्या नरभक्षक राक्षसाला मारून परत येईल. ब्राह्मणाच्या हितासाठी तू पूर्णपणे करुणामयी आहेस.
1.177.3
यथा त्विदं न विन्देयुर्नरा नगरवासिनः ।
तथाऽयं ब्राह्मणो वाच्यः परिग्राह्यश्च यत्नतः ॥ १.१७७.३ ॥
नगरवासियांना हे कळू नये म्हणून या ब्राह्मणाला तसे सांगावे आणि त्याला यत्नपूर्वक जवळ ठेवावे.
1.177.4
युधिष्ठिरेण संमन्त्र्य ब्राह्मणार्थमरिन्दम ।
कुन्ती प्रविश्य तान्सर्वान्मन्त्रयामास भारत ॥ १.१७७.४ ॥
हे शत्रुदमना, युधिष्ठिराशी ब्राह्मणाच्या हितासाठी सल्ला घेऊन कुंती आत जाऊन त्या सर्वांशी सल्लामसलत करू लागली, हे भारता.
1.177.5
अथ रात्र्यां व्यतीतायां भीमसेनो महाबलः ।
ब्राह्मणं समुपागम्य वचश्चेदमुवाच ह ॥ १.१७७.५ ॥
नंतर रात्र सरल असता महाबली भीमसेन ब्राह्मणाजवळ जाऊन हे शब्द बोलला.
1.177.6
आपदस्त्वां विमोक्ष्येऽहं सपुत्रं ब्राह्मण प्रियम् ।
मा भैषी राक्षसात्तस्मान्मां ददातु बलिं भवान् ॥ १.१७७.६ ॥
हे ब्राह्मणा, तुला व तुझ्या प्रिय पुत्राला या संकटातून मी सोडवीन. त्या राक्षसाला भिऊ नकोस; त्याला बलिरूपाने तू मला दे.
1.177.7
इद मामशितं कर्तुं प्रयतस्व सकृद्गृहे ।
आथात्मानं प्रादास्यामि तस्मै घोराय रक्षसे ॥ १.१७७.७ ॥
घरात एकदा मला खाण्याचा प्रयत्न कर. मग मी स्वतःला त्या भयंकर राक्षसाला देईन.
1.177.8
त्वरध्वं किं विलम्बध्वे मा चिरं कुरुतानघाः ।
व्यवस्येयं मनः प्राणैर्युष्मान्रक्षितुमद्य वै ॥ १.१७७.८ ॥
लवकर करा, उशीर का करता? हे निष्पाप लोकांनो, फार वेळ लावू नका. आज माझ्या प्राणांनीही तुमचे रक्षण करण्याचा मी निश्चय केला आहे.
1.177.9
एवमुक्तः स भीमेन ब्राह्मणो भरतर्षभ ।
सुहृदां तत्समाख्याय ददावन्नं सुसंस्कृतम् ॥ १.१७७.९ ॥
भीमाने असे सांगितल्यावर, हे भरतश्रेष्ठा, त्या ब्राह्मणाने मित्रांना ते सांगून चांगल्या प्रकारे शिजवलेले अन्न दिले.
1.177.10
पिशितोदनमाजह्रुरथास्मै पुरवासिनः ।
सघृतं सोपदंशं च सूपैर्नानाविधैः सह ॥ १.१७७.१० ॥
मग नगरवासीयांनी त्याच्यासाठी मांसाचा भात, तूप, उपदंश आणि विविध प्रकारची आमटी आणली.
1.177.11
तदाऽशित्वा भीमसेनो मांसानि विविधानि च ।
मोदकानि च मुख्यानि चित्रोदनचयान्बहून् ॥ १.१७७.११ ॥
तेव्हा भीमसेनाने विविध प्रकारचे मांस, उत्तम मोदक आणि विविध चवींच्या भाताचे अनेक ढीग खाल्ले.
1.177.12
ततोऽपिबद्दधिघटान्सुबहून्द्रोणसंमितान् ।
तस्य भुक्तवतः पौरा यथावत्समुपार्जितान् ॥ १.१७७.१२ ॥
मग त्याने द्रोण मापाची पुष्कळ दह्याची मडकी प्याली. त्याने जेवल्यानंतर नगरवासीयांनी यथाविधी जमवलेले (आणले).
