મહાભારત · અધ્યાય 1.180
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.180.1
गङ्गाद्वारं प्रति महान्बभूवर्षिर्महातपाः ।
भरद्वाजो महाप्राज्ञः सततं संशितव्रतः ॥ १.१८०.१ ॥
ગંગાદ્વાર તરફ એક મહાન તપસ્વી ઋષિ હતા, ભરદ્વાજ, અતિ બુદ્ધિમાન અને સદા કઠોર વ્રત પાળનારા.
1.180.2
सोऽभिषेक्तुं गतो गङ्गां पूर्वमेवागतां सतीम् ।
ददर्शाप्सरसं तत्र घृताचीमाप्लुतामृषिः ॥ १.१८०.२ ॥
તેઓ સ્નાન કરવા ગંગા પાસે ગયા; ત્યાં પહેલેથી આવીને સ્નાન કરતી ઘૃતાચી નામની અપ્સરાને ઋષિએ જોઈ.
1.180.3
तस्या वायुर्नदीतीरे वसनं व्यहरत्तदा ।
अपकृष्टाम्बरां दृष्ट्वा तामृषिश्चकमे तदा ॥ १.१८०.३ ॥
ત્યારે નદીકાંઠે પવને તેનું વસ્ત્ર ઉડાવી દીધું; વસ્ત્ર સરી ગયેલું જોઈને ઋષિએ તેની કામના કરી.
1.180.4
तस्यां संसक्तमनसः कौमारब्रह्मचारिणः ।
चिरस्य रेतश्चस्कन्द तदृषिर्द्रोण आदधे ॥ १.१८०.४ ॥
તેનામાં મન આસક્ત થયેલું, બાળપણથી બ્રહ્મચારી એવા તે ઋષિનું વીર્ય ઘણા સમય પછી સરી પડ્યું; ઋષિએ તેને એક પાત્રમાં રાખ્યું.
1.180.5
ततः समभवद्द्रोणः कुमारस्तस्य धीमतः ।
अध्यगीष्ट स वेदांश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः ॥ १.१८०.५ ॥
પછી તે બુદ્ધિમાનને દ્રોણ નામે પુત્ર થયો; તેણે વેદ અને વેદાંગોનો સંપૂર્ણ અભ્યાસ કર્યો.
1.180.6
भरद्वाजस्य तु सखा पृषतो नाम पार्थिवः ।
तस्यापि द्रुपदो नाम तदा समभवत्सुतः ॥ १.१८०.६ ॥
ભરદ્વાજનો પૃષત નામનો રાજા મિત્ર હતો; તેને પણ ત્યારે દ્રુપદ નામે પુત્ર થયો.
1.180.7
स नित्यमाश्रमं गत्वा द्रोणेन सह पार्षतः ।
चिक्रीडाध्ययनं चैव चकार क्षत्रियर्षभः ॥ १.१८०.७ ॥
તે નિત્ય આશ્રમમાં જઈને દ્રોણ સાથે રમતો અને અભ્યાસ કરતો; ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ પાર્ષતે એમ જ કર્યું.
1.180.8
ततस्तु पृषतेऽतीते स राजा द्रुपदोऽभवत् ।
द्रोणोऽपि रामं शुश्राव दित्सन्तं वसु सर्वशः ॥ १.१८०.८ ॥
પછી પૃષત મૃત્યુ પામ્યા પછી તે રાજા દ્રુપદ બન્યો. દ્રોણે પણ સાંભળ્યું કે રામ બધું ધન દાન કરવા ઇચ્છે છે.
1.180.9
वनं तु प्रस्थितं रामं भरद्वाजसुतोऽब्रवीत् ।
आगतं वित्तकामं मां विद्धि द्रोणं द्विजोत्तम ॥ १.१८०.९ ॥
વન તરફ પ્રસ્થાન કરતા રામને ભરદ્વાજપુત્રે કહ્યું — "હે દ્વિજોત્તમ, ધનની ઇચ્છાથી આવેલો દ્રોણ મને જાણો."
1.180.10
शरीरमात्रमेवाद्य मया समवशेषितम् ।
अस्त्राणि वा शरीरं वा ब्रह्मन्नेकतमं वृणु ॥ १.१८०.१० ॥
આજે મારી પાસે માત્ર શરીર જ બાકી રહ્યું છે. હે બ્રહ્મન્, અસ્ત્રો કે શરીર — તેમાંથી એક પસંદ કરો.
1.180.11
अस्त्राणि चैव सर्वाणि तेषां संहारमेव च ।
प्रयोगं चैव सर्वेषां दातुमर्हति मे भवान् ॥ १.१८०.११ ॥
બધાં અસ્ત્રો, તેમનો સંહાર અને સર્વનો પ્રયોગ મને આપવાને આપ યોગ્ય છો.
1.180.12
तथेत्युक्त्वा ततस्तस्मै प्रददौ भृगुनन्दनः ।
प्रतिगृह्य तदा द्रोणः कृतकृत्योऽभवत्तदा ॥ १.१८०.१२ ॥
"તેમ થાઓ" એમ કહીને ભૃગુનંદને તેને આપ્યું. તે ગ્રહણ કરીને તે જ વખતે દ્રોણ કૃતકૃત્ય થયા.
1.180.13
संप्रहृष्टमना द्रोणो रामात्परमसम्मतम् ।
ब्रह्मास्त्रं समनुज्ञाप्य नरेष्वभ्यधिकोऽभवत् ॥ १.१८०.१३ ॥
આનંદિત મનવાળા દ્રોણ પરશુરામ પાસેથી અત્યંત માન્ય બ્રહ્માસ્ત્ર અનુજ્ઞા સાથે મેળવીને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ બન્યા.
1.180.14
ततो द्रुपदमासाद्य भारद्वाजः प्रतापवान् ।
अब्रवीत्पुरुषव्याघ्रः सखायं विद्धि मामिति ॥ १.१८०.१४ ॥
પછી પ્રતાપી ભારદ્વાજ દ્રુપદ પાસે જઈને, તે પુરુષવ્યાઘ્રે કહ્યું, "મને તારો મિત્ર સમજ."
1.180.15
नाश्रोत्रियः श्रोत्रियस्य नारथी रथिनः सखा ।
नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्वं किमिष्यते ॥ १.१८०.१५ ॥
અશ્રોત્રિય શ્રોત્રિયનો મિત્ર નથી, અરથી રથીનો મિત્ર નથી, અરાજા રાજાનો મિત્ર નથી — તો પહેલાંની મિત્રતા કેવી રીતે ઇચ્છાય?
1.180.16
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रति बुद्धिमान् ।
जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम् ॥ १.१८०.१६ ॥
બુદ્ધિમાન તેમણે મનમાં નિશ્ચય કરીને પાંચાલ રાજા વિશે, કુરુપ્રમુખોના નગર નાગસાહ્વય (હસ્તિનાપુર) તરફ પ્રયાણ કર્યું.
1.180.17
तस्मै पौत्रान्समादाय वसूनि विविधानि च ।
प्राप्ताय प्रददौ भीष्मः शिष्यान्द्रोणाय धीमते ॥ १.१८०.१७ ॥
આવેલા તે બુદ્ધિમાન દ્રોણને ભીષ્મે પૌત્રો અને વિવિધ ધન લઈને શિષ્યો આપ્યા.
1.180.18
द्रोणः शिष्यांस्ततः पार्थानिदं वचनमब्रवीत् ।
समानीय तु ताञ्शिष्यान्द्रुपदस्यासुखाय वै ॥ १.१८०.१८ ॥
પછી દ્રોણે પૃથાના પુત્ર શિષ્યોને એકત્ર કરીને આ વચન કહ્યું; દ્રુપદને દુઃખ આપવા માટે જ તેમને ભેગા કરીને.
1.180.19
आचार्यवेतनं किंचिद्धृदि यद्वर्तते मम ।
कृतास्त्रैस्तत्प्रदेयं स्यात्तदृतं वदतानघाः।
सोऽर्जुनप्रमुखैरुक्तस्तथाऽस्त्विति गुरुस्तदा ॥ १.१८०.१९ ॥
આચાર્યનું વેતન મારા હૃદયમાં જે છે તે કંઈક છે. શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ થયેલા તમારે તે આપવું જોઈએ; સાચું કહો, હે નિષ્પાપો." અર્જુન વગેરેએ કહ્યું ત્યારે ગુરુએ કહ્યું, "એમ જ થાઓ.
1.180.20
यदा च पाण्डवाः सर्वे कृतास्त्राः कृतनिश्चयाः ।
ततो द्रोणोऽब्रवीद्भूयो वेतनार्थमिदं वचः ॥ १.१८०.२० ॥
જ્યારે બધા પાંડવો શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ અને દૃઢનિશ્ચયી થયા, ત્યારે દ્રોણે વેતન માટે ફરી આ વચન કહ્યું.
1.180.21
पार्षतो द्रुपदो नाम छत्रवत्यां नरेश्वरः ।
तस्मादाकृष्य तद्राज्यं मम शीघ्रं प्रदीयताम् ॥ १.१८०.२१ ॥
છત્રવતીમાં પૃષતનો પુત્ર દ્રુપદ નામે નરેશ છે. તેની પાસેથી તે રાજ્ય ખેંચી લઈને મને ઝડપથી આપવું.