1.177.13
उपजह्रुर्भृतं भागं समृद्धमनसस्तदा ।
ततो रात्र्यां व्यतीतायां सव्यञ्जनदधिप्लुतम् ॥ १.१७७.१३ ॥
तेव्हा प्रसन्न मनाच्या लोकांनी त्याचा भाग आणला. मग रात्र सरल्यावर व्यंजने आणि दही घातलेले अन्न आणले गेले.
1.177.14
समारुह्यान्नसंपूर्णं शकटं स वृकोदरः ।
प्रययौ तूर्यनिर्घोषैः पौरैश्च परिवारितः ॥ १.१७७.१४ ॥
अन्नाने भरलेल्या गाडीवर चढून तो वृकोदर वाद्यांच्या गजरात नागरिकांनी वेढलेला निघाला.
1.177.15
आत्मानमेषोऽन्नभूतो राक्षसाय प्रदास्यति ।
तरुणोऽप्रतिरूपश्च दृढ औदरिको युवा ॥ १.१७७.१५ ॥
हा अन्नरूप होऊन स्वतःलाच त्या राक्षसाला अर्पण करील. हा तरुण, अप्रतिम, दृढ आणि पोट्या आहे.
1.177.16
वाग्भिरेवंप्रकाराभिः स्तूयमानो वृकोदरः ।
चुचोद स बलीवर्दौ युक्तौ सर्वाङ्गकालकौ ॥ १.१७७.१६ ॥
अशा शब्दांनी स्तुती होत असताना वृकोदराने सर्वांगाने काळ्या त्या दोन बैलांना हाकले.
1.177.17
वादित्राणां प्रवादेन ततस्तं पुरुषादकम् ।
अभ्यगच्छत्सुसंहृष्टः सर्वत्र मनुजैर्वृतः ॥ १.१७७.१७ ॥
वाद्यांच्या नादात अत्यंत आनंदाने तो त्या नरभक्षक राक्षसाजवळ गेला; सर्वत्र माणसांनी वेढलेला.
1.177.18
संप्राप्य स च तं देशमेकाकी समुपाययौ ।
पुरुषादभयाद्भीतस्तत्रैवासीज्जनव्रजः ॥ १.१७७.१८ ॥
त्या ठिकाणी पोहोचून तो एकटाच पुढे गेला; नरभक्षकाच्या भीतीने घाबरलेला जनसमूह तिथेच राहिला.
1.177.19
स गत्वा दूरमध्वानं दक्षिणामभितो दिशम् ।
यतोपदिष्टमुद्देशे ददर्श विपुलं द्रुमम् ॥ १.१७७.१९ ॥
तो दक्षिण दिशेकडे बराच दूर मार्ग चालून, सांगितल्याप्रमाणे त्या ठिकाणी एक प्रचंड वृक्ष पाहिला.
1.177.20
केशमज्जास्थिमेदोभिर्बाहूरुचरणैरपि ।
आर्द्रैः शुष्कैश्च संकीर्णमभितोऽथ वनस्पतिम् ॥ १.१७७.२० ॥
केस, मज्जा, हाडे, चरबी, बाहू, मांड्या आणि पाय यांनी, ओल्या व सुक्या अवशेषांनी तो वृक्ष सर्वत्र भरलेला होता.
1.177.21
गृध्रकङ्कबलच्छन्नं गोमायुगणसेवितम् ।
उग्रगन्धमचक्षुष्यं श्मशानमिव दारुणम् ॥ १.१७७.२१ ॥
गिधाडे, बगळे व घारी यांनी व्यापलेले, कोल्ह्यांच्या टोळ्यांनी वेढलेले, उग्र दर्पाचे, डोळ्यांना त्रासदायक, स्मशानासारखे भयंकर.
1.177.22
तं प्रविश्य महावृक्षं चिन्तयामास वीर्यवान् ।
यावन्न पश्यते रक्षो बकाभिख्यं बलोत्तरम् ॥ १.१७७.२२ ॥
त्या महावृक्षात प्रवेश करून पराक्रमी वीर विचार करू लागला, बक नावाचा अतिबलवान राक्षस दिसेपर्यंत.
1.177.23
आचितं विविधैर्भोज्यैरन्नैरुच्चावचैरिदम् ।
शकटं सूपसंपूर्णं यावद्द्रक्ष्यति राक्षसः ॥ १.१७७.२३ ॥
विविध भोज्यपदार्थ, नाना प्रकारचे अन्न व कढी-आमटीने भरलेली ही गाडी, राक्षस पाहील तोपर्यंत.
1.177.24
तावदेवेह भोक्ष्येऽहं दुर्लभं हि पुनर्भवेत् ।
विप्रकीर्येत सर्वं हि प्रयुद्धे मयि रक्षसा ॥ १.१७७.२४ ॥
तोपर्यंत मी येथेच जेवेन, कारण अशी संधी पुन्हा दुर्लभ आहे. माझ्याशी राक्षस युद्ध करताना हे सर्व विखुरले जाईल.
1.177.25
अभोज्यं हि शवस्पर्शे निगृहीते बके भवेत् ।
स त्वेवं भीमकर्मा तु भीमसेनोऽभिलक्ष्य च ॥ १.१७७.२५ ॥
प्रेताच्या स्पर्शाने बक पकडला गेल्यास ते अन्न अभोज्य ठरले असते. परंतु भयंकर कर्मे करणाऱ्या भीमसेनाने लक्ष देऊन (हे जाणले).
1.177.26
उपविश्य विविक्तेऽन्नं भुङ्क्ते स्म परमं परः ।
तं ततः सर्वतोऽपश्यन्द्रुमानारुह्य नागराः ॥ १.१७७.२६ ॥
एकांतात बसून तो परम पुरुष अन्न खात होता. तेव्हा नगरवासीयांनी झाडांवर चढून सर्व बाजूंनी त्याला पाहिले.
1.177.27
नारक्षो बलिमश्नीयादेवं बहु च मानवाः ।
भुङ्क्ते ब्राह्मणरूपेण बकोऽयमिति चाब्रुवन् ॥ १.१७७.२७ ॥
राक्षसाने बली खाऊ नये, असे लोक पुष्कळ वेळा म्हणाले. हा ब्राह्मणरूपाने भोजन करतो, हा बक आहे, असे ते म्हणू लागले.
1.177.28
स तं हसति तेजस्वी तदन्नमुपभुज्य च ।
आसाद्य तु वनं तस्य रक्षसः पाण्डवो बली।
आजुहाव ततो नाम्ना तदन्नमुपपादयन् ॥ १.१७७.२८ ॥
तो तेजस्वी त्यांच्याकडे पाहून हसला. ते अन्न खाऊन, त्या राक्षसाच्या वनात जाऊन, बलवान पांडवाने नाव घेऊन हाक मारली, ते अन्न पोहोचवून.
1.177.29
ततः स राक्षसः क्रुद्धो भीमस्य वचनात्तदा ।
आजगाम सुसंक्रुद्धो यत्र भीमो व्यवस्थितः ॥ १.१७७.२९ ॥
तेव्हा तो राक्षस क्रुद्ध होऊन, भीमाच्या बोलण्याने, अत्यंत संतापून जिथे भीम उभा होता तिथे आला.
1.177.30
महाकायो महावेगो दारयन्निव मेदिनीम् ।
लोहिताक्षः करालश्च लोहितश्मश्रुमूर्धजः ॥ १.१७७.३० ॥
विशाल देहाचा, महावेगवान, जणू पृथ्वी फोडणारा, लाल डोळ्यांचा आणि भयंकर, लाल दाढी व केसांचा.
1.177.31
आकर्णाद्भिन्नवक्त्रश्च शङ्कुकर्णो विभीषणः ।
त्रिशिखां भ्रुकुटिं कृत्वा संदश्य दशनच्छदम् ॥ १.१७७.३१ ॥
कानांपर्यंत फाटलेल्या तोंडाचा, टोकदार कानांचा तो भयंकर राक्षस, तीन शिखरांसारखी भुवई वक्र करून, ओठ दातांनी घट्ट चावू लागला.
1.177.32
भुञ्जानमन्नं तं दृष्ट्वा भीमसेनं स राक्षसः ।
विवृत्य नयने क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ १.१७७.३२ ॥
भीमसेन जेवण करत असल्याचे पाहून तो राक्षस क्रोधाने डोळे विस्फारून हे शब्द बोलला.
1.177.33
कोऽयमन्नमिदं भुङ्क्ते मदर्थमुपकल्पितम् ।
पश्यतो मम दुर्बुद्धिर्यियासुर्यमसादनम् ॥ १.१७७.३३ ॥
"माझ्यासाठी तयार केलेले हे अन्न माझ्या डोळ्यादेखत कोण खात आहे? अरे दुर्बुद्धी, तुला यमसदनाला जायचे आहे का?"