1.180.22
धार्तराष्ट्राश्च ते भीताः पाञ्चालान्पाण्डवादयः ।
धार्तराष्ट्रैश्च सहिताः पुनर्द्रोणेन चोदिताः ॥ १.१८०.२२ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો ભયભીત થયા; પાંડવો વગેરે પાંચાલોથી ડર્યા. ફરીથી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સાથે મળીને દ્રોણથી પ્રેરાયા.
1.180.23
यज्ञसेनेन संगम्य कर्णदुर्योधनादयः ।
निर्जिताः संन्यवर्तन्त तथा ते क्षत्रियर्षभाः ॥ १.१८०.२३ ॥
યજ્ઞસેન (દ્રુપદ) સાથે ટકરાઈને કર્ણ, દુર્યોધન વગેરે પરાજિત થયા અને તે ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠો પાછા ફર્યા.
1.180.24
ततः पाण्डुसुताः पञ्च निर्जित्य द्रुपदं युधि ।
द्रोणाय दर्शयामासुर्बद्ध्वा ससचिवं तदा ॥ १.१८०.२४ ॥
ત્યારે પાંડુના પાંચ પુત્રોએ યુદ્ધમાં દ્રુપદને જીતીને, તેને મંત્રી સહિત બાંધીને દ્રોણને બતાવ્યો.
1.180.25
महेन्द्र इव दुर्धर्षो महेन्द्र इव दानवम् ।
महेन्द्रपुत्रः पाञ्चालं जितवानर्जुनस्तदा ॥ १.१८०.२५ ॥
ઇન્દ્ર સમાન દુર્ધર્ષ, જેમ ઇન્દ્રે દાનવને જીત્યો, તેમ ઇન્દ્રપુત્ર અર્જુને ત્યારે પાંચાલને જીત્યો.
1.180.26
तद्दृष्ट्वा तु महावीर्यं फल्गुनस्य महौजसः ।
व्यस्मयन्त जनाः सर्वे यज्ञसेनस्य बान्धवाः। ॥ १.१८०.२६ ॥
મહાબળવાન ફાલ્ગુનનું તે મહાપરાક્રમ જોઈને યજ્ઞસેનના સર્વ બાંધવો આશ્ચર્યચકિત થયા.
1.180.27
प्रार्थयामि त्वया सख्यं पुनरेव नराधिप ।
अराजा किल नो राज्ञः सखा भवितुमर्हति ॥ १.१८०.२७ ॥
હે નરાધિપ, હું તારી પાસે ફરીથી મિત્રતાની યાચના કરું છું. જે રાજા નથી તે રાજાનો મિત્ર થવા યોગ્ય નથી.
1.180.28
अतः प्रयतितं राज्ये यज्ञसेन त्वया सह ।
राजाऽसि दक्षिणे कूले भागीरथ्याहमुत्तरे ॥ १.१८०.२८ ॥
તેથી, હે યજ્ઞસેન, તારી સાથે રાજ્યમાં પ્રયત્ન થાઓ. તું ગંગાના દક્ષિણ કિનારાનો રાજા છે, અને હું ઉત્તર કિનારે.
1.180.29
एवमुक्तो हि पाञ्चाल्यो भारद्वाजेन धीमता ।
उवाचास्त्रविदां श्रेष्ठं द्रोणं ब्राह्मणसत्तमम् ॥ १.१८०.२९ ॥
બુદ્ધિમાન ભારદ્વાજ દ્વારા આમ કહેવાયેલો પાંચાલ રાજા, અસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, બ્રાહ્મણોત્તમ દ્રોણને બોલ્યો.
1.180.30
एवं भवतु भद्रं ते भारद्वाज महामते ।
सख्यं तदेव भवतु शश्वद्यदभिमन्यसे ॥ १.१८०.३० ॥
એમ જ થાઓ. તારું કલ્યાણ થાઓ, હે મહામતિ ભારદ્વાજ. તું જે મૈત્રી ઇચ્છે છે તે સદા એવી જ રહે.
1.180.31
एवमन्योन्यमुक्त्वा तौ कृत्वा सख्यमनुत्तमम् ।
जग्मतुर्द्रोणपाञ्चाल्यौ यथागतमरिन्दमौ ॥ १.१८०.३१ ॥
આ રીતે એકબીજાને કહીને, અનુપમ મૈત્રી બાંધીને, શત્રુઓનું દમન કરનારા તે બંને—દ્રોણ અને પાંચાલ રાજા—જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ગયા.
1.180.32
असत्कारः स तु महान्मुहूर्तमपि तस्य तु ।
नापैति हृदयाद्राज्ञो दुर्मनाः स कृशोऽभवत् ॥ १.१८०.३२ ॥
તે મોટું અપમાન રાજાના હૃદયમાંથી એક ક્ષણ માટે પણ ગયું નહીં; તે ખિન્ન મનવાળો થઈ દુર્બળ બની ગયો.