1.177.34
भीमसेनस्ततः श्रुत्वा प्रहसन्निव भारत ।
राक्षसं तमनादृत्य भुङ्क्त एव पराङ्मुखः ॥ १.१७७.३४ ॥
हे भारता! हे ऐकून भीमसेन जणू हसत त्या राक्षसाकडे दुर्लक्ष करून तोंड फिरवून जेवतच राहिला.
1.177.35
रवं स भैरवं कृत्वा समुद्यम्य करावुभौ ।
अभ्यद्रवद्भीमसेनं जिङांसुः पुरुषादकः ॥ १.१७७.३५ ॥
भयंकर गर्जना करून, दोन्ही हात उंचावून, तो नरभक्षक भीमसेनाला मारण्याच्या इच्छेने त्याच्यावर धावून गेला.
1.177.36
तथापि परिभूयैनं प्रेक्षमाणो वृकोदरः ।
राक्षसं भुङ्क्त एवान्नं पाण्डवः परवीरहा ॥ १.१७७.३६ ॥
तरीही, शत्रुवीरांचा संहार करणारा पांडव वृकोदर भीमसेन, त्या राक्षसाकडे दुर्लक्ष करून, त्याच्याकडे पाहतच जेवत राहिला.
1.177.37
अमर्षेण तु संपूर्णः कुन्तीपुत्रं वृकोदरम् ।
जघान पृष्ठे पाणिभ्यामुभाभ्यां पृष्ठतः स्थितः ॥ १.१७७.३७ ॥
परंतु संतापाने भरून, मागे उभा राहून त्या राक्षसाने कुंतीपुत्र वृकोदर (भीम) याच्या पाठीवर दोन्ही हातांनी प्रहार केला.
1.177.38
तथा बलवता भीमः पाणिभ्यां भृशमाहतः ।
नैवावलोकयामास राक्षसं भुङ्क्त एव सः ॥ १.१७७.३८ ॥
त्या बलवान राक्षसाच्या दोन्ही हातांच्या जोरदार प्रहारांनी भीम आहत झाला तरी त्याने राक्षसाकडे पाहिलेही नाही; तो जेवतच राहिला.
1.177.39
ततः स भूयः संक्रुद्धो वृक्षमादाय राक्षसः ।
ताडयिष्यंस्तदा भीमं पुनरभ्यद्रवद्बली ॥ १.१७७.३९ ॥
नंतर तो बलवान राक्षस अत्यंत संतापून एक वृक्ष उचलून भीमाला मारण्यासाठी पुन्हा त्याच्यावर धावून गेला.
1.177.40
क्षिप्तं क्रुद्धेन तं वृक्षं प्रतिजग्राह वीर्यवान् ।
सव्येन पाणिना भीमो दक्षिणेनाप्यभुङ्क्त ह ॥ १.१७७.४० ॥
संतापलेल्या राक्षसाने फेकलेला तो वृक्ष पराक्रमी भीमाने डाव्या हाताने पकडला; उजव्या हाताने तो जेवतच राहिला.
1.177.41
शकटान्नं ततो भुक्त्वा रक्षसः पाणिना सह ।
गृह्णन्नेव तदा वृक्षं निःशेषं पर्वतोपमम् ॥ १.१७७.४१ ॥
मग एक गाडाभर अन्न खाऊन, राक्षसाच्या हाताबरोबरच पर्वतासारखा तो संपूर्ण वृक्षही त्याने धरून ठेवला.
1.177.42
भीमसेनो हसन्नेव भुक्त्वा त्यक्त्वा च राक्षसम् ।
पीत्वा दधिघटान्पूर्णान्घृतकुम्भाञ्शतं शतम् ॥ १.१७७.४२ ॥
भीमसेन हसतच जेवला आणि राक्षसाला सोडून दिले; मग दह्याचे भरलेले शंभर घडे आणि तुपाचे शंभर कुंभ त्याने पिऊन टाकले.
1.177.43
वार्युपस्पृश्य संहृष्टस्तस्थौ गिरिरिवापरः ।
भ्रामयन्तं महावृक्षमायान्तं भीमदर्शनम् ॥ १.१७७.४३ ॥
पाण्याने आचमन करून आनंदित होऊन तो दुसऱ्या पर्वताप्रमाणे उभा राहिला; मोठा वृक्ष फिरवत भयानक रूपाने येणाऱ्या त्याला तो सामोरा गेला.
1.177.44
दृष्ट्वोत्थायाहवे वीरः सिंहनादं व्यनादयत् ।
भुजवेगं तथाऽऽस्फोटं क्ष्वेलितं च महास्वनम् ॥ १.१७७.४४ ॥
त्याला पाहून वीर उठला आणि युद्धात सिंहनाद केला; बाहूंचा वेग, टाळ्या वाजवणे व गर्जना यांनी महाध्वनी केला.
1.177.45
कृत्वाऽऽह्वयत संक्रुद्धो भीमसेनोऽथ राक्षसम् ।
उवाचाशनिशब्देन ध्वनिना भीषयन्निव ॥ १.१७७.४५ ॥
संतप्त भीमसेनाने त्या राक्षसाला आव्हान दिले; वज्रासारख्या आवाजाने त्याला भिववीत तो असे म्हणाला.
1.177.46
बहुकालं सुपुष्टं ते शरीरं राक्षसाधम ।
द्विपच्चतुष्पन्मांसैश्च बहुभिश्चौदनैरपि ॥ १.१७७.४६ ॥
हे अधम राक्षसा! बराच काळ तुझे शरीर द्विपाद व चतुष्पाद प्राण्यांच्या मांसाने आणि पुष्कळ भाताने चांगले पोसले गेले आहे.
1.177.47
मद्बाहुबलमाश्रित्य न त्वं भूयस्त्वशिष्यसि ।
अद्य मद्बाहुनिष्पिष्टो गमिष्यसि यमालयम् ॥ १.१७७.४७ ॥
माझ्या बाहुबलावर विसंबून तू आता उरणार नाहीस. आज माझ्या बाहूंनी चिरडला जाऊन तू यमलोकाला जाशील.
1.177.48
अद्यप्रभृति स्वप्स्यन्ति वेत्रकीयनिवासिनः ।
निरुद्विग्नाः पुरस्यास्य कण्टके सूद्धृते मया ॥ १.१७७.४८ ॥
आजपासून वेत्रकीय नगरातील रहिवासी निश्चिंतपणे झोपतील, कारण या नगराचा काटा मी उपटून टाकला आहे.
1.177.49
अद्य युद्धे शरीरं ते कङ्कगोमायुवायसाः ।
मया हतस्य खादन्तु विकर्षन्तु च भूतले ॥ १.१७७.४९ ॥
आज युद्धात तुझे शरीर बगळे, कोल्हे आणि कावळे खावोत; माझ्याकडून मारलेले ते शरीर जमिनीवर ओढले जावो.
1.177.50
एवमुक्त्वा सुसंक्रुद्धः पार्थो बकजिघांसया ।
उपाधावद्बकश्चापि पार्थं पार्थिवसत्तम ॥ १.१७७.५० ॥
असे बोलून अत्यंत क्रुद्ध झालेला पार्थ बकाला मारण्याच्या इच्छेने त्याच्यावर धावला; हे श्रेष्ठ राजा, बकानेही पार्थावर धाव घेतली.
1.177.51
महाकायो महावेगो दारयन्निव मेदिनीम् ।
पिशङ्गरूपः पिङ्गाक्षो भीमसेनमभिद्रवत् ॥ १.१७७.५१ ॥
विशाल देह आणि महावेग असलेला तो, जणू पृथ्वी फाडत असल्यासारखा, पिवळ्या रूपाचा आणि पिंगट डोळ्यांचा, भीमसेनावर धावून आला.
1.177.52
त्रिशिखां भ्रुकुटीं कृत्वा संदश्य दशनच्छदम् ।
भृशं स भूयः संक्रुद्धो वृक्षमादाय राक्षसः ॥ १.१७७.५२ ॥
तीन शिखरांसारख्या भुवया आकुंचित करून, ओठ चावत, अत्यंत क्रुद्ध झालेल्या त्या राक्षसाने पुन्हा एक वृक्ष उचलला.
1.177.53
ताडयिष्यंस्तदा भीमं तरसाऽभ्यद्रवद्बली ।
क्रुद्धेनाभिहतं वृक्षं प्रतिजग्राह लीलया ॥ १.१७७.५३ ॥
तेव्हा बलवान तो भीमाला प्रहार करण्याच्या इच्छेने वेगाने त्याच्यावर धावला; क्रुद्ध राक्षसाने फेकलेला वृक्ष भीमाने सहज धरला.
1.177.54
सव्येन पाणिना भीमः प्रहसन्निव भारत ।
ततः स पुनरुद्यम्य वृक्षान्बहुविधान्बली ॥ १.१७७.५४ ॥
हे भारता, भीमाने डाव्या हाताने हसत हसत जणू तो वृक्ष धरला. मग तो बलवान राक्षस पुन्हा विविध प्रकारचे वृक्ष उचलू लागला.
1.177.55
प्राहिणोद्भीमसेनाय बकोऽपि बलवान्रणे ।
सर्वानपोहयद्वृक्षान्स्वस्य हस्तस्य शाखया ॥ १.१७७.५५ ॥
बलवान बकानेही युद्धात भीमसेनावर वृक्ष फेकले; आपल्या हाताच्या फांदीने सर्व वृक्ष दूर सारले.
1.177.56
तद्वृक्षयुद्धमभवद्वृक्षषण्डविनाशनम् ।
महत्सुघोरं राजेन्द्र बकपाण्डवयोस्तदा ॥ १.१७७.५६ ॥
हे राजेंद्रा, तेव्हा बक आणि पांडव यांच्यात ते वृक्षयुद्ध झाले; ते वृक्षसमूहांचा नाश करणारे आणि अत्यंत भयंकर होते.
1.177.57
नाम विश्राव्य स बकः समभिद्रुत्य पाण्डवम् ।
समयुध्यत तीव्रेण वेगेन पुरुषादकः ॥ १.१७७.५७ ॥
आपले नाव जाहीर करून तो बक पांडवावर धावून गेला आणि तीव्र वेगाने लढला; तो नरभक्षक होता.
1.177.58
तयोर्वेगेन महता पृथिवी समकम्पत ।
पादपांश्च महामात्रांश्चूर्णयामासतुः क्षणात् ॥ १.१७७.५८ ॥
त्या दोघांच्या महान वेगाने पृथ्वी थरथरली; क्षणार्धात त्यांनी वृक्ष आणि मोठे खोड चूर्ण केले.
1.177.59
द्रुतमागत्य पाणिभ्यां गृहीत्वा चैनमाक्षिपत् ।
आक्षिप्तो भीमसेनश्च पुनरेवोत्थितो हसन् ॥ १.१७७.५९ ॥
वेगाने येऊन दोन्ही हातांनी त्याला धरून त्याने फेकले; फेकला गेलेला भीमसेन हसत पुन्हा उठला.
1.177.60
आलिङ्ग्यापि बकं भीमो न्यहनद्वसुधातले ।
भीमो विसर्जयित्वैनं समाश्वसिहि राक्षस ॥ १.१७७.६० ॥
भीमाने बकाला आलिंगन देऊनही त्याला धरणीवर आपटले; मग भीमाने त्याला सोडून म्हटले, 'हे राक्षसा, धीर धर.'
1.177.61
इत्युक्त्वा पुनरास्फोट्य उत्तिष्ठेति च सोऽब्रवीत् ।
समुत्पत्य ततः क्रुद्धो रूपं कृत्वा महत्तरम् ॥ १.१७७.६१ ॥
असे बोलून पुन्हा दंड थोपटून "उठ!" असे तो म्हणाला. मग क्रोधाने उसळी घेऊन त्याने आपले रूप अधिकच मोठे केले.
1.177.62
विरूपः सहसा तस्थौ तर्जयित्वा वृकोदरम् ।
अहसद्भीमसेनोऽपि राक्षसं भीमदर्शनम् ॥ १.१७७.६२ ॥
तो विरूप राक्षस अचानक उभा राहिला आणि वृकोदराला धमकावू लागला. भयंकर दिसणाऱ्या त्या राक्षसाकडे पाहून भीमसेनही हसला.
1.177.63
असौ गृहीत्वा पाणिभ्यां पृष्ठतश्च व्यवस्थितः ।
जानुभ्यां पीडयित्वाथ पातयामास भूतले ॥ १.१७७.६३ ॥
त्याने दोन्ही हातांनी त्याला पकडले आणि मागून उभा राहिला; मग गुडघ्यांनी दाबून त्याला जमिनीवर पाडले.
1.177.64
पुनः क्रुद्धो विसृज्यैनं राक्षसं क्रोधजीवितम् ।
स्वां कटीमीषदुन्नम्य बाहू तस्य परामृशत् ॥ १.१७७.६४ ॥
पुन्हा क्रोधाने त्याने क्रोधच ज्याचे जीवन होते अशा त्या राक्षसाला सोडले. आपली कंबर थोडी उंच करून त्याचे बाहू धरले.
1.177.65
तस्य बाहू समादाय त्वरमाणो वृकोदरः ।
उत्क्षिप्य चावधूयैनं पातयन्बलवान्भुवि ॥ १.१७७.६५ ॥
त्याचे बाहू धरून वृकोदराने त्वरेने त्याला उचलले, हलवले आणि बलवान भीमाने त्याला जमिनीवर आपटले.
1.177.66
तं तु वामेन पादेन क्रुद्धो भीमपराक्रमः ।
उरस्येनं समाजघ्ने भीमस्तु पतितं भुवि ॥ १.१७७.६६ ॥
भयंकर पराक्रमी भीमाने क्रोधाने डाव्या पायाने जमिनीवर पडलेल्या त्याच्या छातीवर प्रहार केला.
1.177.67
व्यात्ताननेन घोरेण लम्बजिह्वेन रक्षसा ।
तेनाभिद्रुत्य भीमेन भीमो मूर्ध्नि समाहतः ॥ १.१७७.६७ ॥
उघडे भयंकर तोंड आणि लांब जीभ असलेल्या त्या राक्षसाने धावून येऊन भीमाच्या डोक्यावर प्रहार केला.
1.177.68
एवं निहन्यमानः स राक्षसेन बलीयसा ।
रोषेण महताऽऽविष्टो भीमो भीमपराक्रमः ॥ १.१७७.६८ ॥
अशा प्रकारे बलवान राक्षसाच्या प्रहाराने आघात पावलेला भयंकर पराक्रमी भीम महान रोषाने भरून गेला.
1.177.69
गृहीत्वा मध्यमुत्क्षिप्य बली जग्राह राक्षसम् ।
तावन्योन्यं पीडयन्तौ पुरुषादवृकोदरौ ॥ १.१७७.६९ ॥
बलवान भीमाने राक्षसाची कंबर धरून त्याला वर उचलले. नरभक्षक, लांडग्याच्या पोटाचे ते दोघे एकमेकांना पीडा देऊ लागले.
1.177.70
मत्ताविव महानागावन्योन्यं विचकर्षतुः ॥ १.१७७.७० ॥
मदोन्मत्त दोन महान हत्तींसारखे ते दोघे एकमेकांना ओढू लागले.
1.177.71
बाहुविक्षेपशब्दैश्च भीमराक्षसयोस्तदा ।
वेत्रकीयपुरी सर्वा वित्रस्ता समपद्यत ॥ १.१७७.७१ ॥
भीम आणि राक्षस यांच्या बाहू फिरवण्याच्या आवाजाने तेव्हा वेत्रकीय नगरी सर्वच्या सर्व भयभीत झाली.
1.177.72
तयोर्वेगेन महता तत्र भूमिरकम्पत ।
पादपान्वीरुधश्चैव चूर्णयामासतू रयात् ॥ १.१७७.७२ ॥
त्यांच्या दोघांच्या महान वेगाने तेथील भूमी कंपित झाली. त्यांनी वेगाने झाडे आणि वेली चुरडून टाकल्या.
1.177.73
समागतौ च तौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ ।
गिरिभिर्गिरिशृह्गैश्च पाषाणैः पर्वतच्युतैः ॥ १.१७७.७३ ॥
एकमेकांचा वध करण्याच्या इच्छेने ते दोन वीर एकमेकांसमोर आले; पर्वत, पर्वतशिखरे आणि पर्वतांवरून कोसळलेल्या शिळांनी.
1.177.74
अन्योन्यं ताडयन्तौ तौ चूर्णयामासतुस्तदा ।
आयामविस्तराभ्यां च परितो योजनद्वयम् ॥ १.१७७.७४ ॥
एकमेकांवर प्रहार करत त्या दोघांनी तेव्हा लांबी-रुंदीने सभोवताली दोन योजनांपर्यंतची भूमी चुरडून टाकली.
1.177.75
निर्महीरुहपाषाणतृणकुञ्जलतावलिम् ।
चक्रतुर्युद्धदुर्मत्तौ कूर्मपृष्ठोपमां महीम् ॥ १.१७७.७५ ॥
युद्धात उन्मत्त झालेल्या त्या दोघांनी वृक्ष, दगड, गवत, झुडपे आणि वेली उपटून भूमीला कासवाच्या पाठीसारखी करून टाकली.
1.177.76
मुहूर्तमेवं संयुध्य समं रक्षःकुरूद्वहौ ।
ततो रक्षोविनाशाय मतिं कृत्वा कुरूत्तमः ॥ १.१७७.७६ ॥
अशा प्रकारे क्षणभर बरोबरीने युद्ध केल्यानंतर, तो राक्षस आणि कुरुवंशातील तो वीर; तेव्हा कुरुश्रेष्ठाने राक्षसाच्या विनाशाचा निश्चय केला.
1.177.77
दन्तान्कटकटीकृत्य दष्ट्वा च दशनच्छदम् ।
नेत्रे संवृत्य विकटं तिर्यक्प्रैक्षत राक्षसम् ॥ १.१७७.७७ ॥
दात कटकटवून, ओठ चावून, डोळे भयंकरपणे मिटून त्याने राक्षसाकडे तिरप्या नजरेने पाहिले.
1.177.78
अथ तं लोलयित्वा तु भीमसेनो महाबलः ।
अगृह्णात्परिरभ्यैनं बाहुभ्यां परिरभ्य च ॥ १.१७७.७८ ॥
तेव्हा महाबली भीमसेनाने त्याला हलवून दोन्ही बाहूंनी घट्ट आलिंगन देऊन पकडले.
1.177.79
जानुभ्यां पार्श्वयोः कुक्षौ पृष्ठे वक्षसि जघ्निवान् ।
भग्नोरुबाहुहृच्चैव विस्रंसद्देहबन्धनः ॥ १.१७७.७९ ॥
गुडघ्यांनी त्याच्या कुशीवर, पोटावर, पाठीवर, छातीवर प्रहार केला; मांड्या, बाहू आणि हृदय तुटले, देहाची बंधने सैल झाली.
1.177.80
प्रस्वेददीर्घनिश्वासो निर्यञ्जीवाक्षितारकः ।
अजाण्डास्फोटनं कुर्वन्नाक्रोशंश्च श्वसञ्छनैः ॥ १.१७७.८० ॥
घामाने डबडबलेला, दीर्घ निःश्वास टाकणारा, प्राण जाताना डोळ्यांच्या बाहुल्या निघत असलेला, अंड्याचे फुटणे अशी ओरड करत आणि हळू श्वास घेत.
1.177.81
भूमौ निपत्य विलुठन्दण्डाहत इवोरगः ।
विस्फुरन्तं महाकायं परितो विचकर्ष ह ॥ १.१७७.८१ ॥
जमिनीवर पडून, काठीने मारलेल्या सापासारखा लोळत, तडफडणाऱ्या त्या महाकाय देहाला त्याने सर्वत्र फरफटत नेले.
1.177.82
विकृष्यमाणो वेगेन पाण्डवेन बलीयसा ।
समयुज्यत तीव्रेण श्रमेण पुरुषादकः ॥ १.१७७.८२ ॥
बलवान पांडवाने वेगाने ओढला जाणारा तो नरभक्षक प्रचंड श्रमाने झुंजू लागला.
1.177.83
हीयमानबलं रक्षः समीक्ष्य पुरुषर्षभः ।
निष्पिष्य भूमौ जानुभ्यां समाजघ्ने वृकोदरः ॥ १.१७७.८३ ॥
राक्षसाचे बळ कमी होत आहे हे पाहून, पुरुषश्रेष्ठ वृकोदराने त्याला जमिनीवर चिरडले आणि गुडघ्यांनी प्रहार केला.
1.177.84
ततो।ञस्य जानुना पृष्ठमवपीड्य बलादिव ।
बाहुना परिजग्राह दक्षिणेन शिरोधराम् ॥ १.१७७.८४ ॥
मग त्याची पाठ गुडघ्याने बळाने दाबून, उजव्या हाताने त्याची मान धरली.
1.177.85
सव्येन च कटीदेशे गृह्य वाससि पाण्डवः ।
जानुन्यारोप्य तत्पृष्ठं महाशब्दं बभञ्ज ह ॥ १.१७७.८५ ॥
आणि डाव्या हाताने कमरेजवळ वस्त्र धरून पाण्डुपुत्र (भीमाने) त्याला गुडघ्यावर उचलून मोठ्या आवाजात त्याची पाठ मोडली.
1.177.86
ततोऽस्य रुधिरं वक्त्रात्प्रादुरासीद्विशांपते ।
भज्यमानस्य भीमेन तस्य घोरस्य रक्षसः ॥ १.१७७.८६ ॥
तेव्हा, हे विशांपते, भीमाकडून मोडल्या जात असलेल्या त्या भयंकर राक्षसाच्या तोंडातून रक्त बाहेर आले.